Yu Hua

DE ZEVENDE DAG

Uit het Chinees vertaald door Jan De Meyer

Uitgeverij De Geus

breda 2016

Deze uitgave is mede tot stand gekomen dankzij een bijdrage van china book international

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Vlaams Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Di qi tian, verschenen bij Xinxing chubanshe (New Star Press), Beijing

Oorspronkelijke tekst © Yu Hua, 2013

Nederlandse vertaling © Jan De Meyer en De Geus bv, Breda 2016

Publicatie in samenwerking met Oxfam Novib

Omslagontwerp total italic (Thierry Wijnberg), Amsterdam – Berlijn

Omslagillustratie © Linda Huang

isbn 978 90 445 3506 8

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2016.

DE EERSTE DAG

#

Een dichte mist hing in de lucht toen ik mijn gehuurde kamertje verliet en met onzekere tred door de lege, duistere stad liep. De plaats waar ik naartoe ging heet uitvaartcentrum. Dat is de huidige naam; vroeger werd zoiets crematorium genoemd. Ik had het bericht ontvangen dat ik me ’s ochtends uiterlijk om 9.00 uur in het uitvaartcentrum moest melden, en dat het voorziene tijdstip van mijn crematie 9 uur 30 was.

De hele vorige nacht hadden geluiden van instortingen opgeklonken, de ene harde knal na de andere, alsof het ene na het andere gebouw dodelijk vermoeid tegen de vlakte was gegaan. Door het aanhoudende geraas was er van een echte slaap nauwelijks sprake geweest, en toen ik na zonsopgang de deur opendeed, was het geraas plotseling opgehouden, alsof ik door de deur open te doen de schakelaar van de luide knallen had omgedraaid. Meteen daarna had ik de op de deur geplakte strook papier gezien met daarop de mededeling dat ik me in het uitvaartcentrum diende te melden voor crematie. De karakters op het papier waren wazig geworden door de vochtige mist. Er waren ook nog twee andere stroken papier, die meer dan tien dagen daarvoor waren aangeplakt, en waarin ik werd gemaand om mijn elektriciteits- en waterrekening te gaan betalen.

Toen ik naar buiten ging had de dichte mist een slot geplaatst op het uiterlijk van de stad, zodat de stad het onderscheid tussen dag en nacht, tussen ochtend en avond kwijt was geraakt. Terwijl ik naar de bushalte liep doemden plotseling een paar menselijke schimmen voor me op, om even plotseling weer te verdwijnen. Heel behoedzaam legde ik een stuk van de weg naar de bushalte af, tot ik werd tegengehouden door iets wat op een haltepaal leek, die ineens uit de grond omhoog leek te zijn geschoten. Ik ging ervan uit dat er op de haltepaal wel een paar cijfers zouden staan; als er 203 op stond, ging het om de bus die ik wilde nemen. Ik kon de cijfers niet goed zien. Zelfs toen ik mijn rechterhand omhoogbracht om erover te wrijven, kon ik ze nog steeds niet goed zien. Ik begon in mijn ogen te wrijven, en toen had ik de indruk dat ik 203 op het bord zag staan, zodat ik wist dat het hier inderdaad om mijn bushalte ging. Nu bekroop me echter een vreemd gevoel: mijn rechteroog zat nog op zijn oorspronkelijke plaats, maar mijn linkeroog had zich naar buiten toe verplaatst en bevond zich nu ter hoogte van mijn jukbeen. Daarop kreeg ik het gevoel dat er naast mijn neus nog iets hing, en dat er ook onder mijn kin nog iets hing. Ik stak mijn hand uit, tastte in het rond, en moest vaststellen dat het ding naast mijn neus mijn neus was, en dat het ding onder mijn kin mijn kin was. Ze waren op mijn gezicht van plaats veranderd.

In de dichte mist bewogen schimmen heen en weer. Ik hoorde levende stemmen aanzwellen en weer afnemen, als golvend water. Ik stond daar in die onwerkelijke atmosfeer te wachten op bus 203. Ik hoorde een hele reeks knallen van voertuigen die op elkaar inreden, maar de dichte mist had mijn ogen volledig doorweekt, en ik kon er helemaal niets van zien. Ik hoorde alleen maar de geluiden van de opeenvolgende botsingen. Een personenwagen kwam de mist uit gevlogen, scheerde rakelings langs me en vloog op een hoop stemmen van levende mensen af. Onmiddellijk leken de stemmen te ontploffen, als water dat begint te koken.

Ik bleef staan en ik bleef wachten. Na een tijdje begon ik te denken: als er hier een grootschalige botsing heeft plaatsgevonden, zal bus 203 vast niet komen en kan ik beter naar de volgende bushalte lopen.

Terwijl ik verder liep namen mijn druipnatte ogen sneeuwvlokken waar, die uit de dichte mist kwamen dwarrelen en op vlekjes licht leken. Toen ze op mijn gezicht landden, voelden ze enigszins warm aan. Ik bleef staan, en met gebogen hoofd keek ik toe hoe de neerdwarrelende sneeuwvlokken op me landden. Tegen de achtergrond van de sneeuw begonnen mijn kleren zich duidelijker af te tekenen.

Ik realiseerde me dat het een belangrijke dag was: de eerste dag van mijn dood. Maar ik had me niet gewassen, en ik had geen begrafeniskleren aangetrokken. Ik had gewoon de kleren die ik elke dag droeg aangetrokken, met daarboven die enorme, ouderwetse gewatteerde overjas, en zo was ik naar het uitvaartcentrum gegaan. Ik schaamde me om mijn ondoordachtheid, en daarop draaide ik me om en liep terug.

De dwarrelende sneeuwvlokken brachten wat licht in de stad, en de mist leek langzaamaan minder dicht te worden, zodat ik onder het lopen de voorbijgangers en de auto’s op straat heen en weer zag bewegen, zij het dan wazig. Toen ik weer bij de bushalte van even daarvoor kwam, verscheen er een chaotisch tafereel voor mijn ogen: een kluwen van wel meer dan twintig auto’s had de weg volledig versperd, en dan waren er ook nog politiewagens en ambulances. Een paar mensen lagen op de grond, terwijl andere uit de vervormde voertuigen werden getrokken. Sommige mensen kreunden, andere huilden, en weer andere maakten helemaal geen geluid. Dit was de plek waar de kettingbotsing van daarnet had plaatsgevonden. Ik bleef even staan, en ditmaal kon ik duidelijk de cijfers 203 op de haltepaal zien. Ik baande me een weg tussen de autowrakken en de mensen door en liep verder.

Toen ik weer in mijn gehuurde flatje was, trok ik mijn kleren uit, die niet geschikt waren voor de gelegenheid, liep naakt naar de gootsteen en draaide de kraan open. Terwijl ik in mijn handpalmen het water opving om me mee te wassen zag ik een aantal wonden op mijn lichaam. De open wonden zaten vol met stof, steengruis en houtsplinters; ik peuterde het er voorzichtig uit.

Op dat moment begon mijn mobieltje, dat op mijn bed naast het hoofdkussen lag, te rinkelen. Dat vond ik bizar, want de verbinding was twee maanden daarvoor afgesloten omdat ik de rekeningen niet had betaald, en nu begon het toestel plotseling te rinkelen. Ik pakte mijn mobieltje op, drukte de luistertoets in en zei zacht: ‘Hallo.’

Een stem weerklonk aan de andere kant van de lijn: ‘Spreek ik met Yang Fei?’

‘Inderdaad.’

‘Ik ben van het uitvaartcentrum. Waar blijf je?’

‘Ik ben thuis.’

‘Thuis? Hoezo?’

‘Ik ben me aan het wassen.’

‘Het is bijna negen uur, en je bent je nog aan het wassen?’

‘Ik kom er zo aan’, zei ik niet helemaal op mijn gemak.

