Jacques Koch

Hoop

Gebaseerd op een onwaar verhaal

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Jacques Koch, 2015

Omslagontwerp en -illustratie © Moker Ontwerp

isbn 978 90 445 3521 1

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015.

#

In het voorjaar van 1999 verliet de licht obese Joseph R. Taplinger zijn huurappartement op de hoek van Sixth Avenue en 44th Street, Midtown, New York, voor een missie die misschien stoutmoedig was, maar toch vooral krankzinnig. Om zijn hals droeg hij de fotocamera van zijn vrouw, een eenvoudige Voigtländer Vitoret in bruinlederen paraattas. Katerina was zestien maanden geleden overleden aan een leverziekte die haar geel had gekleurd als de overrijpe kriekpruimen onder de fruitbomen in haar Moravische geboortedorp. Haar dochter Barbara drong er bij haar vader steeds hardnekkiger op aan dat hij zich weer onder de mensen ging begeven. Ze dacht aan deelname aan een aging with attitude-programma in de sportzaal van het lokale Seniors Community Centre (stoelyoga, kegelen, bridgen) of aan, veel minder inspannend, de krant lezen in een van de comfortabele fauteuils in de ‘315’, de grote leeszaal van de Public Library – beide op een onbeduidende loopafstand. Geen moment had ze voorzien dat haar 67-jarige vader de straat op zou gaan om alle brandkranen in de vijf boroughs van zijn geboortestad te fotograferen.

‘Hoeveel zijn dat er in hemelsnaam?’

‘Wat denk je?’

‘Ik denk dat je gek bent geworden.’

‘Honderdduizend. Iets meer.’

‘Je bént gek geworden.’

Taplinger startte zijn project als een reiziger met gevoel voor avontuur. Niet pal voor zijn deur – met een foto van de gietijzeren O’Brien, de meest voorkomende brandkraan van fabrikant A.P. Smith, vernoemd naar zijn uitvinder Dennis F. O’Brien – maar met een zoektocht naar minder alledaagse modellen. In de maanden die volgden fotografeerde hij de Mueller en Clowkranen in Fort Wadsworth, de rood-witte R.D. Woodkranen bij Hell Gate Bridge, de handgenummerde Kennedykranen op Ward’s Island en de kranen van MJ Drummond & Co op het terrein van Columbia University, waar hij in een joggende studente zijn mooie jonge vrouw meende te herkennen en onbedaarlijk moest huilen.

Hij schoot een serie portretten van de unieke America Darling Valvekranen bij de ingang van de Lincoln Tunnel en maakte een reeks foto’s van kranen die nooit zijn aangesloten op het waterleidingnet en die bijgevolg net zo nutteloos zijn als de vierde schoorsteen op de Titanic. Toen zijn handen begonnen te beven (een eerste signaal van parkinson), kreeg hij van zijn buurman diens camera in bruikleen, een Hasselblad waarvan de vierkante body stevig bevestigd was op een houten statief met balhoofd. Vanaf deze driepoot vereeuwigde hij de Hotchkiss Fieldkranen in Manhattan (waar de kranen ‘Johnny Pump’ werden genoemd) en nadien honderden, misschien wel duizenden Dresser 500 Stylekranen van de voormalige McNab & Harlin Company uit Alabama.

Drie jaar later had Taplinger een klein kapitaal uitgegeven aan old stock-rolfilm en ontwikkelkosten, lag zijn lichaamsgewicht voor het eerst in een halve eeuw onder de tweehonderd pond en bestonden zijn dagen uit het vastleggen van de alom aanwezige O’Briens, het insmeren van zijn opgezwollen voeten met druivenpitolie en het uitstippelen van zijn wandelroute langs de kaarsrechte lijnen van het tabellarische, New Yorkse stratenplan. Tegen die tijd was zijn dwangmatige inspanning opgemerkt door een medewerkster van The New York Digest, het weekblad waarvan de redactie huisde in een eenvoudig kantoorgebouw vlak achter zijn appartement. Een journalist liep een paar dagen met hem mee, luisterde naar zijn verhalen en interviewde ook zijn dochter Barbara, die hem nog steeds voor gek verklaarde. In november 2002 verscheen in het magazine The Johnny Pump Man, een geïllustreerd artikel van acht pagina’s over de obsessie (zelf zou hij dat woord niet hebben gebruikt) van Joseph R. Taplinger én de geschiedenis van de brandkranen in New York, doorregen met een uitputtend aantal nutteloze feiten waarvan er eentje (de eerste kraan was van hout en werd in 1807 geïnstalleerd op de hoek van William Street en Liberty Street) door negen briefschrijvers werd gecorrigeerd (1808).

