Annie Van Keymeulen

Rosa’s Huis

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Annie Van Keymeulen, 2002

Het fragment uit de ‘Eerste lofzang op Hermes’ is gekozen uit Homerische hymnen, vert. H. Verbruggen (Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam 1995, p.48)

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp en -illustratie Robert Nix

ISBN 978 90 445 3437 5

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2002.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

‘Weet je wat een Harley is?’ vroeg de man met het ooglapje.

‘Een auto?’

Hij nam een brochure uit een laag kastje naast zijn bureau en legde die voor Iris neer.

Haar ogen gleden over de glanzende afbeeldingen, gave machines en stoere types in motorpakken, snelwegen, bergen, valleien. En meer, waar ze nog niet van wist.

‘De ultieme droom van iedere motorrijder’, zei de man.

Wat moest zij daarmee?

‘Maar het belangrijkste zie je niet, het gevoel als je op zo’n motor rijdt. Kun je je daar iets bij voorstellen, Iris?’

Ze schudde van nee.

Toen ze de brochure van zich afduwde, zag ze dat zijn blik even op haar handen bleef rusten. Ze was een nagelbijtster.

Hij was psycholoog. Of pedagoog. Zoiets. Een van die lui die uit afgekloven nagels konden afleiden wat voor soort mens je was.

Ze ging op haar handen zitten.

‘Ik weet niks van motoren.’

‘Jammer, Iris.’

Ze vond het niet onaangenaam dat hij haar bij haar naam noemde. Ze keek hem aan. Even maar, vanwege dat ooglapje. Haar aandacht werd er voortdurend naartoe getrokken. Hij had niet misstaan in een leren pak naast zo’n motor. Alles was groot aan hem, hij gebaarde breed als hij sprak. Die Ooglap zou nooit op zijn handen gaan zitten om ze weg te stoppen.

‘Ik laat je het hier zien, zodat je weet waar je terechtkomt.’

Hij nam haar mee naar de aangrenzende kamer, een tafel met vier stoelen, een aanrecht met een koffiezetapparaat en wat keukenspullen. Tussen het keukentje en het bureau zat een one-way-screen. Aan de kant van het bureau leek het een spiegel, aan de kant van het keukentje was het een raam.

De gordijnen waren niet dicht.

Ze was op haar hoede. Zat hij zogezegd gezellig met je te kletsen, werd je intussen begluurd. Maar er was geen tweede deur in het keukentje.

‘Dit is de vergaderruimte van het team dat Rosa’s Huis leidt en daar heb je de ruïne.’

Hij wees uit het raam.

‘Wij zijn het enige tehuis dat een ruïne heeft en er ook gebruikt van maakt. Daar ben ik trots op.’

‘Waarvoor is die ruïne?’

‘Onze kinderen spelen er graag in, zelfs de grote.’

‘Dat is gevaarlijk.’

‘So what? Gevaar hoort er toch bij?’

Hij vestigde zijn goede oog op haar.

Ze keek door het raam. Drie lage kistjes en een plank op stenen dienden als stoeltjes en tafel, een smoezelig speelgoedkonijn lag tussen de stenen en een stuk stof met een doodskop erop geverfd.

‘Glas en spijkers en rotzooi heb ik door de padvinders hier in de buurt laten weghalen. Splinters worden door Letty verwijderd, dat is de verpleegster. En een tetanusprik krijg je van de dokter bij het eerste onderzoek.’

‘Moet ik ook die ruïne in?’

‘Als je wilt.’ Hij schoot in de lach. ‘Kom mee, ik laat je de gebouwen zien.’

Rosa’s Huis was een oud kasteel met een slecht onderhouden gazon, verwilderde tuinen en als woonpaviljoen ingerichte lage bijgebouwen. Heel anders dan de kloosterachtige instituten waar ze eerder ondergebracht was. De hellende vlakken voor rolstoelen staken af tegen het oorspronkelijk houtwerk. Het gebouw had ondanks de aanpassingen de sfeer van een oud kasteel gehouden, het decor van een avonturenfilm voor kinderen.

‘Het ziet er hier nogal geïmproviseerd uit’, had haar moeder tegen Bruno, haar stiefvader, gezegd toen ze het bordes opkwamen. Haar moeder had altijd wat aan te merken.

‘Wees blij dat ze haar willen nemen’, zei haar stiefvader.

‘Je gaat het niet verknallen, hè!’ had haar moeder haar toegefluisterd voordat de kleine secretaresse met een donker omrande Nana Mouskouri-bril hen binnenliet in het kantoor van de directeur.

De Ooglap liet haar het kasteel zien. In de dokterskamer hingen zwaarden aan de muur en langs de klimrekken in de therapieruimte kon je naar de ornamenten van het plafond klauteren. Er waren speelgoedballen, looprekken en een aquarium.

‘Volgens de ergotherapeute zijn siervissen rustgevend. Ik word nerveus van die beesten.’

Hij toonde de kelder met de hobbyruimtes, de obligate pingpongtafels, een atelier met kindertekeningen op de vloer, verfvlekken op de muur. Hij liet haar snel een blik werpen in een zijlokaal met een schildersezel en grote schildersdoeken in een rek tegen de muur.

‘Hier werkt Christelle’, zei hij. ‘Christelle is je toekomstige kamergenote. Teken je?’

‘Nee.’

‘Bespeel je een instrument?’

‘Nee.’

‘Lees je?’

‘Nee.’

‘Van welke muziek hou je?’

Van welke muziek hield ze? Ze hield nergens van. Van dieren wel, maar dat vroeg hij niet.

Een kat schurkte zich tegen zijn ene been. Ze had zich willen bukken om het beest een aai te geven, maar bukken ging moeilijk vanwege haar rug.

‘Het grote geheim van Rosa’s Huis’, zei hij en hij legde zijn hand op haar mouw, ‘is dat iedereen hier een doel voor ogen heeft, zowel de bewoners als het personeel.’

‘Het grote geheim! Wat is daar geheim aan als iedereen het weet?’

Hij negeerde haar opmerking. ‘En wat is jouw doel, Iris?’

‘Ik heb geen doel.’

‘Denk er nog eens over na. In afwachting daarvan heb ik er een voor jou.’

‘Jeezes’, fluisterde ze tussen haar tanden.

Hij ging verder met zijn uitleg. De bewoners gingen elders naar school, de kleintjes naar aangepast onderwijs, de groteren naar gewone scholen.

Iris schrok. Sinds haar negende had ze alleen ziekenhuizen en instituten gekend. In dat tehuis van hem zou ze het wel klaren, meende ze. Maar op een gewone school?

‘Ik wil niet naar een gewone school.’

‘Je hebt geen andere keus.’

Toen ze een paar trapjes afgingen naar de woonpaviljoenen viel haar iets haperends op in zijn manier van lopen.

‘Hebt u zich verstapt?’ vroeg ze.

‘Ik heb een prothese.’