‘Schiet een beetje op, en breng je reserveringsnummer mee.’

‘Waar vind ik mijn reserveringsnummer?’

‘Aangeplakt op je deur.’

De beller verbrak de verbinding. Ik was lichtjes geërgerd. Was er in dit geval wel zo veel haast geboden? Ik legde het mobieltje neer en ging verder met het schoonmaken van mijn wonden. Ik haalde een kom, vulde hem met water en spoelde de achtergebleven stukjes steengruis en hout uit mijn wonden. Dat ging nu een stuk sneller.

Na het wassen liep ik druipnat naar de kledingkast, deed de kastdeur open en ging op zoek naar mijn begrafeniskleren. Begrafeniskleding had ik niet, het enige wat ervoor door kon gaan was een witte zijden pyjama, waarop heel vaag zichtbaar een bloemenmotief gedrukt was. De kleur van de karakters ‘Li Qing’, die in rode draad op de borst waren geborduurd – overblijfselen van mijn kortstondige huwelijk – was inmiddels vervaagd. Mijn toenmalige echtgenote Li Qing had in de winkel met de grootste zorg twee traditionele pyjama’s met knopen uitgekozen. Op de voorkant van haar pyjama had ze mijn naam geborduurd, en op de voorkant van mijn pyjama had ze haar naam geborduurd. Toen ons huwelijk voorbij was, had ik de pyjama nooit meer gedragen. Nu ik hem weer aantrok had ik het gevoel dat de kleur van de witte zijde even warm was als die van de sneeuw.

Ik deed de voordeur open en bestudeerde aandachtig de oproep van het uitvaartcentrum die op de deur was geplakt. Er stond onder meer ‘a3’ op, ik nam aan dat dat het reserveringsnummer was. Ik maakte de mededeling los, en nadat ik het papier had opgevouwen stopte ik het voorzichtig in de zak van mijn pyjama.

Toen ik op het punt stond om weg te gaan kreeg ik het gevoel dat ik iets was vergeten. Ik stond daar even te piekeren te midden van de wervelende sneeuwvlokken, en toen schoot het me te binnen: zwart gaas. Ik had geen familie en geen vrienden, niemand zou voor mij komen rouwen, er zat dus niets anders op dan zelf voor mezelf te rouwen.

Ik liep de flat weer in en ging in de kledingkast op zoek naar zwart gaas. Na een hele tijd te hebben gezocht had ik nog altijd geen zwart gaas gevonden, alleen maar een zwart hemd, dat zo oud was dat het zwart naar donkergrijs neigde. Ik had geen andere keuze, en dus knipte ik maar een stuk van de mouw en trok dat over de witte mouw van mijn pyjama heen. Mijn rouwkleding was beslist niet het neusje van de zalm, maar ik was er toch erg tevreden mee.

Opnieuw rinkelde mijn mobieltje.

‘Yang Fei?’

‘Ja.’

‘Het uitvaartcentrum hier. Ben je nog van plan om je te laten cremeren?’ vroeg de stem.

‘Ja’, zei ik na een korte aarzeling.

‘Het is al half tien. Je bent laat.’

‘Kun je voor zoiets dan te laat zijn?’ vroeg ik voorzichtig.

‘Als je gecremeerd wilt worden, moet je een beetje opschieten.’

*

De grote hal van het uitvaartcentrum, waar je kon wachten op je crematie, was ruim en diep, en ook al was de dichte mist buiten geleidelijk aan het oplossen, de hal van het gebouw was nog steeds in mist gehuld. Een paar lampen in de vorm van kaarsen, die op een grote afstand van elkaar aan de muur hingen, verspreidden een witte glans. De kleur deed sterk aan die van sneeuwvlokken denken. Ik weet niet hoe het kwam, maar telkens als ik iets wits zag, kreeg ik een gevoel van warmte.

In de rechterhelft van de hal stonden verschillende rijen door middel van een ijzeren raamwerk aan elkaar bevestigde plastic stoelen, terwijl de linkerhelft was ingericht met leunstoelen. De comfortabele leunstoelen waren in cirkels opgesteld, en op de theetafels in het midden van elke cirkel stonden plastic bloemen. Op de plastic stoelen zaten heel veel mensen hun crematie af te wachten, maar op de leunstoelen wachtten slechts vijf mensen. Ze zaten op hun gemak met gekruiste benen, en op elk van hun gezichten stond een zelfvoldane uitdrukking. De mensen op de plastic stoelen zaten stuk voor stuk keurig rechtop.

Op het moment dat ik naar binnen liep kwam een man in versleten blauwe kleren en met versleten witte handschoenen aan op me aflopen. Hij was zo mager dat zijn beenderen wel stokken leken, en ik had de indruk dat zijn gezicht alleen maar uit bot bestond, zonder huid of vlees.

Hij bekeek mijn vervormde gezicht en zei zacht: ‘U bent er.’

Ik vroeg hem: ‘Is dit het crematorium?’

‘Tegenwoordig gebruiken we de naam “crematorium” niet meer,’ zei hij, ‘tegenwoordig noemen we het “uitvaartcentrum”.’ Ik begreep dat ik iets verkeerds had gezegd, alsof ik een hotel in was gelopen met de vraag: is dit een herberg?

In de stem van de man lag een allesdoordringende vermoeidheid. Ik kon horen dat hij niet de man van het uitvaartcentrum was die me had opgebeld. Ik verontschuldigde me omdat ik zo laat was, maar hij schudde lichtjes zijn hoofd en zei op troostende toon dat er vandaag heel wat laatkomers waren. Mijn reserveringsnummer was inmiddels verlopen en niet langer geldig. De man liep naar de nummerautomaat bij de ingang en trok een nummer voor me, waarna hij me het stukje papier overhandigde.

Mijn nummer was niet langer a3. Het was inmiddels a64 geworden. Na wat rekenwerk begreep ik dat er vierenvijftig wachtenden voor me waren.

Ik vroeg aan de man: ‘Zal ik vandaag nog gecremeerd kunnen worden?’

‘Er zijn elke dag een heleboel mensen die niet komen opdagen’, zei hij.

Zijn in een versleten witte handschoen gestoken rechterhand wees naar de plastic stoelen, waarmee hij me te kennen wilde geven dat ik daar moest gaan zitten wachten, maar mijn ogen waren gericht op de leunstoelen. Hij legde uit dat de leunstoelen waren gereserveerd voor hooggeplaatste personen, en dat mijn status me enkel toegang gaf tot de gewone zone met de plastic stoelen. Terwijl ik met mijn nummer a64 in de hand naar de plastic stoelen liep, hoorde ik hem met een zucht tegen zichzelf mompelen: ‘Nog zo’n stakker die zonder plastische chirurgie hier is gekomen.’

Ik ging op een van de plastic stoelen zitten. De in het blauw geklede man liep heen en weer door de gang die de scheiding vormde tussen de ruimte waar de hooggeplaatste personen op hun crematie wachtten en die waar de gewone mensen hun crematie afwachtten. Hij leek in gedachten verzonken, en het ritme van zijn voetstappen leek op dat van geklop op een deur. Onophoudelijk kwamen er laatkomers binnen. Hij liep naar ze toe, zei: ‘U bent er’, en haalde een nieuw nummer voor ze, waarop hij zijn hand uitstak en hun een zitplaats aanwees op een van de plastic stoelen. Een van de laatkomers was een hooggeplaatst persoon. De magere man liep met hem mee naar de zone met de leunstoelen.

De te cremeren mensen op de plastic stoelen praatten zacht met elkaar, en ook de zes wachtenden in de vipzone praatten met elkaar. Maar de stemmen in de vipzone waren erg luid, als die van zangers op een podium, terwijl de gesprekken aan onze kant nauwelijks meer waren dan wat begeleiding uit de orkestbak aan de voet van het podium.