Kort na de publicatie kocht Warner Brothers de filmrechten op The Johnny Pump Man. De chief executive van de filmdivisie, de zwaarmoedige Henri Greenbaum, noemde het artikel in een interne briefing ‘een tamelijk monotone historie waarin misschien een bruikbaar verhaal schuilt’ en hij voegde daar hoopvol aan toe: ‘Al zit er maar één fragment in, één scène die voortleeft, één zin desnoods die herhaald wordt bij geboortes, bruiloften en begrafenissen …’

Het zou een klassieke miskoop blijken, een hoofdpijndossier, waarop ook een van de beste scriptdoctors van Hollywood zijn tanden stukbeet.

Toen Joseph R. Taplinger in oktober 2005 tijdens het fotograferen van een zeldzame Mellertkraan uit 1890 onwel werd en stierf onder de handen van de ambulancebroeders, was er nog steeds geen bruikbaar script. Wel was er de mare dat wanhopige scenarioschrijvers vanaf die tijd de noodkreet omg, it’s a Johnny Pump! gebruikten – een verwijzing naar een waargebeurde geschiedenis waarin het vruchteloos zoeken is naar het verhaal.

*==*==*

In januari 2006, een maand nadat Barbara Taplinger de laatste dozen met afdrukken had achtergelaten bij Joe’s Waste Paper, bracht Richard Jippes, een Nederlandse handelaar in afslankpreparaten en eigenaar van het nachtelijk verkoopkanaal Ranktv, een werkbezoek aan New York. ’s Avonds streek hij neer in een bioscoop in de East Village en zag twee filmklassiekers. De volgende dag raakte hij verzeild in een opstootje en viel met zijn hoofd op een beschilderde brandkraan, een in 1902 gepatenteerde O’Brien.

In de platgetrapte sneeuw, groezelig als de handel die hij dreef, verloor hij heel even het bewustzijn.

Minder dan een half jaar later was hij álles kwijt, een clown zonder circus die heel precies kon vertellen wat er was gebeurd, maar geen idee had wat hem was overkomen.

1

Oudejaarsavond bij Inez. Ze serveerde een ingewikkeld groentemenu. Het was lekker, maar het voelde als een goochelshow waarin haar nieuwe geliefde applaudisseerde voor elk kunstje dat op tafel werd gezet. Behaagzieke woordjes spinden over het papieren damast.

‘Die gele biet’, verzuchtte Judik.

‘Kippevel, hè’, zei Inez met een ongewoon gelukzalige glimlach.

Richard vroeg hoe ze elkaar hadden ontmoet.

‘Judik is dierenarts’, zei Inez. ‘Ze heeft Borstel een spuitje gegeven. Het klikte meteen.’

Hij verkneukelde zich boven zijn gerookte linzen. Mensen nemen een nieuwe hond nadat ze hun oude hebben laten inslapen. Inez niet. Inez nam de dierenarts.

‘En jullie?’ vroeg Judik.

Ze had mooie grote ogen onder een ultra-efficiënt pagekopje, het was dat stoere waar Inez voor viel. Judik leek op de jonge Janine Turner zoals alle vriendinnen van Inez op de jonge Janine Turner leken. Ze verzamelde Janine Turners alsof het porseleinen poppetjes van de Franklin Mint waren. Ze kwamen en ze gingen en hij vond ze allemaal ontzettend aantrekkelijk.

Hij zei: ‘Ik heb Ellen ooit op haar werk ontmoet.’

‘Op straat, toch?’ zei Inez.

Ellen wipte een onwillig bosuitje terug op haar bord en zei: ‘Ik was op bezoek bij zijn benedenbuurman en toen ik daar wegging, kwam Richard aanrijden.’

‘En je lachte’, zei hij.

‘En of ik lachte.’