In het secretariaat luisterden de kleine Nana Mouskouri en een vrouw in een witte jasschort naar haar moeder. Haar moeder genoot. Bruno gluurde naar de twee vrouwen, vooral naar die in het witte schort. Ze was op een bijna vulgaire manier mooi, verpakt in knisperende panty’s en een witte jasschort, die ze achteloos open liet hangen boven een getailleerd satijnen bloesje. De korte rok spande om haar volmaakte dijen.

De Ooglap onderbrak haar moeders verhaal op het moment dat Iris dertien was en uit het eerste instituut voor gehandicapte kinderen vloog. Daar had ze het een en ander voor moeten presteren, want gehandicapte kinderen werden niet zo snel ergens buiten de deur gezet. Tijdens de klasuren was ze ontsnapt naar het berghok met oude lesmaterialen en daar had ze een vuurtje aangelegd. Het berghok was compleet in de fik gegaan. Een adembenemend gezicht, dat vuur! Achteraf vond ze het doodjammer dat er niet meer sombere oude hokken in vlammen waren opgegaan, de hele school had voor haar part mogen afbranden en de vreselijke nonnen en de hypocriete wijven die er werkten erbij. Het positieve gevolg was dat ze verwijderd werd.

Om uit het volgende instituut weggestuurd te worden had ze al veel minder hoeven te presteren.

De verpleegster stak haar hand naar haar uit. Iris schudde die onwillig.

‘Zeg maar Letty, schatje.’ Ze knipoogde naar Iris.

2

Bruno bracht haar de zondag daarop naar Rosa’s Huis voor een eerste verblijf van veertien dagen. Hij sjouwde met de koffers. Gewone kleren. Schooluniformen waren er niet meer bij. Ze liep achter hem aan met haar nieuwe boekentas. Zelfs de schoolboeken waren anders dan die ze tot nu toe gebruikt had.

Iris zag ertegenop. Nieuwe scholen waren nog nooit verbeteringen gebleken en er was geen enkele reden waarom dat hier wel zo zou zijn.

Een tengere man en twee jongens van een jaar of twaalf, dertien waren in de moestuin aan het werk. Of wat een moestuin moest worden. Het stuk grond was voor de helft omgespit. De man gaf zijn spade aan de stevigste van de jongens. De andere was met zaaigoed in de weer. Bukken ging hem slecht af. Hij zat in eenzelfde soort gipsen omhulsel als zij, de scharnieren in zijn lichaam wilden niet mee en hij bewoog moeizaam.

De jongens staarden haar aan, ze zeiden niets.

De man kwam naar hen toe, hij was ouder dan Ooglapje, maar net iets te jong om haar vader te kunnen zijn. ‘Ik ben Catthoor, Ferdinand Catthoor, ik ben verantwoordelijk voor de groep adolescenten. Dit zijn Wim en Nico.’ Hij wees de jongens aan die bij de namen hoorden en degene in het gips knikte. Om zijn lippen kwam zelfs een lachje van herkenning.

De man ging met hen naar de paviljoenen.

Voor Iris thuis vertrok, was er heibel geweest met haar moeder. Haar stiefvader had het daarom raadzamer gevonden haar alleen weg te brengen.

Toen haar moeder de koffers nog eens nakeek had ze in de verpakking van Iris’ anti-allergische medicijnen condooms gevonden.

Iris had ze verstopt. Haar moeder controleerde haar spullen, maar Iris had nooit gedacht dat ze het zo grondig deed. Het tehuis was gemengd, dus je kon die dingen nodig hebben, had Iris gezegd. En met haar rug mocht ze in geen geval zwanger raken.

‘Je zou toch niet willen dat ik thuiskwam met een kleine en jij ervoor moest opdraaien.’

Het mens was zowat hysterisch geworden. Ze zou de directeur meteen waarschuwen, had ze geroepen.

‘Ja, waarschuw die Ooglap maar!’

‘Goed dat je vandaag al komt’, zei de opvoeder. ‘Dan kun je op je gemak met iedereen kennismaken.’

Bij de ingang verwisselde hij zijn groene laarzen voor mocassins. Hij waste zijn handen bij een fonteintje, nam een koffer over van Bruno en ging hen voor.

Ze had bij de rondleiding van Ooglap al een glimp opgevangen van de kamers. Het waren, op enkele eenpersoonskamers na, lichte ruimtes met drie, vier of acht bedden.

‘Hier slapen de meisjes’, zei de opvoeder.

‘En de jongens?’

Bruno keek boos. Ze stak haar tong naar hem uit.

De man liep met hen door een paar slaapzaaltjes met acht bedden. Daarna kwamen ze in een ruimte met kleuterbedjes. Er lagen speelgoedbeesten op de grond, een paar kleine rolstoelen stonden in de hoek. Er was een overdekte gang naar de paviljoenen voor de jongens, eerst die voor de kleinere daarachter die voor de grotere.

‘Hier slapen ze, de jongens. Dat wilde je toch weten’, zei de opvoeder.

Hij leidde hen terug naar de kamer waar ze haar koffers gelaten had. De meisjeskamer was smaakvol ingericht met lavendelkleurige gordijnen en Zweedse meubels. De twee andere bewoonsters hadden lappenpoppen op hun bed. Boven een van de bedden hing een poster van een jong paar dat innig met elkaar verstrengeld naar een zonsondergang keek.

‘Ik word niet goed van dat soort troep’, zei ze. ‘Zijn het van die kleffe types, die anderen?’

‘Dat loopt wel los.’

‘Moet ik bij hen slapen?’

‘Dit is jouw hoekje. Je kunt het inrichten zoals je zelf wilt’, zei de opvoeder. Haar bed was zo geplaatst dat ze niet op de andere bedden uitkeek.

‘Zit er geen sleutel op de kast?’

‘Dit zijn schuifdeuren.’

‘En waar berg ik de dingen op waar anderen niks mee te maken hebben?’

‘Kss, kss’, deed haar stiefvader.

‘Als je behoefte hebt aan zo’n bergplaats dan mag je van thuis een kistje met een sleutel meebrengen. Dat kun je hier zetten.’ Hij wees naar de ruimte onder in de kleerkast.

‘Je boekenkast in de studiezaal kun je ook afsluiten. Zullen we kennismaken met je kamergenoten?’

‘Nee.’

‘Ook goed’, zei de opvoeder. ‘Dan bespreken we wat andere dingen.’ Hij wees naar het bed. Ze ging zitten. Hij nam er een stoel bij. ‘Alain en ik hebben de gegevens van je vorige school doorgenomen, iq-tests, studieresultaten enzovoorts. Wij vinden dat je met je studies te laag gegrepen hebt. Te weinig van iemand vragen is even funest als te veel eisen, is het niet?’ Hij wachtte haar mening niet af. ‘Daar gaan wij iets aan doen, Iris. Je gaat morgen naar de handelsschool voor meisjes hier in de stad. Die school moet je op je sloffen aankunnen. Je krijgt een poosje de tijd om te wennen. We leggen er dus niet meteen de zweep over. Daarna zal Alain een programma voor je opstellen zodat je je kunt bijwerken met het oog op een beter diploma. Dit soort zaken maakt deel uit van ons opvoedkundig project. Met de opleiding die je nu krijgt, kun je enkel als verkoopster of typiste aan de slag. Maar daar heb je volgens de tests de persoonlijkheid niet voor. Je moet hoger mikken. Het is geen kwestie van willen, het is moeten, als je iets van je leven wilt maken.’