De gespreksonderwerpen in de vipzone waren de lijkwade en de urn die de as van de vips zou bevatten. Elk van de hooggeplaatsten droeg een prachtige, handgemaakte zijden lijkwade, versierd met brokaat in veelkleurige motieven. Ze hadden het terloops over de prijs van hun lijkwade; bij ieder van de zes op crematie wachtende vips ging het om een bedrag boven de twintigduizend yuan. Ik keek hen aan: ieder van de lijkwadedragers leek op een paleisbewoner. Daarna begonnen de vips over hun urnen te praten. Ze waren allemaal van het hout van de breedbladige sandelboom gemaakt en voorzien van schitterend houtsnijwerk. De prijzen lagen telkens boven de zestigduizend yuan. Ook de namen van hun urnen ademden rijkdom uit: Paleis Van Sandelhout, Kasteel Van De Onsterfelijke Kraanvogel, Drakenpaleis, Kasteel Van De Feniks, Paleis Van De Eenhoorn, en Mausoleum Van Sandelhout.

Ook aan mijn kant werd er gepraat over lijkwaden en urnen. Op de plastic stoelen ging het telkens over lijkwaden van kunstzijde in combinatie met natuurlijk katoen, waarvan de prijs om en nabij de duizend yuan bedroeg. Het materiaal waarvan de urn was gemaakt was ofwel cipres ofwel simpelweg meubelplaat, zonder snijwerk. De duurste urnen waren achthonderd yuan, de goedkoopste tweehonderd. Aan onze kant waren ook de namen van de urnen in een andere stijl: Vallende Bladeren Keren Terug Naar Hun Wortels, Goede Reputatie Voor Altijd.

In tegenstelling tot het kamp van de leunstoelen, waar de gesprekken in de eerste plaats gingen over hoe duur hun lijkwaden en urnen wel niet waren, ging het op de plastic stoelen vooral over wie de beste prijs-kwaliteitverhouding had weten te bedingen. Twee te cremeren mannen in de rij voor me kwamen tijdens hun gesprek te weten dat in precies dezelfde winkel precies dezelfde lijkwade voor hen was gekocht, maar voor de ene was er vijftig yuan meer betaald dan voor de andere. De man met de duurdere lijkwade slaakte een zucht en mompelde: ‘Mijn vrouw snapt niets van afdingen.’

Het was me opgevallen dat alle op crematie wachtenden op de rijen plastic stoelen een lijkwade droegen. Sommigen droegen traditionele lijkwaden in de stijl van de Ming- en Qingdynastieën, anderen droegen moderne lijkwaden in de vorm van maopakken of westerse kostuums. Ik had alleen maar mijn ouderwetse, witte traditionele pyjama met knopen. Gelukkig had ik vanmorgen, toen ik naar buiten ging, ingezien dat mijn enorme, met katoen gevoerde overjas voor deze gelegenheid niet geschikt was, en had ik hem ingeruild voor deze witte pyjama. Het zag er dan wel armoedig uit, maar tussen al die lijkwaden op de plastic stoelen viel het niet al te erg uit de toon.

Ik had echter geen urn, zelfs niet een goedkoop ding in het genre van Vallende Bladeren Keren Terug Naar Hun Wortels of Goede Reputatie Voor Altijd. Ik begon me daar wel wat zorgen over te maken, want hoe moest dat nu met mijn as? Zou hij in de eindeloze oceaan worden uitgestrooid? Dat was uitgesloten, dat was de eindbestemming van de as van de groten van deze aarde. Vervoerd met een privévliegtuig en geëscorteerd door een oorlogsschip werd hun as op zee uitgestrooid onder het geweeklaag van familie en ondergeschikten. Mijn as zou uit de oven worden gegoten, opgewacht door een stoffer-en-blik, waarna hij in een vuilnisbak zou belanden.

Een oudere man die naast me zat draaide zijn hoofd naar me toe en bekeek mijn gezicht. Geschrokken vroeg hij: ‘Heb je geen wasbeurt gekregen, en geen plastische chirurgie?’

‘Ik ben gewassen,’ zei ik, ‘ik heb mezelf gewassen.’

‘Maar je gezicht’, zei de oudere man. ‘Je linkeroogbal hangt eruit, je neus staat scheef, naast de plek waar hij zou moeten staan, en je kin is heel lang.’

Nu herinnerde ik me dat ik bij het wassen mijn gezicht vergeten had, en ik zei beschaamd: ‘Mijn gezicht heeft geen beurt gekregen.’

‘Je familieleden hebben er echt een potje van gemaakt’, zei de oudere man. ‘Ze hebben niks met je gezicht gedaan, en je ook geen make-up opgedaan.’

Ik was helemaal alleen op de wereld. Yang Jinbiao, de vader die zo vriendelijk was geweest me groot te brengen, was meer dan een jaar geleden weggegaan zonder afscheid te nemen, nadat hij terminaal ziek was geworden. Mijn biologische ouders woonden ver weg in een stad in het noorden, en ze wisten niet eens dat ik me op ditzelfde moment al in een andere wereld bevond.

Een vrouw, die aan de andere kant naast me zat, had ons gesprek gehoord. Ze wierp een onderzoekende blik op mijn kleding en zei: ‘Hoe komt het dat jouw lijkwade op een pyjama lijkt?’

‘Ik draag begrafeniskleding’, zei ik.

‘Begrafeniskleding?’ Ze scheen het niet helemaal te begrijpen.

‘Begrafeniskleding is hetzelfde als een lijkwade,’ zei de oudere man, ‘maar lijkwade klinkt beter.’

Het viel me op dat ze allebei onder een dikke laag make-up zaten, alsof ze op het punt stonden het podium op te gaan voor een theateropvoering, en niet naar een oven om te worden gecremeerd.

Een van de op hun crematie wachtenden op de rij plastic stoelen voor me begon zich op te winden tegen de oude man met de blauwe kleren: ‘Ik wacht nu al zo lang, en ik heb mijn nummer nog altijd niet gehoord.’

‘Ze zijn net bezig met de afscheidsceremonie voor het stoffelijk overschot van de burgemeester’, zei de man in het blauwe pak. ‘Vanmorgen zijn ze na drie crematies gestopt. Er moet gewacht worden totdat de burgemeester de ovenruimte in gaat, en als hij er weer uitkomt, is het de beurt aan u allen.’

‘Waarom moeten wij wachten tot de burgemeester is gecremeerd?’ vroeg de te cremeren man.

‘Dat weet ik niet.’

Een andere wachtende vroeg: ‘Hoeveel ovens hebben jullie?’

‘Twee; een is buitenlandse import, de andere is van Chinese makelij. De importoven is voorbehouden aan hooggeplaatste personen, de Chinese oven is voor jullie.’

‘Is de burgemeester een hooggeplaatst persoon?’

‘Ja.’

‘Zijn er om de burgemeester te cremeren twee ovens nodig?’

‘Voor de burgemeester wordt beslist de geïmporteerde oven gebruikt.’

‘Als de geïmporteerde oven aan de burgemeester is voorbehouden, waarom wordt de oven van Chinese makelij dan ook stilgelegd?’

‘Dat zou ik u niet kunnen zeggen. Ik weet alleen maar dat beide ovens momenteel niet in gebruik zijn.’

Een van de hooggeplaatste personen in de leunstoelzone wuifde naar de man in de blauwe kleren, en de oude man haastte zich naar hem toe.

De hooggeplaatste vroeg hem: ‘Hoelang gaat de afscheidsceremonie voor de burgemeester nog duren?’

‘Dat kan ik onmogelijk zeggen.’ En na een korte pauze zei de oude man: ‘Ik schat dat het nog wel even zal duren. Ik verzoek u om geduld te hebben en te blijven wachten.’

