Virginie Despentes

Het leven van Vernon

Deel 1

Uit het Frans vertaald door Jan Versteeg

Uitgeverij De Geus

breda 2016

Ouvrage publié avec le soutien du Centre national du livre – Ministère français chargé de la culture.

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van het Franse ministerie van Cultuur – Centre national du livre, het Institut français des Pays-Bas/Maison Descartes en de BNP Paribas

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Vernon Subutex 1, verschenen bij Grasset & Fasquelles

Oorspronkelijke tekst © Virginie Despentes et les Editions Grasset & Fasquelles, 2015. All rights reserved

Nederlandse vertaling © Jan Versteeg en De Geus bv, Breda 2016

Redactie: Alice Teekman

Omslagontwerp Dog and Pony

Omslagillustratie © Thomas Fliegner

isbn 978 90 445 3554 9

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2016.

#

De ramen van het flatgebouw aan de overkant zijn al verlicht. De silhouetten van de werksters bewegen bedrijvig door de kantoortuin van wat waarschijnlijk een communicatiebureau is. Ze beginnen om zes uur. Gewoonlijk wordt Vernon vlak voor ze aankomen wakker. Hij heeft zin in een kop sterke koffie en een filtersigaret, hij zou een snee brood willen roosteren en die achter de pc opeten terwijl hij de koppen van Le Parisien doorneemt.

Hij heeft al weken geen koffie gekocht. De sigaretten die hij ’s ochtends rolt met de tabak uit peuken van de vorige dag zijn zo dun dat het lijkt of je papier rookt. Er ligt niets te eten in de kasten. Maar zijn abonnement op internet heeft hij nog. Het bedrag wordt afgeschreven op de dag dat de huursubsidie wordt uitgekeerd. Sinds een paar maanden wordt die rechtstreeks naar de huiseigenaar overgemaakt, maar tot nu toe loopt het nog steeds door. Voor zolang het duurt.

Het abonnement voor zijn mobiele telefoon is stopgezet, hij maakt zich niet druk meer over het kopen van beltegoed. De gedragslijn waaraan Vernon zich vasthoudt in het zicht van zijn ondergang: hij speelt de vent die niets bijzonders in de gaten heeft. Hij heeft de boel in slow motion bergafwaarts zien gaan en daarna is de ineenstorting in een stroomversnelling geraakt. Maar Vernon deed geen concessies wat betreft onverschilligheid, of stijl.

Eerst werd zijn bijstandsuitkering stopgezet. Per post ontving hij een kopie van het rapport dat zijn consulente over hem had opgesteld. Hij kon het goed met haar vinden. Bijna drie jaar lang zagen ze elkaar geregeld in het hokje waar ze groene planten liet doodgaan. Mevrouw Bodard, in de dertig, fleurig gekleed, rood geverfd haar, mollig, weelderige boezem, had het graag over haar beide jongens, over wie ze zich zorgen maakte, ze ging geregeld met hen naar een kinderarts in de hoop dat die hyperactief gedrag zou vaststellen en kalmerende middelen zou voorschrijven. Maar de arts vond dat er niets met ze aan de hand was, en stuurde haar terug naar af. Mevrouw Bodard had hem verteld dat ze ac/dc en Guns N’Roses had zien optreden, met haar ouders, toen ze klein was. Nu luisterde ze liever naar Camille en Benjamin Biolay, en Vernon had zijn onheuse opmerkingen voor zich gehouden. Ze hadden langdurig over zijn geval gesproken: hij was tussen zijn twintigste en vijfenveertigste platenhandelaar geweest. In zijn vakgebied waren de vacatures nog schaarser dan wanneer hij in de kolenwinning had gewerkt. Mevrouw Bodard had omscholing voorgesteld. Ze hadden samen gekeken welke cursussen geschikt voor hem waren bij de verschillende beroepsopleidingen voor volwassenen en het centrum voor beroepsvorming, en in goede verstandhouding afscheid van elkaar genomen, met de afspraak opnieuw bij elkaar te komen om de stand van zaken door te nemen. Drie jaar later werd hij niet toegelaten tot het mbo-examen voor administratief medewerker. Zelf vond hij dat hij had gedaan wat hij kon, hij was een dossierexpert geworden en wist ze heel efficiënt samen te stellen. Op den duur had hij het gevoel gekregen dat zijn werk bestond uit het op internet zoeken naar jobs die bij zijn profiel pasten, om dan vervolgens cv’s te sturen en per kerende post het bewijs te krijgen dat hij was afgewezen. Wie zou een zo goed als vijftigjarige nog willen opleiden? Wel had hij een stageplek op weten te duikelen bij een concertzaal in de banlieue en nog een andere bij een filmhuis − maar behalve dat hij wat vaker de deur uit kwam, op de hoogte bleef van de problemen bij de metro en mensen ontmoette, bezorgde het hem vooral het pijnlijke gevoel overbodig te zijn.

