Ireen van Engelen

Jij mag nablijven

Ouders van misbruikte kinderen aan het woord

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Stichting Soelaas, Ireen van Engelen, 2006

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp De Geus bv

Omslagillustratie © Rag Productions/Corbis/tcs

ISBN 978 90 445 3439 9

nur 740

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2006.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Voorwoord

Niemand wil zijn handen vuilmaken aan smoezeligheid. Niemand wil graag betrokken raken bij seksueel geweld, zeker niet bij seksueel geweld van volwassenen tegen kinderen. Wat drijft Ireen van Engelen om dat wel te doen? In de twaalf jaar dat zij zich bezighoudt met pedofilie is dit haar tweede boek. In haar eerste boek, En ze noemen het liefde, schreef zij indringend over seksueel geweld in een kindertehuis en sekstoerisme van pedoseksuelen. In dit boek doet zij onderzoek naar de ‘niet-pluis-leraar’.

Kinderen hebben recht op veiligheid en bescherming. De eersten van wie zij dat mogen verwachten, zijn hun ouders. Leerkrachten zijn goede tweeden, gezien de hoeveelheid tijd die kinderen op school en soms ook bij de voor- en naschoolse opvang doorbrengen. De afschuw is met geen pen te beschrijven wanneer uitkomt dat een leraar zijn leerlingen heeft gemanipuleerd, bepoteld, geïntimideerd en nog erger: seksueel heeft gemolesteerd. Gezinnen, families en samenleving raken ontwricht. Het ergste is dat kinderen in hun onbevangenheid en vertrouwen beschaamd en gekwetst worden. De bij hen aangerichte schade is helaas niet voorwaardelijk, maar duurt vaak levenslang.

Seksueel contact tussen een volwassene en een minderjarige jonger dan zestien, waarbij het leeftijdsverschil groter is dan vijf jaar, is bij wet verboden. Pedoseksuelen hebben een andere zienswijze. Zij beschouwen zichzelf als onderdrukte minderheidsgroepering en pleiten, met het emancipatiebeginsel als vals argument, voor ‘affectief’ contact tussen hen en minderjarigen. Naar hun overtuiging kan een kind een liefdevolle vriendschapsrelatie met een volwassene hebben. Doordat het kind ook seksuele gevoelens ervaart, zal seksueel contact – uit vrije wil en met instemming van beide betrokkenen – op natuurlijke en spontane wijze ontstaan. De relatie kan, naar de mening van de pedoseksueel, eindigen wanneer het kind schaamhaar ontwikkelt of volwassen is, zelf relaties aan wil gaan met kinderen en/of de pedoseksueel verliefd wordt op een andere minderjarige.

Een kind is echter wils- en handelingsonbekwaam. Het heeft nog niet de vaardigheid tot onderscheid; daarom juist is elk pedoseksueel contact onacceptabel. Er is geen sprake van gelijkwaardigheid. Het kind heeft geen weet van de kunst van versieren, verleiden en vrijen. Het kan er op (te) jonge leeftijd kennis van hebben, maar dat betekent nog niet dat het over de bij een andere leeftijd en levensfase behorende vaardigheden beschikt. Ook neemt de pedofiel in zijn wensfantasie de voorlichtende taak van ouders over. Dit ontnemen van de ouderlijke rol, het gelijk praten van de ongelijkwaardigheid en de verhulde seksuele bijbedoeling maken pedofilie tot zo’n smoezelig, ranzig verschijnsel. Zeer verwerpelijk wordt het wanneer de pedoseksueel zich geïnteresseerd toont, aanstuurt op zo’n ongelijkwaardig contact en de machtsongelijkheid uitmondt in manipulatie, intimidatie, seksueel geweld en molest. Dat beschadigt het kind per definitie in de ontwikkeling van diens persoonlijkheid en in diens vertrouwen in volwassenen.

Ouders en opvoeders die hun kind naar eigen inzicht een zuiver beeld van seksualiteit en erotiek hebben gegeven of nog willen geven, willen absoluut niet dat een buitenstaander dat beeld verstoort of vernietigt. Hun afgrijzen is enorm, hun roep om vergelding en schadeherstel meer dan terecht. De slachtoffers en ouders in dit boek zullen zich door het gebrek aan maatschappelijke aandacht en het inadequate reageren van allerlei instanties roependen in de woestijn hebben gevoeld. Van Engelen heeft hen gestimuleerd voor de zoveelste keer hun verhaal te vertellen. Met haar aandacht heeft zij hun vertrouwen gewonnen. Zij heeft hun verhaal geordend zonder de emotionele lading verloren te laten gaan. De meelevende lezer kan hier louter zwijgen in eerbied en bewondering voor de volharding en openhartigheid waarmee de hoofdpersonen hun kwetsbaarheid onder woorden brengen.

Peuterleid(st)ers en docenten in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs moeten ultrabetrouwbaar zijn en hun voorbeeldfunctie zeer serieus nemen. Een leraar die het recht van kinderen op lichamelijke en geestelijke onschendbaarheid overtreedt, schaadt – in volgorde van prioriteit – het kind en zijn of haar ouders. Pas daarna schaadt hij het aanzien van het beroep en dat van de school. Het is meer dan bedroevend om te lezen dat zo’n leerkracht niet direct aan de kaak gesteld wordt wanneer vermoedens rijzen en zijn misdrijf in de volle omvang aan het licht komt. Plots blijkt dat er bij school-, kerk- en gemeentebesturen grotere belangen spelen dan het waarborgen van de veiligheid van leerlingen en hun recht op verontschuldigingen, schadeherstel en herstel van vertrouwen. De getuigenissen van de slachtoffers en ook het ontwijken, toedekken, bagatelliseren, ontkennen, liegen en bedriegen door vertegenwoordigers van betrokken instituten en instanties maken het lezen van dit boek tot een beschamende en ontluisterende ervaring.

Van Engelen is een moedige auteur die vanuit een diep doorleefde verontwaardiging naast de pedoseksuele leerkrachten, ook de toedekkers van pedofilie als medeplichtig aan de kaak stelt. Zij geeft met dit boek de slachtoffers en direct betrokkenen een stem, en vraagt voor hen het respect en de waardering die zij verdienen.

Thomas Heyman

secretaris Raak (Reflectie- en Actiegroep Aanpak Kindermishandeling)

Inleiding

‘Geweld tegen kinderen komt veel meer voor dan wij weten, vindt plaats op wijzen die wij ons niet kunnen voorstellen en wordt vaak gepleegd door personen van wie we dat niet zouden verwachten.’

prof. mr. jaap e. doek, Kindermishandeling: de politiek een zorg (swp, 2005)

In de zomer van 1994 ben ik bij toeval met het onderwerp pedofilie in aanraking gekomen. Ik vond toen een oude correspondentie van een pedofielennetwerk. Geschokt door wat ik daarin las ben ik een zoektocht begonnen naar een van de briefschrijvers, die in de jaren tachtig als groepsleider werkte in het Amsterdamse Burgerweeshuis. In de nachtdienst verkrachtte hij kinderen en hierover schreef hij tot in detail aan mijn neef in Indonesië, die de ontvanger van de brieven was. Mijn pogingen om deze zaak aan het licht te brengen, hadden succes. Drie jaar na de vondst van de brieven stond de groepsleider voor de rechter. Hij werd veroordeeld tot drieënhalf jaar gevangenisstraf. Hoe het daarna verder met hem is gegaan, weet ik niet. Het Openbaar Ministerie verstrekte daar geen informatie over. Ik was een buitenstaander, een niet-belanghebbende, niettegenstaande het feit dat ik de zaak had aangebracht en dat zonder mij de groepsleider niet gearresteerd zou zijn.

Over bovenstaande zaak heb ik het boek En ze noemen het liefde geschreven. Na de publicatie in juni 1999 wilde ik me met een minder deprimerend onderwerp gaan bezighouden. Echter, de reacties die ik kreeg op mijn boek waren zo interessant dat ik besloot mijn onderzoek naar pedofilie voort te zetten.

Een van de personen die reageerde was Selma Bekkers, moeder van een volwassen zoon die als kind seksueel misbruikt was door de onderwijzer van zijn basisschool. Ik ben met haar een correspondentie begonnen en leerde zo haar verhaal kennen. Al jarenlang was zij op zoek naar geschikte hulp voor haar zoon Tjeerd, die door het misbruik met grote problemen kampte en door de leerachterstand die hij had opgelopen maatschappelijk niet aan de slag kon komen. Als onderzoeker kon ik weinig meer voor haar doen dan naar haar luisteren en haar brieven beantwoorden. Ik raakte onder de indruk van de wilskracht waarmee ze voor haar zoon opkwam en waarmee ze hem op een opleiding geplaatst probeerde te krijgen. Toen dat eenmaal gelukt was, dacht ik dat het beter zou gaan met Tjeerd en dat ik de correspondentie zou kunnen afbouwen. Daarin vergiste ik me.

In het voorjaar van 2003 ontving ik een brief van Linda en Peter de Wit, een ouderpaar met een zoon, Vincent, die eveneens was misbruikt door de onderwijzer van zijn basisschool. Dertien jaar oud was hij onlangs opgenomen in een psychiatrische kliniek. De ouders vroegen mij een boek te schrijven over hun verhaal. Omdat dit mij onhaalbaar leek, ben ik ook met hen een correspondentie begonnen. Al snel kwam ik erachter dat de zaak waar het om ging en die door deze ouders aan het rollen was gebracht, uitgebreid was gedocumenteerd en dat zij van vrijwel alle details op de hoogte waren. Toen hun brieven ook nog helder en boeiend bleken te zijn en duidelijk antwoord gaven op de vragen die ik had, besloot ik alsnog aan hun verzoek te voldoen en een boek te schrijven. Ter vergelijking heb ik het verhaal van Selma ook in het boek opgenomen.

