Colm Tóibín

Nora

Uit het Engels vertaald door Anneke Bok

Uitgeverij De Geus

breda 2015

Dit project werd gefinancierd met de steun van de Europese Commissie

De verantwoordelijkheid voor deze publicatie ligt uitsluitend bij de auteur; de Commissie kan niet aansprakelijk worden gesteld voor het gebruik van de informatie die erin is vervat.

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Nora Webster, verschenen bij Viking

Oorspronkelijke tekst © Colm Tóibín, 2014

Nederlandse vertaling © Anneke Bok en De Geus bv, Breda 2015

Omslagontwerp total italic (Thierry Wijnberg), Amsterdam – Berlijn

Omslagillustratie © Merlyn Severn/Getty Images

isbn 978 90 445 3458 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015.

Hoofdstuk een

‘Je zult wel schoon genoeg van ze hebben. Houdt die aanloop dan nooit eens op?’ Tom O’Connor, haar buurman, stond bij zijn voordeur en keek haar verwachtingsvol aan.

‘Ja, het is wat’, zei ze.

‘Gewoon niet opendoen. Ik zou het wel weten.’

Nora sloot het tuinhek.

‘Ze bedoelen het goed. De mensen bedoelen het goed’, zei ze.

‘Avond aan avond’, zei hij. ‘Ik begrijp niet hoe je dat volhoudt.’

Ze vroeg zich af of ze het huis kon binnengaan zonder nog iets te hoeven zeggen. Hij sloeg een andere toon tegen haar aan, een toon zoals hij voorheen nooit zou hebben aangedurfd. Hij sprak alsof hij enig gezag over haar had.

‘De mensen bedoelen het goed’, zei ze nog eens, maar nu maakten de woorden haar verdrietig en ze moest haar tranen verbijten. Toen ze de blik van Tom O’Connor opving, wist ze dat ze een timide, verslagen indruk moest hebben gemaakt. Ze ging het huis binnen.

Die avond, tegen acht uur, werd er aangeklopt. In de achterkamer brandde de open haard en de twee jongens zaten aan tafel hun huiswerk te maken.

‘Ga jij eens opendoen’, zei Donal tegen Conor.

‘Nee, ga jij maar.’

‘Ga eens opendoen, een van jullie’, zei ze.

Conor, de jongste, ging naar de hal. Ze hoorde een stem toen hij opendeed, een vrouwenstem, maar niet een die ze herkende. Conor bracht de bezoekster naar de voorkamer.

‘Het is die kleine vrouw uit Court Street’, fluisterde hij haar toe toen hij de achterkamer binnenkwam.

‘Welke kleine vrouw?’ vroeg ze.

‘Ik weet het niet.’

May Lacey schudde aangedaan het hoofd toen Nora de voorkamer betrad.

‘Nora, ik heb gewacht tot nu. Ik heb er geen woorden voor hoe erg ik het vind van Maurice.’

Ze gaf Nora een hand en hield die even vast.

‘En hij was nog zo jong. Ik kende hem als jochie al. We kenden hem allemaal in Friary Street.’

‘Doe je jas toch uit, dan gaan we naar de achterkamer’, zei Nora. ‘De jongens zijn met hun huiswerk bezig, maar zij kunnen hier gaan zitten en het elektrische kacheltje aandoen. Ze gaan dadelijk toch naar bed.’

May Lacey kwam tegenover Nora in de achterkamer zitten en stak van wal; er piepten dunne sliertjes grijs haar onder haar hoed vandaan en ze had haar sjaal nog om. Na enige tijd gingen de jongens naar boven; Conor was te verlegen om beneden te komen en welterusten te zeggen toen Nora hem riep, maar kort daarna kwam Donal bij hen in de kamer zitten; hij nam May Lacey aandachtig op, maar zei niets.

Het was inmiddels duidelijk dat er geen ander bezoek zou komen. Nora was opgelucht dat ze geen visite kreeg van mensen die elkaar niet kenden of van mensen die elkaar niet mochten.

‘Maar hoe dan ook,’ vervolgde May Lacey, ‘Tony lag in het ziekenhuis in Brooklyn en toen kwam er een man in het bed naast hem; ze raakten aan de praat, en Tony wist dat het een Ier was en vertelde hem dat zijn vrouw uit het graafschap Wexford kwam.’

Ze zweeg even en kneep haar lippen samen alsof ze zich iets probeerde te herinneren. Ineens imiteerde ze een mannenstem: ‘“O, daar kom ik ook vandaan”, zei de man, en toen zei Tony dat ze uit Enniscorthy kwam; “O, daar kom ik ook vandaan”, zei de man. En hij vroeg Tony uit welk deel van Enniscorthy ze kwam, en Tony zei dat ze in Friary Street had gewoond.’

May Lacey hield haar ogen op Nora’s gezicht gericht en dwong haar zo belangstelling en verbazing te laten blijken.

‘En toen zei de man: “Daar kom ik ook vandaan.” Is dat niet bijzonder?’

Ze zweeg verwachtingsvol.

‘En hij vertelde Tony dat hij, voordat hij was weggegaan uit de stad, zo’n ijzeren ding had gemaakt – hoe noem je zoiets? – een sierscherm of een rooster op de vensterbank bij het huis van Gerry Crane. En ik ben gaan kijken en, ja hoor, dat zit er echt. Gerry wist niet hoe het daar gekomen was of wanneer. Maar de man in het bed naast dat van Tony in Brooklyn zei dat hij het gemaakt had, hij was lasser. Is dat geen toeval? En dat in Brooklyn.’

Toen Donal naar boven verdween, ging Nora theezetten. Die nam ze mee naar de achterkamer op een dienblad met koekjes en cake. Toen het geredder met de theespullen gedaan was, nam May Lacey een slokje en praatte verder.

‘Bij mij thuis liepen ze natuurlijk allemaal weg met Maurice. In hun brieven vroegen ze altijd naar hem. Hij was bevriend met Jack voordat die wegging. En Maurice was natuurlijk een geweldige leraar. De jongens keken tegen hem op. Ik hoorde niet anders.’

In het vuur starend probeerde Nora te bedenken of May Lacey al eens eerder bij haar thuis was geweest. Ze dacht het niet. Ze kende haar al haar hele leven, zoals zo veel mensen in de stad, die je groette en met wie je beleefdheden uitwisselde of een praatje bleef maken als er nieuwtjes waren. Ze kende haar levensverhaal tot op haar meisjesnaam en de plek op het kerkhof waar ze zou worden begraven. Nora had haar een keer horen zingen bij een concert; ze herinnerde zich haar schrille sopraanstem – het was ‘Home, Sweet Home’ geweest of ‘Oft in the Stilly Night’, een van die liedjes.

Ze dacht niet dat May Lacey vaak buiten de deur kwam, behalve om boodschappen te doen of op zondag naar de mis te gaan.

Ze zwegen nu, en Nora dacht dat May misschien wel gauw zou opstappen.

‘Het is aardig van je om op bezoek te komen’, zei ze.

‘Ach, Nora, ik had zo met je te doen, maar ik vond dat ik even moest wachten; ik wilde me niet opdringen.’

Ze bliefde geen thee meer, en toen Nora met het dienblad naar de keuken ging, dacht ze dat May misschien wel zou opstaan en haar jas zou aantrekken, maar ze kwam niet uit haar stoel. Nora ging naar boven om te kijken of de jongens al sliepen. Ze moest glimlachen bij de gedachte nu zelf naar bed te gaan, in slaap te vallen en May Lacey beneden te laten zitten, starend in het vuur, vergeefs op haar wachtend.

‘Waar zijn de meisjes?’ vroeg May, zodra Nora was gaan zitten. ‘Ik zie ze nooit meer, terwijl ze vroeger toch altijd voorbijkwamen.’

‘Aine zit in Bunclody op school. Ze woont daar nu’, zei Nora. ‘En Fiona doet de kweekschool in Dublin.’

‘Je mist ze als ze het huis uit gaan’, zei May Lacey. ‘Ik mis ze allemaal, echt waar, maar het gekke is dat ik van al mijn kinderen het meest aan Eily denk, hoewel ik Jack ook mis. Er was iets, ik weet het niet, maar ik wilde Eily gewoon niet kwijt. Nadat Rose was overleden – dat weet je allemaal, Nora – dacht ik dat ze naar huis zou komen, hier zou blijven, en dat ze wel een baantje zou vinden, maar op een dag toen ze net een week of twee terug was, merkte ik dat ze heel stil werd, wat niets voor haar was, en toen zat ze aan tafel te huilen, en toen hoorden we het nieuws dat haar vriend in New York haar niet naar huis had willen laten gaan tenzij ze met hem trouwde. En ze was met hem getrouwd zonder iemand van ons daar iets over te vertellen. “Tja, Eily, dan zit er niets anders op”, zei ik. “Dan zul je naar hem terug moeten.” Maar ik kon haar niet aankijken of met haar praten, en ze stuurde me foto’s van hem en haar samen in New York, maar ik kon er niet naar kijken. Die foto’s waren wel het allerlaatste wat ik wilde zien. Maar ik heb het altijd spijtig gevonden dat ze niet is gebleven.’