Net op dat moment kwam een laatkomer die gecremeerd moest worden binnen. Toen hij het gesprek hoorde, bleef hij midden in de gang staan en zei: ‘Alle functionarissen, hoog en laag, van de hele stad, en daarbij ook nog eens alle functionarissen op districts- en regionaal niveau, in totaal meer dan duizend mensen, moeten een voor een afscheid nemen van het stoffelijk overschot van de burgemeester. Ze mogen daarbij niet te snel lopen, ze moeten traag lopen, en sommigen willen ook nog een beetje huilen.’

‘Wat is er nou zo bijzonder aan een burgemeester?’ merkte de hooggeplaatste persoon op, die allerminst overtuigd was.

De laatkomer ging verder: ‘Sinds de vroege ochtend zijn de belangrijkste verkeersaders van de stad afgesloten. De auto waarin het stoffelijk overschot van de burgemeester werd vervoerd reed stapvoets, en hij werd gevolgd door een escorte van honderden andere auto’s. Een stuk weg waar je normaal gesproken een half uurtje over zou hebben gedaan, nam nu anderhalf uur in beslag. Momenteel zijn de belangrijkste wegen nog steeds afgesloten, en het verkeer zal pas weer op gang komen als de as van de burgemeester eenmaal is teruggebracht.’

Dat de belangrijkste verkeersaders van de stad afgesloten waren hield in dat ook op de andere wegen een verkeersinfarct zou zijn. Ik herinnerde me de geluiden van de kettingbotsing toen ik die ochtend door de dichte mist liep, en het chaotische tafereel dat ik daarna had gezien. Een moment later moest ik ook terugdenken aan het nieuws over het plotselinge overlijden van de burgemeester, dat de kranten en de tv een halve maand geleden had beheerst. De officiële uitleg was dat de burgemeester was overleden aan een hartinfarct veroorzaakt door de te hoge werkdruk. Het onofficiële scenario deed de ronde op het internet: het hart van de burgemeester had het begeven toen hij op een bed in een executive suite van een vijfsterrenhotel in het gezelschap van een fotomodel een orgasme bereikte. Het fotomodel was zo geschrokken dat ze huilend en krijsend de gang op was gerend, waarbij ze vergat dat ze op dat moment geen kleren aanhad.

Ik hoorde hoe de hooggeplaatste personen in hun leunstoelen over hun graf begonnen te praten, en ook op de plastic stoelen werden graven het gespreksonderwerp. Aan de kant van de plastic stoelen ging het steevast om graven van één vierkante meter, terwijl niemand van de leunstoelensectie een graf had dat kleiner was dan zes of zeven are. Wellicht had iemand op een leunstoel de gesprekken aan de andere kant opgevangen, want een van de vips vroeg zich met luide stem af: ‘Een graf van één vierkante meter, hoe kun je daar nou in passen?’

Het werd stil op de plastic stoelen. We begonnen met openvallende mond te luisteren naar wat de vips in hun leunstoelen te vertellen hadden over hun extravagante luxe. Vijf van de zes hooggeplaatsten hadden hun graf op een bergtop laten aanleggen, met zicht op zee, omgeven door wolken en mist. Het waren stuk voor stuk indrukwekkende graftombes op hoog optorenende bergen zoals bezongen in het Boek der Oden. Slechts een van de zes graven was aangelegd op een lager gelegen plek in het gebergte, te midden van weelderig groeiende bomen, vlak bij een klaterend beekje waar vogels zongen. De grafstèle was een natuursteen die daar al honderden jaren, misschien zelfs al duizend jaar stond. Nu iedereen zo veel belang hechtte aan biologisch voedsel, had hij gekozen voor een biologische grafsteen, legde de man uit. Van de overige vijf grafmonumenten waren er twee schaalmodellen van bestaande gebouwen, eentje van een traditionele Chinese vierkantswoning en eentje van een westerse villa. Twee andere waren normale grafstèles; hun toekomstige bewoners beweerden geen voorstander te zijn van al te zeer in het oog springende dingen. Toen de laatste hooggeplaatste aan het woord kwam, schrok iedereen toch wel even. Zijn grafstèle was niets minder dan een kopie op ware grootte van het monument ter nagedachtenis van de helden van het volk op het Tiananmenplein. Het enige verschil was dat de woorden ‘De helden van het volk zullen nooit sterven’, die in de kalligrafie van Mao Zedong op het monument van Tiananmen zijn aangebracht, waren vervangen door ‘Kameraad Li Feng zal nooit sterven’, ook al in de kalligrafie van Mao Zedong. De familieleden van de man hadden de verschillende karakters voor ‘Kameraad’, ‘Li’ en ‘Feng’ in Mao Zedongs handschrift weten te vinden, waarna ze de karakters hadden laten uitvergroten en overbrengen op de grafstèle.

De man voegde eraan toe: ‘Kameraad Li Feng, dat ben ik.’

Een van de andere hooggeplaatsten zei tegen hem: ‘Dat is riskant, misschien laat de overheid jouw stèle op een dag wel neerhalen.’

‘Met de overheid hebben we financieel al een overeenkomst bereikt’, zei Li Feng, die erg zeker van zijn zaak leek. ‘We moeten er alleen voor zorgen dat de journalisten er geen ruchtbaarheid aan geven. Mijn familie heeft er twaalf man op uitgestuurd om alle noodzakelijke maatregelen tegen de journalisten te treffen. Twaalf man, dat is precies de sterkte van een eskader in het leger. Met zo’n lijfwacht om me te beschermen kan ik op beide oren slapen.’

Op dat moment begonnen de twee rijen lampen in het plafond van de wachtruimte plotseling te branden, en ging de avondschemering over in fel daglicht. De man met de blauwe kleren haastte zich naar de poort.

De burgemeester kwam binnen. Hij droeg een zwart westers pak en een wit overhemd, en om zijn hals zat een zwarte das. Met een uitdrukkingsloos gezicht kwam hij op ons aflopen. Zijn gezicht zat onder een dikke laag make-up, zijn wenkbrauwen waren zwart en dik, en zijn lippen waren felrood geschminkt. De in het blauw geklede man begroette hem en opperde bezorgd: ‘Meneer de burgemeester, mag ik u verzoeken om even te gaan uitrusten in de luxe wachtkamer voor vips?’

De burgemeester knikte nauwelijks merkbaar en liep achter de man in de blauwe kleren aan. In de hal zwaaiden twee enorme deurvleugels zachtjes open, en nadat de burgemeester naar binnen was gelopen, sloten de deurvleugels weer even zachtjes.

De hooggeplaatste personen in de leunstoelen waren sprakeloos. De luxe wachtkamer had de leunstoelenzone verslagen; geconfronteerd met de macht, moest het geld zijn eigen minderwaardigheid erkennen.

Bij ons, op de plastic stoelen, waren de gesprekken niet stilgevallen. Onderwerp was nog steeds het graf. Iedereen beklaagde zich erover dat een graf tegenwoordig meer kostte dan een huis. De vraagprijs van een graf van één vierkante meter op een verafgelegen en onvoorstelbaar overbevolkt lapje grond bedroeg dertigduizend yuan, en dat voor een eigendomsrecht van slechts vijfentwintig jaar. De huizenprijzen mochten dan al hoog zijn, je kon in elk geval wel zeventig jaar eigenaar van je huis blijven. Een aantal van de op crematie wachtenden was verontwaardigd, terwijl andere dan weer uitermate bezorgd waren, want wat zou er na die vijfentwintig jaar gebeuren? Het was meer dan waarschijnlijk dat de prijzen van graven over vijfentwintig jaar astronomisch hoog zouden zijn, en als de familie niet in staat was de kosten te blijven dragen, zou hun as eindigen als meststof op een veld.

Een wachtende die in de rij voor de mijne zat riep overmand door verdriet uit: ‘Zelfs doodgaan kunnen we ons niet veroorloven!’

De oude man naast me zei rustig: ‘Aan wat nog komen gaat kun je maar beter niet denken.’