Werken aan Jij mag nablijven is een spannende bezigheid geweest. Ik heb gesprekken gevoerd met de betrokken ouders, brieven uitgewisseld, dossiers aangelegd en interviews gehouden. Het boek is een product van een creatieve samenwerking. Zonder de bijdragen van Selma en haar man Rob, en die van Linda en Peter, zou het boek er niet zijn geweest. Zij hebben mij uitgelegd wat je als ouder meemaakt als je zoon seksueel misbruikt wordt door een man aan wie je hem hebt toevertrouwd, de onderwijzer van de basisschool. Woede, verdriet, machteloosheid, alle denkbare emoties komen naar buiten in de periode waarin het misbruik wordt ontdekt, de periode voordat de dader voor de rechter staat. En daarna blijkt de ellende niet voorbij te zijn, eigenlijk begint het dan pas.

Uit onderzoek blijkt dat kinderen – in dit geval jongens – die seksueel worden misbruikt onherstelbare hersenbeschadigingen kunnen oplopen. Dit kan leiden tot concentratiestoornissen, agressiviteit, drugsverslaving, crimineel gedrag en het onvermogen om intieme relaties te hebben. Ook lopen deze jongens een grotere kans om later zelf dader te worden. Seksueel misbruikte jongens die niet op tijd adequate hulp krijgen, gaan een moeilijk leven tegemoet. Daarom is het belangrijk dat er meer inzicht komt in deze problematiek. Dit boek hoopt daaraan bij te dragen.

In de eerste twee hoofdstukken wordt beschreven hoe de kennismaking met de ouders die in dit boek hun verhaal doen, tot stand is gekomen. In de hoofdstukken 3 tot en met 6 vertellen Linda en Peter op indringende wijze over hun ontdekking van het misbruik door onderwijzer Martijn Zwiggelaar, over de signalen die Vincent heeft uitgezonden en zijn gedragsstoornissen, over het contact met de hulpverlening en over de rol die het schoolbestuur heeft gespeeld. In hoofdstuk 7 tot en met 13 komt de zaak van Selma aan de orde. Samen hebben we de schoolperiode van Tjeerd gereconstrueerd, aan de hand van die reconstructie wordt duidelijk hoe onderwijzer Joris van Altena te werk is gegaan. Met haar hulp heb ik de mensen opgespoord met wie ik interviews ben gaan houden: leerkrachten die destijds op de school werkten en ouders die er hun kinderen op hadden zitten (hoofdstuk 8 en 9). Hoofdstuk 10 besteedt aandacht aan de klachten die een aantal jaren daarvoor tegen de onderwijzer waren ingediend en laat tevens de klagers (Anna en Seger) aan het woord. In hoofdstuk 11 kijk ik met Tjeerd terug op zijn verleden. Waarom heeft hij er als kind nooit over gesproken? In hoofdstuk 12 ga ik de confrontatie met Joris van Altena aan, die zich na zijn gevangenisstraf in een andere woonplaats in de anonimiteit heeft teruggetrokken. Na stevig aandringen legt hij een schriftelijke verklaring af. Wiens schuld is het dat hij, nadat er een officieel onderzoek naar hem was ingesteld, nog enkele jaren door heeft kunnen gaan met het misbruiken van leerlingen? Daarover gaat hoofdstuk 13. In het laatste hoofdstuk staan de conclusies en aanbevelingen.

Kennismaking met het gezin De Wit uit Assen

De brief

De brief kwam binnen in het voorjaar van 2003, vier jaar na het verschijnen van En ze noemen het liefde, mijn boek over pedofilie, ontucht en kindersekstoerisme. Al tijden was ik bezig met een vervolg, maar het lukte niet om uit de enorme hoeveelheid gegevens die ik verzameld had een selectie te maken. Ik miste de woede die me had gedreven toen ik het pedofielennetwerk van mijn neef aan het ontrafelen was. Ik was totaal van slag geraakt door wat ik in zijn brieven had gelezen. En dat terwijl ik niet eens zeker wist of het waar was wat erin stond. Jarenlang heb ik er niet over durven praten uit angst om niet geloofd te worden of voor sensatiezoeker te worden uitgemaakt.

Om mijn gedachten af te leiden, ben ik me gaan verdiepen in pedofilie en in volwassenen die zich seksueel tot kinderen aangetrokken voelen. Met behulp van documenten die ik op de meest onverwachte plekken vond, bestudeerde ik de pedofiliebeweging. Ik legde dossiers aan van de oprichters van de beweging en van de leiders die haar nu nog steeds gaande proberen te houden. Ik volgde dagelijks de onderlinge conversaties van anonieme pedofielen op internet, en rubriceerde de onderwerpen waarover ze van gedachten wisselden. Door dit alles ging ik zo genuanceerd over pedofilie denken, dat geen enkele zin die ik over het onderwerp opschreef de moeite van het publiceren waard was.

De brief was van Linda en Peter de Wit, een ouderpaar uit Assen. Mijn adresgegevens hadden ze gekregen van mijn uitgever. Linda en Peter hebben een zoon die seksueel misbruikt is door de onderwijzer van zijn basisschool en ze vragen mij hun verhaal op papier te zetten. Hoe sympathiek de brief ook is, ik kan niet aan hun verzoek voldoen. Als ik me op mijn bureaustoel omdraai, zie ik de kast met al het materiaal dat ik in de loop der jaren verzameld heb. Het probleem is te groot voor mij. Mijn middelen om onderzoek te doen zijn beperkt en welk gezag kan ik doen gelden? Bovendien wordt het probleem onderschat, misschien zit dat me nog wel het meest dwars. Er zijn zoveel zaken die om aandacht vragen, zoveel kinderen die mishandeld worden, zoveel volwassenen die als kind de dupe zijn geworden van hun ouders of opvoeders. Wat voegt een verhaal over een individueel geval toe aan de misère die al op schrift staat?

Linda en Peter schrijven: ‘De reden dat wij dit aan u vragen, ligt in de vastberadenheid waarmee u in uw boek een en ander aan het licht hebt weten te brengen.’

Vastberaden? Ze moesten eens weten hoe ik getwijfeld heb of ik de zedenpolitie op de hoogte moest stellen van de correspondentie die ik gevonden had. Uit nieuwsgierigheid had ik het stapeltje brieven mee naar huis genomen en gelezen wat vrienden aan mijn neef hadden toevertrouwd. Toen ik dat eenmaal wist, was er geen weg meer terug en ben ik me gaan toeleggen op het naar buiten brengen van wat ik bij toeval te weten gekomen was.

Vincent, de zoon van Linda en Peter, was zeven toen hij werd misbruikt door een onderwijzer van De Tamboerijn, een gereformeerd vrijgemaakte basisschool in Assen. Het heeft lang geduurd voordat het vermoeden van de ouders bevestigd kon worden. Pas na twee jaar hebben ze de zaak aan het rollen weten te krijgen. De tegenwerking was groot, zowel vanuit de school als vanuit de kerk, die in de gesloten gereformeerde cultuur stevig met elkaar vervlochten zijn.

In 1999 heeft de rechtbank een viertal gevallen van ontucht bewezen verklaard en werd de onderwijzer veroordeeld tot een taakstraf van 240 uur. Een aantal indicatieve gevallen kon niet worden bewezen, daaronder ook het geval van hun zoon, die inmiddels dertien is.

‘Zeer pijnlijk aan de affaire was dat al bij het in dienst nemen van deze leerkracht aanwijzingen waren dat aspecten van zijn gedrag konden leiden tot hetgeen uiteindelijk is gebeurd. De eerste waarnemingen in die richting werden volkomen genegeerd, iets wat kenmerkend is voor de gereformeerd vrijgemaakte cultuur, waarin alles wordt bedekt met de mantel der liefde. Het aantal mensen binnen deze kerkgemeenschap is belangrijker dan de manier waarop men met elkaar omgaat. Als men alert had gereageerd, was onze zoon niets overkomen.’

Ze hebben uiteindelijk het lidmaatschap van de kerk opgezegd en hun zoon van school gehaald. Nu leven ze verder met de gevolgen die dit alles voor hun gezin heeft gehad. Vincent woont sinds maart 2003 niet meer thuis. Hij is opgenomen in een psychiatrische kliniek, waar hij intensief wordt behandeld. Therapeuten proberen hem met zijn beschadiging door de puberteit heen te loodsen en hem maatschappelijk weerbaar te maken. Een lange weg, zo vrezen de ouders.

Na deze uiteenzetting komen ze tot de volgende wens:

‘Helaas is er in de bovenbeschreven cultuur van de gereformeerd vrijgemaakte kerk, ook wel “artikel 31” genoemd, totaal niets veranderd, waardoor dit soort vreselijke dingen zich op exact dezelfde wijze zou kunnen herhalen. De kans hierop willen wij door het schrijven van een boek zo klein mogelijk maken. Nu hebben wij geen schrijftalent, maar we hebben wel een verhaal. Wij zouden graag willen uitleggen hoe eenvoudig het voor deze pedofiel was om zich staande te houden in zo’n gesloten cultuur, hoe hij kon doordringen in kerkenraden en als oppas toegang had tot kinderen van bekenden. Alles kon vele jaren voortwoekeren, doordat de hogere instanties op kerk- en schoolniveau alles onder de pet hielden, iets wat feitelijk nog steeds kan gebeuren. Men is simpelweg te trots om toe te geven dat zulke dingen ook bij “ons” kunnen voorkomen.’

