Rosalie Sprooten

Nieuwe huurders

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Rosalie Sprooten, 2006

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp De Geus bv

Omslagillustratie © James Eskerley/Trevillion Images

isbn 978 90 445 3445 0

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2006.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

*

Godfried Lardinois, God geef hem de hemel, overleed vrij onverwacht. Zijn twee petekinderen waren de voornaamste erfgenamen, althans van het onroerend goed. Dat had hij al bij leven geregeld. De belastingen gunde hij zelfs na zijn dood geen cent. Hij was een levensgenieter, die geen kermis in de naburige dorpen oversloeg. De drukbezochte begrafenis was een weerspiegeling van zijn leven. Zo’n honderdvijftig genodigden zaten later aan de koffietafel. Naarmate de middag verstreek leek het meer op een boerenbruiloft, zo vrolijk ging het eraan toe.

In de familie werd er vaak over gesproken waarom Godfried nooit was getrouwd. Het zou een raadsel blijven.

Voor zijn ouders was hij lang een bron van zorg geweest vanwege ‘een losse levenswandel’, maar op feesten was hij het die voor gezelligheid en vertier zorgde. Dan zong hij Duitse en Franse liedjes uit zijn jeugd, deed voordrachten of speelde op de mondharmonica.

De neefjes en nichtjes bezochten hem graag op woensdagmiddag, want hij had altijd koekjes en limonade in huis. Ze liepen spelend om hem heen, terwijl hij weinig aandacht voor hen leek te hebben. Godfried was meer een oom om naar te kijken. Hadden ze hun portie gehad, dan gingen ze door de weilanden ook weer spelend naar huis.

Als hij op familiebezoek ging, dan was hij menigmaal een andere oom. Met hem liep het altijd uit op verhitte debatten. Hij kon zich enorm opwinden over de regering, het koningshuis en de belastingen. Zijn schoonzuster Gertrude vond dat Godfried, die dus een broer van haar man was, een ‘wars’ karakter had, omdat hij ‘op alles wat had aan te merken’. Zij vond dat een regering nodig was en wie zo veel kritiek had moest er zelf maar eens wat voor doen. Wat de belastingen betrof was ze het wel met hem eens. Kritiek op de koningin maakte haar kwaad. Hare Majesteit was voor haar het middelpunt van de bevolking. Een verstandige vrouw, die de mannen ‘daarboven in Den Haag’ goed in het gareel kon houden.

Gertrude en Godfried verdroegen elkaar niet. Toch was ze heel tevreden toen haar man vertelde dat hun enige dochter, Gèrmaine, bij leven al eigenaresse werd van Godfrieds boerderij. Het was niet meer dan zijn plicht geweest, zei ze. Zijn petekind Math liet hij de weilanden na. Enige discussie gaf dat wel in de familie: wat moest Math met weilanden zonder de boerderij en wat moest Gèrmaine met een boerderij zonder weilanden?

#

*

Als erfgenaam voelde ik me verplicht om op zijn oude dag voor oom Godfried te zorgen. De andere neven en nichten, behalve Math, lieten dat graag aan mij over. Niet dat hij zo hulpbehoevend was. Ik zorgde voor de boodschappen en de hygiëne in zijn huis en Math deed een enkel zwaar karwei. Twee dagen na de begrafenis werd ons – we waren met zijn zevenen – het testament voorgelezen. Math kreeg inderdaad de weilanden; ik, Gèrmaine, huis, stallen en de oude schuur. Inboedel en geld waren voor de anderen, inclusief zijn versleten kleding. Er was nogal wat antiek, dat verdeeld moest worden. Math en ik hadden daar geen deel in.

Wel had oom Godfried nog een brief geschreven met allerlei aanwijzingen voor het onderhoud en de bepaling dat ‘Het Goed’ in de familie moest blijven. Hij werd ons door de notaris voorgelezen en het was bijna alsof oom Godfried ook aan tafel zat, zo was alles door hem voorbereid. Antiek, daar had hij geen benul van gehad. Ik moet toegeven dat wij onderling regelmatig over de waarde ervan gesproken hadden toen we nog niet wisten wie wat zou krijgen. Vooral de neven hadden er watertandend op gewacht. Prachtige kasten uit de achttiende eeuw, een halve zolder vol kostbaarheden, waar nooit meer naar was omgekeken. Serviesgoed nog van overgrootouders, werktuigen, tuig van de paarden, oom Godfried had alles gelaten zoals het er waarschijnlijk al voor zijn geboorte had gestaan. De fiscus zou de familie, als de waarde bekend werd, alsnog flink belasten. Afgesproken werd dat het om ‘gewone, bijna versleten huisraad’ zou gaan. Ruzie ontstond over een oude stoel die weinig waarde had en over foto’s en eigendomspapieren van lang geleden.

Math, die zich al jaren bezighoudt met de geschiedenis van de familie, wilde die papieren graag hebben voor zijn archief. Dat leek hem vanzelfsprekend omdat wij daar nooit interesse in hadden getoond. Was het jaloezie dat ze hem niet gegund werden? De vier neven hadden kennelijk iets met elkaar te verrekenen. Verwijten vlogen door de kamer. Maar goed dat de aangetrouwden er niet bij waren. Maria, van tante Justin, onze vredesduif, riep de jongens tot de orde, maar dat had weinig effect. Ik wilde me er niet mee bemoeien. Niemand had oom Godfried verplicht om zijn petekinderen te bevoordelen. Later zijn we met zijn allen naar het dorp gegaan en bezochten we nog eens zijn graf. Daarna dronken we met gepaste ernst in het café een glas op de hemelvaart van oom Godfried. Rond melkenstijd omhelsden we elkaar en gingen naar huis.

Omdat ik op papier al eigenaresse was, bleef ik gespaard voor het betalen van de successierechten, zoals oom Godfried had gewild. Dat gold ook voor Math. Aanvankelijk wist ik me niet goed raad met de erfenis. Het was eerder een last. Verkopen mocht ik niet. Ook Math zou het me kwalijk nemen als ons familiebezit in ‘vreemde’ handen terecht zou komen. Het was mijn plicht de boerderij goed te beheren en door te geven aan de volgende generatie, liet hij me weten.

De notaris, een oude vriend van mijn ouders die op de hoogte was van de familieverhoudingen, adviseerde me wat spaargeld te besteden aan renovatie en de boerderij dan te verhuren. Dat heb ik gedaan. Vooral sanitair en keuken moesten dringend vernieuwd worden, want die waren nog uit het jaar ‘tabak’. De stallen van koeien en varkens, de schuur en de hooizolder hadden lang leeggestaan. Mijn oom had zich helaas, ondanks aandringen van mijn vader, nooit bekommerd om het onderhoud. Hij was tevreden met het hoognodige.