In de kopie van het rapport dat mevrouw Bodard had opgesteld om het stopzetten van zijn uitkering te rechtvaardigen haalde zij dingen aan waar hij het tussendoor met haar over had gehad toen ze even zaten te kletsen, zoals het besteden van kleine bedragen om in Le Mans The Stooges te zien of het verlies van honderd euro bij het pokeren. Bij het doornemen van zijn dossier had hij zich tegenover haar vreselijk opgelaten gevoeld, meer dan dat hij zich er zorgen over maakte niet meer in aanmerking te komen voor een uitkering. Hoeveel verdiende die consulente − wat leverde dit een dertiger zoals zij op − tweeduizend bruto? Hooguit. Maar mensen van deze generatie waren groot geworden met de voice-over in Secret Story: een wereld waarin elk moment de telefoon kon rinkelen om je de opdracht te geven de helft van je collega’s de laan uit te sturen. Je naaste eruit werken was de gouden spelregel die hun met de paplepel was ingegoten. Hoe kon je dan nu van ze verlangen dat abnormaal te vinden?

Toen hij bericht kreeg dat zijn uitkering werd stopgezet, had Vernon zich voorgehouden dat het hem misschien zou motiveren ‘iets’ te vinden. Alsof het erger worden van zijn zorgelijke toestand een gunstige invloed kon hebben op zijn vermogen uit de impasse te komen waarin hij was geraakt …

Niet alleen voor hem waren de zaken snel bergafwaarts gegaan. Tot het begin van de jaren 2000 wisten veel mensen het hoofd vrij goed boven water te houden. Je zag nog loopjongens die platenbaas werden, freelancers die een baan als hoofd van een televisierubriek bemachtigden, zelfs luie flikkers werden nog afdelingschef van de muziekafdeling bij de fnac … De hekkensluiters, minder succesgericht, wisten zich te redden met losse klussen als uitzendkracht bij een festival, roadie op een tournee, of afficheplakker op straat … Hoewel Vernon de aangewezen man was om de omvang van de Napster-tsunami in te schatten, had hij zich nooit kunnen voorstellen dat het schip compleet naar de kelder zou gaan.

Sommigen beweerden dat het karma was, de industrie had een flinke opleving gekend met het hele cd-gebeuren – door aan alle klanten hun hele platenverzameling opnieuw te verkopen, op een geluidsdrager die goedkoper te produceren was en in de winkel twee keer zo veel kostte … zonder dat ook maar één muziekliefhebber erbij gebaat was, niemand had ooit over de grootte van een lp geklaagd. De zwakke plek in die karmatheorie was dat iedereen onderhand wel zou weten dat je door de geschiedenis gestraft werd als je je als een klootzak gedroeg.

Zijn winkel heette Revolver. Vernon was er op zijn twintigste als verkoper begonnen en had de tent overgenomen toen de baas besloot naar Australië te vertrekken, waar hij een restaurant was begonnen. Als je hem het eerste jaar had gezegd dat hij het grootste deel van zijn leven in die winkel zou doorbrengen, zou hij vast geantwoord hebben: Dat nooit, ik heb nog meer in mijn mars. Pas als je ouder wordt, begrijp je dat de uitdrukking ‘shit, wat vliegt de tijd’ het duidelijkst samenvat hoe zoiets kan gebeuren.

In 2006 had hij moeten sluiten. Het moeilijkst was geweest iemand te vinden die het pand wilde overnemen, en een streep te zetten door zijn eigen fantasieën over waardevermeerdering, maar zijn eerste jaar als werkloze, zonder uitkering want hij was eigen baas, was goed verlopen − een contract voor het schrijven van een tiental lemma’s voor een rockencyclopedie, een paar dagen zwartwerken als kaartverkoper op een festival in de banlieue, platenrecensies voor vakbladen … en hij was alles wat hij uit de winkel had overgehouden op internet gaan verkopen. Het grootste deel van de voorraad was opgeruimd, maar hij had nog wat vinyl lp’s en albums, en een omvangrijke verzameling affiches en T-shirts die hij niet met de rest van de hand had willen doen. Op eBay had hij er drie keer zo veel voor gevangen als verwacht, alles zonder boekhoudkundige rompslomp. Je moest het gewoon serieus aanpakken, doordeweeks naar de post gaan en voor een goede verpakking zorgen. Het eerste jaar was fantastisch geweest. Het leven is vaak een wedstrijd in twee delen: in de eerste helft strooit het je zand in de ogen en doet het je denken dat je aan zet bent, maar in de tweede helft, als het merkt dat je ontspannen en weerloos bent, worden de kaarten opnieuw geschud en krijg je de klappen.