De oude man vertelde me dat hij zeven jaar geleden voor zichzelf een graf van één vierkante meter had gekocht voor drieduizend yuan. Inmiddels bedroeg de vraagprijs dertigduizend yuan. Hij prees zichzelf gelukkig dat hij toen zo vooruitziend was geweest, want nu zou hij geen graf meer hebben kunnen kopen.

‘Tienmaal zo duur in zeven jaar tijd’, zei de man met een zucht.

In de wachthal begon men de nummers af te roepen. De burgemeester was kennelijk gecremeerd; zijn urn, waarop de vlag van de partij was gelegd, rustte in de traag wegrijdende zwarte lijkwagen, die werd gevolgd door honderden stapvoets rijdende personenwagens, terwijl klaaglijke muziek in de afgezette straten opklonk … De volgnummers van de vips werden voorafgegaan door de letter V, de gewone nummers begonnen met de letter A. Met welke letter de volgnummers van luxegasten van het kaliber van de burgemeester begonnen wist ik niet. Misschien hadden luxegasten geen nummer nodig.

De zes hooggeplaatsten met hun V waren de crematieruimte binnengegaan, en de nummers voorafgegaan door een A werden nu heel snel achter elkaar afgeroepen. Precies zoals de man in het blauw had gezegd, waren heel veel mensen niet komen opdagen. Soms werden er zelfs meer dan tien nummers achter elkaar afgeroepen zonder dat er iemand reageerde. Ik merkte dat de in het blauw geklede man in de gang naast me stond. Toen ik naar hem opkeek, klonk zijn vermoeide stem weer: ‘De nummers waar niemand op reageert zijn van mensen zonder graf.’

Ik had geen urn, en ik had geen graf. Ik stelde mezelf de vraag: wat deed ik hier eigenlijk?

Ik hoorde a64, dat was mijn nummer, maar ik ging niet staan. Nadat a64 driemaal achter elkaar was afgeroepen, ging men over naar nummer a65. De vrouw naast me ging staan. Ze droeg een traditionele lijkwade, waarvan de stijl deed denken aan die van de Qingdynastie. Toen ze wegliep wapperden de wijde mouwen.

De oudere man die naast me zat was nog steeds aan het wachten en aan het praten. Hij legde uit dat zijn graf weliswaar verafgelegen was en moeilijk bereikbaar met de auto, maar daar stond tegenover dat het uitzicht prachtig was: er lag een klein meertje voor, en er waren ook een paar pas geplante boompjes. Als hij eenmaal ter plaatse was, was het niet de bedoeling dat hij er nog wegging, legde hij uit, en daarom waren de afgelegen ligging en de niet echt ideale verkeerssituatie geen probleem. Daarna vroeg hij mij op welke begraafplaats mijn graf was.

Ik schudde mijn hoofd en zei: ‘Ik heb geen graf.’

‘Maar als je geen graf hebt, waar moet je dan naartoe?’ vroeg hij verrast.

Ik voelde hoe mijn lichaam ging staan, en hoe het mij de wachtzaal uit droeg.

*

Ik bevond me opnieuw midden in de dichte mist en de dwarrelende sneeuwvlokken, maar ik wist niet waar ik naartoe moest. Ik werd overmand door twijfels. Ik wist dat ik dood was, maar ik wist niet hoe ik gestorven was.

Ik liep door de stad, die nu eens duidelijk zichtbaar was en dan weer niet. Mijn gedachten probeerden een richting te ontdekken in de kriskras door elkaar lopende wegen van mijn geheugen. Ik zei tegen mezelf dat ik het laatste tafereel van mijn leven terug moest vinden. Dat tafereel moest zich wel aan het einde van de weg van mijn geheugen ophouden. Als ik dat eenmaal had gevonden, zou ik ook het tijdstip van mijn dood hebben gevonden. Nadat mijn gedachten, geleid door de bewegingen van mijn lichaam, talloze als sneeuwvlokken dansende taferelen hadden doorkruist, kwamen ze uiteindelijk aan bij die bewuste dag.

Die dag kon gisteren geweest zijn, of eergisteren, of vandaag. Wat vaststond was dat het mijn laatste dag in de andere wereld was. Ik zag mezelf over een straat lopen, tegen de koude wind in.

*

Ik liep verder, tot ik op het plein voor het stadhuis kwam. Ongeveer tweehonderd mensen waren er aan het protesteren tegen de opgelegde sloop van hun huis. Ze zwaaiden niet met spandoeken en ze schreeuwden geen leuzen, ze waren elkaar gewoon over hun eigen ellende aan het vertellen. Ik begreep dat ze slachtoffers waren van verschillende gedwongen uitzettingen, en ik liep tussen hen door. Een huilende oude vrouw vertelde hoe ze maar heel even haar huis uit was gegaan om eten te kopen, maar toen ze terugkeerde haar eigen huis niet meer kon vinden, en aanvankelijk dacht dat ze verkeerd was gelopen. Andere mensen vertelden over de angsten die ze hadden uitgestaan toen ze midden in de nacht bruut werden uitgezet. Ze waren uit hun diepe slaap gewekt door een hele reeks luide knallen, hun woning was onophoudelijk heen en weer aan het zwaaien, en ze dachten dat er een aardbeving was. Toen ze in paniek naar buiten liepen, zagen ze hoe bulldozers en graafmachines hun huis aan het slopen waren. Een man was met luide stem aan het vertellen over een gênant avontuur dat hij had meegemaakt. Hij was net in bed met zijn vriendin de liefde aan het bedrijven toen de deur plotseling werd ingebeukt. Een paar potige kerels stormden naar binnen en bonden de man en zijn vriendin met touwen vast terwijl ze nog tussen de lakens lagen. Daarna werd het duo met lakens en al in een bestelwagen gegooid. Het was het begin van een dolle rit door de straten van de stad. De geknevelde man en zijn vriendin waren uitzinnig van angst, want ze hadden geen flauw idee waar de bestelwagen hen naartoe bracht. Het duurde totdat de dag aanbrak voordat de bestelwagen na een eindeloze tocht door de stad terugkeerde naar de plaats waar de man had gewoond. Dezelfde potige kerels tilden het duo uit de bestelwagen en gooiden hen op de grond, waarna ze hun touwen losmaakten en een paar kledingstukken, die aan andere mensen hadden toebehoord, naar hen toe gooiden. Bevend trokken de man en zijn vriendin tussen de lakens hun nieuwe kleren aan, terwijl een paar voorbijgangers waren blijven staan en het tweetal nieuwsgierig aangaapten. Toen ze de kleren hadden aangetrokken en overeind waren gekropen, zag de man dat zijn huis met de grond gelijk was gemaakt. Zijn vriendin begon luidkeels te huilen en zei dat ze nooit meer met hem naar bed zou gaan, want met hem naar bed gaan was nog gruwelijker dan een horrorfilm.

De man vertelde de omstanders dat hij geen huis meer had, dat hij geen vriendin meer had, en dat de angst zo groot was geweest dat ook zijn libido spoorloos verdwenen was. Hij stak vier vingers op en zei dat hij al meer dan veertigduizend yuan had uitgegeven om zich van zijn impotentie te genezen. Westerse geneeskunde, Chinese geneeskunde, orthodoxe geneesmiddelen en niet zo orthodoxe geneesmiddelen, hij had alles geprobeerd, maar zijn ding daar onderaan leek nog altijd op een vliegtuig dat enkel nog kan taxiën.

Iemand vroeg hem: ‘Bedoel je dat het meteen na het opstijgen weer landt?’

‘Was dat maar waar,’ zei hij, ‘hij kan alleen nog taxiën, opstijgen is er niet meer bij.’

‘Eis een vergoeding van het stadsbestuur!’ riep iemand.