Het dorpscafé was zijn huiskamer waar hij veel avonden, al kaartend met vrienden, doorbracht. Tot kort voor zijn dood had hij nog een oud paard waar hij erg aan gehecht was. Toen zijn Voes bezweek door een acute hartstilstand, verloor mijn oom zijn laatste vriend. Ik stond naast hem toen twee mannen van de destructie het kadaver optakelden. Oom Godfried was sprakeloos. Zijn hele houding, zijn ogen drukten iets uit wat ik niet eerder had gezien. Verdriet en eenzaamheid. Alle vitaliteit was plotseling verdwenen. Voor het eerst wist ik me geen raad naast hem. De wagen nakijkend snoot hij zijn neus. Moest ik een arm om zijn schouder leggen? Hem troostend kussen? Ik durfde niet.

‘Zal ik nog even mee naar binnen gaan?’

Nee, dat was echt niet nodig. Hij keek me aan met waterige ogen. ‘Zo is het leven, kind’, zei hij en hij sjokte op zijn klompen naar binnen. Twee dagen later was ook hij dood. Ik voelde me schuldig dat ik niet meer van hem had gehouden, dat ik me niet gerealiseerd had hoe schraal zijn laatste jaren waren. Misschien is hij nooit zo gelukkig geweest als iedereen dacht. Ik vind het nog steeds beschamend dat we er zo achteloos aan voorbij zijn gegaan. Maar het is jammer genoeg niet anders, zou mijn moeder zeggen. Toch denk ik nog vaak aan die laatste keer dat ik hem zag.

#

*

Intussen ben ik natuurlijk meer dan blij met de hoeve. De maandelijkse pacht is een welkome aanvulling op mijn weduwepensioen. Zonder problemen kan ik er de auto van rijden en me van tijd tot tijd ook nog aardig in de veren steken. Ik ga graag goed gekleed. Er wordt nogal over mij gekletst, ze vinden dat ik het hoog in mijn bol heb, maar dat is regelrechte roddel. Ik voel me niet meer dan anderen, maar zeker ook niet minder. Wij zijn goeie boeren geweest en hebben hard gewerkt. Onze familie heeft altijd oplettend en zuinig geleefd. Wie niet wil aanpakken moet zich ook niet beklagen. Soms wordt me, zogenaamd als grapje, gevraagd of ik het geld alleen wel op kan maken en meer van dat soort onzin. Ik ga er nooit op in. Meestal lach ik een beetje en verander dan van gespreksonderwerp. Sommigen in het dorp noemen mij ‘die lustige Witwe’. Alsof mijn leven zo vrolijk is geweest.

De boerderij van oom Godfried zaliger ligt aan de voet van een helling, waar ook een beekje loopt. Het water kabbelt en klotst over stenen en schuurt in de uitgesleten rand. Koeien drinken er en als het heeft geregend staan hun hoeven in de klei afgedrukt. Vroeger hebben we er als kind veel gespeeld, ‘pootje baden’ noemden we dat. We liepen door het heldere koude water over de puntige vuurstenen, met opgetrokken schouders, telkens de benen optillend om de pijn aan de blote voeten niet te voelen. De jongens probeerden ons in het water te duwen, we gooiden elkaar met de natte klei na en lieten onze voeten in de zon drogen, vaak aangegaapt door de verbaasde koeien. Ik word weemoedig als ik terugdenk aan die onbezorgde tijd. Mijn ouders waren er nog en mijn grootouders, alle ooms en tantes. Mijn god, waar is iedereen gebleven? Waar zijn ze?

#

*

De huurders van het huis zijn tot nu toe passanten geweest die niet langer dan een jaar of anderhalf bleven. Vaak hadden ze een tijdelijke baan in de Duitse stad A. Meer dan een zakelijk contact heb ik met geen van hen gehad.

De idyllische ligging van de boerderij is heel aantrekkelijk voor stadsmensen. Iemand heeft weleens de opmerking gemaakt dat het bijna Oostenrijks kitscherig is, vooral in de zomer. Toch is alles echt, al lijken de bloeiende doornheggen geschilderd en de paardebloemen, madelieven en margrieten met de hand in het gras gestoken te zijn. Voor Math is het onkruid dat hij niet op zijn akkers duldt. Grootvader had het vroeger vaak over de kruidige weilanden waarin het vee zelf wel vrat wat goed en gezond voor ze was. Mijn man Victor en Math lachten daarom.

De voorlaatste huurder was een arts die in een Belgisch ziekenhuis werkte, maar die het uiteindelijk vanwege de reistijd liet afweten. Omdat hij er bijna nooit was, haalde ik de huur op na afspraak. Toen hij vertrok heb ik een advertentie in de Volkskrant geplaatst, waar nogal wat reacties op kwamen. Het quasi-boerenleven is in de mode, dat is goed te merken. Ten slotte kwam ik tot een akkoord met een wat merkwaardig echtpaar. Angela en Hans. Een schrijfster en een leraar uit Amsterdam.

Ze arriveerden in een opzichtige rode sportauto. Terwijl we buiten op het erf stonden, leunde hij ongeïnteresseerd tegen zijn speeltje. Wel informeerde hij naar de dichtstbijzijnde fitnessmogelijkheden. Zij was enthousiast en vriendelijk. Nog eer we naar binnen gingen riep ze: ‘Hans, dit is het. Dit nemen we. Hier wil ik sterven.’ Dat moeten we eerst nog zien, dacht ik. Ze strekte haar armen uit alsof ze een paleis had gevonden. De voorgevel werd van boven tot beneden bekeken. Ik keek mee maar kon niet ontdekken wat er zo bijzonder aan was. De pacht was nog niet eens ter sprake gekomen, maar toen ik haar enthousiasme zag, bedacht ik me geen seconde en deed vijftig gulden per maand op de prijs. Het leek geen probleem te zijn. Oom Godfried zou me erom geprezen hebben.

Vanaf het eerste moment vond ik het een vreemd stel. Zij zag er erg slordig en groezelig uit, maar ze wekten toch niet de indruk arm te zijn. Ze droeg een gerafelde vale spijkerbroek. Aan dat soort uniforme en fantasieloze kleding heb ik toch al een grote hekel. Het zijn de Maopakken van de linkse westerling. Haar schoenen waren zo stoffig alsof ze maandenlang op zolder hadden gestaan. Wie ging er nou met ongepoetste schoenen ergens kennismaken? Hij zag er gelikt uit. Geen haartje in de verkeerde richting.