Het begin van een correspondentie

Mijn eerste reactie is: nee, ik ga hun verhaal niet opschrijven. Toch wil ik deze ouders niet teleurstellen. Dat zij naar buiten zijn gekomen met hun probleem moet op de een of andere manier beloond worden. Ik stel ze daarom voor om te gaan corresponderen, dat gaat me gemakkelijk af en het kost in verhouding weinig tijd.

Ik schrijf hun over mijn briefwisseling met Selma, de moeder van Tjeerd, die eveneens naar aanleiding van mijn boek contact met me heeft gezocht. We corresponderen nu al zo’n drie jaar met elkaar over haar zoon, die als kind seksueel misbruikt is door de hoofdonderwijzer van de dorpsschool in Sexbierum, en over de gevolgen die dit heeft gehad. Ik laat haar het tempo en de onderwerpen bepalen. Zij beslist wat ze aan me kwijt wil, ik push haar niet. Het lijkt nu de goede kant op te gaan met Tjeerd. Als Linda en Peter daar iets voor voelen kan ik hen met Selma en haar man Rob in contact brengen. Ze wonen in Friesland, niet al te ver bij hen vandaan.

Er zit ook eigenbelang achter mijn voorstel. Ik ben onderzoeker, geen hulpverlener. Het stelt me gerust als ik weet dat de mensen met wie ik correspondeer professionele hulp hebben, of ten minste een klankbord. Contact met lotgenoten werkt vaak positief, misschien kunnen ze iets voor elkaar betekenen.

Streng gereformeerd vrijgemaakt

‘Hartelijk dank voor uw spontane en snelle reactie op ons schrijven. Het verbaast ons elke keer weer als mensen ons op ons woord geloven en niet twijfelen aan ons verhaal. We vinden het fijn dat u ons de mogelijkheid biedt om met u te corresponderen, ook al is dat niet hetzelfde als het schrijven van een boek. Misschien kunnen we zo de zaken op een rijtje krijgen en rolt er alsnog een boek uit. Fijn dat u ons verhaal wilt leren kennen. Het is een lang en moeilijk te geloven verhaal. Het is bovendien ingewikkeld en om het goed te kunnen begrijpen, zullen we bij het begin moeten beginnen. We zullen vertellen wie wij zijn, en hoe we zijn opgegroeid in een kerkelijke cultuur die zeer bepalend zou zijn voor de reacties toen een en ander zich met betrekking tot Vincent voordeed.’

Linda is geboren in een streng gereformeerd vrijgemaakt gezin dat lid was van de gereformeerd vrijgemaakte kerk in Assen. Lid zijn van een gereformeerde kerk is niet alleen lid zijn van een geloofsgemeenschap, maar evenzeer van een leefgemeenschap. Het betekent dat je naar een gereformeerd vrijgemaakte school gaat, alleen gereformeerd vrijgemaakte vrienden hebt, op vakantie gaat met een gereformeerd vrijgemaakt reisgezelschap, en je ontspanning zoekt binnen een gereformeerd vrijgemaakte sportvereniging of club. Het gereformeerd-vrijgemaakt-zijn loopt als een rode draad door het leven heen. Bij elke keuze wordt eerst gekeken of er wel een G voor de instantie staat. Deze G wordt amper bekritiseerd. Op deze manier worden willoze wezens gecreëerd zonder eigen mening.

Voor haar echtgenoot Peter gold precies hetzelfde. Als kind leefde hij in een aparte wereld, afgescheiden van de zogenaamd gevaarlijke buitenwereld. Alles wat niet gereformeerd vrijgemaakt was, was angstig en bedreigend. Zo zijn zij beiden opgegroeid en vanuit die achtergrond zijn ze een huwelijk met elkaar aangegaan.

Ze hebben drie kinderen: Vincent van dertien, Leon van bijna twaalf, en Yvette, die acht is.

‘Onze kinderen zijn gedoopt in de gereformeerd vrijgemaakte kerk waar we toen nog lid van waren. De oudste twee volgden gereformeerd vrijgemaakt onderwijs, niet omdat wij hierover nagedacht hadden, maar omdat het zo hoorde. De eerste jaren van ons huwelijk waren we overtuigd lid van de kerk en waren we actief in diverse clubs en verenigingen. Onze kinderen volgden het juiste onderwijs en we hadden het idee dat het goed met ze ging. Ons vertrouwen in onze geloofscultuur was grenzeloos.’

Over Vincent vertellen ze het volgende: ‘Hij werd geboren in 1989 en ontwikkelde zich al heel snel tot een pienter kereltje dat binnen een jaar al een beetje kon praten. Hij was actief en leergierig, maar ook tamelijk schuchter en introvert. Een plekje veroveren in een groep leek hem moeilijk af te gaan. Thuis was hij open en spontaan, daar compenseerde hij een en ander. Zonder noemenswaardige problemen doorliep hij de eerste drie jaren van de basisschool en tot groep 4 was er geen reden voor bezorgdheid.’ Met zijn moeder had hij een zeer nauwe band. Hij had redelijk veel aandacht en zorg nodig en vroeg vaak om bevestiging, en dat kreeg hij van haar allemaal.

Religie en seksueel misbruik

De link in hun verhaal tussen religie en seksueel misbruik heeft mijn interesse gewekt, zeker nu aan het licht is gekomen dat veel katholieke priesters in Amerika zich in het verleden hebben vergrepen aan kinderen. Ook bij de gereformeerden zijn de nodige zedenschandalen naar buiten gekomen. Ik pak het boek Geschonden lichaam van Ganzevoort en Veerman uit de kast, een pastorale gids voor kerkelijke gemeenten die geconfronteerd worden met seksueel geweld. Destijds heb ik het nauwkeurig bestudeerd en ik begrijp daarom goed hoe moeilijk het voor Linda en Peter geweest moet zijn om het lidmaatschap van hun kerk op te zeggen en om hun kinderen van school te halen.

Zal ik het laten bij een correspondentie zoals ik met hen heb afgesproken? Ik denk aan de media die ‘pedofiliemoe’ geworden zijn. Als het slechts om een paar kinderen gaat en er is geen gruwelijke moord aan te pas gekomen, lopen journalisten niet warm meer voor dit onderwerp. Alleen een boek dat verder gaat dan een individueel geval maakt misschien een kans. Het moet inzicht geven in de wereld van de pedofilie en ertoe bijdragen dat kinderen beter beschermd worden tegen volwassenen die seksuele bedoelingen met hen hebben. Biedt het verhaal van deze ouders deze mogelijkheden? Voorzichtig formuleer ik mijn overweging om hun verhaal als leidraad te nemen voor het boek dat ik aan het schrijven ben.

Het gezin Bekkers uit Sexbierum

Slachtofferouders

Slachtofferouders, zo noemt Linda de ouders van een kind dat seksueel is misbruikt. Of ze de term zelf bedacht heeft, weet ik niet, in ieder geval is het direct duidelijk wie ze ermee bedoelt. Zij en Peter hebben mijn voorstel aangenomen om contact op te nemen met de slachtofferouders uit Sexbierum. Selma en Rob zijn bij hen op bezoek geweest. Linda schreef me na afloop: ‘Het was geweldig om te merken dat er mensen op de wereld zijn die snappen waar je het over hebt, die de lading ervan écht begrijpen. Het ijs was snel gebroken, wat verwonderlijk is gezien het onderwerp. Waar ik enorme bewondering voor heb, is dat Selma en Rob de kracht hebben kunnen opbrengen om hun zoon “gewoon” thuis te houden en dat ze hem niet in de psychiatrie terecht hebben laten komen. Het heeft mij opnieuw aan het twijfelen gebracht of we er wel goed aan doen om Vincent opgenomen te laten.’

In al die jaren dat ik met Selma correspondeer heb ik nooit gedacht dat haar zoon Tjeerd in een inrichting zou kunnen belanden. Ik haal de correspondentie met Selma tevoorschijn. De hoeveelheid brieven verrast me. De details van haar verhaal zijn me ontschoten, maar de hoofdzaken staan me helder voor de geest. Achter in de ordner vind ik de krantenartikelen die ze me heeft toegestuurd, plus enkele onderzoeksrapporten die betrekking hebben op de zaak.

Het kost me enkele uren om de correspondentie opnieuw door te lezen. Wat ik vermoed, klopt: haar brieven gaan nauwelijks over de ontucht plegende onderwijzer. Ze schrijft voornamelijk over Tjeerd, over de problemen die ze met hem heeft gehad toen hij klein was, en over de moeite die ze vandaag de dag heeft om geschikte hulp voor hem te vinden.

In de doofpot

Haar eerste brief is kort, twee handgeschreven velletjes, gestuurd vanuit Frankrijk.

‘Hoewel sommige onderwerpen in uw boek haast te gruwelijk zijn om te lezen (laat staan om mee te maken), is het naar mijn mening erg belangrijk om de realiteit eens onder ogen te zien. Want er worden door deze zieke geesten te veel dingen gedaan, die naar ons idee verstrekkende gevolgen hebben. Het onderwerp greep ons zo aan, doordat onze zoon Tjeerd jarenlang is misbruikt door de directeur van zijn basisschool in Sexbierum. Wij kwamen dat pas te weten toen hij twintig was. Voor onze verhuizing naar het buitenland waren er al wel vermoedens, maar we konden er niet over praten. Er was voor onze zoon totaal geen opvang, voor ons, als ouders, ook niet. Ik kan u verzekeren dat wij door een hel zijn gegaan. Nog steeds stuiten wij op het probleem dat men alles het liefst in de doofpot stopt. Ik heb geprobeerd contact te krijgen met andere ouders van de school, maar ik krijg geen antwoord. Zolang er niet openlijk gesproken wordt over de schadelijke gevolgen van seksueel misbruik, dat mensen naar mijn mening ernstig misvormt, komen we geen stap verder. Ik heb er zeer veel bewondering voor dat u dit onderwerp zo realistisch heeft weten te verwoorden, hoewel een familielid bij de zaak betrokken is. Ik zou willen dat er ook zo werd geschreven over de gevolgen van seksueel misbruik voor de slachtoffers én voor de ouders, die wel degelijk ook slachtoffer zijn. Ik vind het onvoorstelbaar dat er niet meer wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan naar deze gevolgen, die naar mijn idee catastrofaal zijn. U merkt dat het onderwerp ons erg bezighoudt. Ik hoop van harte dat uw boek veel discussie los gaat maken, want daar is het wel tijd voor.’