‘De zon scheen en je droeg een regenjas en …’

Hij hief zijn glas en toostte op het nieuwe jaar.

Ellen protesteerde: ‘Het is pas elf uur.’

‘Op ons laatste uur dan’, zei Richard.

‘Op ons laatste uur’, zei Judik en ze giechelde alsof het een geweldige grap was.

Om half twaalf zette Inez Portugese schapenkaas, cabrales en gekonfijte vruchten op tafel.

‘Die vijgen’, verzuchtte Judik.

Zelf beweerde Inez dat ze helemaal vol zat. Als een aanstaande moeder draaide ze met haar handen rondjes over haar buik. Ellen vertelde dat ze in februari een paar dagen wilde ontslakken, een kuuroord op de Heuvelrug waarover ze veel goeds had gehoord. Misschien had Inez tijd en zin?

‘Hè, hou op’, zei Richard.

‘De vierhandsmassage schijnt een echt feestje te zijn.’

‘Ellen, alsjeblieft. Ontslakken. Wees eens niet zo … zo …’

‘Zo wat?’

‘Zo naïef. Je bent geen kolenkacheltje met een asrooster. Wat denk je nou?’

‘Ik denk niets.’

‘Vraag maar aan Judik. Die is arts, die weet zulke dingen, die zal je vertellen dat …’

Maar Inez sneed hem de pas af. ‘En als Ellen zich er nou goed bij voelt?’

Ellen knikte.

‘Ja, als ik me er nou goed bij voel?’

‘Dat is niet meer dan een veronderstelling.’

‘En sinds wanneer weet meneer wat ik ver-on-der-stel?’

‘Na al die jaren mag je toch veronderstellen dat we van elkaar weten wat we veronderstellen?’

Het blauw van haar pupillen werd een beetje grijs.

‘Nee, jij geeft de mensen een goed gevoel, met die pillen van je.’

‘Dus je zegt dat ik gelijk heb?’

‘Godver’, fluisterde ze. ‘O, Richard, godver.’

Hij aarzelde. Ooit, of nooit, zou hij ervoor uitkomen dat haar verongelijktheid, haar woede die zo mooi kon aanzwellen, hem net zo goed, en misschien wel meer, opwond als de rechtopstaande haartjes bij haar oren.

‘Doe wat je niet laten kunt’, zei hij, ‘en ga lekker ontslakken. Dat we nieren hebben om de boel op te schonen … Ach wat.’

‘En een lever’, klonk het plotseling. ‘En een lever.’

Het was Judik, die deed alsof ze een kind met een mank hondje kalmeerde.

Ellen sneed de azeitao aan en maakte een diepe, lange kras in het kaasplankje.

Kort voor middernacht stonden Richard en Ellen en Inez en Judik met een ontkurkte fles Zuid-Afrikaanse vonkelwijn en glow in the dark-brilletjes op straat voor Inez’ huis. Het stormde. De buren staken een lawinepijl af die uit koers werd geblazen en met een doffe dreun explodeerde boven de flat met de onafzienbare rijen schotelantennes.

‘Het spijt me, Ellen’, zei Richard. ‘Ik was niet aardig.’

‘Hm.’

‘Je was van slag, hè?’

Ze keek naar hem, door de nullen van het 2006-montuur in kobaltblauwe glitterkleur.

‘Je moet de ellende op je werk niet op mij projecteren’, zei Ellen.

‘Doe ik dat?’

Hij was even stil, haalde zijn schouders op en precies op dat moment barstte het vuurwerk los.

‘Gelukkig nieuwjaar’, zei Ellen. ‘Met veel nieuwe uitdagingen’, voegde ze eraan toe.

Was het een wens of een verzuchting?

Bedremmeld legde hij zijn armen om haar heen. ‘Gelukkig nieuwjaar, Ellen.’

Vanuit een ooghoek zag Richard hoe ook Inez en Judik elkaar omhelsden, hartstochtelijk en met een zilverwitte rook op de achtergrond waarin zij langzaam leken op te lossen.