‘Mooi afgelegen ook’, zei ze, om zich heen kijkend.

Het dichtstbijzijnde huis is de boerderij van Math en Odille, boven op de berg. In ijltempo liep ze door de kamers, maar veel aandacht voor het interieur had ze niet. Ze ratelde maar door. Wilde ik iets vertellen of uitleggen, dan bevond ze zich al in het volgende vertrek. Híj slenterde achter ons aan. We kwamen binnen twintig minuten tot een akkoord, ze betaalden een maand huur vooraf en een borgsom. Nog geen week later arriveerde hun inboedel per verhuiswagen. Ik was opgelucht en nieuwsgierig! Naast zijn rode sportauto stond algauw een aftandse Japanner, die kennelijk van haar was.

#

*

Al vele jaren kwamen toeristen naar onze streek. Sinds mijn prille jeugd hadden wandelaars die ik op weg naar school of elders ontmoette, mij vol bewondering gezegd dat het landschap zo mooi was. Ik ging ervan uit dat ook het echtpaar daarom hier wilde wonen. Maar nee, hoor!

Zij was naar het zuiden ‘afgezakt’ omdat ze rust zocht om te werken. De Randstad had ze nu wel gezien. Zo’n nerveuze drukte en dan die vervuiling, het hing haar allemaal de keel uit. Wat haar intussen ook stoorde waren de verwaten lieden die dachten dat Amsterdam het alfa en omega was. Die niet zagen hoe ‘provinciaal en incrowd’ het daar wel is.

Ze keek me aan alsof ik daar iets van vinden moest. Ik wist te weinig van de Hollandse steden. Victor en ik waren naar Zandvoort op huwelijksreis geweest. Toen hadden we ook Rotterdam en Den Haag bezocht, maar wonen in dat vlakke land kon ik me niet voorstellen.

‘Je komt er zelf vandaan. Het klinkt als nestbevuiling.’ Ik zei het plagend maar meende het wel.

‘Ach, kan mij wat schelen.’

‘Ik zou nooit zo over mijn omgeving spreken. Amsterdam is nota bene een wereldstad.’

‘Ja, wereldstad. Nou en?’

Het kwam allemaal ter sprake toen we op weg waren naar het dorp om wat inkopen te doen. Ik wees haar de winkels, het postkantoor, de kerk en de praktijk van de huisarts. Intussen bleef ik nadenken over haar kritiek. De manier waarop ze over haar stad sprak, stond me niet aan. Het sierde haar niet. Toen we terugliepen en ze diverse malen was blijven staan om zuchtend het uitzicht te bewonderen, zei ze spijt te hebben dat ze niet eerder hier was komen wonen.

Het was een mooie dag. Hier en daar hing een wolkje aan de heldere hemel. Alle huizen en boerderijen, dichtbij en veraf, hadden hun historie waar ik deel van uitmaakte. Angela wees links en rechts en vroeg naar bijzonderheden. Ik vertelde over de plaatselijke benamingen, soms met een anekdote over deze of gene. Verhaaltjes, zo oud, van generatie op generatie doorverteld. We liepen door de weilanden naar boven. Het vee graasde rustig zonder op ons te letten. Ze droeg nog steeds de versleten spijkerbroek en een opvallend rooie blouse, maar zo gekreukt alsof ze erin had geslapen. Ik liep naast haar met een hoofd vol vragen over wie ze eigenlijk was.

‘Je kunt je niet ontdoen van je achtergrond’, zei ik.

Ze wist meteen waar ik op doelde. ‘O nee? En waarom niet?’

‘Omdat je niet ongestraft je wortels kunt verbreken. Vondel zei al: “De liefde tot zijn land is ieder aangeboren.”’

Ze keek me hoogst verwonderd aan. ‘Wat weet jij van Vondel?’ Ze begon hard te lachen, alsof ze een goeie mop had gehoord.

‘Dat heb ik ergens gelezen.’

Zwijgend liepen we verder, ook al omdat het flink klimmen was.

Toen we afscheid namen bedankte ze me voor de wandeling. ‘Je bent een merkwaardige vrouw’, zei ze.

Dat vond ik nou net van háár.

#

*

Twee weken later parkeerde ze haar stinkauto voor mijn huis. Het was alsof ze in een zwijnenstal reed. Sigarettenpeuken, lege melkpakken en colablikjes, afgekloven klokhuizen, papierrommel en vooral veel stof. Geen spons of zeem was aan die auto versleten.

Of ik tijd had voor koffie, riep ze vanuit het open raam. Ik had juist het erf aangeveegd en stond op het punt naar de keuken te gaan om de aardappels te schillen. ‘Kom maar binnen’, riep ik haar toe. Even later stond ze naast me en volgde mijn handelingen met haar handen in de zij. Zo kon mijn kordate moeder ook staan, als een politieagent, rechte rug en hoofd omhoog. Ik was in afwachting van een preek. Het water druppelde pruttelend in de koffiemachine. Ik ging naar buiten en zij kwam achter me aan.

Alsof ze de woorden ter plekke uit de lucht plukte zei ze: ‘Ik heb niets met mijn achtergrond. Die interesseert me geen zier! Afkomst is alleen maar ballast die je belet in het heden te functioneren.’

Het verbaasde me dat ze erover begon. In geen van de telefoongesprekken was ze erop teruggekomen.

‘Als ik me daar ook nog mee moest bezighouden.’

Ze liep tot aan het prikkeldraad van de huiswei. Met haar wijsvinger tikte ze op de stekels.

‘Voorzichtig, ze zijn scherp.’

‘Ik ben niet gek. Kom, de koffie zal wel klaar zijn. Ik heb er zin in.’

Ze liep voor me uit naar de keuken, pakte een kopje van het aanrecht en schonk in. Zij dronk haar koffie zwart.

‘Dat was mijn kopje.’

‘Nou en? Je hebt toch geen ratten gegeten? Ga maar zitten’, commandeerde ze. Ze wees met haar vinger naar de deurtjes van de keukenkast. ‘Niks zeggen, ik weet waar ze staan.’ Ze bediende me als een serveerster, maar de spot ontging me niet.

Kaspar kwam uit zijn mand en bedelde om een koekje. Angela opende de koekjesdoos. ‘Hier, jij ook wat’, zei ze en ze aaide over zijn grote kop.

Van geen ander zou ik die vrijpostigheden accepteren.

‘Heb jij nog familie in Holland?’

Ze keek om zich heen en deed alsof ze mijn vraag niet had gehoord.