Door haar brief, zo schrijf ik terug, realiseer ik me dat de strijd tegen volwassenen die kinderen misbruiken nog in een pril stadium is. Diverse instanties en hulpverleners houden zich al jarenlang bezig met seksueel misbruik van kinderen, maar het geluid van de slachtoffers en hun ouders wordt nauwelijks gehoord. Ik ben met haar eens dat dit moet veranderen, maar hoe speel je dat klaar?

Ik vertel haar over het onderzoek waar ik mee bezig ben, dat gaat over het groepje intellectuelen dat de pedofiliebeweging gaande probeert te houden. Hun emancipatiestrijd, die dertig jaar geleden is begonnen, is gericht op de legalisering van pedofilie. Met andere woorden: ze willen dat de leeftijdsgrens uit de zedelijkheidswetgeving verdwijnt, ‘want dan bestaat het probleem pedofilie niet meer’, beweren ze. Zover zal het volgens mij niet komen. Pedofielen hebben het tij tegen. Het is onwaarschijnlijk dat ze ooit nog zo’n bloeiperiode zullen meemaken als in de jaren zeventig.

Een schrale troost voor deze moeder, ze heeft vast geen boodschap aan mijn onderzoek. Ik schrijf haar dat meerdere mensen contact met mij hebben gezocht naar aanleiding van mijn boek. Een van hen is een vader wiens pedofiele broer zijn twee zonen heeft misbruikt toen ze tussen de acht en veertien jaar oud waren. Zijn situatie is in zoverre met die van haar te vergelijken, dat ook hij dit pas jaren later te horen kreeg. Ook zijn kinderen kampen nu met psychische problemen en ook hij vindt dat de hulpverlening tekortschiet. Deze vader heeft het gevoel als ouder gefaald te hebben, omdat hij destijds niet ingegrepen heeft. Herkent ze dat? Hoe zit het met haar schuldgevoel over wat er met haar kind is gebeurd?

‘Uiteraard heb ik alle respect voor de mening van de vader wiens zonen slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik. Maar mij moet toch van het hart dat in onze situatie het misbruik alleen voorkomen had kunnen worden als het onderwerp pedofilie destijds openlijk bespreekbaar was geweest, niet alleen thuis, maar juist ook op school. En dan niet op de softe manier, maar zodanig dat kinderen erover gaan praten. Ook is het voor mij persoonlijk niet van toepassing dat ik mij niet in mijn kind zou hebben verdiept. Ik durf te stellen dat ik niks anders heb gedaan. Ik had namelijk een “moeilijk” kind, de een noemde het mbd, de ander adhd of licht autistisch. Hij had concentratieproblemen, maar was verder intelligent en creatief. Eigenlijk was ik altijd bezig om extra hulp voor hem te zoeken. Vanaf zijn achtste jaar, toen het drama begon, heb ik drie jaar lang in een klein boekje bijgehouden wat er speelde, niet dagelijks, maar toch wel met een zekere regelmaat. De problematiek van toen, met onder andere slaapstoornissen en agressiviteit, ligt nog vers in mijn geheugen. We hebben de hulp ingeroepen van het Riagg en van de schoolbegeleidingsdienst. Hij moest medicijnen slikken en we hebben een kinesioloog bezocht. Ik was áltijd met hem bezig en werd hierdoor zo opgeslokt dat ik in feite nooit aan mezelf ben toegekomen.’

Omdat ik ervoor gekozen heb om af te wachten waar ze zelf mee komt, vraag ik niet naar de reden van haar verhuizing naar Frankrijk. Uit haar brieven is moeilijk op te maken in welke ellende haar gezin terecht is gekomen toen Tjeerd naar de school in Sexbierum ging. Ze houdt zich groot tegenover iedereen die op haar pad komt bij haar zoektocht naar geschikte hulp voor haar kind.

De getuigenis van Selma

In het voorjaar van 2000 heb ik me aangesloten bij Raak, een groep van mensen die professioneel, maar buitenparlementair, met het bestrijden van kindermishandeling bezig is. Raak staat voor Reflectie- en Actiegroep Aanpak Kindermishandeling. Regelmatig woon ik de bijeenkomsten van Raak bij. Als er plannen zijn voor een symposium en men op zoek is naar verhalen over kindermishandeling die een positieve wending hebben gekregen, draag ik Selma voor. Zij is na een verblijf van zes jaar in het buitenland met haar gezin weer in Friesland gaan wonen. De case wordt geschikt bevonden en haar getuigenis wordt op papier gezet. Violet Valkenburg leest de getuigenis voor op het symposium Morgen niet meer in de rai in Amsterdam op 20 november 2002.

‘In 1997 kwam onze zoon van twintig met het verhaal dat hij seksueel misbruikt was door de directeur van zijn vroegere basisschool. Niet incidenteel, maar van zijn achtste tot zijn zeventiende jaar. We hoorden dit niet rechtstreeks van hem, maar van zijn vriendin. We waren er kapot van.

De eerste paar maanden verkeerden we in een soort shocktoestand. Na gesprekken met een vertrouwensarts ben ik een week bij mijn zoon op bezoek geweest. Ik voelde dat hij niet de enige was en nam contact op met een vrouw van wie ik vermoedde dat haar zoon ook slachtoffer was. Na korte tijd kwam ook hier de waarheid boven tafel: niet alleen dat kind, maar alle drie haar zonen waren door de directeur seksueel misbruikt. De week nadat het balletje was gaan rollen en de dader was gearresteerd, was ik op.

Langzaam drong tot ons door dat alle problemen die wij vroeger met onze zoon hadden gehad het directe gevolg waren van het seksueel misbruik. De directeur had niet alleen onze zoon misbruikt, hij had ook misbruik gemaakt van het vertrouwen dat wij hem hadden geschonken. Hij had ons gezegd dat we altijd bij hem terechtkonden met onze opvoedingsproblemen en dat hij ons graag wilde helpen.

Vanaf zijn achtste jaar werd onze zoon buitensporig agressief. Hij zette zich tegen alles en iedereen af, op zo’n manier dat we er radeloos van werden. Ik hield in die tijd een dagboek bij. Als ik dat nu teruglees, realiseer ik me dat we zo’n twaalf jaar hebben moeten vechten voor het verhaal naar buiten kwam en de puzzelstukjes op hun plaats vielen.

Destijds hebben we, nota bene op advies van de ontucht plegende directeur en onze huisarts, hulp gezocht bij de schoolbegeleidingsdienst. Daar trokken ze de conclusie dat wij wat zwaar op de hand waren. Onze zoon was een intelligent kind, dus het zou vanzelf wel goed komen.

De huisarts dacht dat onze zoon adhd had, of mbd zoals ze dat in die tijd noemden. Ik wilde daar toen alles over weten. Omdat zijn gedrag ook aan de voeding zou kunnen liggen, ging ik experimenteren met allerlei voedingsmiddelen. Weer later zou mijn zoon lijden aan een autistische stoornis en ook daar las ik alles over.

Ondertussen werd mijn zoon van drie middelbare scholen afgestuurd wegens onaangepast gedrag. Zelfs op de school voor speciaal onderwijs, waar hij doordat er een wachtlijst was pas terechtkon na een halfjaar thuiszitten, ging het mis. Hij moest Ritalin slikken, omdat hij niet te hanteren was. De enige optie die overbleef was hem ter observatie laten opnemen in een psychiatrische kliniek. Dat hebben we geweigerd, dat ging ons te ver. Eenmaal in dat circuit beland zou de kans op werk of studie verkeken zijn. We hielden hem thuis. De gemeente hamerde op het feit dat hij leerplichtig was en naar school moest. Gelukkig was hij geïnteresseerd in lassen en legde hij met goed gevolg een aantal lasexamens af.

Nadat het misbruik bekend was geworden, wilden wij onze zoon zo goed mogelijk opvangen. Ik ben mij gaan verdiepen in de gevolgen van seksueel misbruik. Door het lezen van de ervaringen van anderen werd ik zo misselijk dat ik de lectuur van tijd tot tijd moest wegleggen. Maar ik ging door, ik wilde hem helpen, ik wilde begrijpen wat er in hem omging. Daardoor kwam ik op een gegeven moment zelf helemaal vast te zitten. Ik raakte zo depressief dat ik een tijdlang aan de medicijnen moest. Met onze zoon ging het in die tijd ook niet goed. Werken lukte niet, alleen op kamers wonen ging niet, alles dreigde voor de zoveelste keer uit de hand te lopen. Hij is toen voor anderhalf jaar weer thuis komen wonen. We hebben veel gepraat en veel gehuild.

En nu? Op dit moment is hij tweedejaarsstudent aan de kunstacademie en gaat het gelukkig goed met hem. Wijs geworden door al deze ervaringen heb ik het Riagg geschreven dat ze er misschien vaker van uit moeten gaan dat bij kinderen met ernstige gedragsproblemen seksueel misbruik de oorzaak kan zijn.’