Haar stiefvader staarde de opvoeder aan alsof de toespraak voor hem bestemd was.

Ze schoot in de lach.

Iris bleef op bed zitten. Sinds de problemen met haar rug had ze haar toekomst afgeschaft, ook haar moeder had het er nooit meer over. ‘Wat moet er toch van je worden?’ riep ze wel eens. ‘Je zult nog in een instelling eindigen.’ Alsof ze daar al niet de helft van haar leven in zat.

Voor een toekomst had je een goed functionerend lichaam nodig. Daar dachten Ooglap en Opvoedingsproject dus anders over. Zij hadden de toekomst die ze volgens zichzelf niet had, in hun grote handen genomen en ontleed. En ze hadden er haar met de neus in gedrukt.

Ze waren gek.

Op het nachtkastje stond een kaart: ‘Welkom Iris’, en twee meisjesnamen. Van die twee tutten zeker.

Ze bestudeerde de handschriften. Het ene was groot, Lidewij. Het andere wat fijner en sierlijker, schuine letter, Christelle. Christelle was die van het schildersatelier in de kelder. Lidewij was niet alleen gehandicapt, ze had ook nog een naam die nergens op leek.

Iris wist wat dit soort vriendelijkheid waard was. En ze wist ook waar het op aankwam: het evenwicht vinden tussen je laten gelden en je aanpassen. Maar slijmen om erbij te horen of in de smaak te vallen deed ze niet, dat zouden ze hier wel snel merken.

De meisjes hadden de kaart zelf getekend en ingekleurd. Iris haatte dit soort uitsloverij.

Ze knipte het nachtlampje boven haar bed aan en uit, het werkte. Een zaklamp had ze dus niet hoeven mee te brengen. Maar misschien kwam die nog van pas.

Iris Bisschops geloofde in overlevingsmateriaal, zaklamp, zakmes en extra mondvoorraad, zoals onnozeler meisjes in de liefde geloofden.

‘Hallo’, riep iemand.

Een jonge vrouw met een spits gezicht en heel kort geknipt haar reed in een rolstoel de kamer in. Ze was opgemaakt. Dat had in de vorige instituten niet gemogen. De leraressen smeerden wel eens rouge, lipstick en ander soort spul op hun gezicht, maar zo weinig dat de nonnen het niet merkten en ze er dus geen zure opmerkingen over maakten.

‘Ik ben Cara.’ De jonge vrouw in de rolstoel stak haar hand uit.

‘De kamer is vol!’

‘Ik heb een eigen kamer.’

‘Waarom ik niet?’

‘Voorlopig zijn die er alleen voor Reinier en mij. Ik studeer wiskunde en Reinier is te oud om bij de andere jongens te liggen. Hij is vierentwintig. Hij schrijft muziek.’

Zij studeerde wiskunde. Hij schreef muziek. Die andere schilderde. Waar was ze terechtgekomen? In een proefstation met gehandicapte genieën?

‘Popmuziek?’

De wiskundige lachte. ‘Dat speelde hij wel eens. Vroeger, toen hij nog beter uit de voeten kon met het klavier, maar popmuziek componeert hij niet.’

‘Klassiek!’ Iris keek bedenkelijk.

‘Dat worden zijn composities misschien, over een paar honderd jaar. Luister jij naar pop?’

‘Jullie niet, zeker?’

‘Een paar weken geleden draaiden ze Woodstock in de bioscoop. Ik had hem al gezien toen hij pas uit was, maar het was leuk om hem terug te zien. Wat vond jij ervan?’

‘Niets bijzonders.’ Dat zei ze maar om zich een houding te geven, vaag wist ze iets over het festival, dag en nacht muziek op een groot weiland en blote hippies die in de openlucht vrijden. Meer was er niet van doorgedrongen in het huis van haar moeder.

‘Woodstock was een gebeurtenis’, zei de wiskundige met nadruk. ‘Waar hou jij dan van?

‘Van de Stones.’

‘En wie nog meer?’

‘Alleen de Stones.’

‘Ze zijn natuurlijk een fenomeen, maar muzikaal gezien stellen ze weinig voor, vind ik.’

Iris kreeg de kriebels. Die wiskundige was zo’n ergerlijk type dat overal haar mening over spuide.

‘Reinier luistert er ook wel eens naar. Zijn eigen muziek is iets totaal anders. Heel speciaal. Revolutionair, volgens Alain. Hij wil ervoor zorgen dat Reinier naar het conservatorium kan als hij klaar is met het atheneum.’

Iris fronste haar wenkbrauwen: 24 jaar, muziek schrijven maar nog niet klaar met het atheneum.

‘Hij moet de school vaak missen, het vraagt te veel inspanning’, legde Cara uit.

‘Wat heeft hij?’

‘Een spierziekte. Kun je me even helpen? Ik wil op bed gaan liggen.’

Iris deed het, medestanders waren welkom.

De kamer van de wiskundige was heel sober ingericht.

‘Jij hebt tenminste niet van die idiote dingen aan de muur hangen.’

‘Zeg dat niet tegen Lidewij.’

Cara manoeuvreerde zichzelf van de rolstoel op haar bed. Iris moest er alleen maar bij blijven voor het geval er iets fout ging. Ze had pas een pols verstuikt. Ze vertelde dat ze tweeëntwintig was. Ze had altijd op een gewone school gezeten, waar haar vader lesgaf. Maar universiteitsstudies konden haar ouders moeilijk voor haar organiseren, daardoor was ze in Rosa’s Huis terechtgekomen, ze woonde er al sinds de oprichting. Ze woonde er heel graag, zo graag dat ze eigenlijk niet meer weg wilde.

‘Stom’, zei Iris.

De andere schudde haar hoofd: ‘Wacht maar, als je hier een poos bent, dan wil jij hier ook niet meer weg.’

Iris lachte schamper.

‘Niemand wil hier weg.’

De wiskundestudente had een afgetraind bovenlichaam en heel dunne beentjes. Ze ging in een krul liggen met haar gezicht naar Iris toe.

‘Die opvoeder, valt daar wat mee te doen?’ vroeg Iris.

‘Catthoor? Hangt ervan af. Ik heb niet veel met hem te maken. Ik regel mijn studie zelf. Maar ik weet dat hij streng is als het om dingen van school gaat. Een soort slavendrijver, zeg maar. Liedje, Lidewij heeft het heel erg met hem te stellen. Zij is niet zo’n studiehoofd.’