‘Ja, ik vond het spijtig te horen dat ze terugging, maar misschien is ze daar gelukkig’, zei Nora, maar toen May Lacey verdrietig haar ogen neersloeg met een gekwetste uitdrukking op haar gezicht, vroeg ze zich meteen af of dat een verkeerde opmerking was geweest.

May Lacey begon in haar handtas te rommelen. Ze zette een leesbril op.

‘Ik dacht dat ik Jacks brief had meegenomen, maar die moet ik thuis hebben laten liggen’, zei ze.

Ze bekeek een velletje papier en toen nog een.

‘Nee, ik heb hem niet bij me. Ik had hem je willen laten zien. Er stond iets in wat hij je wilde vragen.’

Nora zei niets. Ze had Jack Lacey al in geen twintig jaar meer gezien.

‘Misschien vind ik de brief nog, dan stuur ik hem door’, zei May.

Ze stond op om te gaan.

‘Ik denk niet dat hij nu nog naar huis komt’, zei ze terwijl ze haar jas aantrok. ‘Wat zou hij hier ook moeten doen? Ze hebben hun leven daar, in Birmingham, en ze hebben me uitgenodigd om te komen en alles, maar ik heb tegen Jack gezegd dat ik met alle liefde ga hemelen zonder Engeland te hebben gezien. Maar ik denk dat hij hier wel iets zou willen hebben, een plek waar hij naartoe kan gaan, en misschien ook Eily’s kinderen en een paar van de anderen.’

‘Nou, hij heeft jou om te bezoeken’, zei Nora.

‘Hij dacht dat je Cush misschien wel ging verkopen’, zei May en ze deed haar sjaal goed. Ze sprak alsof het niets voorstelde, maar nu ze Nora aankeek, was haar blik fel en geconcentreerd en haar kin begon te trillen.

‘Hij vroeg me of je het ging verkopen’, zei ze, en haar mond ging stevig dicht.

‘Daar heb ik geen plannen voor’, zei Nora.

May klemde haar lippen nog eens op elkaar. Ze bleef staan.

‘Ik wou dat ik de brief had meegebracht’, zei ze. ‘Jack was altijd weg van Cush en Ballyconnigar. Hij kwam daar vroeger met Maurice en de anderen en dat is hem altijd bijgebleven. En er is niet veel veranderd; iedereen daar zou hem kennen. De laatste keer dat hij thuiskwam, kende hij de helft van de mensen in de stad niet.’

Nora zei niets. Ze wilde dat May wegging.

‘Ik zal hem zeggen dat ik het er toch even met je over heb gehad. Meer kan ik niet doen.’

Toen Nora niets terugzei, keek May haar aan, duidelijk geïrriteerd door haar zwijgen. Ze gingen de kamer uit en stonden in de hal.

‘De tijd heelt alle wonden, Nora. Dat is alles wat ik kan zeggen. En ik spreek uit ervaring.’

Ze zuchtte toen Nora de voordeur opendeed.

‘Bedankt voor je bezoek, May’, zei Nora.

‘Goedenavond, Nora, en zorg goed voor jezelf.’

Nora keek haar na toen ze langzaam over het voetpad naar huis liep.

Op een zaterdag in oktober reed ze in de oude Austin a40 naar Cush; de jongens speelden bij vriendjes en ze vertelde niemand waar ze naartoe ging. Haar doel in die maanden, de herfst die overging in de winter, was omwille van de jongens en misschien omwille van zichzelf erin te slagen haar tranen binnen te houden. Als ze huilde, schijnbaar zonder aanleiding, maakte dat de jongens van streek en was dat verontrustend voor hen nu ze er geleidelijk aan gewend raakten dat hun vader er niet meer was. Ze besefte nu dat ze zich waren gaan gedragen alsof alles normaal was, alsof er niet echt iets ontbrak. Ze hadden leren verhullen hoe ze zich voelden. Op haar beurt had zij de waarschuwingstekens leren herkennen, gedachten die tot andere gedachten zouden leiden. De mate waarin ze haar gevoelens onder controle kon houden was haar graadmeter voor hoe succesvol ze was met de jongens.

Toen ze voorbij The Ballagh de heuvel af reed en voor het eerst de zee even zag, bedacht ze dat ze nooit eerder alleen op deze weg had gereden. Al die jaren had een van de jongens, of een van de meisjes toen die jonger waren, precies op dat punt uitgeroepen: ‘Ik kan de zee zien!’ en dan moest zij ervoor zorgen dat ze weer gingen zitten en zich rustig hielden.

In Blackwater overwoog ze te stoppen voor sigaretten of chocola of iets anders om haar aankomst in Cush uit te stellen. Maar ze was ervan overtuigd dat ze zou worden gezien door iemand die ze kende en die zijn medeleven zou willen betuigen. De woorden kwamen er moeiteloos uit: ‘Het spijt me voor je’, of: ‘Gecondoleerd met je verlies’. Ze zeiden allemaal hetzelfde, maar er bestond geen vaste formulering voor wat je moest terugzeggen. ‘Ik weet het’ of ‘Dank je’ klonk kil, bijna hol. En dan bleven ze haar staan aankijken totdat ze niet wist hoe snel ze weg moest komen. Er school iets hongerigs in de manier waarop ze haar hand vasthielden of haar aankeken. Ze ging bij zichzelf na of zij dat ooit bij iemand had gedaan, maar ze dacht van niet. Toen ze rechts afsloeg naar Ballyconnigar, besefte ze dat ze zich veel ellendiger zou voelen als de mensen haar gingen mijden. Het viel haar in dat ze dat waarschijnlijk al deden, maar dat het haar niet was opgevallen.

De lucht was inmiddels betrokken en er sloegen regendruppels tegen de voorruit. Het leek hier veel kaler, winterser dan op het platteland in de buurt van Blackwater. Vlak voor Cush ging ze bij de kaatsbaan linksaf en gunde zich even respijt door te fantaseren dat het een tijdstip in het nabije verleden was, een bewolkte zomerdag met een dreigende lucht, en dat ze naar Blackwater was geweest voor vlees en brood en een krant. Die had ze nonchalant op de achterbank gegooid, en het hele gezin was in het huis aan het mergelmeertje, Maurice en de kinderen, en misschien een of twee vriendjes, en de kinderen hadden uitgeslapen en zouden teleurgesteld zijn dat de zon niet scheen, maar het zou ze er niet van weerhouden om slagbal te spelen, te stoeien in de voortuin of naar het strand te gaan. Maar als de regen de hele dag aanhield, zouden ze natuurlijk binnen blijven en kaartspelletjes doen tot de twee jongens klierig werden en bij haar hun beklag kwamen doen.

Die fantasie hield ze zo lang mogelijk in stand. Maar zodra ze de zee en de horizon zag achter het dak van het huis van Corrigan, had ze niets meer aan die fantasieën en was ze weer terug in de harde werkelijkheid.

Ze draaide het pad op en deed het grote gegalvaniseerde hek van het slot. Ze parkeerde voor het huis en sloot het hek weer, zodat niemand de auto kon zien. Ze zou het heerlijk hebben gevonden als een van haar oude vriendinnen er was geweest, Carmel Redmond of Lily Devereux, die een zinnig gesprek met haar hadden kunnen voeren, niet over haar verlies of hoe erg ze het voor haar vonden, maar over de kinderen, geld, parttimewerk, hoe ze nu moest leven. Ze zouden naar haar hebben geluisterd. Maar Carmel woonde in Dublin en was hier enkel in de zomer, en Lily kwam alleen af en toe nog op bezoek bij haar moeder.

Nora ging weer in de auto zitten, want de zeewind loeide om haar heen. Het zou koud zijn in het huis. Ze had een dikkere jas moeten meenemen. Ze besefte dat de wens dat er vriendinnen waren en het feit dat ze hier in de auto bleef zitten rillen manieren waren om het moment uit te stellen waarop ze de deur moest opendoen en het lege huis binnengaan.