De man grimlachte en zei: ‘Het stadsbestuur heeft me vergoed, voor mijn gesloopte huis, maar niet voor mijn vernielde libido.’

‘Neem viagra’, suggereerde een ander.

‘Heb ik gedaan’, zei de man. ‘Hartkloppingen heb ik ervan gekregen, maar daar beneden bleef het een dooie boel.’

Terwijl golf na golf van gelach opsteeg liep ik verder. Dit had meer weg van een feestje dan van een betoging, vond ik. Ik stak het plein voor het stadhuis over en liep langs twee bushaltes, en zo kwam ik in de Shenghestraat terecht.

Mijn leven ging in die periode door een diep dal. Mijn vrouw had me lang daarvoor al verlaten, en ruim een jaar geleden had mijn vader een ongeneeslijke ziekte gekregen. Om zijn ziekenhuiskosten te kunnen betalen had ik mijn appartement verkocht, en om mijn lijdende vader zo goed mogelijk bij te kunnen staan, zegde ik mijn baan op en kocht een klein winkeltje in de buurt van het ziekenhuis. Later ging mijn vader weg zonder afscheid te nemen, en loste hij op in de immense mensenzee. Ik verkocht mijn winkeltje en nam mijn intrek in een goedkoop huurflatje. Ik ging op zoek naar mijn vader, maar het was als zoeken naar een naald in een hooiberg. Ik was in elk hoekje van de stad geweest, en overal had ik silhouetten van oude mensen gezien, maar geen van hen had het gezicht van mijn vader.

Ik had geen baan meer, ik had geen huis meer, ik had geen winkeltje meer, mijn gemoed bevond zich op een dieptepunt. Toen ik vaststelde dat er op mijn bankrekening niet veel geld meer was overgebleven, was ik wel gedwongen me serieus vragen te gaan stellen over de rest van mijn leven. Ik was nog maar eenenveertig, ik had nog grote hoeveelheden tijd te verdrijven. Dankzij de bemiddeling van een bureau voor buitenschools onderwijs vond ik een baantje als huisleraar. Mijn eerste leerling woonde in de Shenghestraat. Toen ik de vader van het meisje aan de telefoon had, klonk zijn stem aan de andere kant van de lijn hees en aarzelend. De man zei dat zijn dochter Zheng Xiaomin heette, dat ze in de vierde klas van de lagere school zat, en dat haar studieresultaten prima waren. Hij legde uit dat hij en zijn vrouw allebei in een fabriek werkten, dat ze een bescheiden loon hadden, en dat het moeilijk zou zijn om de vijftig yuan die ik per uur bijles vroeg te betalen. De ontreddering die in zijn stem lag leek erg op mijn eigen ontreddering, en ik stelde dertig yuan per uur voor. Na een korte pauze zei hij tot driemaal toe dank u.

We hadden afgesproken dat de eerste les op deze dag, om 16.00 uur, plaats zou vinden. Ik ging naar de kapper, en toen ik weer thuis was schoor ik me. Daarna trok ik schone kleren aan, en een gewatteerde overjas. Mijn gewatteerde overjas was oud, en de kleren die ik daaronder droeg waren dat ook.

Ik liep naar de Shenghestraat, die ik goed kende. Ik wist waar de supermarkt was, waar Starbucks was, waar McDonald’s was, waar Kentucky Fried Chicken was, waar er een zijstraat was met kledingzaken, en waar zich welke restaurants bevonden.

Ik liep langs al die plaatsen, tot mijn ogen plotseling werden geconfronteerd met een vreemde aanblik. Ik zag een vlakte vol puin en begreep dat drie oude appartementenblokken van vijf verdiepingen hoog in de Shenghestraat verdwenen waren. Het gezin waar ik bijles zou geven had in het middelste appartementenblok moeten wonen.

Toen ik hier een paar dagen geleden langsliep stonden de gebouwen er nog. Op de balkons hingen kleren te drogen, en aan de gevels van de drie appartementenblokken waren witte spandoeken opgehangen met daarop in zwarte karakters: ‘Verzet tegen de vernielingen!’ ‘Nee tegen de gedwongen uitzettingen!’ en ‘Wij zullen onze woningen tot de dood beschermen!’

Ik keek naar de ruïnes. Kleren en andere gebruiksvoorwerpen waren deels zichtbaar tussen het gewapend beton. Twee graafmachines en twee vrachtwagens wachtten vlakbij, en er was ook een politiewagen. Vier politieagenten zaten in het verwarmde voertuig.

Een meisje in een rode anorak zat moederziel alleen op een betonnen plaat. Afgebroken ijzeren staven staken verwrongen uit de uiteinden van de plaat beton. Een boekentas leunde tegen haar knieën, een leerboek en een schrift lagen geopend op haar benen, terwijl ze met haar hoofd omlaag aan het schrijven was. Die ochtend had ze haar huis verlaten om naar school te gaan, en toen ze in de namiddag van school terugkeerde was haar huis er niet meer. Ze had haar huis niet meer teruggevonden, en ook haar ouders had ze niet meer teruggevonden, en dus was ze op het puin gaan zitten wachten tot haar ouders terugkeerden. In de gure wind maakte ze bevend haar huiswerk.

Ik stapte wankelend over de stukken beton en ijzer heen, tot ik naast het meisje stond. Ze keek omhoog naar mij, met een gezicht dat helemaal rood was van de ijzige wind.

‘Heb je het niet koud?’ vroeg ik haar.

‘Jawel’, zei ze.

Ik stak mijn hand uit en wees naar de kfc niet ver daarvandaan. ‘Daar is het warm,’ zei ik, ‘misschien moet je je huiswerk daar maar gaan maken.’

Ze schudde haar hoofd en zei: ‘Als papa en mama terugkomen zullen ze mij niet kunnen vinden.’

Na deze woorden keek ze weer omlaag en ging door met haar huiswerk, op haar benen die tot tafeltje dienden. Ik keek om me heen naar het puin, ik had geen idee waar het gezin woonde waar ik bijles moest gaan geven.

‘Weet jij waar Zheng Xiaomin woont?’ vroeg ik.

‘Hier’, zei het meisje, terwijl ze naar de plek wees waar ze zat. ‘Ik ben Zheng Xiaomin.’

Toen ik de verraste uitdrukking op haar gezicht zag, vertelde ik haar dat ik haar die dag bijles had moeten geven. Ze knikte om aan te geven dat ze daarvan op de hoogte was. Terwijl ze verloren in het rond keek zei ze: ‘Papa en mama zijn nog steeds niet terug.’

‘Nou, dan kom ik morgen nog eens langs.’

‘Ik denk niet dat we hier morgen nog zijn’, merkte ze op. ‘Bel mijn vader maar op, hij zal wel weten waar we morgen zijn.’

‘Goed,’ zei ik, ‘ik zal hem opbellen.’

Terwijl ik me niet zonder moeite een weg baande tussen de brokken beton en het verwrongen metaal, hoorde ik haar achter me zeggen: ‘Bedankt, meester.’

Het was de eerste keer dat ik hoorde hoe iemand me ‘meester’ noemde. Ik draaide me om en keek het meisje met de rode anorak aan. Zoals ze daar zat, kregen de hopen puin iets teders.

Ik liep terug naar het plein voor het stadhuis, waar zich inmiddels wel twee- of drieduizend mensen hadden verzameld. Ze droegen spandoeken en schreeuwden leuzen, ditmaal leek het wel op een betoging. Het hele plein was omsingeld door politieagenten en politiewagens. De ordetroepen hadden alle toegangswegen afgezet, om te beletten dat er nog meer mensen naar het plein zouden komen. Ik zag dat een van de betogers op de trappen van het stadhuis stond. Hij had een megafoon in zijn hand, en hij schreeuwde steeds opnieuw naar de menigte opgewonden demonstranten op het plein: ‘Kalmte! Kalmte alsjeblieft …’

Na een paar minuten begon de menigte betogers geleidelijk aan rustiger te worden. Terwijl de man zijn megafoon met zijn linkerhand vasthield, zwaaide hij met zijn rechterhand en riep: ‘Wij zijn hier om rechtvaardigheid te eisen. Wij zijn vreedzame betogers, die geen extremistische daden willen stellen. Wij mogen hun geen voorwendsel bieden om ons hard aan te pakken.’