2

Op zijn eerste werkdag van het nieuwe jaar ging Richard lunchen aan de werf, bij Madras (geweldige chicken tikka uit de kleipot; op plekken als deze kon hij Ellens afkeer van vlees veel minder goed begrijpen). Zijn tafelgenoten waren oude zakenpartners van zijn vader en tweelingbroertjes van misschien wel vierhonderd pond elk. Massieve zweetdruppels rolden over hun zwarte gezichten. Overgewicht was de aanjager van Richards bedrijf en alleen zijn vakgenoten leken geen stuiver te geven om hun omvang. Neem nu de gevierde Albert de Saint-Pont, die zijn vermogen verdiende met boeken over vleesarme diëten, en ondertussen zelf, met zijn eendenleververslaving, zijn kniegewrichten ruïneerde. Denk ook aan het lillende corpus van Karim Ismaël, de voedseldeskundige die vetzucht toeschreef aan het Boze Oog en een hemeltergend kapitaal vergaarde met zijn vetwerend kruidengordijn. Zijn stoffelijke resten, driehonderdzeventig kilo volgens ingewijden, werden aan de giek van een mobiele kraan uit zijn Alexandrijnse penthouse getakeld.

De broertjes hadden zich al aan tafel gewurmd, elk op een tweepersoons bank en Richard moest een stoel bijschuiven. Ze namen hem op van top tot teen. Hij kon hun gedachten lezen: de zoon van mr. Jippes is aan de magere kant. Met zijn opgejaagde stofwisseling was hij een uitgesproken tegenvoeter van de Ismaëls en de De Saint-Ponts van deze wereld. Ellen sprak altijd van het grote vuur (‘Nog een nachootje voor het grote vuur, liefje?’).

Ze kregen de menukaarten en Richard merkte op: ‘Dit is de dinerkaart, niet de lunchkaart’, maar de ober die eruitzag alsof hij net vier uur lang hoofd- en vingerbewegingen had gemaakt in een Hindifilm, maakte een krachteloos gebaar en zei dat zijn gasten … Stilte. Ongemakkelijk schouderophalen. Enfin. Begrijpt u?

Ze bestelden drie volledige menu’s met extra sidedishes. Richard liet zich niet kennen. Het gesprek begon met een uitwisseling van beleefdheden en transformeerde in een klaagzang over een hinderlijke actiegroep die fatass heette en die de oorlog had verklaard aan de dieetclubs, de afslankindustrie en de wetenschappers die beweerden dat gezond dik niet bestaat en de gevulde levensgenieter intrinsiek patiënt is met een hulpvraag.

‘So, let’s wof’, zei het broertje links van Richard ten slotte, terwijl hij zijn bord schoonveegde met een restje zwartgeblakerd naanbrood.

De wof-box was een afslankgadget in een macho-omhulsel, een verkoophit in de Verenigde Staten die zich niets aantrok van het verschil tussen mannelijke en vrouwelijke productbeleving. Onder de gebruikers waren evenveel mannen als vrouwen. De afkorting stond voor War On Fat en de metalen box, die leek op een verbandtrommel uit het leger, bevatte een lesboek, een dvd met een echte drill instructor (Today you people are no longer quitters. Today you are stayers) en twee busjes met gifgroene zetpillen. Fijnzinnig was het niet, maar met een buitelende omzet waakte Richard ervoor zijn vingers te branden aan fijnzinnigheid. Het boek had hij al laten vertalen. De dvd was een niet onaantrekkelijke spin-off van G.I. Jane, die wilde hij ongemoeid laten.

Alleen de zetpillen zaten hem dwars.

Hij hoefde zich niets in zijn hoofd te halen: Nederlandse mannen waren te schijterig om dáár iets in te stoppen. Zijn tafelgenoten erkenden het probleem.

‘We Americans are more anal’, zeiden ze en de vermoeide ober die juist kwam afruimen, kneep instinctief zijn billen samen.

Nog voor de koffie was er overeenstemming. Richard kreeg een verkooplicentie, hij zou de wof-box breed promoten op zijn verkoopkanaal. Inhoudelijk mocht hij het helemaal zelf invullen en die zetpillen kon hij natuurlijk vervangen door …

‘Whatever’, zeiden de broertjes.

Waarna hij nog even vreesde dat ze inzage wilden in het marketingplan – het honderd grams gesatineerde papier moest de inhoudelijke schraalheid verdoezelen – maar tot zijn opluchting hunkerden zijn tafelgenoten naar een luchtig praatje en een zwaar dessert.