En toen stak er een nog venijniger wind op en het leek alsof hij de auto de lucht in zou tillen. Er kwam iets in haar hoofd op dat ze zich nog niet eerder had toegestaan te denken, en ze deed zichzelf een belofte. Ze zou hier niet meer terugkomen. Dit was de laatste keer dat ze naar het huis ging. Nu zou ze naar binnen gaan en door die paar kamers lopen. Ze zou meenemen wat persoonlijk was en niet kon worden achtergelaten, en daarna zou ze deze deur sluiten en terugrijden naar de stad, en in de toekomst zou ze nooit meer afslaan bij de kaatsbaan aan de weg tussen Blackwater en Ballyconnigar.

Wat haar verraste, was de soliditeit van haar besluit, hoe gemakkelijk het leek om wat ze had liefgehad de rug toe te keren, om dit huis aan het pad naar het klif over te laten aan anderen om het te leren kennen, aan anderen om hier in de zomer te komen en het met hún geluiden te vullen. Terwijl ze zat te kijken naar de blauwgekneusde lucht boven zee, slaakte ze een zucht. Eindelijk stond ze zichzelf toe te voelen hoeveel ze verloren had, hoeveel ze zou missen. Ze stapte uit de auto en zette zich schrap tegen de wind.

Door de voordeur kwam je in een kleine gang. Aan weerszijden daarvan lagen twee kamers, de kamers links met stapelbedden, rechts een woonkamer met daarachter een keukentje en een badkamer, en daarnaast hun kamer, rustig, uit de buurt van de kinderen.

Elk jaar gingen ze hier begin juni naartoe, allemaal, voor een weekend, ook als het geen mooi weer was. Ze brachten boenders, dweilen en schoonmaakmiddel mee, en doeken om de ramen te lappen. Ze brachten matrassen mee die goed waren gelucht. Het was een keerpunt, een notitie op de kalender, die het begin van de zomer inluidde, zelfs als die zomer grijs en mistig bleek. In de jaren waar ze nu aan wilde terugdenken, waren de kinderen in het begin rumoerig en opgewonden, alsof ze een Amerikaans gezin waren uit The Donna Reed Show. Ze imiteerden Amerikaanse accenten en commandeerden elkaar, maar ze werden dat algauw beu en raakten verveeld, en dan mochten ze van haar spelen, naar het strand gaan of naar het dorp lopen. En dan begon het serieuze werk. Wanneer de kinderen hun niet meer voor de voeten liepen, kon Maurice dingen doen zoals het houtwerk schilderen en het beton in de muurverf zetten; de gaten in het linoleum op de vloeren werden opgelapt, en zij plakte hier en daar een nieuw stuk behang op plekken waar het schimmelig of te vlekkerig was, en daar had ze stilte en concentratie voor nodig. Ze had er plezier in om tot op een fractie van een centimeter de maat te nemen, de behanglijm op de juiste consistentie te brengen en nieuwe, frisse stukken bloemetjesbehang te knippen.

Fiona was bang voor spinnen. Dat was iets wat Nora nu te binnen schoot. En het huis schoonmaken betekende vooral spinnen en kevers en allerlei andere insecten weghalen. De jongens vonden het prachtig als Fiona het uitgilde, en Fiona had er ook lol in om te gillen, vooral omdat haar vader haar met overdreven gebaren beschermde. ‘Waar is-ie?’ riep hij dan uit, met de stem van de reus uit ‘Jaap en de bonenstaak’, en dan holde Fiona naar hem toe en klemde zich aan hem vast.

Dat was het verleden, toen, dacht ze terwijl ze de woonkamer in liep, en dat kun je niet terughalen. Het schonk haar nu een merkwaardige voldoening te constateren hoe klein en koud de kamer was. Het gegalvaniseerde zinken dak was duidelijk lek, want het plafond vertoonde een nieuwe vochtplek. Het huis rammelde toen een windstoot een harde regenvlaag tegen de ruiten joeg. De ramen moesten binnenkort gerepareerd worden en het houtwerk was aan het vermolmen. En wie weet hoelang het nog zou duren voordat het klif helemaal tot hier zou worden weggevreten en het huis op last van de gemeente moest worden ontruimd? Daar moest iemand anders zich nu maar druk om maken. Iemand anders kon de gaten in het dak repareren en de muren tegen vocht behandelen. Iemand anders kon de elektrische bedrading vernieuwen en het huis opnieuw schilderen of het aan de elementen prijsgeven als de tijd daar was.

Ze ging het aan Jack Lacey verkopen. Niemand uit de omgeving zou het willen kopen; zij wisten wat een slechte investering het zou zijn vergeleken met huizen in Bentley, Curracloe of Morriscastle. Niemand uit Dublin die het huis in deze staat zag, zou er een bod op doen. Ze liet haar blik door de kamer gaan en huiverde.

Ze ging de slaapkamers van de kinderen binnen en hun eigen slaapkamer, en ze wist dat het bezit van dit huis voor Jack Lacey in Birmingham een droom zou zijn, behorend bij herinneringen aan bloedhete zondagen, jongens en meisjes op de fiets en een rooskleurige toekomst waarin alles mogelijk was. Maar ze zag ook voor zich hoe hij over een jaar of twee, wanneer hij terugkwam voor twee weken Ierland, het huis zou binnenkomen en het plafond half ingezakt bleek, met overal spinnewebben, afbladderend behang en kapotte ramen, en de elektriciteit afgesneden. En hoe het heel de zomerdag druilerig en donker bleef.

Ze keek in de laden, maar er was niets van haar gading bij. Alleen vergeelde kranten en eindjes touw. Zelfs het vaatwerk en de keukenspullen leken de moeite niet waard om mee naar huis te nemen. In de slaapkamer vond ze wat foto’s en in een kast een paar boeken, en die legde ze bij elkaar om mee te nemen. Verder niets. De meubels waren niets waard, de lampenkappen al groezelig en sleets. Ze wist dat ze die nog maar een paar jaar geleden had gekocht bij Woolworth in Wexford. Alles in dit huis verkommerde en verloor zijn kleur.

De regen kwam nu met pijpestelen naar beneden. Ze haalde een spiegel van de slaapkamermuur en zag hoe schoon de bedekte plek was gebleven vergeleken met het verschoten, smoezelige behang eromheen.

Eerst dacht ze dat het geklop dat ze hoorde afkomstig was van iets wat in de wind tegen de deur of het raam sloeg. Maar toen het aanhield en ze een stem hoorde, drong het tot haar door dat ze bezoek kreeg. Ze was verbaasd, want ze had gedacht dat niemand haar had zien aankomen, en de auto stond uit het zicht. Haar eerste reactie was zich te verstoppen, maar ze wist dat ze al gezien was.

Toen ze de voordeur van de klink deed, waaide hij open. Er stond iemand op de stoep die een veel te groot windjack droeg, waarvan de capuchon de helft van het gezicht bedekte.

‘Nora, ik hoorde de auto. Gaat het goed met je?’

Toen de capuchon werd afgedaan, herkende ze mevrouw Darcy, die ze sinds de begrafenis niet meer had gezien. Mevrouw Darcy volgde haar naar binnen en Nora sloot de deur.

‘Waarom ben je niet eerst even langsgekomen?’ vroeg mevrouw Darcy.

‘Ik ben hier net een paar minuten’, zei Nora.

‘Stap in de auto en ga mee naar mijn huis. Hier kun je niet blijven.’

Weer viel haar de betuttelende toon op, alsof ze een kind was, niet in staat om juiste beslissingen te nemen. Sinds de begrafenis had ze geprobeerd die toon te negeren of te tolereren. Ze had er begrip voor proberen op te brengen dat het een bruuske manier was om vriendelijk te zijn.

Op dat moment zou ze dolgraag de paar spulletjes uit het huis hebben gepakt, in de auto hebben gelegd en zijn weggereden uit Cush. Maar dat ging niet, ze kon geen nee zeggen tegen de gastvrijheid van mevrouw Darcy.

Mevrouw Darcy wilde niet met haar meerijden, omdat ze doorweekt was. Zij zou teruglopen naar huis terwijl Nora met de auto ging, zei ze.

‘Ik ben hier nog een paar minuten bezig. Ik kom straks’, zei Nora.

Mevrouw Darcy keek haar verbaasd aan. Nora had geprobeerd het nonchalant te zeggen, maar was er juist in geslaagd het geheimzinnig te doen klinken.

‘Ik wil alleen nog een paar spulletjes bij elkaar zoeken om mee naar huis te nemen’, zei ze.