Hij pauzeerde even en ging toen weer verder: ‘Ik wil dat iedereen weet dat bij de sloopwerken in de Shenghestraat vanmorgen een echtpaar onder het puin begraven werd, en het is niet duidelijk of ze nu nog in leven zijn …’

Een bestelwagen kwam aanrijden en stopte vlak naast me. Zeven of acht mannen sprongen eruit. Hun jaszakken puilden uit, ik kon zien dat ze vol met keien zaten. De mannen liepen naar de politieagenten toe die belast waren met het versperren van de wegen, haalden identiteitsbewijzen uit hun broekzak, lieten ze heel even aan de agenten zien, en betraden het plein. Ik zag dat hun aanvankelijke zwierige gang algauw overging in looppas. Terwijl ze naar de trappen voor het stadhuis renden, begonnen ze te schreeuwen: ‘Het stadhuis moet aan diggelen!’

Ze haalden de keien uit hun zakken en gooiden ze naar de deuren en ramen van het stadhuis. Ik hoorde het geluid van brekend glas in de verte. Van alle kanten stormden de politieagenten het plein op om de menigte demonstranten uit elkaar te drijven. Op het plein was de chaos totaal. Betogers vluchtten alle kanten op, en wie zich tegen de politie probeerde te verzetten werd tegen de grond gesmakt. De zeven of acht mannen die de deuren en ramen van het stadhuis met stenen hadden bekogeld kwamen teruggerend. Na een knikje in de richting van de twee agenten die voor me stonden, sprongen ze weer in de bestelwagen. Toen de bestelwagen met gierende banden wegreed, kon ik zien dat het een voertuig zonder nummerplaat was.

Die avond zat ik in een restaurant dat Keuken van de Familie Tan heette. Je kon er uitstekend eten, en voor weinig geld. Ik bezocht het restaurant vaak, maar ik nam telkens genoegen met een kom goedkope noedels. Met de telefoon die op de toonbank van het restaurant stond, belde ik meermaals naar het mobieltje van Zheng Xiaomins vader, maar mijn oproepen werden nooit beantwoord, ik kreeg alleen de beltoon te horen.

Op de televisie ging het net over het incident rond de betoging van die middag. Een klein aantal relschoppers, zo werd gezegd, had zich op het plein voor het stadhuis verzameld om het stadhuis te beschadigen. Zij hadden de massa, die niet op de hoogte was van de ware toedracht, opgestookt. Overeenkomstig de wet had de politie negentien mensen gearresteerd die ervan verdacht werden de openbare veiligheid in gevaar te hebben gebracht, en inmiddels was de orde hersteld. De televisie zond geen beelden uit, je zag alleen maar de nieuwsanchors – een man en een vrouw – die hun zegje deden. Na wat reclame verscheen de in een westers maatpak geklede gestalte van een perswoordvoerder van het stadsbestuur op tv. Hij zat in een leunstoel en werd geïnterviewd door een televisieverslaggever. De verslaggever stelde een vraag en de woordvoerder antwoordde, maar allebei deden ze niets meer dan herhalen wat de nieuwsanchors daarvoor al hadden gezegd. Op een gegeven moment vroeg de verslaggever aan de woordvoerder of er inderdaad een echtpaar onder het puin begraven was tijdens de sloopwerkzaamheden in de Shenghestraat. De man ontkende botweg, verklaarde dat het bericht verzonnen was, en zei dat de persoon die die leugen de wereld in had gestuurd overeenkomstig de wet in hechtenis was genomen. Meteen daarna begon de woordvoerder aan een opsomming van de successen die het stadsbestuur de afgelopen jaren had geboekt op het vlak van de verbetering van de leefomstandigheden van het volk.

Een man die aan het tafeltje naast me zat te drinken riep uit: ‘Ober! Andere zender!’

Een kelner kwam met de afstandsbediening en wisselde van kanaal. De woordvoerder verdween, en een voetbalwedstrijd maakte zich van het televisiescherm meester.

De man draaide zijn hoofd naar me toe en zei: ‘Ik geloof nog geen punt of komma van wat ze daar aan het vertellen waren.’

Ik glimlachte even, keek weer omlaag en ging door met het verorberen van mijn noedels. Toen mijn vader al ernstig ziek was, had ik hem een keer hier mee naartoe genomen – ik had hem bij het lopen moeten ondersteunen. We waren in een hoekje op de begane grond gaan zitten, en ik had een aantal gerechten gekozen die mijn vader altijd erg lekker had gevonden. Na een paar happen kon mijn vader niets meer door zijn keel krijgen. Ik spoorde hem aan om toch nog wat te eten, en hij knikte gehoorzaam. Met grote moeite nam hij nog een paar happen, maar toen braakte hij alles uit. Ik had spijt, vroeg servetten aan de ober, en wiste mijn vaders braaksel van de tafel en de grond. Daarna hielp ik mijn vader overeind, en terwijl we het restaurant uit liepen, zei ik tegen de eigenaar: ‘Neemt u me niet kwalijk.’

De eigenaar schudde zachtjes zijn hoofd en zei: ‘Geeft niks hoor, tot een volgende keer.’

Nadat mijn vader zonder afscheid te nemen was weggegaan, ging ik een keer in mijn eentje naar het restaurant. Ik ging opnieuw in de hoek zitten en at er mistroostig mijn noedels op. De eigenaar kwam naar me toe, ging recht tegenover me zitten en vroeg hoe het met mijn vader ging. Ik vond het verrassend dat de man ons niet vergeten was. Omdat ik die keer mijn emoties nauwelijks onder controle had, vertelde ik honderduit over wat ik zoal had meegemaakt in mijn leven. Ik vertelde ook dat mijn vader ongeneeslijk ziek was en dat hij helemaal alleen was weggegaan om mij niet tot last te zijn. De eigenaar zei geen woord, maar hij keek me vol medeleven aan.

Toen ik dit restaurant nadien bezocht schonk de eigenaar me nadat ik mijn kom goedkope noedels had verorberd steevast een schaaltje fruit, en hij kwam bij me zitten om een praatje te maken.

De man heette Tan Jiaxin, en hij baatte samen met zijn vrouw, hun dochter en hun schoonzoon het restaurant uit. Op de eerste verdieping bevonden zich de privéruimtes, op de begane grond was de gewone zaal. Ze kwamen uit Guangdong, en Tan Jiaxin beklaagde zich er tegen mij soms over dat ze hier in deze stad vreemdelingen waren, zonder een netwerk van connecties, wat het ondernemen allerminst makkelijk maakte. Het was me al opgevallen dat het restaurant altijd vol zat, en dus ging ik ervan uit dat de zaak goed draaide en dat de man elke dag handenvol geld verdiende. Maar de hele dag stond er een zorgelijke uitdrukking op zijn gezicht. Op een keer vertelde hij me dat mensen van Openbare Veiligheid, van de Dienst Brandbeveiliging, van de Dienst Hygiëne, van de Dienst Industrie en Handel of van de Belastingdienst hier regelmatig kwamen schransen en zuipen, maar zonder daarna te betalen. Zet het maar op de rekening, kreeg hij dan te horen. Rond het jaareinde werden de rekeningen van de verschillende overheidsdiensten vereffend door een aantal privébedrijven. In het begin, legde hij uit, viel het allemaal nog wel mee, want zo’n zeventig à tachtig procent van de rekeningen werd ook echt betaald. Maar de laatste jaren zat de economie in het slop, en heel wat bedrijven waren op de fles gegaan. Steeds minder bedrijven betaalden de rekeningen van de overheidsdiensten, maar de ambtenaren bleven maar komen schransen en zuipen zoals ze altijd gewend waren geweest. Zijn restaurant mocht dan wel de indruk wekken een bloeiende zaak te zijn, zei hij, maar in werkelijkheid lukte het hem niet meer de eindjes aan elkaar te knopen. Niemand durfde de mensen van de overheidsdiensten tegen het hoofd te stoten, zei hij tot slot.