De eerste ontmoeting

In de pauze worden we aan elkaar voorgesteld. Nieuwsgierig bekijk ik de vrouw met wie ik de afgelopen jaren zoveel intieme informatie heb uitgewisseld. Ze is stil, bijna schuw, heel anders dan ik gedacht had. Ze laat het praten over aan haar echtgenoot, een kleurrijke man, het prototype van de kunstenaar.

Ze was rustig gebleven toen de getuigenis werd voorgelezen, schreef ze me later. Rob daarentegen was erg geëmotioneerd geraakt. Voor mijn gevoel was het voorlezen van de getuigenis een afronding. Tjeerd zat in het tweede jaar van de kunstacademie, het ging goed met hem. Ik zou de correspondentie langzaam kunnen gaan afbouwen.

Maar dan kondigen de ouders van Vincent zich aan – met een soortgelijk verhaal. Het zet me aan het denken over de gevolgen die de zedenzaak van Sexbierum heeft gehad voor de misbruikte kinderen, voor de gezinnen, voor de school en voor het dorp. Het lijkt me beter om het contact met Selma voorlopig nog maar niet te verbreken. Er is te veel wat ik nog niet weet.

De strijd met school en kerk

Welke rol hebben de directeur van de school, het schoolbestuur en de kerkgenoten van Linda en Peter gespeeld bij hun pogingen het misbruik van Vincent naar buiten te brengen? En wat voor invloed heeft de houding van die buitenwereld gehad op de ouders? Linda en Peter geven antwoord op die vragen in een persoonlijk verhaal over hun ervaringen.

Overbezorgde ouders?

Het is niet gemakkelijk om te beschrijven hoe we achter de waarheid over meester Martijn zijn gekomen en welke rol de directeur en het schoolbestuur daarbij hebben gespeeld. Uitspraken van de ene partij hadden gevolgen voor de reacties van de andere partij, en de gebeurtenissen volgden elkaar heel snel op.

In september 1996 kwam Vincent bij meester Martijn in de klas. Hij was met een keurig rapport overgegaan naar groep 4 en vond het geweldig dat hij nu een meester kreeg in plaats van een juf. Juffen hoorden bij kleuters, vond hij. Kortom, Vincent had er zin in.

Dat hij wat moeilijk op gang kwam, baarde ons geen zorgen, dat was een vast patroon dat hij elk nieuw schooljaar liet zien. Vincent was een schuchter kind dat altijd eerst even de kat uit de boom keek. Maar voor de zekerheid heb ik toch even met meester Martijn gebeld om te vragen of hij mijn zoon een beetje in de gaten wilde houden. Misschien kon hij hem af en toe eens een schouderklopje geven of een aai over zijn bol, dat zou fijn zijn. We verwachtten dat het net als andere jaren wel goed zou komen, maar niets was minder waar.

Vincent ging zich thuis moeilijk gedragen. Hij werd balorig en brutaal, gedrag dat we helemaal niet kenden van hem. ’s Morgens weigerde hij vaak uit bed te komen en hij wilde niet naar school. In december kreeg hij zijn kerstrapport mee naar huis. Hiervan schrokken wij behoorlijk, temeer daar wij van meester Martijn niet hadden gehoord dat het niet goed ging met Vincent. Voor vrijwel alle vakken was hij een punt achteruit gegaan.

We gingen naar de spreekavond en uitten onze bezorgdheid. Meester Martijn zag het allemaal niet zo zwaar. We moesten ons niet ongerust maken, zei hij, het zou allemaal best meevallen. Hij vroeg ons om thuis met hem te oefenen met lezen. Een kwartiertje per dag zou voldoende zijn om zijn leesniveau op te krikken. We spraken af dat we Vincent samen in de gaten zouden houden en dat hij ons van zijn bevindingen op de hoogte zou houden. Begin januari zou hij telefonisch contact met ons opnemen.

Dat deed hij niet. Ondertussen zaten wij met een kind dat zienderogen achteruitging. Ik herkende hem haast niet meer. In maart 1998 kwam meester Martijn tijdens een huisbezoek met een wat vervelende mededeling voor ons: ‘Het gaat niet goed met Vincent, al zijn cijfers zijn verder naar beneden gegaan.’ We waren ontzettend boos, omdat we dit pas hoorden vlak voordat Vincent zijn rapport zou krijgen. En we hadden nog zo afgesproken dat Martijn ons op de hoogte zou houden. We voelden ons buitenspel gezet, want er was niets meer aan te doen. De rapportcijfers stonden vast. Voorzichtig begon meester Martijn over zittenblijven te praten.

Het werd ons duidelijk dat we met meester Martijn geen afspraken konden maken. Hij bagatelliseerde de zorgen die wij ons maakten om onze zoon. Omdat we er met hem niet uit kwamen, vroegen we een gesprek aan met de directeur.

Bezorgdheid slaat om in onrust

Meester Martijn was iemand die overal actief bij betrokken was; hij was lid van diverse commissies, zowel op school als in de kerk. Hij was zelfs ouderling in de kerkenraad van de gemeente Assen-Noord. Op school regelde hij van alles en nog wat en functioneerde hij als een soort spin in het web. Dit was de ene kant van zijn persoon. Maar bij mij thuis op de bank zag ik een persoon die verlegen overkwam. Hij was bijna niet in staat om een gesprek met ons te voeren. Hij struikelde regelmatig over zijn woorden en maakte nauwelijks oogcontact. Door deze tegenstelling die ik in hem ontdekte, vermoedde ik dat er iets met hem aan de hand was. Maar wat? Intuïtief voelde ik dat ik hem in de gaten moest houden. Dat gevoel werd versterkt toen mij allerlei geruchten bereikten. Hij zou te veel ‘kind met de kinderen’ zijn en in de middagpauze kinderen meenemen naar zijn flat aan de overkant van de straat, zonder dat de ouders van die kinderen hiervan op de hoogte waren. Met eigen ogen zag ik hoe hij met de kinderen op het schoolplein speelde: hij gedroeg zich als een van hen, en dat was niet normaal. Ondertussen veranderde het gedrag van onze zoon volledig en holden zijn schoolprestaties achteruit. Klachten als hoofdpijn, buikpijn, misselijkheid en niet kunnen slapen waren aan de orde van de dag.

Mijn onrust nam gestaag toe. Heel langzaam gingen mijn gedachten richting seksueel misbruik. Nee, eerst naar intimidatie, in het begin durfde ik niet eens te denken aan seksueel misbruik. Maar als je zoon van acht aan je vraagt of je hem wilt leren tongzoenen, dan kun je er niet meer omheen, dan moet je de realiteit onder ogen zien. Niet dat ik op dat moment veel met die realiteit heb gedaan. Dat kon ik toen nog niet, ik was veel te angstig. Stel dat ik het helemaal verkeerd had? Wat zou ik aanrichten als ik actie zou ondernemen?

Gesprek en onderzoek

Nog diezelfde maand hadden we bij ons thuis een gesprek met meester Martijn én de directeur. We waren heel gespannen. Er zouden spijkers met koppen geslagen moeten worden. Ons doel was ervoor te zorgen dat Vincent niet zou blijven zitten. Niet nóg een jaar bij meester Martijn in de klas!

De sfeer was om te snijden. We waren blij dat de directeur de leiding nam in het gesprek. Het viel ons op dat meester Martijn erg nerveus en onzeker was; hij heeft nauwelijks iets gezegd die avond. We spraken onze zorgen uit tegenover de directeur en lieten ook ons ongenoegen over meester Martijn blijken. De directeur nam het voor hem op. Hij zei dat het niet nakomen van afspraken en het bagatelliseren van onze zorgen vast geen opzet was, maar een ongelukkige samenloop van omstandigheden. Op een gegeven moment heb ik gezegd dat ik bang was dat er dingen met Vincent gebeurden die niet goed voor hem waren, dingen op seksueel gebied. Ik vertelde dat Vincent mij had gevraagd of ik hem wilde leren tongzoenen. Daar schrokken ze van. De directeur gaf toe dat Vincent toch wel erg jong was voor dat soort dingen. Meester Martijn werd knalrood en begon zenuwachtig op zijn stoel heen en weer te schuiven. Verder hebben we niets benoemd die avond. Afgesproken werd dat Vincent een onderzoek zou ondergaan om erachter te komen wat de oorzaak was van zijn slechte leerprestaties.

We hadden een kater overgehouden aan het gesprek. Voor mijn gevoel had ik een kans gemist. Ik baalde van mezelf, omdat ik niet duidelijk had durven zijn over mijn bange vermoedens. Wat was ik voor moeder! De volgende dag heb ik de directeur gebeld om het opnieuw te proberen. Ik liet me ontzettend voorzichtig uit. Ik heb gezegd dat ik bang was dat Vincent op school seksueel geïntimideerd werd, waarop de directeur aan me vroeg of ik ook een vermoeden had door wie. Liep ik misschien aan meester Martijn te denken?

Dat hij dit vroeg is achteraf bezien de eerste indicatie geweest van het feit dat hij op zijn minst twijfels over meester Martijn moet hebben gehad. Op dat moment drong dat echter niet tot me door. Het had dan ook geen gevolgen voor mijn vertrouwen in de directeur.

Ik zei dat ik dit niet uitgesloten achtte, en voegde eraan toe dat het absoluut niet mijn bedoeling was om meester Martijn van iets te beschuldigen dat ik niet zou kunnen bewijzen. Ik vroeg hem om heel voorzichtig met de situatie om te gaan. De directeur gaf me het gevoel dat hij me serieus nam. Hij probeerde me gerust te stellen, wat redelijk lukte. Hij sprak met mij af dat hij het aspect seksueel misbruik zou laten meenemen in het onderzoek dat Vincent op school zou krijgen. Voor ons was het nu dus afwachten.