De ogen van haar bezoekster rustten even op de boeken en de foto’s en de spiegel die tegen de muur stond en daarna nam ze snel de rest van de kamer in zich op. En Nora had het gevoel dat mevrouw Darcy meteen begreep waar ze mee bezig was.

‘Kom maar gauw’, zei ze. ‘Ik zorg dat de thee klaarstaat.’

Toen mevrouw Darcy weg was, deed Nora de deur dicht en ging het huis weer in.

Het was een uitgemaakte zaak. Met haar allesomvattende blik door de kamer had mevrouw Darcy het definitief gemaakt. Nora zou dit huis verlaten en er nooit meer terugkomen. Ze zou nooit meer over deze weggetjes lopen en ze zou zich geen spijt toestaan. Het was voorbij. Ze pakte de paar spullen die ze had uitgekozen en legde ze in de kofferbak van de auto.

Het was warm in de keuken van mevrouw Darcy. Ze legde verse scones met smeltende boter op een schaaltje en schonk thee in.

‘We vroegen ons af hoe het met je ging, maar Bill Parle vertelde ons dat je een huis vol mensen had de avond dat hij bij je op bezoek was. Misschien hadden we toch moeten komen, maar het leek ons beter te wachten tot na de Kerst, wanneer je misschien meer behoefte aan gezelschap had.’

‘Ik heb veel aanloop gehad’, zei Nora. ‘Maar u weet dat u altijd welkom bent.’

‘Ja, veel mensen zijn erg op je gesteld’, zei mevrouw Darcy.

Ze deed haar schort af en ging zitten.

‘En we maakten ons allemaal zorgen om je, dat je hier niet meer zou komen. Carmel Redmond was weg, weet je, toen het gebeurde en ze was erg geschrokken.’

‘Ik weet het. Ze heeft me geschreven’, zei Nora, ‘en daarna is ze op bezoek geweest.’

‘Dat vertelde ze ons,’ zei mevrouw Darcy, ‘en Lily was hier die dag en zei dat we je moesten opvangen. En ik keek altijd uit naar de dag dat jullie allemaal kwamen en het huis op orde brachten. Voor mij was dat het begin van het mooie weer. Mijn hart veerde op als ik jullie zag komen.’

‘Ik herinner me een jaar dat het zo hard regende’, zei Nora, ‘dat u medelijden met ons kreeg en ons allemaal uitnodigde te komen eten.’

‘En weet je,’ zei mevrouw Darcy, ‘je kinderen hebben zulke goede manieren. Ze zijn zo welopgevoed. Aine kwam graag bij ons over de vloer. Allemaal trouwens, maar haar kenden we het best. En Maurice kwam op zondag altijd als er een wedstrijd op de radio was.’

Nora keek uit het raam naar de regen. Het was verleidelijk om mevrouw Darcy te misleiden en tegen haar te zeggen dat ze hier zouden blijven komen, maar dat kon ze niet. En ze had de indruk dat mevrouw Darcy haar zwijgen begreep, gespitst was geweest op een aanwijzing, op iets wat gezegd werd of ongezegd bleef om haar indruk te bevestigen dat Nora het huis ging verkopen.

‘Nou, wat we besloten hebben’, zei mevrouw Darcy, ‘is dat we volgend jaar het huis voor je gaan opknappen. Ik heb het net nog eens bekeken, en dat gegalvaniseerde dak moet hier en daar gerepareerd worden, en dat gaan we hier bij de schuur ook laten doen, dus dan gaat het in één moeite door. En de rest doen we bij toerbeurt. Ik heb een sleutel, en we hadden je kunnen verrassen, maar Lily zei dat ik het je moest vragen en dat was ik na de Kerst van plan. Ze zei dat het jouw huis is en dat we ons daar niet ongevraagd mee mogen bemoeien.’

Nora wist dat ze het haar nu hoorde te vertellen, maar er was iets zo uitbundigs en hartelijks in de toon van mevrouw Darcy dat ze het niet over haar hart kon verkrijgen.

‘Maar het leek me fijn voor je als je hier kwam en alles gedaan was’, vervolgde mevrouw Darcy. ‘Dus je hoeft het niet meteen te zeggen, maar laat het me weten als je niet wilt dat we het doen. En tenzij je hem terug wilt hebben, hou ik de sleutel.’

‘Nee. Natuurlijk niet, mevrouw Darcy. Ik vind het prettig als u de sleutel houdt.’

Misschien, dacht ze terwijl ze naar Blackwater reed, misschien had mevrouw Darcy meteen al aangenomen dat ze het huis ging verkopen, en besefte ze dat een opknapbeurt de waarde ervan zou verhogen, of misschien had mevrouw Darcy niets aangenomen, misschien bekeek Nora zelf iedereen met een vergrootglas om te zien wat ze van haar dachten. Maar ze wist dat ze zich vreemd had gedragen door het hek te sluiten toen ze de auto voor het huis had geparkeerd, bijna betrapt had geleken toen mevrouw Darcy was langsgekomen en ze niet meteen haar aanbod om te helpen met het huis had aanvaard of afgewezen.

Ze slaakte een zucht. Het was ongemakkelijk en moeilijk geweest, maar nu was het achter de rug. Ze zou mevrouw Darcy, Lily Devereux en Carmel Redmond een brief schrijven. Wanneer ze vroeger een dergelijke beslissing had genomen, was het dikwijls voorgekomen dat ze zich de volgende ochtend had bedacht, maar deze keer was het anders, ze zou zich niet bedenken.

Op de terugweg naar Enniscorthy maakte ze een berekening. Ze wist niet hoeveel het huis waard was. Ze zou een bedrag vaststellen, dat op een briefje noteren en in een gesloten envelop opsturen naar Jack Lacey – ze wilde niet met May Lacey onderhandelen – en als hij minder bood dan ze gevraagd had, zou ze het bod accepteren als het enigszins redelijk was. Ze wilde geen advertentie voor het huis in de krant zetten.

De wegenbelasting en de autoverzekering waren tot de Kerst betaald. Ze was van plan geweest de auto weg te doen, maar als ze het huis verkocht, dacht ze, kon ze hem houden of een nieuwer model kopen. Het geld van het huis kon ook gebruikt worden voor de zwartmarmeren grafsteen voor Maurice die ze in gedachten had en ze kon de volgende zomer voor een week of twee een caravan in Curracloe huren. Wat ze overhield, kon ze voor huishoudelijke uitgaven gebruiken en voor nieuwe kleren voor zichzelf en de meisjes. En dan kon ze nog wat achter de hand houden voor noodgevallen.

Glimlachend dacht ze dat het met het huis net zoiets zou worden als met de halve kroon die een man een paar zomers geleden aan Conor had gegeven. Ze wist niet meer precies welk jaar het geweest was, maar het was voordat zijn vader ziek werd en voordat Conor echt de waarde van geld begreep. Conor had de halve kroon aan Maurice in bewaring gegeven, en had toen de hele zomer, elke keer dat ze naar Blackwater gingen, iets van dat geld aangesproken en vol vertrouwen een nieuw deel ervan gevraagd aan zijn vader. Toen ze hem op een gegeven moment vertelden dat het schoon op was, had hij ze niet willen geloven.

Ze schreef naar May Lacey en sloot er een brief voor Jack bij in. Korte tijd later kreeg ze een brief van hem waarin hij akkoord ging met de prijs die ze had voorgesteld. Ze stuurde hem de naam van een notaris in de stad die een verkoopakte zou opstellen.

Ze wachtte het juiste moment af om de jongens op de hoogte te brengen van de verkoop van het huis in Cush, en toen ze erover begon, schrok ze van hoe bezorgd ze allebei leken, hoe aandachtig, alsof ze door goed te luisteren misschien iets zouden horen wat een ernstig gevolg voor hun toekomst kon hebben. Toen ze hun vertelde hoe goed het geld van pas zou komen, kwam ze erachter dat ze al wisten dat ze van plan was geweest de auto te verkopen, hoewel ze dat niet verteld had. Er kon geen lachje af en ze leken niet eens opgelucht toen ze zei dat ze de auto zouden houden.

‘Kunnen we nog wel gaan studeren?’ vroeg Conor.

‘Natuurlijk’, zei ze. ‘Waarom vraag je je dat af?’

‘Wie betaalt dat dan?’

‘Daar heb ik geld voor opzijgezet.’

Ze wilde niet zeggen dat hun oom Jimmy en tante Margaret dat misschien zouden betalen. Dat waren de broer en zus van Maurice, die niet getrouwd waren en samen in het voormalige ouderlijk huis in de stad woonden. De jongens zaten doodstil en keken haar gespannen aan. Ze ging naar de keuken en zette water op, en toen ze de kamer weer binnenkwam, hadden ze nog geen vin verroerd.