Er woonden ook nog normale mensen in Rosa’s Huis.

‘Soms is Catthoor echt een beest van een vent. Maar je kunt ook met hem lachen.’

‘Hoezo, een beest van een vent?’

‘Het is een harde. Niet zo een van huil maar uit tegen mijn brede borst.’

‘Welke brede borst?’

De wiskundestudente lachte.

‘Ik moet niets hebben van halfzachte types.’

‘Op wat voor mannen val jij dan?’

‘Op echte mannen. Maar die heb je hier niet.’

‘Nou, Alain …’

‘Die Ooglap moet ik niet, die vind ik link.’

‘Hoe kom je daar nu bij? Alain link!’ Ze was verontwaardigd.

‘Wat loopt er hier nog meer rond?’

‘Een fysiotherapeut of twee en Roman, de collega van Letty. En er komen regelmatig stagiaires. Nogal wat mannen dus. Maar toch meer vrouwen. Wat de jongens betreft, is er eigenlijk alleen Reinier. De rest is tussen de twaalf en de vijftien.’

Iris had nog niet veel kans gehad om met mannen en jongens om te gaan. Laat staan dat ze had kunnen kiezen. Ze had gewoon genomen wat ze krijgen kon. ‘In Sint-Agaath waren er bijna geen. Een priester en hij was ook de godsdienstleraar. Dat was niks, die was al oud. Er waren ook twee werkmannen maar die waren ook oud en die hadden thuis hun vrouw en zo. Als er eens een jongere man kwam, werd driekwart van de opvoedsters en de meisjes verliefd op hem. Dat was niet menselijk meer.’

Cara knikte.

Iris zag haar kans schoon om uit te pakken met haar wapenfeiten. ‘Je had ook nog de echtgenoten van het keukenpersoneel en de schoonmaaksters, maar die zag je alleen als ze hun vrouw kwamen ophalen. Op een keer heb ik er een gevraagd om een pakje sigaretten voor me mee te brengen. Gerard. Hij wilde eerst niet. Ik zei: “Ik betaal je, hoor.” Dat was het punt niet. Hij wilde geen moeilijkheden. Er hing te veel van af. Als het uitlekte, kon zijn vrouw last krijgen met de nonnen en haar werk kwijtraken. “Ik betaal je en ik geef je een zoen,” zei ik. Hij keek of ik niet te veel mismaakt was.’

Iris zag dat ze de andere mee had.

‘Hij zei dat hij het niet deed. Ik wachtte hem op, maar hij maakte dat hij wegkwam.’

‘Dat zou ik nooit gedurfd hebben.’

‘Die Gerard was niet iemand om direct wild van te worden. Ik deed het meer voor de sport. Eerst haalde hij een geintje uit. Hij zei dat hij sigaretten zou meebrengen. Het waren chocoladesigaretten, je weet wel, dat spul dat ze aan kinderen geven. Ik nam ze aan en gaf hem een zoen op zijn mond. Ik gooide de sigaretten op de grond, zette mijn voet erop en zei dat ik de volgende keer echte sigaretten wilde, dat ik hem dan een echte zoen zou geven.’

Iris pauzeerde even. ‘Twee dagen later kwam hij met echte sigaretten.’

Ze keek de jonge vrouw op het bed triomfantelijk aan.

‘En heb je hem toen echt gezoend?’

‘Natuurlijk.’

‘Hoe was dat?’

Iris vroeg zich af hoeveel ervaring die andere had. Ze ging wel naar films en zo. Maar verder? Tweeëntwintig was ze en zo te horen had ze zelfs nog niet gezoend. Dan was zij toch verder. ‘Hij kon er wel wat van. Maar het was natuurlijk riskant allemaal. Je kon niet weg. Je moest verdomme al toestemming vragen om naar de wc te mogen. Er waren bovendien van die oude nonnen die hier en daar wat hielpen, die niets anders te doen hadden dan iedereen in de gaten te houden. Weet je hoe dat gaat met nonnen? Die doen voortdurend meer dan ze eigenlijk moeten. Ze lopen iedereen te controleren. En Gerards vrouw mocht het niet in de gaten krijgen. We spraken meestal af achter de kapel, bij een blinde muur met wat struiken, daar kwam nooit iemand. Of in zijn auto op de personeelsparking als ik meer tijd had.’

Ze peilde het andere meisje.

‘Ik heb hem een paar keer afgetrokken achter de kapel.’

Cara kreeg een kleur.

‘Je weet toch wat dat is, hè Cara, aftrekken? Nu ja, dat deed ik omdat hij het graag wilde. Hij organiseerde het goed. Hij bracht zelfs een natgemaakte washand en een oude handdoek mee in een plastic zakje. Ik vond er zelf niks aan. Maar het was natuurlijk wel spannend.’

Op een bepaalde manier was het wel mooi geweest. Omdat de man achteraf zo aangedaan was. Je leert zo toch wel iemand kennen, vond ze. Hij was niet oversekst, hij was aardig, gewoon een aardige man.

‘We zaten ook wel eens in de auto met elkaar te praten op de parking, dan kusten we een beetje, meer niet. En zo heeft een non ons betrapt. Gelukkig deden we niets op dat moment. Ze stevende op die auto af, rukte het portier open en sleurde me eruit. Heel snel, als ze een zonde ruiken kunnen ze ineens heel hard lopen, die oude nonnen, zelfs al hebben ze bijna geen benen meer. Ik had alleen nog de tijd om te zeggen dat hij ervandoor moest. Hij was niet erg bijdehand.

“Wat deed je daar?” riep die non. Termiet was het, zuster Termiet.

“Ik praatte met meneer”, zei ik en ik hoopte dat hij er snel vandoor ging. Die non had zich op mij geworpen en daardoor lukte het haar niet om ook hem in de gaten te houden.

“Heb je daarvoor toestemming gevraagd?”

“Ja.”

“Aan wie?”

“Aan mezelf.”

Ze ontplofte zowat, die ouwe.

“Wie is die man?”

“Onze overbuurman”, zei ik. Aan de overkant bij me thuis is alleen maar een maïsveld. Daar kwamen ze pas achter toen mijn moeder erbij gehaald werd.’

‘En hoe liep het af?’

‘Ik werd ondervraagd en gestraft. Wat ze dan doen! Ze waren in alle staten omdat ik mijn mond stijf dichthield. Omdat ik ze zo te pakken had, met die overbuurman. En ook omdat ik tegen die zeiktrut van een psychologe niks meer losliet, die probeerde nog wel, maar die had me er al een keer eerder bijgelapt, dingen overgebriefd aan de directie, die ik haar verteld had.’

‘Heb je hem nog teruggezien?’

Ze schudde van nee.

‘Miste je hem niet?’