Thuis bleef de situatie zoals die was voortbestaan, verergerde zelfs. Begin mei hadden we een afspraak voor een gesprek waarin we de resultaten van het onderzoek zouden horen. Dan zou ook Vincents overgang naar groep 5 aan de orde komen. We waren behoorlijk gespannen. Volgens ons zou Vincent over moeten gaan. Nóg een jaar bij meester Martijn was, wat ons betreft, het overwegen niet waard. We hadden ook duidelijk gemaakt dat we beslist niet wilden dat onze tweede zoon, Leon, bij meester Martijn in de klas zou komen.

Het onderzoek dat ze presenteerden, stelde niets voor. Het was slechts een simpele lijst met vragen waar korte antwoorden op geformuleerd waren. Het onderwerp seksueel misbruik kwam er helemaal niet op voor. Ze begrepen niet waar Vincents negatieve gedrag en zijn slechte schoolresultaten vandaan konden komen. De verhuizing van zijn beste vriendje naar Frankrijk werd als oorzaak genoemd, maar ik verwees dit direct naar het rijk der fabelen, omdat dit vriendje al lang weer terug was in Nederland en Vincents problemen alleen maar erger leken te worden. Toen wisten ze het verder ook niet meer, ze konden ons niet helpen. Wat we tot onze verbazing wel voor elkaar kregen, was dat Vincent door mocht naar groep 5. Het ging toch wel iets beter met hem, zeiden ze. Hier moesten we het mee doen. Ze vonden dat ze hun uiterste best voor ons hadden gedaan.

Ach, de directeur geloofde ik wel. Hij was immers altijd behulpzaam en bij hem leken we ook een luisterend oor te vinden. Maar van meester Martijn kreeg ik de kriebels. Hij heeft mij die avond niet één keer recht aan durven kijken. Het was duidelijk dat hij iets te verbergen had, maar wat? Vincent hield zijn lippen stijf op elkaar. Slechts af en toe maakte hij een opmerking waar ik zo mijn bedenkingen bij had.

Verdenking

Het eind van het schooljaar kwam in zicht en Vincent kreeg zijn laatste rapport mee naar huis. Wie schetst onze verbazing toen bleek dat zijn cijfer voor lezen van een vier naar een zes min gestegen was? Wij hadden zelf nauwelijks enige vooruitgang bemerkt, terwijl we toch dagelijks met hem oefenden. We vonden het vreemd, maar het maakte ons allemaal niets meer uit. Vincent zou overgaan naar groep 5 en alle problemen zouden daarmee achter de rug zijn, dachten we. We vertrokken naar Duitsland. Na zo’n moeilijk jaar hadden we een fijne vakantie wel verdiend. We zagen Vincent met de dag opknappen. Hij draaide helemaal bij en werd weer het vrolijke jongetje van vroeger.

Uitgerust gingen we het volgende schooljaar in. Vincent had er zin in. Hij kwam in groep 5 bij een rustige en ervaren onderwijzer, een al wat oudere man. Weliswaar had hij een achterstand, maar die zou hij wel inlopen, daar had ik alle vertrouwen in. Regelmatig had ik een gesprek met de onderwijzer, ons contact was prima. Het ging goed met mijn kind, behalve op vrijdag, dan vertoonde hij hetzelfde gedrag als het jaar ervoor. Op vrijdag wilde hij niet uit bed komen, en wilde hij niet naar school. Hij klaagde over hoofdpijn, buikpijn, misselijkheid en moest zelfs overgeven. Natuurlijk hadden we niet meteen in de gaten dat het steeds op vrijdag was, en toen we dat eenmaal ontdekt hadden, dachten we eerst nog aan vermoeidheid aan het einde van de week. Hij moest dit jaar ook voor het eerst met de fiets naar school. Als vijfdegroeper mocht hij niet meer met het schoolbusje.

Vincent begon te klagen over de gymles die hij op vrijdag kreeg. Hij zou niet mee kunnen komen. Zijn klasgenootjes plaagden hem hiermee en lieten hem expres vallen, bijvoorbeeld bij bokspringen. Bij ons viel toen het kwartje. In het infoblaadje van de school had gestaan dat de onderwijzer van Vincent niet meer in staat was om zijn leerlingen gymles te geven, en dat meester Martijn zo vriendelijk was om de lessen van hem over te nemen. Hier hadden we geen rekening mee gehouden. We hadden duidelijk te kennen gegeven dat wij niet wilden dat onze kinderen nog bij meester Martijn in de klas zouden komen, en nu had Vincent toch weer les van hem. Wat moesten we doen?

Voorzichtig vroegen we Vincent naar de gymles, om erachter te komen wat hem nou werkelijk dwarszat. Maar telkens als we erover begonnen, raakte hij van streek. Hij wilde er niet over praten. Ik regelde zo snel mogelijk een gesprek met de directeur. We prikten een avond in de herfstvakantie. Peter kon er die avond helaas niet bij zijn, ik stond er alleen voor.

Met lege handen

Ik vertelde de directeur wat ik dacht van meester Martijn. Het werd een lang gesprek. Ik legde uit waarom ik meester Martijn van pedofiele praktijken verdacht, en dat mijn verantwoordelijkheid mij dwong om deze verdenking bij hem neer te leggen. Hij was immers de directeur van de school en naar mijn idee de aangewezen persoon om mijn zorgen bij te uiten. Ik heb hem verteld dat ik van Vincent had gehoord dat meester Martijn leerlingen in de middagpauze mee naar zijn flat nam. Vincent zou ook met hem mee zijn geweest en ik was hiervan als ouder niet op de hoogte gebracht. De directeur schrok toen ik dit vertelde en zei dat hij hier wéér met meester Martijn over zou moeten praten. Ik vroeg hem of hij hier dan al eerder met meester Martijn over had gesproken. Aarzelend zei hij dat dit inderdaad zo was, meer wilde hij er niet over kwijt. Hij vroeg me met klem hier met niemand over te praten. Daarin moest ik hem teleurstellen. Behalve met Peter, sprak ik regelmatig met een vriendin over de situatie waarin ik verzeild was geraakt. Ik moest het van me afpraten om alles op een rijtje te kunnen zetten. Later kwam daar nog een vriendin bij. Met deze twee vriendinnen kon ik alles bespreken. Zonder hun steun hadden Peter en ik het nooit gered.

De directeur had tegen me gezegd dat er geruchten waren, maar dat ik een van de eersten was die met zo’n duidelijk verhaal kwam. Hij vertelde me niets nieuws. De week daarvoor had hij een soortgelijk gesprek gehad met Wim en Maria van Wateren, die dit onderwerp volgens hem als eersten ter sprake hadden gebracht. Hij had hen een onderzoek beloofd en hetzelfde deed hij nu met mij. Hij zou er serieus mee aan de slag gaan en beloofde me voor 5 december met de uitslag te komen. Bij het weggaan adviseerde ik hem dit onderzoek niet alleen te doen, maar hulp in te roepen. Letterlijk heb ik gezegd: ‘Maak er geen tweede Amersfoort van.’ De zaak van de aardrijkskundeleraar op Scholengemeenschap Guido de Brès in Amersfoort speelde juist in die tijd en haalde regelmatig het nieuws, met name omdat de directeur de zaak zelf intern had willen oplossen. Ook dit was een gereformeerd vrijgemaakte school. Ik heb de directeur op het hart gedrukt het anders aan te pakken en heb hem sterkte en wijsheid gewenst. Ik realiseerde me dat ik hem in het diepe gooide, maar had ik een andere keus? Stel dat het inderdaad mis was en ik zou niets hebben gedaan? Hoe zou ik de kinderen van De Tamboerijn ooit nog recht in de ogen kunnen kijken? Ik had al veel te lang gewacht.

Toen hij weg was, sloeg de schrik me om het hart. Wat had ik in werking gezet? Was ik niet iemand vals aan het beschuldigen? Wat zou er gebeuren als er niets aan de hand bleek te zijn? Zou ik kunnen worden aangeklaagd wegens smaad? Was ik er wel zeker van dat meester Martijn de oorzaak was van alle ellende? Had ik wel goed genoeg gekeken of de oorzaak niet toch ergens anders lag? Talloze vragen spookten door mijn hoofd, maar telkens kwam ik uit bij één conclusie: ik moest doorgaan. Maar zijn er veel momenten geweest dat ik het bijltje erbij neer heb willen gooien.

Met een kluitje in het riet gestuurd

Het was nu afwachten met welke resultaten de directeur op de proppen zou komen. De vijfde december verstreek zonder dat ik iets van hem hoorde. Ook Wim en Maria van Wateren hoorden niets. We besloten ieder afzonderlijk de directeur te benaderen om naar de stand van zaken te vragen. Op 8 december belde ik hem op met de vraag of hij ons de uitslag van het onderzoek kon komen vertellen. Verbaasd zei hij zich niet te kunnen herinneren dat hij 5 december als datum had toegezegd. Het speet hem verschrikkelijk dat het zo gelopen was en hij vroeg om meer tijd, het was immers een drukke periode in het jaar. Vóór kerst zou hij met de uitslag komen.

De kerstdagen gingen voorbij zonder bericht van de directeur. Ik zocht weer zelf contact, en kreeg duizendmaal excuses van hem. Het onderzoek vergde meer tijd dan hij had verwacht en hij vroeg weer om uitstel, tot half januari. En weer liet ik me met een kluitje in het riet sturen. Ook half januari verstreek zonder dat we iets van hem hoorden. De moed zonk ons bijna in de schoenen. Door het contact met Wim en Maria van Wateren bleven we op de been. Samen moesten we doorgaan, in het belang van de kinderen.