‘We kunnen op vakantie gaan naar andere plaatsen’, zei ze. ‘Naar een caravan in Curracloe of Rosslare. We hebben nog nooit in een caravan vakantie gehouden.’

‘Kunnen we naar Curracloe gaan in dezelfde tijd als de Mitchells?’ vroeg Conor.

‘Als we dat leuk vinden. We kunnen vragen wanneer zij gaan en het laten samenvallen.’

‘Zou het voor een of voor twee weken zijn?’ vroeg Conor.

‘Of voor langer als we willen’, zei ze.

‘Gaan we een c-caravan k-kopen?’ vroeg Donal.

‘Nee, we gaan er een huren. Er een kopen is een te grote verantwoordelijkheid.’

‘Wie gaat het huis k-kopen?’ vroeg Donal.

‘Dat is nu nog geheim. Als ik het jullie vertel, mag je het aan niemand doorvertellen, maar ik denk dat de zoon van May Lacey het gaat kopen, je weet wel, die in Engeland.’

‘Kwam ze daarom hier?’

‘Ik denk het wel, ja.’

Ze ging theezetten en de jongens deden alsof ze naar de televisie keken. Ze wist dat ze hen van streek had gemaakt. Conor had helemaal een rood gezicht gekregen en Donal zat naar de vloer te staren alsof hij straf verwachtte. Ze pakte een krant en probeerde te lezen. Ze wist dat het belangrijk was om in de kamer te blijven, ze niet alleen te laten, ook al wilde ze dolgraag naar boven gaan om iets te doen, het maakte niet uit wat: kasten uitruimen, haar gezicht wassen, de ramen lappen. Na een poos vond ze dat ze iets moest zeggen.

‘We zouden volgende week naar Dublin kunnen gaan.’

Ze keken op.

‘Waarom?’ vroeg Donal.

‘Als uitje, jullie mogen een dag vrij van school’, zei ze.

‘Ik heb woensdag een b-blokuur wis- en natuurkunde’, zei Donal. ‘Ik heb er de pest aan, maar ik kan het niet m-missen en op maandag heb ik F-frans van Madame D-duffy.’

‘We kunnen donderdag gaan.’

‘Met de auto?’

‘Nee, we nemen de trein. En we kunnen op bezoek gaan bij Fiona, dan heeft ze een halve dag vrij.’

‘Móéten we gaan?’ vroeg Conor.

‘Nee. We gaan alleen als we zin hebben’, zei ze.

‘Wat zeggen we dan op school?’

‘Ik stuur wel een briefje dat jullie naar de dokter moeten.’

‘Ik h-hoef geen briefje als het m-maar voor één dag is’, zei Donal.

‘Dan gaan we. We maken er een leuke dag van. Ik zal Fiona schrijven.’

Ze had het gezegd om de stilte te doorbreken en om ze te laten weten dat er altijd uitstapjes zouden zijn, dingen om naar uit te kijken. Maar het maakte voor hen geen verschil. Het nieuws dat ze het huis in Cush ging verkopen, leek iets duidelijk te maken wat ze tot dan toe uit hun gedachten hadden weten te weren. Maar in de dagen daarna vrolijkten ze weer op, alsof er niets gezegd was.

Voor het uitje naar Dublin legde ze de avond tevoren hun nette kleren voor ze klaar, liet ze hun schoenen poetsen en op de overloop zetten. Toen ze probeerde de jongens vroeg naar bed te krijgen, protesteerden ze omdat er iets op de televisie was wat ze wilden zien, en ze mochten van haar opblijven. Ook toen nog wilden ze niet naar bed, en toen ze voet bij stuk hield, bleven ze heen en weer lopen naar de badkamer en het licht op hun kamer aan en uit doen.

Na een poos ging ze naar boven en zag dat ze in diepe slaap waren, de slaapkamerdeur wijdopen, hun bedden in wanorde. Ze probeerde ze lekker in te stoppen, maar toen Conor wakker dreigde te worden, ging ze weg en deed de deur zachtjes achter zich dicht.

’s Ochtends waren ze eerder op en aangekleed dan zij. Ze brachten haar thee, die te sterk was, met geroosterd brood. Toen ze opstond en naar de badkamer ging, lukte het haar de thee weg te kiepen in de wasbak zonder dat ze er erg in hadden.

Het was koud. Ze zouden met de auto naar het station gaan, vertelde ze hun, en die op het stationsplein parkeren. Dat was handig voor wanneer ze vanavond thuiskwamen, zei ze. Ze knikten allebei ernstig. Ze hadden hun jas al aan.

Er was vrijwel geen mens op straat toen ze naar het station reed. Het was half donker en in sommige huizen was het licht nog aan.

‘Aan welke kant van de trein gaan we zitten?’ vroeg Conor toen ze bij het station kwamen.

Ze waren twintig minuten te vroeg. Ze had de kaartjes al gekocht, maar Conor had geen zin om met haar en Donal in de verwarmde wachtkamer te gaan zitten; hij wilde de ijzeren spoorbrug oversteken om vanaf de overkant naar hen te zwaaien; hij wilde naar het seinhuisje lopen. Hij kwam telkens terug om te vragen wanneer de trein zou komen, totdat een man tegen hem zei dat hij naar het armsein tussen het perron en de tunnel moest kijken; als dat naar beneden ging, betekende het dat de trein eraan kwam.

‘Maar we weten al dat hij eraan komt’, zei Conor ongeduldig.

‘Het gaat omlaag als de trein in de tunnel is’, zei de man.

‘Als je in de tunnel zou zijn terwijl de trein eraan kwam, werd je gehakt’, zei Conor.

‘God o god, reken maar, dan zouden ze echt alleen nog maar stukjes van je vinden. En weet je, alle kop-en-schotels staan te rinkelen in de huizen als de trein onder de grond verdwijnt’, zei de man.

‘Bij ons rinkelen ze niet.’

‘Dat is omdat de trein niet onder jullie huis door gaat.’

‘Hoe weet u dat?’ vroeg Conor.

‘O, ik ken je mamma goed.’

Nora kende de man van gezicht, zoals ze zo veel mensen in de stad van gezicht kende; ze dacht dat hij in de garage van Donoghue werkte, maar wist het niet zeker. Iets in zijn manier van doen stoorde haar. Ze hoopte maar dat hij niet van plan was om met hen mee te reizen naar Dublin.

Vlak voordat de trein kwam en de jongens weer naar het seinhuisje waren gegaan, sprak de man haar aan.

‘Ze zullen hun vader wel missen, denk ik zo’, zei hij.

Hij speurde haar gezicht af naar een reactie en kneep van nieuwsgierigheid zijn ogen iets samen. Ze vond dat ze snel en scherp moest reageren om te voorkomen dat hij nog meer zou zeggen en vooral om te voorkomen dat hij tijdens de treinrit bij hen kwam zitten.

‘Dat is wel het laatste wat ze nu moeten horen, denkt u ook niet?’ zei ze.

‘O, het was niet mijn bedoeling om …’

Ze liep bij hem weg, want de trein kwam eraan en de jongens kwamen haar over het perron opgewonden tegemoet hollen. Ze voelde dat ze een kleur had gekregen, maar dat bleef onopgemerkt, want ze kibbelden over wat de beste plaatsen waren in de trein.

Toen de trein zich in beweging zette, wilden ze van alles: de wc’s bekijken, op de spannende plek tussen de rijtuigen staan waar je de grond kon zien terwijl de trein voortdenderde, naar de restauratie gaan en limonade kopen. Toen de trein in Ferns stopte, hadden ze dat allemaal al gedaan en toen ze in Camolin kwamen, waren ze in slaap gevallen.

Nora sliep niet; ze wierp een blik in de krant die ze op het station had gekocht, legde hem weg en keek naar de twee jongens, die achterovergeleund sliepen. Ze zou dolgraag hebben geweten waar ze op dat moment over droomden. In de afgelopen maanden was er iets veranderd in het vrije, moeiteloze contact tussen haar en hen, besefte ze, en misschien ook tussen hen onderling. Ze had het idee dat ze zich nooit meer zeker over hen zou voelen.

Conor werd wakker, keek haar aan en sliep verder met zijn hoofd op zijn gevouwen armen op het tafeltje. Ze raakte zijn haar aan, streek er met haar handen doorheen, bracht het in de war en deed het weer goed. Donal sloeg haar gade; zijn kalme blik gaf haar het gevoel dat hij alles begreep wat er gebeurde, dat er niets was wat hij niet doorgrondde.