‘How’s your dad doing?’ vroegen ze, gelijktijdig. Ze keken elkaar aan. Allebei hadden ze spinazie uit de palak paneer tussen hun tanden.

*==*==*

In februari 1946, op de dag dat op de Nederlandse radio voor het eerst de Arbeidsvitaminen waren te beluisteren, verschenen ook de allereerste naoorlogse advertenties voor preparaten tegen ‘overtollig vet’ en ‘een onappetijtelijk figuur’. De ondernemer die daar toen brood in zag, moest wel van een andere planeet komen. Twaalf maanden eerder stonden mensen in de rij voor waterige soep van aardappelschillen.

Richards vader stortte zich bijna twintig jaar later op de verkoop van vermageringskuurtjes. In de jaren daarvoor leidde hij een postorderbedrijf met de vrome naam Het Dankbare Lichaam. Vanuit het oude zeedorp waar hij al zijn hele leven had gewoond, verzond hij kruidenmengsels die rustgevend waren voor blaas en nieren en die zorgden voor ‘een wat betere doorbloeding’ en ‘een behoorlijke verlichting van de lusteloosheid’. Die terughoudendheid in de promotieteksten lijkt nu onvoorstelbaar, maar weerspiegelde aardig zijn volstrekte eerlijkheid. Aandoenlijk vond Richard de verkoopslogan die hij ooit aantrof op ongebruikt briefpapier in een accordeonmap vol zilvervisjes: ‘Uw lichaam zal u dankbaar zijn.’

De bedrijfsadministratie uit die tijd meldde onder andere de aankoop van aanzienlijke hoeveelheden kalfskraakbeenpoeder, garnalenschaalschraapsel, allium sativum (knoflook) en sint-janskruid, klaar voor de verwerking door daggelders in honderden, soms duizenden harde gelatinecapsules. De boeken rapporteerden een matige omzet en af en toe iets wat op winst leek. Begin jaren zestig kon Max Jippes, directeur-eigenaar van Het Dankbare Lichaam, zichzelf een bruto uurloon bieden van twee gulden drieëntwintig. Voor een zelfstandig ondernemer een karig inkomen, een dubbeltje meer dan dat van een ongeschoolde fabrieksarbeider en nauwelijks voldoende om een gezin van te onderhouden. Blijdschap werd daarom overschaduwd door zorgen toen hij, halverwege de jaren zestig, naar het gemeentehuis wandelde om daar aangifte te doen van de geboorte van een zoon. Op het nieuwe, modernistische vuurtorenplein wierp hij een cent in de fontein met het Janusbeeld en de waterspuwende vissen van sierbeton en kocht hij bij het sigarenmagazijn een pakje kingsize Hunters.

Er was een chic gekleed echtpaar in de winkel, dat heerlijk rook. Zij naar anijs, hij naar een zoet bouquet van hars en sandelhout. Ze kibbelden als kinderen, in het Engels. Max’ talenkennis was zo bekrompen dat hij enkel de bordjes zimmer mit frühstück op de pensions aan de boulevard en de lange toegangsweg ernaartoe begreep.

Zij zei: ‘Yes, I am, sweetnose.’

Hij riep, met een stem als de klok van een Welshe kathedraal: ‘No, you’re not.’

Zij stampvoette de frisse zeewind in en hij rende vermoeid achter haar aan.

‘Ze vindt zichzelf te dik’, verklaarde de man achter het minuscule toonbankje. ‘Hij vond van niet.’

Max Jippes zei: ‘Wie zijn die mensen?’

‘Hebt u ze niet herkend? De Burtons. Elizabeth Taylor en Richard Burton. In mijn winkel! Vindt u haar te dik?’

‘Welnee, ze zag er geweldig uit.’

De sigarenboer, die gebukt moest staan om niet zijn hoofd te stoten tegen een monsterlijk reclamebord (jawel. het is chief whip op ieders lip!), zei iets dat het bestaan van de tot dan toe weinig fortuinlijke Max Jippes een andere wending zou geven.

‘Reken maar dat ze iets slikt. Een mens is niet van zichzelf zo mooi slank.’