Eind januari stelde Peter de directeur een ultimatum. Uiterlijk tot 10 februari kreeg hij nog de tijd om met de uitslag voor de dag te komen, en wel schriftelijk. Ons vertrouwen in de directeur was aan het wegebben en we namen het zekere voor het onzekere. Vanaf nu wilden we alles zwart op wit. Peter probeerde hem telefonisch nog wat uitspraken over het onderzoek te ontfutselen. Zo vroeg hij of het om een intern of om een extern onderzoek ging. We hoopten het laatste. Omdat het zoveel tijd vergde, was dit niet ondenkbaar. ‘Ik kan hier geen uitspraak over doen’, zei de directeur. Peter herhaalde dat 10 februari de uiterste datum was; anders gingen we naar het bestuur.

Dit keer hoefden we niet lang te wachten. Een paar dagen later belde de directeur ons op. In een paar korte zinnen vertelde hij dat hij met ons niet verder over deze zaak kon praten en dat hij ons moest doorverwijzen naar de vertrouwenspersoon van De Tamboerijn, die kort tevoren was benoemd. De klap kwam hard aan. Daar zaten we dan, met lege handen en een heleboel vragen. Waarom mocht hij niet meer met ons praten en van wie niet? Waarom verwees hij ons nu pas door naar de vertrouwenspersoon, en hoe zat het nu eigenlijk met dat onderzoek? Verslagen keken we elkaar aan. Wilden we de gang naar die vertrouwenspersoon wel maken? Onze energie begon aardig op te raken. We waren alles eigenlijk spuugzat en wilden het liefst het bijltje erbij neergooien.

En weer begon het gevecht tussen gevoel en verstand. Allerlei tegenstrijdige gevoelens gingen door ons heen. We bespraken met Wim en Maria van Wateren wat we moesten doen. Hadden we een keuze? Als vanzelf kwamen we weer uit bij de kinderen. Ik zag ze naar school gaan. Was het daar wel veilig? Wie kwam er voor ze op als wij het niet deden? We moesten wel. We waren de enige ouderparen die met een aannemelijke klacht naar de vertrouwenspersoon konden gaan en konden vragen om een gedegen onderzoek. We moesten onze angsten opzij schuiven in het belang van de kinderen. Zij hadden recht op bescherming. Daar moesten ze niet om hoeven vragen, dat moest hun zonder meer gegeven worden.

Eindelijk accurate hulp

Met lood in de schoenen nam ik contact op met de vertrouwenspersoon. Met haar zouden we bespreken wat we moesten doen. Diep in ons hart wisten we dat we de volgende stap ook zouden zetten, maar de angst hiervoor was zo groot dat we de beslissing zo lang mogelijk voor ons uit schoven. We voorvoelden dat de gevolgen enorm zouden zijn. Als lid van de gereformeerd vrijgemaakte kerk leefden wij in een aparte wereld. Een wereld die voorziet in alle dingen die je nodig hebt: scholen, bejaardencentra, verpleeghuizen, instellingen voor geestelijke gezondheidszorg, een politieke partij, een verenigingsleven, sportverenigingen. Als je hier geen gebruik van maakt, wordt er over je gepraat, je wordt afgekeurd en komt aan de rand van de gemeenschap te staan. Dit hing ons boven het hoofd. Dat we misschien zonder die ‘veilige’ wereld verder moesten vonden we heel beangstigend.

Het gesprek met de vertrouwenspersoon verliep heel goed. Zij begreep ons volkomen en verklaarde ons te zullen steunen op onze moeilijke weg. Het belang van de kinderen stond bij haar voorop. We konden altijd een beroep op haar doen.

Ze hielp ons met het opstellen van een brief voor de Klachtencommissie Ongewenste Intimiteiten Gereformeerd Onderwijs (koigo). In de brief legden we uit waarom wij vermoedden dat onze zoon seksueel misbruikt werd door meester Martijn, en dat we een onderzoek wilden. Op 20 april 1998 stuurden we de brief naar de commissie. Op 1 mei kwam als antwoord dat de klacht in behandeling werd genomen. We kregen een uitnodiging voor een hoorzitting op 16 mei. Eindelijk was het zover, er zou iets gaan gebeuren.

Ik besloot mijn mond niet langer te houden. Als ik de kans kreeg om meer ouders bij de zaak te betrekken, dan zou ik dat niet laten. Uit mezelf begon ik er niet over, maar als iemand het over meester Martijn had, bracht ik onmiddellijk ter sprake dat wij een klacht tegen hem hadden ingediend en dat ik andere ouders adviseerde hetzelfde te doen. Zo kwam het dat er uiteindelijk meer ouders zijn geweest die hun steentje hebben bijdragen aan het openen van de beerput.

De hoorzitting

Vreselijk gespannen gingen we op zaterdag 16 mei 1998 naar de hoorzitting. Alleen het woord ‘hoorzitting’ joeg ons de stuipen al op het lijf. Alles zou op band worden vastgelegd, had men ons laten weten. Het principe van hoor en wederhoor zou worden toegepast. We hadden het gevoel dat we zélf terecht moesten staan. We zouden heel voorzichtig moeten zijn en onze emoties in bedwang moeten houden.

De vertrouwenspersoon ging met ons mee om ons bij te staan en om ons eventueel aan te vullen. Om kwart over elf moesten we ons melden in Motel Van der Valk in Assen. De entree van het motel was groot en leeg. We voelden ons verloren, het was allemaal zo onwerkelijk. Ik hoopte vurig dat ik geen bekenden tegen zou komen, bang als ik was voor hun vragende blikken en hun eventuele opmerkingen. Meester Martijn en de directeur zouden diezelfde dag ook worden gehoord. Bij de gedachte dat ik hen tegen zou komen voelde ik mijn hart overslaan. Hoe zou ik reageren? Zou ik mijn emoties wel onder controle kunnen houden?

Er was geen ontsnappen meer aan. Mijn benen voelden zwaar toen ik de trap op liep naar de zaal waar de hoorzitting zou plaatsvinden. Ik sprak mezelf vermanend toe. Ik moest flink zijn, niet zo angstig. Wat had ik te verbergen? Niks toch? Ik hoefde alleen maar eerlijk antwoord te geven, mijn vermoedens uit te spreken en om een goed onderzoek te vragen. Toch was ik bang, stel dat ik iets over het hoofd had gezien. Ik repeteerde de vragen die ik mezelf al honderd keer had gesteld.

Nog een paar minuten en de gordijnen om ons privé-leven zouden open moeten. Met name de vraag waarom wij vermoedden dat Vincent juist op school misbruikt zou zijn en niet ergens anders, baarde me zorgen. Vanzelfsprekend had ik alles langsgelopen. Zou het tijdens de zwemles gebeurd kunnen zijn, of tijdens de judoles? Misschien in het busje onderweg naar school, of misschien zelfs thuis? Overal had ik aan gedacht en ik was tot de conclusie gekomen dat het nergens anders gebeurd kon zijn dan op school, en wel door meester Martijn. De angst van Vincent om naar school te gaan was duidelijk genoeg geweest. Maar of ik het aannemelijk kon maken?

Hoe lang het gesprek heeft geduurd weet ik niet, het leek wel een eeuwigheid. Wat was ik dankbaar dat de vertrouwenspersoon met ons mee was gekomen en zich als praatpaal had opgeworpen. Geweldig was ze! Al die tijd was ze heel rustig gebleven en had ze laten merken dat ze achter ons stond.

Ik was opgelucht dat onze thuissituatie niet aan de orde gekomen was. Niet dat ik ooit één seconde aan Peter getwijfeld heb. Om hierover te moeten praten met wildvreemden, leek me verschrikkelijk.

Na afloop waren we moe en leeg. En ook angstig. We hadden om een onderzoek gevraagd, maar hoe zou de uitslag eruit komen te zien? Waar hoopten we eigenlijk op? Er was geen goede uitslag mogelijk. Als we gelijk kregen, zou dat verschrikkelijk zijn. Als we geen gelijk kregen, zou de onzekerheid blijven bestaan en ook dat was geen prettig vooruitzicht. We konden niets anders doen dan afwachten. Waar we nu in ieder geval wel zeker van waren, was van het feit dat er serieus naar de zaak gekeken werd.

Er brak weer een periode van wachten aan. Ik voelde me onrustig. De dagen vulden zich met drentelen, koffiedrinken en telefoneren, van iets nuttigs doen was geen sprake. Regelmatig liep ik met knallende koppijn door het huis. Dan pakte ik maar weer de telefoon om mijn vriendinnen te bellen, want mijn gedachten moesten eruit, anders werd ik gek. Ik voelde me niet in staat om voor mijn kinderen te zorgen. Yvette was drie jaar en was nog de hele dag thuis. Ik kon geen aandacht voor haar opbrengen. Dankbaar maakte ik gebruik van haar favoriete bezigheid: televisie kijken, en ik zette haar op de bank met een video. Zo was zij tevreden en kon ik het leven van alledag volhouden. Mijn hoofd zat vol angstaanjagende scenario’s, die al mijn energie opvraten.

De spanning loopt op

Een paar weken na de hoorzitting begon de avondvierdaagse, om precies te zijn op 10 juni 1998. Peter liep bij die gelegenheid de directeur tegen het lijf, die een praatje met hem aanknoopte waarin hij zijn medeleven probeerde over te brengen. ‘Het was net’, zei Peter, ‘alsof hij zich schuldig voelde.’ De dag ervoor had hij ook mij aangeschoten om me te zeggen hoe vervelend hij de situatie voor ons vond en dat hij niet had beseft hoe erg het allemaal was. Het viel me op hoe onzeker hij was, alsof hij niet vrijuit kon praten. Ik vroeg me af waar hij het precies over had. Het leek net alsof hij meer wist dan ik.