‘Conor is in diepe slaap’, zei ze glimlachend.

‘Waar zijn we?’ vroeg hij.

‘We zijn bijna in Arklow.’

In Wicklow was Conor wakker geworden en nog eens naar de wc gegaan.

‘Wat zou er gebeuren als je de wc doorspoelde op een station?’ vroeg hij.

‘Dan zou alles op de spoorbaan komen’, zei ze.

‘En waar blijft het dan als de trein rijdt?’

‘Dat gaan we de conducteur vragen’, zei ze.

‘Ik durf te wedden d-dat u hem dat niet gaat vragen’, zei Donal.

‘Kan dat dan kwaad op de rails in een station?’ vroeg Conor.

‘Het zou er vreselijk gaan s-stinken’, zei Donal.

Er stond die ochtend geen wind, de wolken aan de horizon waren grijs en voorbij Wicklow had de zee de kleur van staal.

‘Wanneer komen de tunnels?’ vroeg Conor.

‘Dat duurt nog even’, zei ze.

‘Na het volgende station?’

‘Ja, na Greystones.’

‘Duurt dat nog lang?’

‘Je kunt je stripboek gaan lezen’, opperde ze.

‘Het spoor is te hobbelig.’

Bij de eerste tunnel dekten de jongens hun oren af voor het aanstormende lawaai en deden voor de grap een wedstrijdje wie het bangst was. De volgende tunnel was veel langer. Conor wilde dat ook Nora haar oren afdekte, en dat deed ze om hem te plezieren, want ze wist hoe weinig slaap hij had gehad, hoe prikkelbaar hij kon zijn en hoe makkelijk het was om hem uit zijn humeur te brengen. Donal had er al genoeg van zijn oren af te dekken, maar hij schoof dicht naar het raam toen de trein uit de tunnel kwam en er een steile afgrond gaapte boven de ruwe zee beneden. Conor was nu naast haar komen zitten en had haar laten opschuiven zodat hij ook bij het raam kon zitten.

‘We kunnen naar beneden kiepen’, zei hij.

‘Nee, nee, de trein moet op de rails blijven. Het is geen auto’, zei ze.

Hij drukte zijn neus tegen de ruit, gefascineerd door het gevaar. Ook Donal week niet van het raam, zelfs niet toen de trein station Dún Laoghaire binnenreed.

‘Is dit het eindpunt?’ vroeg Conor.

‘We zijn er bijna’, zei ze.

‘Waar gaan we eerst naartoe? Gaan we eerst naar Fiona?’

‘We gaan naar Henry Street.’

‘Jippie!’ riep Conor. Hij wilde op het bankje gaan staan, maar ze zei dat hij moest gaan zitten.

‘En we gaan eten bij Woolworth’, zei ze.

‘In het zelfbedieningsrestaurant?’

‘Ja, dan hoeven we niet te wachten.’

‘Mag ik sinaasappelsap bij mijn eten in plaats van melk?’ vroeg Conor.

‘Ja’, zei ze. ‘Je mag zelf kiezen.’

Ze stapten uit in Amiens Street en liepen door het vochtige, vervallen station. Ze slenterden door Talbot Street en bleven staan om etalages te bekijken. Nora dwong zichzelf ertoe om te ontspannen, ze hoefden niets, ze konden tijd verlummelen hoe en waar ze maar wilden. Ze gaf de jongens elk tien shilling om uit te geven, maar ze kreeg meteen het gevoel dat ze een fout had gemaakt; het was te veel. Ze bekeken het geld en staarden haar wantrouwig aan.

‘Moeten we iets k-kopen?’ vroeg Donal.

‘Misschien wat boeken’, zei ze.

‘Mogen we stripboeken kopen of een jaarboek?’ vroeg Conor.

‘Het is nog te vroeg voor jaarboeken’, zei Donal.

Toen ze bij O’Connell Street kwamen, wilden de jongens zien waar de zuil van Nelson had gestaan.

‘Die kan ik me herinneren’, zei Conor.

‘Dat b-bestaat niet. Daar ben je te jong voor’, zei Donal.

‘Echt. Hij was hoog en Nelson stond erbovenop en ze hebben hem opgeblazen; hij was helemaal aan gruzelementen.’

Ze staken O’Connell Street over, hielden goed de verschillende rijbanen vol verkeer in de gaten en wachtten voorzichtig tot het verkeerslicht op rood sprong. Toen ze Henry Street in liepen, was Nora zich ervan bewust dat ze er wel uit zouden zien als provincialen. De jongens slaagden erin om alles in zich op te nemen en tegelijkertijd alles op een afstand te houden. Ze bekeken deze wereld vol vreemde mensen en gebouwen vanuit hun ooghoeken.

Conor popelde om een winkel in te gaan, het maakte niet uit welke, om iets te kopen.

‘Wil je naar schoenen kijken?’ vroeg ze, want als hij nee zou zeggen, was haar redenering, zou hij het leuk vinden dat hij degene was die besloot waar ze naartoe zouden gaan.

‘Schoenen?’ Zijn gezicht was een en al tegenzin. ‘Zijn we daarvoor naar Dublin gegaan?’

‘Waar wil je dan naartoe?’ vroeg ze.

‘Ik wil op en neer gaan met de roltrap.’

‘Lijkt jou dat ook leuk?’ vroeg ze Donal.

‘Ik d-denk het w-wel’, zei hij sip.

Bij Arnott in Henry Street wilde Conor dat Nora en Donal zouden kijken hoe hij de roltrap naar boven nam, dat ze op hem zouden wachten en zouden blijven kijken hoe hij naar beneden kwam. Hij liet het ze beloven. Donal verveelde zich.

De eerste keer keek Conor steeds achterom naar hen, en ze bleven staan wachten toen hij boven uit het oog verdween en toen weer opdook op de roltrap die naar beneden ging. Hij keek hen stralend aan. De tweede keer was hij dapperder en liep soms met twee treden tegelijk naar boven, maar hij hield de hele tijd de leuning vast. De keer daarna wilde hij dat Donal met hem meeging, maar Nora moest per se beneden blijven wachten. Ze maakte hem duidelijk dat dit de laatste keer werd, dat ze hier misschien in de middag konden terugkomen, maar dat drie keer de roltrap op en af gaan genoeg was.

Toen ze beneden kwamen, zag ze dat Donal er ook plezier in had. Ze legden uit dat ze verderop een lift hadden gevonden en dat ze daarmee ook op en neer wilden.

‘Eén keertje nog en dan is het mooi geweest’, zei ze.

Ze liep iets door en ging paraplu’s bekijken; haar oog viel op een opvouwbare, klein genoeg om in een handtas te passen, iets wat ze nog niet eerder had gezien. Ze besloot er een te kopen voor het geval het ging regenen. Ze wachtte bij de kassa tot ze aan de beurt was en keek of ze de jongens zag, maar die vertoonden zich niet. Toen ze afgerekend had, liep ze terug naar hun ontmoetingsplaats en toen naar een plek bij een zijdeur waar de lift omlaagkwam.

Ze waren er niet. Ze wachtte tussen deze twee punten en keek voortdurend naar ze uit. Ze overwoog zelf de lift te nemen, maar besefte dat de verwarring daardoor alleen maar groter zou worden. Als ze hier bleef, dacht ze, moest ze hen wel zien.

Toen zij haar vonden, deden ze alsof er niets aan de hand was, alsof de lift gewoon bij elke verdieping was gestopt. Toen ze vertelde dat zij had gedacht dat ze verdwaald waren, wierpen ze elkaar een blik toe alsof hun in de lift iets was overkomen waar ze haar niet over wilden vertellen.

Toen het drie uur was, hadden ze alles van Dublin gezien wat ze wilden zien. Ze waren naar Moore Street geweest en hadden een zak perziken gekocht, ze hadden warm gegeten in het zelfbedieningsrestaurant van Woolworth en waren bij Eason geweest, waar ze strips en andere boeken hadden gekocht. De jongens waren moe nu ze in Bewley op Fiona zaten te wachten. Nora had het idee dat Conor alleen nog wakker bleef door de gedachte dat je net zo veel koffiebroodjes van de etagère mocht pakken als je wilde.

‘Je moet ze wel afrekenen’, zei Nora.

‘Hoe weten ze nou hoeveel je er hebt genomen?’

‘De meeste mensen zijn eerlijk’, zei ze.