Om 11.31 uur informeerde een medewerker van de burgerlijke stand van de gemeente Noordwijk onder welke naam hij de baby kon registreren. Max zweeg beduusd. Van achter de ordentelijke balie staarde het begrip hem door dikke brillenglazen aan. De vader zocht en vond niets. De ambtenaar kuchte en tikte met een pen op de balie.

‘Richard’, stamelde Max ten slotte. ‘Doe maar Richard.’

‘Richard?’ zei moeder Jippes en haar ogen fonkelden. ‘We zouden hem toch Harmen noemen, naar pake?’

Maar haar man luisterde niet.

‘Zo terug’, riep Max, die zijn Diana uit een lade griste, een populair, maar primitief fototoestel waarvan in dat jaar door de Great Wall Plastic Factory uit Hongkong miljoenen exemplaren over de wereld waren verspreid. Hij controleerde de rolfilm, wierp nog een liefdevolle blik op zijn kind en haastte zich het dorp in.

Een week later stond onder het kopje ‘Ingezonden mededeling’ een niet helemaal scherpe foto op de filmpagina van alle edities van het democratisch-socialistisch dagblad Het Vrije Volk, met daaronder de volgende tekst:

Elizabeth Taylor bezocht haar man, filmster Richard Burton, te Noordwijk aan Zee aanwezig voor opnames van De spion die uit de kou kwam, naar het spannende boek van John le Carré. Als geen ander beseft de Koningin van het Witte Doek dat een rank en slank contour de poort naar roem voor haar geopend heeft – en geopend houdt. Tijdens haar verblijf in het luxehotel Huis ter Duin, alwaar zij en haar echtgenoot een chique en suite delen, gebruikt ze regelmatig Kolibritabletten van Slank en Vitaal, de bekende Nederlandse firma die de Sterren van Nu mede aan de top houdt. Geen schraalheid, geen uitersten, ook geen naar dieet. Alleen maar Kolibri voor die echte natuurlijke, perfecte, gracieuze lijn.

Kolibritabletten. Vijfenzeventighonderd capsules met pompoenzaad en gember, aangemaakt als verlichtend medicijn tegen migraine. Met dank aan de Koningin van het Witte Doek raakte het goedje in een week uitverkocht.

Onder druk van de omstandigheden koos Richards vader voor de lucratieve windhandel. Het Dankbare Lichaam verdween uit zijn leven en uit de boeken van de Kamer van Koophandel. De firma Rank en Vitaal, later Rank bv waartoe Max’ modernste trouvaille behoorde, het nachtelijk verkoopkanaal Ranktv, verkocht slechts één product: de hoop op een slank lichaam, aangeboden in de vorm van onschuldige plantaardige tabletjes en poedertjes die met veel water moesten worden ingenomen. Het was vernuftig in zijn eenvoud. Wie veel drinkt, onderdrukt de honger en eet minder. De crux is, je moet het een leven lang volhouden. Maar iedereen haakt vroeg of laat af en wijt het uitblijven van resultaat aan het eigen onvermogen om vol te houden.

Vele jaren later, op een moment dat hij niet dieper kon zinken, kreeg Richard het bedrijf in de schoot geworpen. Hij was zijn vriendin kwijt, had geen baan, geen geld en klemde zich onnozel vast aan de lijfspreuk van een Duitse filmkomiek, de zelfzuchtige Oskar Glamor, spilfiguur in de eindscriptie van een alfastudie die hij ooit begonnen was omdat er donkere zalen lonkten en anonimiteit.

Na zak en as komt zonneschijn.

‘Je hoeft het vak niet in de vingers te hebben’, zei vader Max. ‘De kneepjes zijn bijzaak. Laat Frieda en Maarten het werk doen en kijk voorlopig de kat uit de boom. Zij hebben ervaring. Geef ze elke dag een compliment en geef ze vooral geen bonus.’

Richard weigerde.

‘Geen denken aan dat ik terugkeer naar Noordwijk’, zei hij, en hij wist zeker dat dat het enige argument was waarop zijn vader geen antwoord zou hebben.

Maar daarin vergiste hij zich.

3

Hij liep zijn kantoor binnen. Zijn buik rommelde als een vulkaan. Te veel gegeten in te korte tijd, waarvoor hij zich hardop wilde verontschuldigen. Maar Frieda was hem voor.