‘Kom, neem een koekje.’ Ze hield me de doos voor. Ik voelde me niet op mijn gemak. Alsof ik iets intiems had aangeraakt. Ze kneep haar ogen een beetje dicht.

Na een tijdje vroeg ze of ik nooit de behoefte had om te verhuizen.

‘Nee’, zei ik.

Enerzijds kon ze zich dat wel voorstellen. De omgeving en zo. Anderzijds leek het haar een benauwend idee. ‘Voor mij werd het hoog tijd om te verkassen.’

Abrupt stond ze op, zette haar kopje op het aanrecht en liep weg op haar nog steeds ongepoetste schoenen. Bruusk trok ze het autoportier dicht, gaf veel te veel gas zodat ik in een wolk van benzinedamp stond. Met een zakdoek voor mijn mond en neus zwaaide ik haar na. Eer ze uit het zicht verdween toeterde ze nog enkele malen. Ik bleef achter met het beeld dat ze alleen op de wereld was, ondanks haar huwelijk met Hans.

#

*

De hele ochtend had ik gestoft en gedweild. Minstens eens per week kreeg het huis een schoonmaakbeurt. Ik genoot ervan als alles weer schoon was en op orde. Rond het middaguur maakte ik de soep warm en smeerde drie boterhammen. Ik belegde er een met kaas, een met vlees en een met stroop. Intussen luisterde ik naar de radio, meestal tot na het nieuws van één uur. Daarna begon het werk rondom het huis. Stoep en erf werden aangeveegd, en de bloemen verzorgd. Uit geraniums en petunia’s plukte ik de uitgebloeide en verwelkte bloemen. Hetzelfde deed ik bij de rozenstruiken. Toen ik op de bank zat om even uit te rusten kwam Angela aangelopen. Bezweet plofte ze naast me neer. Tien dagen eerder had ik haar voor het laatst gesproken.

‘Ik moest even met mezelf vechten’, zei ze hijgend.

‘Is je auto kapot?’

‘Nee.’

Wat zag ze er weer uit. Ze zou een mooie vrouw kunnen zijn als haar kapsel goed verzorgd was. Soms had ik de neiging om haar haren te wassen en te kammen. Toen ze enigszins op adem was liet ze merken dat ons vorige gesprek haar bezig had gehouden. Ze ging door waar we gebleven waren.

‘Stel je de kaart van Nederland voor, dan zie je dat er aan één kant alleen maar water is. Dat werkt isolerend. Ik geef toe dat het me wat laat is opgevallen’, voegde ze eraan toe.

Ik kon haar opmerking niet plaatsen.

‘Je kent de kaart van Nederland toch wel, mag ik hopen? Stel je de omtrek voor met die lange kustlijn. In het water wonen geen mensen, dus komt er van die kant ook geen invloed.’

‘Daar is de zee,’ wierp ik tegen, ‘er komen schepen uit allerlei continenten naar Nederland. Die brengen toch ook van alles mee. Het is zo’n oneindig uitzicht. Dat moet prachtig zijn.’

‘Ach, ben je gek, de zee is helemaal niet oneindig. De golven botsen heus wel weer op een andere kust, waar ook ter wereld. Je moet maar eens over de grote zeevaarders lezen, over de ontdekkingsreizigers. Als jij zo’n behoefte hebt aan de “verte”, waarom blijf je dan in dit gehucht hangen?’

Dat zou ik haar nooit kunnen uitleggen. ‘Nog geen jaar geleden was ik met de boerinnenbond in Scheveningen. We hebben aan het strand gezeten en op een terras koffie gedronken, maar bakken kunnen ze daar niet. Het smaakte naar niks, ja, naar zure melk.’

‘Is dat alles wat je daar is opgevallen?’ Ze keek me uitdagend aan. ‘Wat dacht je van Panorama Mesdag? Van de grandeur van het Kurhaus? De vrolijkheid van het strandleven? Zeker ook nooit de boeken van Louis Couperus of Willem Brakman over Den Haag en omgeving gelezen? Mijn god, waar hou ik me mee bezig, het interesseert me niet eens wat je doet.’

‘Vanaf de einder weerkaatste de zon op het water en dat was indrukwekkend. Ik realiseerde me dat veel mensen op de wereld nu diezelfde zon zagen. Ik werd er stil van, maar er was veel kabaal, muziek en een grote gele opblaastijger waarop kinderen joelend sprongen en speelden. Ik kreeg de neiging me af te zonderen van de mensen. Later herinnerde ik me ook het geluid van de zee, zo’n voortdurend aanstormende wind. Alsof het altijd herfst is. Sinds mijn geboorte heb ik ver van alles gewoond, vooral ver van het kabaal. De heuvels bieden veel bescherming’, zei ik.

Angela liep tot aan het prikkeldraad, alsof ze zich van mij los wilde maken. De schaduw van de kersenboom viel over haar gestalte. Als ik nou ergens naar uitzag, dan was het wel naar een langer verblijf aan zee. Ik moest toegeven dat ik niet veel boeken had gelezen. Naar me terug slenterend zei ze: ‘Ach ja, de zee is natuurlijk wel interessant en rustgevend, maar ik ging echt niet iedere dag naar de haven om Japanners of Amerikanen te spreken. Hier proef ik de sfeer van het zuiden, van de Europese cultuur. Parijs, Keulen, Brussel en desnoods Berlijn bijna binnen handbereik, Voltaire, Flaubert, Heine, Mann en zelfs Simenon. Ja, Simenon, die is nota bene in Luik geboren. Wist je dat?’

Ze ademde diep en hoorbaar alsof ze die sfeer tot in haar longen wilde voelen. ‘Wist je dat?’ herhaalde ze. Ze keek starend in de verte, een hand boven de ogen ter bescherming tegen de zon. Ze draaide in het rond en met haar andere hand wees ze ver over de grenzen heen naar Europa. Ik keek naar die wijzende hand en zag wat ik iedere dag zag. Het landschap was sinds mijn geboorte, ja zelfs sinds eeuwen, niet veranderd. De Europese cultuur, zo had ik het nooit gevoeld.

‘Vroeger op de mulo leerde je daar niet zo veel over.’

‘Je kunt toch wel lezen, hoop ik?’ Ze zei het streng. ‘Heb je ooit in je leven een museum bezocht?’

Ik maakte aanstalten om weer verder te gaan met mijn werk, pakte de bezem en begon te vegen. Ze luisterde naar de krassende geluiden en pulkte in gedachten aan haar nagels.

‘Kom, ik moet weer aan het werk, mijn pauze is om’, zei ze en ze liep op een drafje het erf af.