Toen Fiona kwam, leefden de jongens weer op en in hun enthousiasme begonnen ze door elkaar te praten. Nora vond dat Fiona er mager en bleek uitzag toen ze tegenover haar kwam zitten.

‘Wil je een D-dublins accent horen?’ vroeg Donal haar.

‘We zijn in Moore Street geweest’, zei Nora.

‘Lekkere rijpe perziken’, zei Donal in vet Dublins op zangerige toon, zonder te stotteren.

Ook Conor deed het accent na.

‘Erg grappig’, zei Fiona. ‘Sorry dat ik zo laat ben, maar de bussen komen allemaal met twee of drie tegelijk en dan moet je een eeuwigheid wachten op de volgende.’

‘Ik wil een keer boven in een dubbeldekker zitten’, zei Conor.

‘Conor, laat Fiona eens even praten, straks mag jij weer’, zei Nora.

‘Hebben jullie een leuke dag?’ vroeg Fiona.

Fiona’s lachje was verlegen, maar haar toon was volwassen en zelfverzekerd. Ze was veranderd in de afgelopen paar maanden.

‘Ja, maar we zijn nu allemaal moe en het is fijn om hier even te zitten.’

Ze leken geen van allen te weten wat ze nu eens konden zeggen. Nora besefte dat haar antwoord op de vraag te formeel was geweest, alsof ze het tegen een vreemde had. Fiona bestelde koffie.

‘Heb je iets gekocht?’ vroeg ze.

‘Daar ben ik eigenlijk niet aan toegekomen’, zei Nora. ‘Ik heb een paperback, dat is alles.’

Het viel Nora op hoe kordaat en efficiënt Fiona koffie had besteld en dat ze het café in zich opnam, met een scherpe, bijna kritische blik. Maar toen ze met haar broers praatte, werd ze bijna weer meisjesachtig.

‘Heb je nog iets van Aine gehoord?’ vroeg Nora haar.

‘Ze heeft me een korte brief geschreven. Ik denk dat ze bang was dat de nonnen de brieven lezen en daar heeft ze gelijk in, dat doen ze. Dus ze vertelde niet zo veel. Alleen dat ze de lerares Iers graag mag en een goed cijfer heeft gekregen voor een Frans opstel.’

‘Over een week kunnen we bij haar op bezoek gaan.’

‘Daar had ze het over.’

‘We gaan het huis verkopen’, zei Conor ineens op luide toon tegen Fiona.

‘En gaan jullie dan langs de kant van de weg wonen?’ vroeg ze lachend.

‘Nee, we gaan een caravan huren in Curracloe’, zei hij.

Fiona keek Nora aan.

‘Ik denk erover het huis in Cush te verkopen’, zei Nora.

‘Dat vroeg ik me al af’, zei Fiona.

‘Ik heb pas kortgeleden de knoop doorgehakt.’

‘Dus u gaat het verkopen?’

‘Ja, inderdaad.’

Het verbaasde Nora om tranen in Fiona’s ogen te zien, ook al probeerde ze te glimlachen. Op de begrafenis van Maurice had ze niet gehuild, maar was stil geweest en dicht bij haar zus en tantes gebleven, maar Nora wist dat ze des te meer voelde omdat ze niets liet blijken. Nu wist Nora niet wat ze tegen haar moest zeggen.

Ze nam een slokje van haar koffie. De jongens zaten stil en zeiden niets.

‘Weet Aine het al?’ vroeg Fiona.

‘Ik had de moed niet om haar dat per brief te vertellen. Ik vertel het haar wel wanneer we haar zien.’

‘En u hebt dat definitief besloten?’

Nora reageerde niet.

‘Ik hoopte er in de zomer naartoe te gaan’, zei Fiona.

‘Ik dacht dat je van de zomer naar Engeland zou gaan?’

‘Ja, eind juni, maar ik ben eind mei klaar. Ik had gedacht de maand juni in Cush door te brengen.’

‘Dat is jammer voor je’, zei Nora.

‘Hij hield van dat huis, hè?’

‘Je vader?’

Fiona boog het hoofd.

Nora liep met Conor mee om de toiletten te zoeken. Toen ze terugkwam, bestelde ze nog een kop koffie.

‘Aan wie gaat u het huis verkopen?’ vroeg Fiona.

‘Aan Jack Lacey, de zoon van May Lacey, die in Engeland woont.’

‘May Lacey kwam bij ons op bezoek’, bemoeide Conor zich ermee.

Donal stootte hem aan en legde een vinger tegen zijn lippen.

‘Het geld komt op het moment erg goed van pas’, zei Nora.

‘Over twee jaar ga ik verdienen’, zei Fiona.

‘We hebben het geld nu nodig’, zei Nora.

‘Krijgt u geen pensioen?’ vroeg Fiona. ‘Is dat nog niet binnengekomen?’

Nora bedacht dat ze misschien niet had moeten zeggen dat ze het geld nodig had.

‘Het betekent dat we de auto niet hoeven te verkopen’, zei Nora en ze probeerde Fiona duidelijk te maken dat ze de jongens niet van streek moesten maken door langer door te praten over geld.

‘We hebben daar heerlijke zomers gehad’, zei Fiona.

‘Nou en of.’

‘Het is een trieste gedachte dat we het huis kwijtraken.’

‘We gaan op vakantie naar andere plaatsen.’

‘Ik dacht dat het huis altijd van ons zou zijn’, zei Fiona.

Heel even zeiden ze niets. Nora wilde gaan, de jongens mee terug nemen naar Henry Street.

‘Wanneer gaat u het verkopen?’ hervatte Fiona.

‘Zodra het contract klaar is.’

‘Aine zal het vreselijk vinden.’

Nora hield binnen dat ze het niet meer kon opbrengen ernaartoe te gaan. Dat kon ze niet zeggen waar de jongens bij waren; het zou te emotioneel klinken, ze zou er te veel mee prijsgeven.

Ze stond op om te gaan.

‘Hoe reken je hier af? Dat ben ik vergeten.’

‘Je moet de serveerster een bonnetje laten maken’, zei Fiona.

‘En je moet haar vertellen hoeveel koffiebroodjes je gehad hebt’, zei Donal.

Toen ze naar de uitgang Westmoreland Street liepen, wilde Nora nog iets anders tegen Fiona zeggen, maar ze kon niet bedenken wat. Fiona maakte een terneergeslagen indruk toen ze buiten stonden. Heel even werd Nora er kriegel van. Zij begon pas met haar leven, zij kon wonen waar ze wilde, doen wat ze wilde. Zij hoefde niet de trein terug te nemen naar de stad waar iedereen van alles over haar wist en waar alle toekomstige jaren voor haar vastlagen.

‘We lopen via de Ha’penny Bridge naar Henry Street’, zei Nora.

‘Pas op dat u de trein niet mist’, zei Fiona.

‘Hoe ga jij terug naar school?’ vroeg Nora.

‘Ik wilde eerst nog even naar Grafton Street.’

‘Ga je niet met ons mee naar het station?’ vroeg Nora.

‘Nee, ik moet ervandoor’, zei Fiona. ‘Ik moet nog iets kopen voordat ik terugga en ik kom voorlopig niet meer in het centrum.’

Toen ze elkaar aankeken, vond Nora dat Fiona een vijandige indruk maakte, en ze moest voor ogen houden dat ze wel erg van streek zou zijn en misschien ook wel eenzaam was. Ze glimlachte toen ze zei dat ze moesten gaan, en als reactie glimlachte Fiona naar haar en de jongens. Maar zodra Nora wegliep, voelde ze zich hulpeloos en had ze er spijt van dat ze niet iets aardigs of speciaals of troostends tegen Fiona had gezegd voordat ze afscheid van haar namen; misschien zoiets simpels als vragen wanneer ze weer kwam of benadrukken hoe ze zich erop verheugden haar binnenkort weer te zien. Ze wilde maar dat ze thuis telefoon had, zodat ze regelmatiger contact met haar kon houden. Ze bedacht dat ze Fiona de volgende ochtend misschien een briefje kon schrijven om haar ervoor te bedanken dat ze was gekomen om hen te zien.

In Talbot Street, onderweg naar het station, besteedde Conor de rest van zijn geld aan Lego, maar hij kon niet kiezen welke kleur steentjes hij wilde. Ook al was Nora moe, ze luisterde aandachtig en deed suggesties, terwijl Donal zich afzijdig hield. Ze lachte naar de kassajuffrouw toen Conor zich bij de kassa bedacht en zijn doos Lego ging ruilen voor een andere.