‘Zwaar getafeld?’ zei ze, zonder hem aan te kijken.

‘Ze willen dat ik naar New York kom’, zei Richard. ‘Om de contracten te tekenen.’

Ze draaide zich kalm naar hem toe, het knalrode pootje van haar kunststof bril tussen duim en wijsvinger. Lieve, elegante Frieda. Vrouw van het vuur en de kastanjes. Drieëndertig jaar bij de zaak. Vluchtige verhouding met Max. Richard was negen jaar en veel te jong om het onverhoedse verdriet van zijn moeder te snappen – de tranen als hij zich niet snel genoeg aankleedde, het hoorbare gesnik op de wc. Ze was geen echte Zeeër, ze miste de kalme berusting.

‘New York? Lijkt me niet heel praktisch’, zei Frieda.

Hij negeerde de schampere toon waarmee ze hem inwreef dat zijn vader zo’n voorstel met één opgetrokken wenkbrauw van tafel zou hebben geveegd.

‘Ik weet het. Het slaat nergens op. Voor een simpele licentie. Ik had ter plekke mijn handtekening kunnen zetten.’

‘Moet ik voor je boeken?’

‘Zou je dat willen doen?’

Met een gebogen vulpen van hout en zilver (‘Cocobolohout en djokjazilver’, had ze ooit achteloos opgemerkt) maakte ze een notitie in haar agenda.

‘Ellen heeft gebeld’, zei ze. ‘Staat je mobiel uit?’

Richard gaf geen antwoord. Zijn blik werd getrokken naar een scharlakenrode envelop en een opschrift in woelige kapitalen: persoonlijk. Er bleek een ansichtkaartje in te steken van een kolonie slakken die gaten raspte in koolbladeren. Het was een mooie foto in onstuimig verzadigde kleuren die bijna pijn deden aan zijn ogen.

‘En je vader hing ook aan de lijn’, hoorde hij Frieda zeggen. ‘Hij is boos op je.’

En Ellen wil weten wat we met eten doen, dacht Richard. Hij ontcijferde de slobberige zinnen op de achterzijde van het kaartje:

Fijne avond was het. Wanneer zij gaan ontslakken, bijten wij dan terug? Laat van je horen!

Dit kwam van Inez’ vriendin. Judik. Ook dierenartsen blonken onbekommerd uit in hanenpoten.

‘Je luistert niet’, zei Frieda.

‘Ik hoor je wel’, zei Richard. ‘Max is woest.’

‘Niet woest, boos. Hij is boos en je moet hem terugbellen.’

‘In dat geval …’

Frieda’s telefoon ging.

Ze staarde naar het display, pakte de hoorn op en gaf hem aan Richard.

‘Ja?’

Was het niet wonderlijk hoe onbewogen je zo’n druilerig woordje kon uitspreken?

‘Eerbetoon aan wie eer toekomt, Richard.’

‘Neem me niet kwalijk?’

‘Romeinen 13. De Brief van Paulus. Eerbetoon. Denk eens goed na.’

Richard gaf geen antwoord. Hij slikte een oprisping weg die smaakte naar kruidnagel en kardemom.

Zijn vader zei: ‘Hoe kun je zo over mij praten?’

‘Waar heb je het over?’

‘Die onzin die je uitkraamt over ons bedrijf.’

‘Mijn bedrijf.’

‘Het bedrijf dat ik heb opgebouwd.’

Richard wroette in zijn geheugen.

‘Je bedoelt toch niet dat interview? Kom op, pa. Een onschadelijk stukje in een ondernemersblaadje. Een klein wonder dat je het gelezen hebt.’

‘Onschadelijk? Je herschrijft mijn leven. Je was nog helemaal niet geboren toen ik Liz Taylor tegenkwam.’

‘Ik dik het wat in’, zei Richard. ‘En Elizabeth is te krakkemikkig om het tegen te spreken.’

‘Je hebt geen benul, Richard.’

‘Mensen willen verhaaltjes. Jouw woorden. Waarom zou ik ze een inspirerend of spannend verhaal onthouden?’

‘Omdat wij niet sjoemelen met de waarheid?’

Er klonk in zijn stem iets van meewarigheid en Richard stelde vast dat het zelfmedelijden was.