#

*

Mijn ouderlijk huis is oud en retig tot in de fundamenten. Bijna drie eeuwen lang is hier met de Franse slag gebouwd en verbouwd. De hardstenen tegels in de gang zijn zo slecht gelegd dat de koude wind vrij spel heeft onder de kierende voordeur. Vroeger lag er een dikke rol voor van een met touw omwonden jutezak. Een lelijk ding. Na moeders dood heb ik op vier pennen een kous zonder voet gebreid, die opgevuld met stukjes schuimrubber en toen de uiteinden dichtgenaaid. Dat houdt de wind ook tegen. Niet dat daarmee de tocht bij de deur is opgelost. Links en rechts van de sponning is nog steeds een beetje daglicht te zien. Vroeger werden er repen krantenpapier in gestopt. Zo deed mijn grootmoeder dat al. Toen ik er antitochtstrips in aanbracht vond ik in een kier nog een stukje krant uit 1895. Behalve de datum, ik meen 25 mei 1895, viel er niet veel uit af te lezen. Ik heb het aan Math gegeven.

Ik ben er natuurlijk aan gewend dat de houten vloeren van de slaapkamers zo scheef zijn dat de muizen er een glijbaan kunnen maken, maar het begint me te storen. In de kelder staat altijd water, om van de ellende in de stallen nog maar te zwijgen. Het zijn de gevolgen van misplaatste zuinigheid. Natuurlijk had ik allang rigoureuze maatregelen moeten nemen maar ik heb net niet voldoende geld om dat te doen. Toch wil ik koste wat kost zo veel mogelijk in stand houden. Het wonen op een gehucht heeft veel voordelen.

Victor is twaalf jaar geleden gestorven. Als ik hem erg mis zoek ik troost bij zijn graf, waar ik bloemen zet en met hem spreek. Een dramatische gebeurtenis had ons van elkaar verwijderd. De schrijnende pijn, die ik met alle kracht bestreden heb, steekt op ongelegen momenten weer de kop op. Bij alle verdriet over zijn lange ziekte was zijn dood ook een bevrijding. De zorgelijke groeven in het gezicht, een constante verwijzing naar onuitgesproken gevoelens, hoef ik niet meer te zien.

Vóór zijn dood maakte hij zich zorgen om mij en de boerderij. Met zijn magere armen hield hij me vast, trok me tegen zich aan met de weinige kracht die hij nog had. Ik wist niet of hij zich aan mij vastklampte of dat hij me wilde troosten. Toch spraken we het woord ‘dood’ niet uit. Ik wilde hem de hoop op beterschap niet ontnemen, temeer omdat hij plannen bleef maken over uitbreiding als hij weer op de been zou zijn.

Hij was voor modernisering van het boerenbedrijf, net zoals Math. Daar spraken ze vaak samen over. Als ik bedacht dat hij zo dicht bij de dood was en die toch zo vastberaden voor zich uit schoof, kon ik geen woord uitbrengen.

Op een morgen vroeg hij naar de knecht. Een uur later kwam Jozef naar buiten, lijkbleek. Zonder iets te zeggen liep hij mij voorbij. Ik voelde een zwaarte in mijn armen en pijn in mijn schouders. Toen ik bij Victor kwam zag ik dat er dikke zweetdruppels op zijn gezicht stonden. Met moeite pakte hij mijn hand toen ik naast hem ging zitten. ‘Vogeltje van me, ik ga sterven’, bracht hij er met moeite uit. Er liepen tranen uit zijn ogen alsof hij zopas beseft had dat de strijd voor hem verloren was. Het was zó erg dat ik niet meer dan een koude plek in mijn lijf kon voelen. Ik besefte maar al te goed dat hij gelijk had, maar zelfs toen wilde ik de waarheid niet bevestigen.

‘Zal ik de dokter roepen?’ vroeg ik. Hij schudde nee. ‘De pastoor’, verstond ik. Maar nog voor die gearriveerd was had Victor voorgoed zijn ogen gesloten. Ik voelde hoe de kracht uit zijn hand weggleed.

Lange tijd had ik tegen dit moment opgezien, maar nu brak er paniek in mijn ziel uit. Ik verlangde vreselijk naar de aanwezigheid van mijn ouders, zo alleen zag ik mijzelf nu in het leven staan. De pastoor sprak troostende gebeden om hem naar het eeuwige leven te begeleiden. Hij bleef geruime tijd bij me totdat Math en Odille kwamen. Ik heb veel steun van mijn familie gehad in die dagen.

Later vertelde de knecht me dat Victor hem op het hart had gedrukt mij niet in de steek te laten. Hij had hem aanwijzingen gegeven voor de verzorging van het vee en de gewassen.

Tot zes jaar na zijn dood heb ik het volgehouden, met hulp van Jozef. Ik kon het boeren ten slotte niet meer aan. Jozef, die sinds mijn kinderjaren bij ons had gewoond, gaf zelf te kennen dat hij nu wel ‘naar huis’ kon. Op die manier wilde hij de pijn voor mij verzachten. Nadat alles geregeld was vertrok hij naar zijn zuster, die nog steeds in het ouderlijk huis in V. woonde.

Toen hij drie jaar geleden aan kanker stierf was het alsof ik een familielid verloor. Sindsdien laat ik ieder jaar op zijn sterfdag een mis voor hem lezen.

Toch denk ik bij het opstaan nog steeds aan het werk dat gedaan zou moeten worden. Om zes uur de koeien melken, dan de varkens en kippen voeren, eieren rapen en later met Jozef naar het veld of naar de weilanden. In de winter mest ik in gedachten de stallen uit en klop de koeien op hun flank. Ik ruik hun grote lijven, hun adem die bij koud weer de stal verwarmt. Buiten hangt de geur van het hooi. Op de binnenhof ruik ik de mest die er allang niet meer is.

Na de dood van Victor is er ooit een man in mijn leven geweest, maar het dorpse geklets daarover kon ik niet verdragen. Bovendien werd ik door mijn familie steeds gewaarschuwd dat hij op mijn boerderij en geld uit zou zijn. Aanvankelijk wilde ik daar niet van horen. Eigenbelang, dacht ik weleens. Ik had geen reden om hem te wantrouwen, maar allengs kregen we veel meningsverschillen.