Toen ik klaar was met mijn kom noedels, schakelde iemand weer naar een andere zender. Op het televisiescherm verscheen opnieuw het verslag van de betoging van die middag. Een vrouwelijke verslaggever van de televisiezender interviewde voorbijgangers op straat, en al die mensen waren unaniem in hun afwijzing van het geweld waarvan het stadsbestuur het slachtoffer was geworden. Daarna verscheen een professor op het scherm, een professor van de rechtenfaculteit van de universiteit waar ik vroeger had gestudeerd. Hij sprak met veel gedrevenheid en overtuiging. Eerst veroordeelde hij de gewelddadige incidenten van die middag, en daarna bleef hij maar herhalen dat het volk vertrouwen moest hebben in de overheid, dat het volk de overheid moest begrijpen, dat het volk de overheid moest steunen.

Tan Jiaxin, de baas van het restaurant Keuken van de Familie Tan, kwam naar me toe lopen en bracht me een schaaltje fruit, met de woorden: ‘We hebben je een paar dagen niet gezien.’

Ik knikte. Misschien stond mijn gezicht nogal somber; in elk geval kwam hij niet bij me zitten, zoals hij zo vaak deed, om een praatje te maken. Hij zette het schaaltje fruit op de tafel, draaide zich om en liep weg.

Terwijl ik langzaam het in plakjes gesneden fruit opat, pakte ik de krant van die dag, die iemand op de tafel had laten liggen. Ik bladerde willekeurig wat door de krant, tot een grote foto mijn aandacht trok. Op de bustefoto was een nog steeds mooie vrouw te zien. Haar ogen keken mij vanaf het papier aan, en inwendig riep ik haar naam: Li Qing!

Daarna zag ik de titel van het krantenartikel. De vermogende en invloedrijke Li Qing had gisteren zelfmoord gepleegd door thuis in haar bad haar polsen open te snijden. Ze zou betrokken zijn geweest bij een corruptieschandaal rond een hoge ambtenaar, en volgens de krant zou zij de maîtresse van die hoge ambtenaar zijn geweest. Toen de mensen van de disciplinaire inspectiecommissie haar thuis waren gaan opzoeken om haar mee te nemen voor ondervraging, hadden ze vastgesteld dat ze zelfmoord had gepleegd. De karakters van het artikel vormden een zwart scherm voor mijn ogen, een muur vol kogelgaten. Met grote moeite las ik de rampzalige tekst, en sommige karakters waren zelfs plotseling onleesbaar geworden.

Op dat moment ontstond er brand in de keuken van het restaurant. Dikke rook kwam naar buiten gewolkt, en de eters op de begane grond begonnen in paniek te schreeuwen. Ik keek op van mijn lectuur en zag hoe de klanten een voor een op de uitgang afstormden. Tan Jiaxin ging voor de deur staan en schreeuwde dat iedereen eerst moest betalen, maar een paar eters duwden hem opzij en vluchtten naar buiten. Tan Jiaxin bleef schreeuwen, waarop zijn vrouw, zijn dochter en zijn schoonzoon naar hem toe liepen en ook voor de deur postvatten. Daar kregen ze gezelschap van nog een paar obers. Er werd heel wat geduwd en getrokken, en ik had de indruk dat ik ook hoorde vloeken. Ik keek weer omlaag en ging verder met het lezen van de dichte massa zwarte karakters. Het lawaai in het restaurant bleef maar aanzwellen, en ik keek weer op. Ik zag hoe de eters in de privékamers boven nu ook naar beneden kwamen rennen. Tan Jiaxin en zijn familieleden versperden hun de weg en bleven maar schreeuwen dat alle klanten eerst hun rekening moesten betalen. Niemand betaalde. De klanten duwden de Tans opzij en stormden halsoverkop de straat op. Sommige eters gooiden stoelen door de ramen en sprongen via die weg naar buiten. Ook de obers en het overige restaurantpersoneel sprongen een voor een door de ramen naar buiten.

Ik besteedde geen aandacht aan de chaotische taferelen in het restaurant en ging door met het lezen van het krantenartikel. Ik wierp regelmatig een blik in de hoogte, tot de rookwolken het mij onmogelijk maakten de karakters in de krant duidelijk te onderscheiden. Ik wreef in mijn ogen en zag hoe een aantal eters gekleed in het uniform van de Dienst Industrie en Handel en dat van de Dienst Belastingen uit de privékamers boven naar beneden kwam. Ze renden door de hal, waar een onvoorstelbare chaos heerste, en scholden de Tans, die nog steeds voor de deur stonden, de huid vol. Tan Jiaxin aarzelde even, maar liet hen toen doorlopen. Vloekend vluchtten ze de straat op.

De Tans bleven in de deuropening staan, en ik zag hoe Tan Jiaxins ogen zich door de rook in de mijne boorden. Hij leek iets naar mij te roepen, maar precies op dat moment weerklonk een oorverdovende knal.

*

Ik was bij het eindpunt van de weg van mijn herinneringen gekomen. Hoe ik mijn geheugen ook op de proef stelde, ik kon me geen enkel tafereel van daarna herinneren, niet de geringste aanwijzing van wat er daarna nog zou zijn gebeurd. De ogen van Tan Jiaxin die me doordringend aankeken, en de daverende knal die er onmiddellijk op volgde, dat was het laatste tafereel dat ik terug kon vinden.

In dat laatste tafereel was ik fysiek en mentaal helemaal in beslag genomen door de zelfmoord van de vrouw die de naam Li Qing droeg. Ooit was ze mijn echtgenote geweest, aan wie ik een mooie maar tegelijk ook bittere herinnering bewaarde. Nog voordat mijn verdriet de gelegenheid had gekregen om zich te manifesteren, was de eindhalte bereikt, en de rit afgelopen.

Nog altijd dwarrelden de sneeuwvlokken neer, nog altijd was de mist niet opgelost, nog altijd vervolgde ik mijn weg. Ik raakte steeds meer uitgeput. Ik wilde gaan zitten, en dat deed ik dan ook. Ik wist niet of ik op een stoel zat of op een rots. Heen en weer zwenkend zat ik daar, als een te zwaar geladen vrachtschip op een golvend wateroppervlak.

Een dode, aan beide ogen blind, kwam mijn kant op lopen, op de onwerkelijke grond tikkend met de wandelstok die hij in zijn hand hield. Vlak voor mij bleef hij staan, en hij mompelde tegen zichzelf: Hier zit iemand. Inderdaad, zei ik, hier zit wel degelijk iemand. Hij vroeg me de weg naar het uitvaartcentrum. Ik vroeg hem of hij een reserveringsnummer had. Hij toonde me een stukje papier, waar a52 op gedrukt stond. Ik zei dat hij wellicht de verkeerde richting had genomen, en dat hij maar beter terug kon naar waar hij vandaan kwam. Hij vroeg me wat er op het papiertje stond, en ik zei: a52. Hij vroeg wat dat te betekenen had, en ik legde uit: in het uitvaartcentrum zal je nummer afgeroepen worden, en jouw nummer is a52. Hij knikte en draaide zich om. Toen de wandelstok die tegen de echoloze grond tikte al ver weg was, begon ik te vermoeden dat ik de blinde dode de verkeerde kant op had gestuurd, want ik was zelf de weg kwijtgeraakt.