Het was inmiddels donker en het werd koud. Ze gingen op aftandse plastic stoelen zitten in het cafeetje bij het station. Toen Nora in haar boodschappentas naar haar portemonnee zocht, kwam ze erachter dat de perziken, die nog maar een paar uur geleden vers en stevig hadden geleken, helemaal papperig waren geworden. De papieren zak was opengescheurd. Ze gooide ze in een afvalbak, want ze wist dat het zinloos was om ze nog mee te nemen; in de trein zouden ze alleen maar verder bederven.

De jongens hadden er niet bij stilgestaan dat het op de terugreis donker zou zijn, en toen de trein de reis naar het zuiden begon, was het raam bedekt met condens. Ze maakten de Lego open, waar Conor mee ging spelen terwijl Donal aan het lezen was. Na een poosje kwam Conor aan haar kant van het tafeltje zitten en viel tegen haar aan in slaap. Toen ze naar Donal keek, viel haar op hoe merkwaardig volwassen hij leek toen hij een bladzij van zijn boek omsloeg.

‘We moeten morgen zeker naar school?’ vroeg hij.

‘O ja, ik vind van wel’, zei ze.

Hij knikte en richtte zijn blik op het boek.

‘Wanneer k-komt Fiona weer b-bij ons?’ vroeg hij.

Ze wist dat haar gesprekje met Fiona stilletjes op hem zou inwerken. Ze vroeg zich af of er iets was wat ze kon zeggen om te voorkomen dat hij zich er zorgen over zou maken en aan het piekeren zou slaan.

‘Weet je, Fiona zal de caravan heel leuk vinden’, zei ze.

‘Zo k-klonk ze n-niet’, zei hij.

‘Donal, we moeten een nieuw leven beginnen’, zei ze.

Hij dacht even na over wat ze had gezegd, alsof hij een ingewikkelde huiswerkopdracht voor zich had. En toen haalde hij zijn schouders op en las verder.

Nora duwde Conor zachtjes opzij om haar jas te kunnen uittrekken in de veel te warme trein. Hij werd heel even wakker, maar zonder zelfs maar zijn ogen te openen. Ze prentte zich in dat ze moest gaan informeren naar caravans in Curracloe.

In gedachten stond ze weer in het huis in Cush en ze probeerde zich de kinderen voor te stellen op een zomerdag, wanneer ze hun zwemkleding en handdoeken van de lijn haalden en naar het strand gingen, of zichzelf en Maurice wanneer ze in de schemering over de weggetjes naar huis liepen, zich de zwermen muggen van het lijf probeerden te houden en het huis binnenkwamen en de kinderen een kaartspelletje hoorden doen. Het was allemaal verleden tijd en zou niet meer terugkomen. Het huis stond leeg. Ze stelde zich de kleine, in het donker gehulde kamers voor, hoe treurig ze eruit zouden zien. Niet uitnodigend. Ze maakte zich een voorstelling van de regen op het gegalvaniseerde dak, van de deuren en ramen die rammelden in de wind, van de kale ledikanten, de insecten verscholen in donkere spleten, en van de genadeloze zee.

Terwijl de trein onderweg was naar Enniscorthy, had ze het gevoel dat het huis in Cush nu troostelozer was dan ooit.

Toen Conor wakker werd, keek hij om zich heen en glimlachte slaperig naar haar. Hij rekte zich uit en ging tegen haar aan hangen.

‘Zijn we bijna thuis?’ vroeg hij.

‘Het duurt niet lang meer’, zei ze.

‘Als we naar Curracloe gaan, zetten we de caravan dan bij Winning Post of gaan we naar het caravanpark op de heuvel?’ vroeg hij.

‘O, bij Winning Post’, zei ze.

Ze besefte dat ze overhaast had geantwoord. Donal en Conor overwogen ernstig wat ze gezegd had. Toen keek Conor naar Donal, in afwachting van een reactie.

‘Is dat z-zeker?’ vroeg Donal. Toen de trein vaart minderde, slaagde ze er voor het eerst die dag in te lachen.

‘Zeker? Natuurlijk is het zeker.’

Toen de trein schokkerig tot stilstand kwam, pakten ze haastig hun spullen bij elkaar. Op weg naar de uitgang kwamen ze de conducteur tegen.

‘Vraag hem nu naar de w-wc’s’, fluisterde Donal, haar aanstotend.

‘Ik zal zeggen dat jij degene bent die het wil weten’, zei ze.

‘Wil deze krielkip met ons mee naar Rosslare?’ vroeg de conducteur.

‘O nee, hij moet morgen naar school’, zei Nora.

‘Ik ben geen krielkip’, zei Conor.

De conducteur moest lachen.

Toen ze wegreed van het stationsplein, schoot haar iets te binnen en voor ze het wist, vertelde ze de jongens waar ze aan had moeten denken.

‘Het was toen we pasgetrouwd waren en het moet in de zomervakantie zijn geweest, en op een ochtend reden we naar het station, en wat denk je, we hadden de trein op het nippertje gemist. Hij was weg, en god, wat waren we teleurgesteld. Maar de man die die ochtend dienst had, was niet de gewone stationschef, maar een jonge knaap die les had gehad van jullie vader, en hij zei dat we weer in de auto moesten stappen en doorrijden naar Ferns, dan zou hij de trein daar op ons laten wachten. Het was maar een kilometer of tien, twaalf, en zo hebben we die ochtend de trein gehaald en zijn we in Dublin gekomen.’

‘R-reed jij of r-reed h-hij?’ vroeg Donal.

‘Pappa reed.’

‘Dan moet hij wel keihard hebben gereden’, zei Conor.

‘Was hij een betere ch-chauffeur dan jij?’ vroeg Donal.

Ze lachte toen ze antwoord gaf.

‘Hij was een goede chauffeur. Weet je dat niet meer?’

‘Ik herinner me dat hij een keer over een rat is g-gereden’, zei Donal.

De straten in de stad lagen er verlaten bij en er waren geen andere auto’s. De twee jongens leken nu wakker en wilden verder praten en meer vragen stellen. Wanneer ze thuiskwamen, dacht ze, zou ze de open haard aandoen en ze zouden wel snel slaperig worden na zo’n lange dag.

‘Waarom hebben jullie die d-dag de t-trein niet laten zitten en zijn jullie niet gewoon met de auto naar D-dublin gegaan?’ vroeg Donal.

‘Ik weet het niet, Donal’, zei ze. ‘Daar moet ik eens over nadenken.’

‘Kunnen wij een keer met de auto naar Dublin gaan?’ vroeg Conor. ‘Dan kunnen we stoppen waar we maar willen.’

‘Natuurlijk kan dat’, zei ze terwijl ze de auto voor het huis parkeerde.

‘Dat wil ik graag een keer doen’, zei hij.

Algauw brandde de open haard en hadden de jongens hun pyjama aan, klaar om naar bed te gaan. Ze waren stilletjes geworden en ze wist dat ze in slaap zouden vallen zodra het licht in hun kamer uitging. Ze vroeg zich af of er die avond iemand aan de deur was geweest en stelde zich voor dat er iemand in het donker naar het huis was gelopen, vergeefs had aangeklopt bij de voordeur, daar had gestaan en even had gewacht voordat hij was weggegaan.

Ze zette een kop thee voor zichzelf en ging in de leunstoel naast de haard zitten. Ze zette de radio aan, maar de sportuitslagen werden voorgelezen, dus deed ze hem weer uit. Toen ze naar boven ging, zag ze dat de jongens diep in slaap waren en ze stond even naar ze te kijken voordat ze de deur dichtdeed en hen aan de nacht overliet. Beneden vroeg ze zich af of er iets interessants op de televisie zou zijn. Ze liep ernaartoe, zette die aan en wachtte tot het beeld verscheen. Hoe moest ze deze uren vullen? Op dat moment zou ze er alles voor over hebben gehad om weer in de trein te zitten, weer door de straten van Dublin te lopen. Toen ze beeld kreeg, bleek er een Amerikaanse serie bezig. Ze keek er even naar, maar het ingeblikte gelach irriteerde haar en ze zette de televisie weer uit. Nu was het stil in huis.

Ze dacht aan het boek dat ze in Dublin had gekocht. Ze kon zich niet herinneren waarom ze het gekocht had. Ze ging naar de keuken en haalde het uit haar tas. Ze had het boek nog niet opengeslagen of ze legde het al weer weg. Ze sloot haar ogen. Ze hoopte dat er in de toekomst minder mensen op bezoek zouden komen. Ze zou leren hoe ze deze uren moest vullen. In de rust van deze winteravonden zou ze bedenken hoe ze ging leven.