Iris maakte een wegwerpgebaar. Dat praten met hem had ze nog het prettigst gevonden. Gerard had niets met de nonnen van Sint-Agaath te maken, de school en wat daar gebeurde. Hij deed normaal, hij had natuurlijk wel een aantal opwindende dingen gezegd. Dat hij naar haar verlangde enzovoorts. Maar dat hoorde erbij. Ze was niet zo onnozel dat ze die dingen voor zoete koek slikte. Al had ze dat eigenlijk toch wel gewild, iemand die van haar hield. Hij zei ook gewone aardige dingen. Dat het wel goed zou komen met haar rug. Dat was bemoedigend al had hij geen verstand van ruggen. Dat hij haar zoiets toewenste bedoelde hij dan. Het deed haar iets, want zulke dingen zeiden mensen gewoonlijk niet. Dat vonden ze gênant, dan deden ze nog liever alsof je geen rug had. Dat ze er wel een handje van had, zei hij ook. Van het aftrekken. Dat hij ervan droomde het een keer echt met haar te doen. Alles. Ze maakten plannen voor ontmoetingen in de vakantie. Of als ze weer het ziekenhuis in moest. Dan zou hij haar daar komen bezoeken. Het was opwindend. Ze waren niet echt onmogelijk, die plannen. Ze werden steeds realistischer. En omdat de man het scheen te menen, ging Iris er op den duur ook in geloven.

‘Ik trok het me niet aan dat ik gestraft werd, dat zijn de risico’s. Het gezeur liet ik langs me heen gaan. Maar daarna werd ik voortdurend in de gaten gehouden. Ik was er altijd bij als er iets fout ging. Ze wilden mij lozen, zo gauw ze maar konden. Daardoor zit ik nu hier!’

‘Niet slecht’, zei de jonge vrouw met het stekeltjeshaar. Ze knipperde met haar ogen.

Twee andere meisjes verschenen in de deuropening, de een in een rolstoel, de andere erachter.

‘Catthoor vraagt of we naar de eetzaal komen voor het aperitief’, meldde die in de rolstoel. Een plaatje was het, goudblonde haren, grote bruine ogen.

‘Het aperitief?’

‘Glaasje sinaasappelsap met een druppel alcohol erin’, legde Cara uit. ‘Voor wie alcohol hebben mag. Net echt, je weet wel.’

‘Ben jij Iris?’ Het mooie meisje stak haar hand naar haar uit.

‘Ik ben Lidewij maar iedereen noemt me Liedje.’

‘Heb jij die tekening gemaakt?’ vroeg Iris. Ze klonk vriendelijker dan ze zich daarnet voorgenomen had.

‘Nee, dat heeft Christelle gedaan.’

Christelle was een frêle meisje met sproeten, dat zich voorlopig tot glimlachen beperkte. Iris vond glimlachende mensen verachtelijk. Cara manoeuvreerde zich het bed uit. Iris reikte haar de deken aan en voor ze het doorhad liep ze een rolstoel te duwen in een instituut.

‘Waarvoor ben jij hier?’ vroeg ze aan de zwijgzame Sproetjes; zo te zien mankeerde er niets aan haar.

‘Ik ben leesblind.’

Daar had Iris nog nooit van gehoord. ‘Maar je kunt toch heel precies tekenen.’

‘Tekenen, boetseren, schilderen, waar geen geschreven tekst aan te pas komt, dat lukt wel. Ik volg kunstonderwijs.’

‘Wij helpen haar met leren’, zei Liedje. ‘We spreken haar leerstof in op cassette zodat ze die al luisterend kan leren.’

‘Moet ik dat ook?’

‘Je moet niets’, zei de hele mooie in de rolstoel.

‘Je hebt wel een prettige stem’, zei het stille meisje.

‘Ik kan me niet voorstellen dat je zoiets niet zou willen’, zei de wiskundige.

‘Misschien doe ik het wel, als ik klaar ben met kotsen.’

3

Een man in een grijze stofjas kwam de eetzaal in. Het was de buschauffeur die de kleintjes naar school zou brengen. In een mum van tijd was een hele sliert kinderen de deur uit.

Iris’ tafelgenoten maakten ook aanstalten om weg te gaan. Liedje knipte damesachtig een handtasje open, haalde een spiegeltje uit een etui, bestudeerde met een onzekere blik enkele details van haar gezicht en stiftte haar lippen bij. Ze knikte Sproetjes toe, die vatte post achter de andere rolstoel en daar gingen ze.

Iris bleef aan tafel achter. Marina, de opvoedster van dienst, had gezegd dat Catthoor haar deze eerste dag met de auto naar school zou brengen. De opvoedster viel alvast niet tegen.

‘Marina, Marina, Marina, kom dans nog een keertje met mij’, had het klein grut haar de vorige avond toegezongen. Daar had de opvoedster om moeten lachen, ze had vrolijk meegedaan. Ze liet de jongens Sportweekend uitkijken in plaats van ze stipt op tijd naar bed te sturen.

Met die jongen van ’s middags die ook in een gipskorset zat, had Iris nog zitten praten. Zij kwam binnen in het ziekenhuis toen hij er bijna weg mocht. Hij wist nog goed wie ze was. Zij was dat meisje dat de gordijnen eraf getrokken had. En ‘oud lijk’ geroepen had naar de hoofdverpleegster.

In de hoek van de eetzaal slobberde een zwangere kat melk van een schaal. De wiskundestudente en de jongeman die Reinier heette, zaten verderop in de eetzaal met elkaar te praten. Reinier was heel dun, hij verdween bijna in de ligvorm van zijn rolstoel. Ze waren heel innig met elkaar, die twee. De vorige dag was hij niet aan tafel verschenen en Cara was iedere maaltijd naar zijn kamer gereden om samen met hem te eten.

Een jonge vrouw in een wit schort en een paar lui in trainingspakken schoven bij hen aan, ze namen koffie en praatten. Hoe het er in Rosa’s Huis toeging stond haaks op alles wat Iris eerder in instituten meegemaakt had.

Die twee op haar kamer zou ze makkelijk de baas kunnen. De stille woonde zowat in haar atelier en van die andere maakte ze zich wel af als ze te veel ging klitten. Zo iemand was die Liedje wel, ze kon je altijd wel ergens voor gebruiken. Als er echt niets anders opzat kon Iris altijd de banden van haar rolstoel leeg laten lopen. Ze grinnikte toen ze terugdacht aan die keer in haar vorige instituut. De opvoedsters waren furieus geweest. Het kwam niet bij hen op dat zij daar haar redenen voor had. Ze weten het meteen aan Iris’ boosaardigheid, een soort oerkracht waar vijand en vriend ontzag voor had.

Catthoor kwam met zijn jas over de arm naar haar toe: ‘Ben je er klaar voor, Iris?’

Hij ging op de plaats van de Sproetjes zitten, schoof de ontbijtspullen van zich af, leunde op zijn ene elleboog en keek haar aan.

Als hij dacht dat zij de komedie mee ging spelen van ‘de toekomst wenkt, de toekomst lacht je vriendelijk toe’, had hij het mooi mis.