Hij had constant kritiek. Enig respect voor de historie bracht hij niet op. Hij wilde, als we trouwden, wel geld steken in de modernisering van het huis. Zijn plan was om van de stallen appartementen te maken die aan toeristen verhuurd konden worden. Dat zou goed geld opleveren. Hij bleef een man uit de stad, een vakantieganger, die uiteindelijk niet op een gehucht wilde wonen toen bleek dat ik niet op zijn plannen inging. Ik spande prikkeldraad rond mijn hart en stuurde hem resoluut de deur uit. Een romantische kijk op het leven is wel mooi, maar heel onrealistisch. Alledaagsheid vreet aan alles.

#

*

Angela kwam, de twee kilometer hardlopend, steeds vaker naar me toe om iets te bespreken: een raam dat niet goed sloot, verwarming die tikte of een schakelaar die defect was en die Hans niet kon vervangen. Bezweet van het rennen stond ze dan voor mijn deur.

‘Je kunt me ook bellen’, zei ik maar zij genoot ervan om buiten te zijn en zich verbonden met de natuur te voelen.

‘Verbonden met de natuur?’

‘Moet ik jou dat uitleggen?’ zei ze. ‘Gewoon, dat je één bent met de omgeving.’

‘Ben je dan een soort gras of een wandelend boompje?’

‘Heb jij dat nooit zo gevoeld?’

Daar hoefde ik echt niet over na te denken. ‘Nee’, zei ik ferm. Wat een onzin, dacht ik.

Een andere keer vertelde ze over het leven dat ze had geleid, over cafés en musea. Of over films die ze had gezien en waar ik niet over mee kon praten. Ik keek en luisterde. Nooit eerder had ik zo iemand ontmoet.

Hans gedroeg zich als een sporter. Op zaterdag liep hij driftig voorbij mijn huis, overigens zonder te groeten. Ik nam ook niet de moeite enig contact met hem te maken. Ik zag wel dat hij een aantrekkelijke man was, knap, en in die zin liet hij me niet onverschillig. Maar wat betekent dat nog na jaren van onthouding? Mijn lijf is verdord geraakt, vervreemd van wat Adam en Eva ooit samenbracht. Ik was vastbesloten om mijn herinneringen aan Victor levend te houden, tot de intiemste momenten aan toe. Al was ons huwelijk niet gemarkeerd geweest door heftige passie zoals die in films en op de televisie te zien is, we waren wel kameraden.

De laatste jaren vraag ik me weleens af of mijn leven ook anders had kunnen verlopen. Maar ik wil er niet te veel bij stilstaan. Ik hou me zo veel mogelijk bij het gewone dagelijkse leven. Alles wat ik nog aan levende have heb – de hond en mijn twee katten – verzorg ik zoals dat hoort. De hond, een flinke bouvier, is mijn bewaker. Gek genoeg ben ik na de dood van Victor meer gehecht geraakt aan huisdieren. Ze waren er steeds, want ze horen bij een boerderij. Kaspar is nu vier jaar oud en heel betrouwbaar en krachtig. Hij heeft een blaf die vreemden op afstand houdt en dat moet ik hebben.

Ofschoon ik de katten niet vertroetel, mogen ze toch in huis. Dat komt door mijn vader. Die zat ’s avonds altijd met een kat op schoot. Hadden we een nest jongen op de hooizolder, dan leerde hij mij dat ik er voorzichtig mee moest zijn. Ik mocht ze vasthouden. Ze roken naar zoete melk en hooi. Hoe oud zou ik toen zijn geweest? Vijf of zes jaar? Precies weet ik het niet meer. Nu, zo veel jaren later, besef ik pas hoe gelukkig ik op die momenten ben geweest. Moeder vond ons gedoe met katten maar niks. Dieren horen in de stal, zei ze vaak, maar daar trok vader zich niks van aan. Waarom hij, als boer, zo om katten gaf? Omdat zijn grootmoeder, van wie hij veel had gehouden, bijna een dierentuin aan katten had, zei mijn moeder. Dat moeten er minstens twintig zijn geweest. De ‘kattenmadam’ werd zijn grootmoeder genoemd en ik ben er zeker van dat mijn moeder dat beschamend vond.

Vader hield ook van vogels. Hij kende alle soorten in onze omgeving. Fluitend ging hij soms in ‘gesprek’ met een merel of met een vink. ‘Luister, Gèrmaineke, dat is de leeuwerik en zo zingt het roodborstje.’ In de winter hing hij ongezouten spek in de bomen en keek uren naar het af en aan vliegen van mezen, mussen en andere vogels. Omdat ik hem nog steeds mis voer ik de katten zo goed dat ze geen puf meer hebben om nog vogels te vangen. Jozef vond dat onzin omdat ze toch ook op muizenjacht moesten. ‘Katten zijn daarvoor’, zei hij altijd. Vroeger hoorde zoiets bij mijn leven, ik weet het, maar ik kan er niet meer tegen. Voor boeren die te week van hart zijn is het moeilijk, al laten ze dat zelden of nooit merken.

#

*

Meer dan een maandelijks praatje bij het ophalen van de pacht had ik met geen van de vorige huurders gehad. Maar van meet af aan was dat met Angela anders. Geleidelijk aan begon ik zelfs uit te zien naar haar korte bezoekjes. Alleen dat onverzorgde uiterlijk bleef me dwarszitten.

We dronken vaak thee of koffie samen. Ze verontschuldigde zich bijna iedere keer ‘nog niet gegeten te hebben’ en vroeg nederig om een ‘lekkere zelfgebakken boterham met kaas’. Het deed mij goed haar zo smakelijk te zien eten. Als ik deeg kneedde – ik bakte iedere dinsdagmorgen – zag ik haar gezicht al voor me. Toen ik haar mijn bakrecepten aanbood, wilde ze daar niet van weten. Geen tijd voor, zei ze vlug.

Haar blonde haren droeg ze nu eens opgebonden, dan weer loshangend tot op haar schouders. Ofschoon ze weinig anders deed dan schrijven, zoals ze me vertelde, waren haar handen alsof ze er de tuin mee had omgespit. Ze had meestal vuile nagels, terwijl ik, vaak genoeg wroetend in de grond, het belangrijk vond om er verzorgd uit te zien. Ging ik naar de kerk of boodschappen doen, dan maakte ik me eerst een beetje op. Zij spotte daarmee. Ze sprak van mijn ‘opwaardering’. Van haar kon ik dat, vreemd genoeg, verdragen.