‘Moeder zou het met plezier hebben gelezen’, besloot hij. ‘Ik moet weer aan het werk.’

‘Daar bel ik ook voor, Richard. Hoe was je gesprek met de Amerikanen?’

‘Je krijgt de groeten van ze, pa.’

Hij gaf de hoorn terug aan Frieda, die haar gezicht strak in de plooi hield. Ze verbrak de verbinding en wees op de ansichtkaart met de peuzelende slakken.

‘Mooi’, zei ze.

Richard voelde dat hij bloosde. Zich zogenaamd niet bewust van haar eigen opdringerigheid zei Frieda: ‘Geen dingen doen die je jezelf gaat verwijten.’

*==*==*

Verongelijkt sloot hij zich aan bij Maarten, die in de hal bij de dadelpalm een sigaretje rookte. Het dagelijkse, ijzervaste middagritueel. Zijn medewerker vertelde wat hij voor elkaar had gekregen en Richard beklaagde zich over de dingen die niet lekker liepen. In een denkbeeldige gelijkwaardigheid bespraken ze de gang van zaken bij Ranktv. Twee nachtelijke uurtjes televisie, herhaald in de vroege middag. Een set ter grootte van een postzegel en een kleedkamer met uitgerangeerde tv-sterren die vertellen dat je kunt afvallen zonder te bewegen. Deze meelijwekkende hulptroepen vertoonden dezelfde aanhankelijkheid als Borstel, de rottweiler van Inez, die zich in zijn nadagen, scheef en kreupel, halsstarrig had vastgeklampt aan het leven.

Richard maakte deze middag niet de fout om bitter te doen over zijn vader. Die van Maarten was kortgeleden overleden. Een hartstilstand, in de bioscoop. Boksfilm met Meg Ryan. ‘Mijn vader was helemaal verzot op die nuffige Meg Ryan’, had Maarten verteld. ‘We zaten pas in de begintitels dus het was geen zachte dood.’

Richard sputterde over de mannen met wie hij geluncht had, over hun dwarse verlangen dat hij helemaal naar New York zou komen om een handtekening te zetten.

Maarten onderbrak hem.

‘Een goede deal, goede partners, een mooi tripje. Is dat al te veel voor je?’

‘Zesduizend kilometer voor een pennestreek? We moeten zuinig zijn.’

‘We zijn zuinig. Heb je nog over de vervanging van die zetpillen nagedacht?’

Richard schudde zijn hoofd.

‘Herinner je je die ongebruikte partij laxeerpoeder? Dat spul is ver over de houdbaarheidsdatum. Volstrekt ongevaarlijk. Als we er chlorofyl doorheen strooien, krijgt het een mooie groene legerkleur. Appeltje eitje. Kost ons geen cent. Snap je?’

In de aluminium plantenpot doofde hij het eindje van zijn sigaret. Gesjeesd chemicus, rookte als een Bulgaar en was niet weg te slaan uit de sportschool. ’s Zomers droeg hij witte T-shirts, waarvan de mouwtjes door zijn gespierde bovenarmen omhoog werden geduwd. Het zag eruit alsof ze te heet waren gewassen. Onbehouwen, maar toch: oogappel van Max Jippes want een spatbol vol voorzichtige ideetjes en afgewogen suggesties.

Richard liet hem begaan.

Je kunt, zoals Max hem had verzekerd, in een nieuwe werkomgeving de kat uit de boom kijken en op zeker moment de touwtjes in handen nemen. Je kunt ook vaststellen dat het een raar beest is, en lelijk bovendien, maar dat hij wel op zijn plek zit. Richard zette handtekeningen onder documenten die door anderen waren opgesteld en nam deel aan besprekingen die door anderen werden voorbereid, las de post die hem door Frieda werd aangereikt en stuurde zijn mensen aan volgens het laisser-faireprincipe. Hij was aanwezig op de achtergrond en maakte zich over het belang daarvan niet al te veel illusies.

‘Groen’, zei Richard. ‘De kleur van de wof-box. Heel sluw.’

‘Sluwe mensen’, zei Maarten, ‘zijn het gereedschap waar slechte mensen mee werken.’

En Richard vroeg: ‘Vind je mij een slecht mens?’