De handelsschool was een plomp gebouw aan de rand van het stadje, een verkapte vrouwengevangenis met kunstig traliewerk voor de ramen op de begane grond. De lessen waren al begonnen toen ze aankwamen.

Een vrouw met een grijsblauw kapsel ontving hen en riep met gespeeld enthousiasme: ‘Aha, daar is onze nieuwe leerlinge!’

Ze stuurde Catthoor naar de directrice en leidde Iris kordaat bij de elleboog mee, enkele stille gangen door, een sportplein over, dan een bijgebouw in, naar een klaslokaal. Achtendertig ogen gleden over Iris’ gezicht, bleven haken aan het gips waar ze in verpakt zat. Het gips zelf dat haar zo hoekig en breed maakte, konden ze niet zien, dat zat onder haar kleren. Maar ze waren natuurlijk nieuwsgierig. Niets was zo intrigerend als een mismaakte.

Geen van de meisjes keek pienter uit de ogen. Ze zagen er ronduit stompzinnig uit. Iris haatte hen meteen. Ze richtte zich op de lerares, een schonkige vrouw met een vooruitstekend, krachtig gebit en een grote bril.

In normale omstandigheden zou Iris meteen gaan hinniken, maar het stokte in haar hoofd. Op het bord was een tekst geschreven waarin de d, t en dt aan het eind van de woorden weggelaten waren. Op een na. En daar was een fout gemaakt. Hij werdt met dt, dat kon niet, zoveel wist Iris er wel van. Zo ging dat als je een paard Nederlands liet geven. Iris staarde brutaal naar de fout.

‘Ga maar in de middelste rij naast Tania zitten, meisje’, zei de lerares en ze wees een dikkerd aan naast wie een plaats vrij was. ‘Tania, ga even staan zodat Iris weet wie je bent.’

De dikkerd kwam half overeind van haar stoel en kreeg prompt een kleur. Dat de dikkerd een kleur kreeg en zij niet, gaf Iris het eerste tevreden gevoel van die dag. Tania had een scheiding in haar haren die niet recht liep. De schilfertjes blonken op haar hoofdhuid en haar schouders, haar nagels waren tot op het vlees afgebeten. Iris zou nooit meer op de hare bijten, ze zwoer het op datzelfde moment.

De meisjes keken nieuwsgierig hoe ze zich neerliet op de stoel.

‘Wel Iris, maak maar meteen de taak mee, dan zie ik hoever je bent met spelling’, zei het Paard.

Iris keek naar de afgekloven vingers van Tania, naar de hanenpoten op het papier, naar de smalle rechte ruggen van de meisjes voor haar.

Even voor de bel ging kwam de lerares de schriften ophalen en nam met een onwennig glimlachje ook haar blaadje in ontvangst.

De dikkerd ging er meteen vandoor. Zag ze ertegenop om met Iris te praten? Of moest ze dringend naar het toilet?

Enkele meisjes gingen bij elkaar staan fluisteren. Niemand kwam naar Iris toe en het meisje dat aan de andere kant van de dikkerd zat, deed haar uiterste best om niet naar haar te kijken. Daar was niks aan verloren, het was een kinderachtig type, zestien jaar en je haren nog in staartjes. Iris haatte staartjes. En een sticker van de Beatles op haar pennenzak.

Toen hun blikken elkaar toch even kruisten, liet Iris een laag gegrom horen. Dat was haar berenact. Iris had bij een bezoek aan de dierentuin een paar beesten aandachtig bestudeerd en bij gelegenheid deed ze die na.

Een mager, slungelachtig meisje kwam de klas in, ze gooide nonchalant haar boekentas op de achterste bank.

‘Ha, de nieuwe!’

Ze kwam op Iris’ tafel leunen.

‘Is het waar dat je buitengevlogen bent bij de nonnen?’

Iris knikte.

‘Waarom?’

‘Ik was niet achterlijk genoeg’, zei Iris nonchalant. Ze hadden het allemaal gehoord. Het lange meisje lachte luid, bijna gaf ze Iris een waarderende duw tegen de schouder, maar ze brak die beweging middenin af.

In de pauze kwamen een Els en een Marianne bij haar staan en tegen het einde van de ochtend kende ze een paar namen.

Na het middageten moest ze met de anderen van Rosa’s Huis met de bus mee naar school. De jongere meisjes op het schoolplein staarden haar aan.

‘Mond dicht’, siste ze tegen een kind.

Maar het hielp niet.

Nergens zag ze iemand uit haar eigen klas.

Een meisje kwam naar haar toe: ‘Dit is de speelplaats van de kleintjes, het vijfde en zesde jaar hebben een eigen plek.’

Dankbaar liep Iris met haar mee. Ze was nog nooit dankbaar geweest omdat iemand gewoon tegen haar begon te praten.

Op een ander plein stonden de grotere meisjes in groepjes bijeen of ze wandelden rond. Er waren damesachtige figuren op halfhoge hakjes bij, ze droegen nauwsluitende blauwe rokken en heuse mantelpakjes.

De meisjes van haar klas stonden in een kring. Ze vielen stil toen het andere meisje en Iris erbij kwamen.

‘Zeg, hoe heet die lange die vanochtend na het eerste lesuur binnenkwam?’ vroeg Iris aan het meisje naast haar.

‘Dat is Esther Strafstudie.’

‘Krijg je hier op school snel strafstudie?’

‘Esther wel.’

Ze lachten allemaal.

De kantoormachines ratelden, zelfs bij Tania met de afgekloven worstenvingers verscheen de tekst al eerder dan je hem denken kon. Het was het laatste lesuur van die dag, maar iedereen werkte ingespannen door. Af en toe wierp er eentje een angstige blik in de richting van de lerares, een ontzagwekkende verschijning, een dame van staal.

Iris kon enkel met twee vingers typen. Op haar vorige school hadden ze niet genoeg schrijfmachines gehad en een daarvan had Iris ook nog onklaar gemaakt. Alleen onder streng toezicht had ze daarna de machines mogen aanraken.

De lerares stevende op Iris af, ze rukte het blad uit de machine: ‘Moet dit typewerk voorstellen?’

Het werd muisstil.

‘Doorwerken jullie’, riep de lerares. Het geratel was onmiddellijk weer op volle sterkte.

‘En hoe sta je ervoor met steno? Neem een blad, en schrijf op wat ik dicteer.’

Snel nam Iris het dictaat op.

‘Kan ermee door. Maar wat heb je eraan als je het niet kunt uittikken?’

Iris moest met haar mee naar de directrice.

‘Papa, het is Iris.’ Gelukkig nam hij zelf op, niet zijn nieuwe vrouw. Op de achtergrond blèrde een baby, het kind dat hij gemaakt had bij het mens dat zogezegd wél met hem kon samenleven. ‘Je moet me helpen, papa.’

‘Irisje.’ Hij aarzelde. Het was alweer een tijd geleden dat ze hem gehoord had. En intussen was ze weer vergeten dat hij altijd aarzelde. Het geblèr kwam dichterbij.