Wanneer ik voor het geld bij haar kwam – Hans was er nooit – zag ik een onopgeruimde bende. De hele kamer lag vol paperassen, tijdschriften, kranten en kleren. De keukenvloer leek in geen weken gedweild te zijn. Het aanrecht stond altijd vol vuile kopjes en bordjes. Keer op keer zag ik hetzelfde vieze, verkleurde en bacterievolle vaatdoekje liggen. De afwasborstel zat vol etensresten. Ik moest mij werkelijk verbijten om er geen opmerking over te maken. Het paste helemaal bij die stoffige schoenen. Ik had het kunnen weten. Bij mijn eerste bezoek had ze mijn verbaasde blik wel gezien. Haar reactie was kort en duidelijk. ‘Bij jou is het anders, maar ik heb daar geen tijd voor.’ Aanvankelijk leek het alsof ze een luizenleventje leidde. Als ze niet poetste, wat deed ze dan in vredesnaam de hele dag? Later bleek dat de bezoekjes aan mij een van de weinige afleidingen waren die ze zich toestond. Na een paar maanden merkte ik dat ze letterlijk iedere dag, vanaf zes uur in de morgen, met haar werk bezig was, maar welke voorstelling moest ik mij daarvan maken? Ik had niet eerder een schrijfster ontmoet en het zitten aan een bureau kon toch niet vermoeiend zijn? Toen ik er opmerkingen over maakte zei ze aan een moeilijke roman te werken. Ze zuchtte alsof ze ik weet niet wat met zich meezeulde.

Nee, ik vergis me. Nu ik er weer over nadenk herinner ik me dat het woord ‘roman’ niet uit haar mond kwam. Een lang verhaal, zei ze. De boekjes die ik vroeger had gelezen gingen veelal over romantiek. Zij gaf er commentaar op. ‘Als je wilt lezen moet je naar een echte boekhandel gaan,’ zei ze, ‘wat jij hebt gelezen is pulp, rotzooi.’

‘Die lees ik allang niet meer. Toen ik een jaar of zeventien was heb ik ze verslonden, tot ergernis van mijn vader.’

‘Wat lees je nu dan?’

‘De regionale krant, Boer en Tuinder, de Margriet, maar het liefst luister ik naar de radio.’

‘O.’

Ik wachtte op verder commentaar en keek intussen naar haar bureau, waar de computer tussen beschreven vellen papier stond te brommen. Een foto van Hans en haar was omgevallen en lag daar alsof iemand hem achteloos had weggegooid. Angela was intussen de kamer uitgegaan. Ik probeerde de tekst te lezen. In de gang werd de wc doorgespoeld. Er werd me iets duidelijk. ‘Jij schrijft een echte roman’, zei ik toen ze binnenkwam.

‘Mmm, roman, zeg maar romannetje.’

Ik wachtte op verdere uitleg, die niet kwam. ‘En wanneer is dat boek klaar?’

Ze zuchtte en keek ongeduldig om zich heen alsof ik haar in de weg zat. ‘Over een jaar of over twee jaar, ik weet het niet’, zei ze kribbig. ‘Vraag er maar niet naar.’

‘Waar schrijf je over?’ Het was alsof ik iets indiscreets vroeg en ik kleurde ervan. Ze zag het en lachte. Het maakte haar meisjesachtig.

‘Niks bijzonders, een liefdesgeschiedenis. Waar gaan boeken anders over?’ Ze had intussen weer plaatsgenomen achter de computer. Ik voelde me overbodig en nam afscheid.

Op weg naar huis dacht ik na over de verandering in mijn leven sinds hun komst. Het was vreemd dat Angela nauwelijks over Hans sprak. Het leek alsof hij tussen ons beiden niet bestond.

Math en Odille beklaagden zich erover dat ik de laatste maanden weinig van me liet horen. ‘Waar ben je zo druk mee bezig?’ vroeg Odille. Het was hun al ter ore gekomen dat ik nogal wat contact had met dat rare echtpaar. Hoe moest ik uitleggen dat ik graag in gezelschap van Angela verkeerde?

‘Ik ben met de grote schoonmaak begonnen’, loog ik. Ze bood aan om een middag te helpen, maar ik weerde het af en zei dat het vooral een zaak was van uitzoeken wat weg kon en dat ik eerst bezig was met de zolder. Ze had er begrip voor dat daar rommel van jaren kon liggen en dat ik dat beter zelf kon doen. Het stoorde me dat ik niet rechtuit vertelde hoe de vork in de steel zat.

Kaspar, die ergens buiten liep, begon te blaffen. Ik ging naar de voordeur en daar stond Angela weer. De hond kwam meteen uit het weiland en sprong tegen haar op. Ze wankelde even, maar wist zich bijtijds aan een van de ijzeren palen, die de druivenstruik torsten, vast te grijpen. Ik schrok en maakte een beweging om haar op te vangen. Een wolkje alcoholdamp kwam uit haar mond. Ze bukte zich om met de hond te spelen, pakte de kop van Kaspar in haar handen en drukte een kus op zijn neus.

‘Dat moet je niet doen’, zei ik.

‘Wat?’

‘Met je mond aan de hond zitten.’

‘Ach jij’, zei ze en ze keek me een seconde te lang aan. Om me te doorgronden, dacht ik. Ze wilde nu niet binnenkomen want ze moest straks nog werken, zei ze. En terwijl ze daar wat wankel en afwezig tegen een ijzeren paal leunde, met rimpels in het voorhoofd, zag ik waar ik al zo lang woorden voor zocht. Angela bracht in mijn tot dan toe rustige leven iets anders, iets wat ik als veel omvattender voelde. Ze sprak over de bijbel, over filosofie, over mensen uit een ver verleden. Zij wist van religies waar ik nog nooit van had gehoord en ik luisterde en luisterde alsof ik lange tijd verzuimd had mijn aandacht op het juiste te richten. Ik was natuurlijk bij de tijd, mijn interesse in alles wat er in de wereld gebeurde was groot. Toch voelde ik een leemte in mezelf die nog gevuld moest worden. Zonder veel omhaal vertrok ze weer. Ik vroeg me af wat het doel van haar bezoek was geweest.

Soms belde ik haar op om te vragen wanneer ze weer kwam; dan zei ik dat ik brood voor haar zou bakken. Maar allengs veranderde er iets. Als het ongelegen kwam wanneer ik me meldde, reageerde ze kribbig en die kribbigheid nam toe.

‘Je moet me niet overdag bellen, dan raak ik uit mijn ritme, ik moet hard werken. Voor vier uur wil ik niet gestoord worden.’

Het maakte me onzeker, haar vriendelijkheid en daarnaast, als verrassing, een onbenaderbare norsheid die in de loop van de tijd steeds akeliger werd.