Een paar dagen later ging de telefoon, het was de voorzitter van de klachtencommissie. Ze vertelde dat ze nog druk bezig waren met het onderzoek, maar dat er bij de gesprekken feiten aan de orde waren gekomen die hen hadden doen besluiten om voortijdig contact met het schoolbestuur op te nemen. Inhoudelijk wilde ze niet op de zaak ingaan. Het schoolbestuur wilde graag de namen weten van degenen die een klacht bij de commissie hadden neergelegd om contact met hen te kunnen opnemen. Daar had de klachtencommissie onze toestemming voor nodig. De vraag overrompelde me nogal. Ik zei dat we daar eerst even over moesten nadenken.

We besloten toestemming te geven. Dat we hiermee onze anonimiteit opgaven, realiseerden we ons heel goed, maar dat hadden we voor de zaak over.

Een paar dagen later kwam Vincent thuis met het bericht dat meester Martijn ziek was en voorlopig geen les meer zou geven. Was dit toeval? We moesten nog een paar dagen wachten voor we duidelijkheid kregen.

Op 29 juni 1998 belde de voorzitter van het schoolbestuur. Hij nodigde ons uit voor een gesprek dat nog diezelfde avond plaats zou vinden. Er waren feiten aan het licht gekomen die het noodzakelijk maakten om een extra ledenvergadering te beleggen. Het bestuur vond het belangrijk om vooraf een gesprek te houden met de ouders die een klacht hadden ingediend. Ook wilde ze de klagers betrekken bij de verder te volgen procedure. Er zou iemand van de politie aanwezig zijn en ook iemand van de hulpverlening. Inhoudelijk wilde de voorzitter niet op de zaak ingaan.

Het zweet stond me in de handen toen ik de telefoon neerlegde. Dus tóch! Ik had gelijk gehad. Maar wat had meester Martijn dan gezegd? Was mijn zoon erbij betrokken? Had hij het toegegeven? De paniek sloeg in alle hevigheid toe. Veel tijd om na te denken had ik niet. Peter moest op de hoogte worden gebracht, er moest oppas geregeld worden en het gewone werk moest doorgaan; dat bood tenminste nog wat rust en afleiding.

Met trillende handen stond ik te strijken terwijl allerlei gedachten door mijn hoofd schoten. Wat zouden ze die avond gaan vertellen? Dat onze zoon slachtoffer was geworden van een pedofiel? Zouden ze met details komen? Waarom hoorde ik dit pas op de avond waar iedereen bij was? Wie was trouwens iedereen? Ik wist van twee andere echtparen dat ze naar de klachtencommissie waren gegaan en ik wist dat er bij de vertrouwenspersoon ook klachten waren binnengekomen. Maar van wie, wist ik niet. Gelukkig pakte het bestuur de zaak goed op, zo dacht ik, daar hield ik me maar aan vast. We zouden er niet langer alleen voor staan.

Ontreddering

Dat het ook anders zou kunnen gaan, kwam niet in me op. Mijn vertrouwen in het gereformeerd vrijgemaakte wereldje was nog niet stuk, ook al zette ik heel grote vraagtekens bij de rol van de directeur. Wel hadden we voor het bestuur een aantal behoorlijk kritische vragen in petto, waarmee met name Peter zijn kwaliteiten aan den dag legde. Of al die vragen die avond aan de orde zijn geweest? Eerlijk gezegd zou ik het niet meer weten. Ik zat stikvol emoties, er was vrijwel geen ruimte om alles wat er gezegd werd in me op te nemen. Slechts één ding is me bijgebleven: de ontreddering die ik voelde toen mijn angsten bewaarheid werden.

Meester Martijn had aan de klachtencommissie toegegeven dat hij seksuele spelletjes met kinderen had gespeeld. Ik voelde wanhoop toen bleek dat ze over mijn zoon nog steeds geen duidelijkheid konden geven. Meester Martijn had zeven namen van kinderen genoemd, allemaal meisjes. Hij had ontkend dat hij dezelfde spelletjes ook met jongens had gespeeld. Voor ons bleef de onduidelijkheid bestaan. Diep in ons hart wisten we dat het slechts een kwestie van tijd was voor onze zoon hierover zou gaan vertellen.

Wat ik ook nooit meer vergeet is de blik in de ogen van de bestuursvoorzitter toen Peter hem vroeg of de directeur het bestuur op de hoogte had gebracht van onze gezamenlijke gesprekken en het beloofde onderzoek. Hij reageerde alsof hij de gebeten hond was en ontkende het resoluut. ‘Uiteraard was dat niet het geval,’ zei hij, ‘anders waren ze wel eerder tot actie overgegaan.’

Die avond bleek dat de ouders van de betreffende kinderen allemaal op de hoogte waren gebracht. Vol ongeloof hoorde ik dat wij helemaal niet als een van de eersten met onze vermoedens naar de directeur waren gegaan. Zeker drie andere ouderparen waren bij hem geweest, járen voor ik met mijn verhaal kwam. Eén moeder had zelfs al geklaagd voor Vincent op de school zat.

Pas thuis drong tot me door wat er allemaal was gezegd. We waren niet de eersten en ook niet de tweeden, zoals de directeur ons had doen geloven. We waren slechts één ouderpaar in een rij van ongeruste ouderparen. De woede kwam pas later naar boven. Op dat moment waren we enkel lamgeslagen en kapot. Het was ongelooflijk en we hoopten tegen beter weten in dat het allemaal zou berusten op één groot misverstand.

Hoe licht je je kinderen in?

Op woensdag 1 juli 1998 kregen we de eerste brief van het bestuur, met daarin de informatie die we de maandag ervoor hadden vernomen. Vincent kreeg de brief in een gesloten envelop mee naar huis. In de aanhef stond met dikke zwarte letters ‘vertrouwelijk’. Ik fronste mijn wenkbrauwen. Als het om zulke gevoelige informatie ging, waarom gaven ze de kinderen die dan mee naar huis? Veel tijd om me hier druk over te maken had ik niet. Ik moest me voorbereiden op een gesprek met mijn zonen. Nog diezelfde middag zou ik met ze praten, want ik wilde niet dat ze op school dingen zouden horen die ik niet met ze besproken had.

Ze waren boven op zolder met lego aan het spelen. Ik besloot even bij hen te gaan zitten. Voorzichtig zei ik dat ik met hen wilde praten over meester Martijn en dat het om iets ernstigs ging. Vincent reageerde razendsnel. ‘O, dan weet ik het al, hij is zeker dood’, zei hij. ‘Nee, dat niet’, zei ik. Meteen daarna vroeg hij: ‘Heeft hij dan kanker?’ Weer ontkende ik. Ik legde uit dat meester Martijn niet meer op school was, maar dat hij niet ziek was. De spanning was nauwelijks te verdragen. Hoe moest ik ze vertellen wat er aan de hand was? Hoe vertel je dat aan kinderen van zes en acht? Maar het moest. Ze moesten dit van mij horen en niet van iemand anders.

Ik legde uit dat meester Martijn wel eens kinderen meenam naar zijn flat en dat hij die kinderen aanraakte op plekjes waar dat niet hoorde. Vincent keek mij even doordringend aan en wendde toen zijn hoofd af. Zijn altijd al bleke gezichtje werd zo mogelijk nog bleker en hij begon zenuwachtig met een legoblokje te friemelen. Leon keek verbaasd op en vroeg wat ik daarmee bedoelde. Het was duidelijk dat hij niet snapte waar ik het over had. Onhandig probeerde ik hem het verschil uit te leggen tussen iemand een aai over de bol geven en het aanraken van iemands privé-plekjes. Hij reageerde verontwaardigd: ‘Nou, wat een klootzak! Die komt zeker wel in de gevangenis!’ Voor hem was hiermee de kous af.

Vincent keek mij schuchter aan en vroeg hoe ik dit allemaal wist. Ik vertelde dat dat de reden was dat wij een paar dagen geleden naar een vergadering waren geweest. Vervolgens vroeg hij of ik ook wist om welke kinderen het ging en of zijn naam ook was genoemd. Ik zei dat meester Martijn wel een paar namen had genoemd, maar dat ik niet wist of zijn naam daarbij was. Hij bleef hier over doorgaan, het leek hem bijzonder te interesseren. Vincent beëindigde het gesprek door te zeggen dat hij er niet meer over wilde praten.

Even later hoorde ik hem een zelfgemaakt liedje zingen: ‘Als de kat van huis is, dansen de muizen’. Hij zong het wel een halfuur achter elkaar en steeds harder. Toeval? Wie zal het zeggen. Het ging me door merg en been. Wilde hij me hiermee iets duidelijk maken? Ik wist het niet en ik heb er daarom niet op gereageerd. Even later ging hij buiten spelen, maar na twee minuten was hij alweer binnen. Hij kwam naar me toe en zei: ‘Ik moet er steeds aan denken en ik word er zo misselijk van.’ Ik nam hem op schoot. ‘Waar word je dan zo misselijk van?’ Kennelijk kwam ik te dichtbij, want hij sprong van mijn schoot en zei dat hij er niet over wilde praten.

Het was een zware middag en ik was aan het eind van mijn Latijn. Toch moest ik verder. ’s Avonds zouden Peter en ik ons voorbereiden op de ledenvergadering van onze kerk die twee dagen later zou plaatsvinden.