‘Is zij het?’ hoorde ze het mens vragen.

‘Papa, ze hebben me naar een nieuwe school gestuurd.’

‘Ik weet het’, zei hij.

‘Hij heeft de rekeningen van je moeder al gekregen’, blafte het mens. Had ze de hoorn uit haar vaders hand genomen?

‘Geef me mijn vader terug’, brulde Iris.

‘Het is verschrikkelijk, papa. Ik wil hier niet blijven.’

Het duurde even voor hij iets zei: ‘Wat wil je dan?’

Ze kon het jankertje op een fopspeen horen zuigen. En met enige verbeelding voelde ze de hete adem van de nieuwe vrouw in haar vaders nek.

‘Ik ga hier dood, papa.’

De vrouw vroeg iets. ‘Ze gaat dood’, herhaalde haar vader. Wat was hij toch een sok.

‘Daar gaan we weer’, hoorde ze de vrouw roepen. ‘Houdt het dan nooit op?’

Waarom zei hij niet dat ze er zich niet mee moest bemoeien?

‘Help me toch, papa.’ Iris trok alle registers open. ‘Ik ben zo ongelukkig.’

‘Irisje, je weet toch wat de rechter beslist heeft.’ Zijn stem beefde. ‘Daar moet ik me aan houden, ook als ik het anders wil.’

‘Verschuil je maar achter de rechter, lamzak.’

‘Wat zei ze?’ snerpte het mens en ze maakte zich weer meester van de telefoon. ‘Wat zei je daar?’ Iris hield de hoorn wat verder van haar oor.

Hoe had hij toch met zo’n stem kunnen trouwen? Nijdig gooide ze de hoorn op de haak.

Ze keerde zich om om ervandoor te gaan. Pal achter haar stond Ferdinand Catthoor.

‘Ik was aan het telefoneren!’

‘Dat merk ik. Dit hier is mijn werkkamer en voorzover ik weet heb ik je geen toestemming gegeven daar gebruik van te maken, noch van mijn telefoon.’

‘Ik moest dringend bellen.’

‘Dat het dringend was heb ik gemerkt.’

Hij gooide een oud en gehavend leerboek op tafel. Typ gezwind, tienvingerblind.

‘Dit is voor jou, dat had Sabrina nog in de kast liggen. Daarmee kun je meteen aan de slag.’ Sabrina was de echte naam van hun Nana Mouskouri. ‘We hebben ook een oude typemachine voor je opgedoken om op te oefenen. We moeten alleen nog een geschikt plekje vinden, het ding maakt nogal lawaai. Als Sabrina er is mag je bij haar in het secretariaat oefenen op een van de machines die daar staan. Met dat argument heb ik je lerares dactylo enigszins proberen te overtuigen. Bepaald geen makkelijk mens.’

‘Ik doe dat typen niet.’

‘Die achterstand in dactylo lossen we wel op’, zei Catthoor. ‘Dat is een fluitje van een cent voor iemand als jij. Alain had het idee je in te schrijven voor een avondcursus typen. Je leert op zo’n cursus mensen kennen aan wie je wat kunt hebben.’

Ze staarde hem aan.

‘Alain doet niets liever dan iedereen naar cursussen, clubjes, padvinderij en wat weet ik al niet meer sturen.’

‘Ik doe dat stomme typen niet … ik val nog liever dood.’

Hij keek van haar weg, nam schijnbaar achteloos een presse-papier van tafel, wierp even een blik op de documenten.

‘Dus je valt nog liever dood. Dat kun je natuurlijk ook doen’, zei hij laconiek. ‘Tegen wie zei je daarnet dat hij een lamzak was en zich niet achter de rechter moest verschuilen?’

Ze werd niet goed van de manier waarop hij naar haar keek.

‘Heb je enig besef wat die woorden teweegbrengen bij de persoon die ze hoort?’

Iris begon te zweten onder het gips, ze voelde het tussen haar schouderbladen, haar hemdje werd vochtig en ze zou weldra de klamme lucht van haar lichaam ruiken. Daarna zou het gaan jeuken op een plekje waar ze niet bij kon. Zo ging het altijd. Ze sloot even haar ogen zodat het donker werd en alles weg was.

Toen ze haar ogen weer opende, stond Ferdinand Catthoor nog altijd naar haar te kijken. Zo keken mensen naar een beest dat je in een kooi moest houden.

4

Iris had geen idee waar in de stad om tien uur in de ochtend iets te beleven viel.

Ze dacht aan het café waarover die lange zwiep in haar klas verteld had. Café Canada was het trefpunt van de spijbelaars. Ze liep in de richting van het centrum.

‘Ik loop hier’, zei ze hardop. ‘Ik loop hier.’ Ze zei het nog eens en keek achter zich of niemand haar tegen zichzelf had horen praten.

Ze maakte een sprongetje en lachte. Ze kon gaan en staan waar ze wilde, ze was vrij. Eens zien of dat café iets voorstelde. Er was achterin een hoek met een sofa voor de koppeltjes, had Esther verteld. En gave muziek. Iris had niet veel vertrouwen in wat Esther vertelde en haar muzikale smaak deugde helemaal niet. Ze las Salut les copains. Omdat iedereen die volgens haar iets voorstelde, dat las. Iris had erin gebladerd, Johnny Halliday, Sylvie Vartan, modereclame, slappe Franse liedjesteksten, gelul over wie het met wie deed van die artiesten, troep.

De straten waren nog bijna leeg. Een paar vrouwen met boodschappentassen wachtten bij de tramhalte.

Voor de etalage van een speelgoedwinkel stond een oudere man. Hij keek naar de treintjes, kunstige miniatuurtreintjes en locomotiefjes, Märklin heetten ze. De man leek wel aan de etalage vastgezogen. Iris ging naast hem staan. Ze staarde vol ongeloof naar het nagebouwde station met miniatuurhuisjes en -boompjes. En daarna weer naar de man die zo gefascineerd was. Wat zag hij erin? Dat verlangen van hem, dat wilde ze van dichtbij zien. Maar naar dat blote gezicht van die man kijken durfde ze niet goed.

‘Mooi hè’, zei ze.

De man ging zo op in het gebodene dat hij haar niet hoorde.

Iets stak haar. Ze had gewild dat iemand haar aanraakte. Zoals Gerard gedaan had. Ze herinnerde zich plots dat opflitsend verlangen in hem. En de zachtheid van zijn handen. De herinnering werd zo heftig dat ze bijna pijn deed.

De man had haar in de gaten gekregen. Rond zijn ogen trok iets samen, afschuw leek het wel. Hij zette een stap naar achteren en ging er snel vandoor.

Ze had hem niet willen betrappen. Het was vanzelf gegaan. Ze kon er niets aan doen. Waarom zou ze het zich ook aantrekken? Die vent was toch maar een ouwe zak, zei ze tegen zichzelf.