Op een dag toen ik weer de huur ophaalde, trof ik haar in een vreemde toestand. De voordeur stond open en het rook er naar aangebrande aardappels. Ik klopte, riep haar naam en ging schoorvoetend naar binnen, mijn lichaam naar voren gebogen, nogmaals kloppend op de muur van de gang. Ik hoorde gestommel en daar kwam ze. Vier uur in de middag, nog in pyjama en zichtbaar dronken.

‘Whisky’, zei ze. ‘Kom binnen en let niet op de rommel.’ Dat laatste klonk pesterig. Met onvaste tred liep ze naar de kamer, die nog steeds bezaaid lag met kranten en tijdschriften.

‘Is het eten aangebrand?’

‘Pech gehad’, zei ze. ‘Hij kan ook wel in de stad eten.’ Ze moest wel van slag zijn om op zo’n merkwaardig tijdstip al te koken.

‘Je wilde zeker aardappelsalade maken?’

‘Ach mens.’

‘Ik kook ze ook altijd in de middag, dan kunnen ze alvast afkoelen.’

Ze blies hoorbaar een lange adem uit. Haar ogen stonden flets, alsof ze zo in slaap kon vallen. Met een handgebaar gaf ze aan niet verder te willen spreken. Op het gasfornuis had ik de geblakerde pan gezien. De schrik sloeg me om het hart toen ik me realiseerde hoe onvoorzichtig ze was.

‘Pas maar op voor brand’, zei ik.

‘Geen zorgen. Er gebeurt niets. Volgens mij ben jij een schijtlijster.’

Zo had ze niet eerder tegen me gesproken. Ik wist er niet op te antwoorden, dus keek ik naar de schilderijen aan de muur. Allemaal echt, zo te zien. Ik had mijn zwart mantelpakje aan, de haren pas geknipt, gelakte nagels en nieuwe schoenen. Toch voelde ik me naast haar voor schut staan. Alsof ze in die smoezelige pyjama en met de kapotte pantoffels aan haar voeten iets kostbaars vertegenwoordigde.

‘Je hebt gedronken.’

‘Ja, hèhè.’

‘Waarom?’

‘Ik ben verliefd’, lispelde ze. ‘Niet op hém.’ Met haar hoofd gebaarde ze naar de slaapkamer. Ik kleurde. Ze zag het en draaide zich van mij af. We zwegen beiden. Buiten loeide een koe, en nog een en nog een. Melkenstijd, dacht ik. In de verte was het geluid van de naderende tractor te horen. In huis hing een muffe geur, alsof er nooit gelucht werd.

‘Op wie?’

Ze stond op en slofte naar de keuken. Er viel iets aan scherven. Ik ging naar haar toe. Ze stond aan het aanrecht met haar hoofd tegen een keukenkastje geleund. Ik zag de vuile vaatkwast en een theedoek die verfomfaaid tussen bekers, borden en bestek lag. In geen dagen had ze afgewassen.

‘Gaat het wel?’ Ik bukte me om de scherven op te rapen, zocht naar een blik en veger. Ik keek om mij heen en zag haar snikken.

‘Wat is er met je?’

Ze zag er zo miserabel uit. Ik raakte haar schouder aan.

‘Angela, kom, ga zitten. Ik zet koffie.’

Wilde ik hier wel iets drinken? De gedachte om zo’n half afgewassen kopje aan mijn mond te moeten zetten stond me niet aan. Maar haar verdriet, in vredesnaam … ze was verliefd en het was om te huilen?

‘Hebben jullie ruzie?’

Ze huilde nu harder. Kalmerend klopte ik op haar rug. Er hing iets onheilspellends in dit huis. Mijn zorg voor de groei van de prei en de bonen, het verven van de oude buitenmuren, het spitten in de tuin en de geraniumbakken voor de ramen, het kwam mij nu zo onbeduidend, zo bekrompen voor. Ik dacht ook aan de jaren met Victor. Nooit zou de gedachte bij mij opgekomen zijn om hem te bedriegen met een ander.

Ik vond een filter en koffie, waste zelf twee kopjes en twee lepeltjes af en zocht in de koelkast, die niet erg fris rook, naar melk. Ze bedaarde langzaam. Ik vroeg mij af of ik er wel goed aan had gedaan hun mijn huis te verhuren. Over een jaar zou de boel onderkomen zijn. Ik schonk voor ons beiden koffie in.

‘Is deze omgeving wel goed voor je?’

Ze keek me aan met betraande ogen. Aan haar neus hing een druppel, die ze met de achterkant van de hand over haar gezicht wreef. Ik gruwde en keek naar het raam.

‘Wat dacht je dan?’

‘Ben je hier niet meer gelukkig?’

Ze zuchtte weer, zocht naar een zakdoek en veegde haar ogen droog.

‘Kom, drink eens.’

‘Alsof dat helpt. Jij lijkt mijn moeder wel. Wat ben je weer chic vandaag.’

Ik voelde me voor schut staan.

‘Je mag trots op jezelf zijn’, zei ik.

‘Waarom zou ik?’ zei ze en na enig zwijgen: ‘Ik ben weer zo kwaad op die vent. Die klootzak.’ Ze schreeuwde.

‘Op Hans, bedoel je?’

‘Nee, die heeft er niks mee te maken. Het gaat meer over vergane glorie, oude liefde die roest maar niet zonder pijn. Die móét roesten.’ Ze was weer helemaal nuchter, dronk haar koffie met trillende handen.

Het onderwerp huur bracht ik niet ter sprake. Ik keek op mijn horloge en zag dat het inmiddels halfvijf was. Eigenlijk moest ik naar huis om de hond te voeren.

‘Heb je zin om met mij mee te gaan?’

‘Mijn hoofd loopt over’, zei ze toonloos.

Ze keek naar haar pantoffels, monsterde in de spiegel haar gezicht en haren.

‘Moet je nog koken voor Hans?’

Ze herhaalde jengelend mijn woorden. ‘Moet ze nog koken voor het mannetje? Wat denk je?’

‘Nou ja, hij werkt toch hard.’

‘Mens, je leeft nog in de middeleeuwen. Die kan heel goed voor zichzelf zorgen en trouwens, weet je wie hier echt hard werkt?’

Verward nam ik afscheid van haar. Ik was nauwelijks buiten toen ik de deur hoorde opengaan.

‘Zal ik jou eens wat zeggen’, riep ze. Omdat ik niet op de weg lette, struikelde ik bijna over een steen. Ze zag dat ik schrok en wachtte met haar volgende frase. ‘De vent die zijn vrouw tot moeder maakt en tot huissloof, verliest de minnares. Als je dat maar weet. Moet je nog koken? Om te gillen.’ Met een klap vloog de deur dicht.