Omdat hij ook naar het centrum van de stad ging, liep ze noodgedwongen nog een poosje achter de vette rug en het geruite hoedje aan. Ze stelde zich voor dat hij het in de gaten kreeg en zich naar haar om zou keren en iets zou zeggen en wat zij daarop zou antwoorden. Toen sloeg hij een hoek om en was ze van hem af.

De tinten van de stad waren grimmiger. Mensen liepen onverschillig langs haar heen. Ze stapte een grote krantenzaak binnen, koos een pakje kauwgum. De verkoopster was sigaretten aan het opbergen in een rek. Terwijl ze in de kassa wisselgeld bijeenzocht, nam Iris een pakje sigaretten van het stapeltje op de toonbank en liet het in haar jaszak verdwijnen. Kalm nam ze de kauwgum en het wisselgeld aan dat de verkoopster haar toeschoof en liep de winkel uit. Niemand had iets gemerkt.

Iris stak haar handen in haar zakken, haar vingers gleden over de cellofaanverpakking van de sigaretten. Nemen wat je hebben wilde, ze had nooit geweten dat het zo makkelijk was.

Het café stemde niet overeen met de overdreven beschrijvingen van Esther. Café Canada was een gewoon café, er was niks spectaculairs aan. Ze telde het geld na dat ze nog in haar hand geklemd hield, genoeg om er een cola mee te betalen.

Er was niemand.

Ze probeerde de deur, die was nog op slot.

Een vrouw met harde trekken en geblondeerd haar kwam van de andere kant van de straat naar het café toe. ‘We gaan pas om halftwee open’, zei de vrouw. Ze zocht de sleutel in haar handtas.

‘Dan niet’, zei Iris. Ze haalde het pakje sigaretten tevoorschijn en scheurde het cellofaan bruusk los.

‘Hebt u vuur?’

De vrouw haalde een aansteker tevoorschijn en stak de sigaret voor haar aan.

In een opwelling hield Iris haar het pakje voor.

De vrouw weerde het eerst af maar twijfelde en nam er ten slotte toch een.

‘Ik was gestopt’, zei ze. ‘Nu rook ik enkel nog als ik er een aangeboden krijg.’

‘Neem er nog maar een’, zei Iris gul.

‘Dat is tegen mijn regels.’ Ze lachte schor, de trekken om haar mond ontspanden zich, ze keek Iris aan. ‘Ik heb je hier nog niet eerder gezien.’

‘Kan kloppen.’

‘Als ik dochters had, zou ik ze verbieden hier rond te hangen. Ik zou ze met een stok de school weer injagen.’ Maar ze lachte terwijl ze het zei. ‘Over de dochters van anderen heb ik niets te zeggen.’ Ze blies de rook uit. ‘Wat heb je aan je rug?’

Iris blies ook rook uit.

‘Of vind je dat een vervelende vraag?’

‘Van u vind ik het niet vervelend, maar ik heb geen zin om het uit te leggen.’

De vrouw knikte begrijpend.

Dit was de eerste oprecht sympathieke persoon die Iris sinds tijden tegenkwam.

‘Weet u, ik heb daarnet een heel rare vent gezien. Er was iets mee, iemand met vreemde neigingen.’

‘De exhibitionist zeker’, zei de vrouw van het café. ‘Is hij al zo vroeg in de ochtend op pad?’

‘De wat?’ vroeg Iris.

‘Een man die zijn instrument bovenhaalt, je weet wel …’

‘Hè?’

‘Het is griezelig, vooral als het plots gebeurt. Maar verder steekt er geen kwaad in. Ze willen dat je schrikt.’

Het daagde bij haar welk instrument de vrouw bedoelde.

‘Willen ze ook dat je eraan komt?’

‘Als ze je er zo mee overvallen, heb je nooit zin om eraan te komen.’

‘Maar je zou hen aan het schrikken kunnen maken door er juist wel aan te komen’, meende Iris.

‘Liever jij dan ik’, zei de vrouw. ‘Het was de exhibitionist niet, zeker? Dan zou je wel anders piepen.’

‘Nee’, zei Iris.

De cafébazin doofde de sigaret en borg hem zorgvuldig op. ‘De rest rook ik op als ik schoongemaakt heb.’ Ze maakte de deur open. ‘Het stinkt weer als de hel in dit verdomde hol. Nog bedankt voor de sigaret en let goed op jezelf als niemand anders dat doet.’

De cafédeur ging weer dicht.

Alain zat in de lege eetzaal met de kokkin het menu voor de komende dagen door te nemen, toen Iris eraan kwam.

Iris was er op school vandoor gegaan zonder iets te zeggen. Ze was erop voorbereid dat er wat zou zwaaien. Haar klas had een uur turnen gehad en daarna een uur dactylo bij de ijzervreetster. Aan het ene hoefde ze niet mee te doen en in de vernederende toestanden van het andere lesuur had ze bar weinig zin gehad.

‘Wie we daar hebben’, riep Alain bijna joviaal.

‘Ik kon op school niet veel meer doen, toen ben ik maar de stad in gegaan.’

‘Vond je dat niet vervelend in je eentje?’

‘Nee hoor!’

‘Luister eens, Iris.’ Hij legde een hand op haar arm. ‘Laat het ons de volgende keer weten. Het mag hoor, als je ons verwittigt. En als je echt geen les hebt.’

Iris trok haar arm weg, ze had geen zin in die zogenaamd vriendelijker aanpak van hem, dat slinkse gedoe.

‘Wat heb je in de stad gedaan?’ vroeg hij.

‘Niks.’

‘Jij denkt dat ik je wil controleren.’

Het maakte haar geen bal uit wat hij wilde.

‘Er was een exhobbysionist’, zei ze.

‘Ben je niet geschrokken?’ vroeg de kokkin.

‘Ik vond het interessant. Ik dacht: wat doet die vent nu? Maar toen ik zag wat het was, heb ik gegild. Die vent deed gauw zijn gulp weer dicht, zijn geval eerst erin natuurlijk.’

‘Had hij geen regenjas aan?’ vroeg Alain. ‘Meestal hebben ze een regenjas aan die ze gauw dichtslaan als hun slachtoffer aan het gillen slaat en dan maken ze zich snel uit de voeten.’

Ze keek hem woedend aan.

‘Het heet trouwens exhibitionisme.’

‘Een mens hoort de zotste dingen’, zei de kokkin, ze gaf Iris een vriendschappelijk kneepje in de arm en ging naar de keuken.

‘Blijf de volgende keer toch maar in de dactyloles, want nu heb je er nog het probleem bij dat je een ernstige reprimande en een straftaak zult krijgen.’

‘Ze kan de pot op, dat wijf.’

‘Wie denk je dat er uiteindelijk die pot op zal kunnen?’

Ze had die misselijke uitdrukking van zijn gezicht willen schrapen.

‘Bah, u bent …’

Hij wachtte af.

Ze kwam niet zo gauw op iets. Ze schudde haar hoofd en liep weg.