Vernon had net weer de smaak van het uitslapen te pakken gekregen − ruim twintig jaar had hij, of het nu stormde of dat hij snotverkouden was, zes dagen per week, koste wat kost, dat verdomde ijzeren rolluik van zijn winkel opgetrokken. In vijfentwintig jaar had hij de sleutels van de zaak maar drie keer aan een collega toevertrouwd: een keer buikgriep, een gebitsimplantaat en een keer ischias. Het had een jaar geduurd voor hij zichzelf weer toestond ’s ochtends in bed te blijven lezen, als hij daar zin in had. Het fijnst vond hij het om naar de radio te luisteren terwijl hij op het web naar porno zocht. Hij kende de hele carrière van Sasha Grey, Bobbi Starr of Nina Roberts. Hij deed ook graag een middagdutje, een half uurtje lezen en dan onder zeil.

Het tweede jaar was hij druk met het verzamelen van illustratiemateriaal voor een boek over Johnny Hallyday, had hij zich voor een uitkering aangemeld bij een instantie die net weer een nieuwe naam had gekregen en was hij zijn eigen verzameling spullen gaan verkopen. Met eBay sprong hij er goed uit, hij had nooit gedacht dat er zo’n fetisjistische gekte zou heersen in 2.0-sferen, alles werd er aangeboden: merchandising, stripboeken, plastic poppetjes, affiches, fanblaadjes, fotoboeken, T-shirts … Als je begint met verkopen heb je eerst moeite om afstand te doen, maar zit de vaart er eenmaal in, dan krijg je er plezier in alles te laten verdwijnen. Gaandeweg had hij in zijn huis ieder spoor van zijn vroegere leven uitgewist.

Hij vergat niet op juiste waarde te schatten hoe heerlijk een ochtend kon zijn zonder mensen die aan je kop zeuren. Er was alle tijd om naar muziek te luisteren. En The Kills, White Stripes en andere Strokes konden eindelijk alle platen uitbrengen die ze wilden, hij hoefde zich er niet meer mee bezig te houden. Hij had genoeg van al dat nieuwe werk, het hield nooit op, om bij te blijven had hij constant online moeten zijn om nieuwe klanken in zich op te nemen.

Een tegenvaller, die hij toen hij de winkel sloot niet had voorzien, was dat de meisjes hem niet meer kwamen aanwaaien. Ze zeggen altijd dat rockmuziek een mannenzaak is, maar er wordt ook altijd een hoop onzin beweerd: hij had zijn vrouwelijke klantenkring, en die vernieuwde zich steeds. Hij en de meisjes, dat waren twee handen op één buik. Trouw was hij niet, hoe meer ze aan hem gingen klitten, hoe sneller hij ervandoor wilde gaan. Een grietje hoefde maar één keer met haar boyfriend langs te komen op zoek naar een plaat of ze kwam binnen een week in haar eentje terug. En dan had je ook nog alle meisjes die in de buurt werkten. De schoonheidsspecialistes aan het eind van de straat, de meisjes in de winkel aan de overkant, de meisjes op het postkantoor, de meisjes van het restaurant, van de kroeg, van het zwembad. Een enorme visvijver waar hij tegelijk met het inleveren van de sleutels geen toegang meer toe had.

Hij had weinig vaste relaties in zijn leven gehad. Zoals veel jongens uit zijn kennissenkring leefde Vernon met de herinnering aan het meisje dat vertrokken was. Het meisje dat echt belangrijk voor hem was geweest. Die van hem heette Séverine. Hij was achtentwintig. Te gehecht aan zijn reputatie als serial lover, had hij niet op tijd ingezien dat het dit meisje was en geen ander. Hij was een roofdier van de straat, woest en vrijgevochten, al zijn vrienden bewonderden hem om de innemende achteloosheid waarmee hij het ene na het andere avontuurtje aanging. Dat was tenminste het beeld dat hij van zichzelf had. De scharrel voor één nacht, de verleider, de man die zich niet hecht, die zich niet door de meiden laat inpakken. Hij maakte zich geen enkele illusie: zoals veel jongens die niet zo zelfverzekerd zijn, stelde het hem gerust te constateren dat hij in staat was vrouwen aan het huilen te krijgen.

Séverine was lang en hyper, zo hyper dat je er moe van werd, haar benen waren eindeloos, ze zag eruit als een rijke Parisienne, het type dat een vest van schapenvacht kan dragen en er dan nog chic uitziet. Ze pakte de zaken daadkrachtig aan, in huis wist ze elke klus te klaren, en ze schrok er zelfs niet voor terug om op de vluchtstrook een lekke band te verwisselen, ze was het soort rijkeluiskind dat gewend was alles zelf uit te zoeken en nooit te klagen. Dat nam niet weg dat ze zich thuis ook wist te ontspannen. Als hij aan haar denkt, ziet hij haar weer naakt voor zich, in bed, ze vond het heerlijk hele weekenden in bed door te brengen. Ze had haar platenspeler naast haar matras op de grond gezet, zodat ze niet op hoefde te staan om een andere plaat op te zetten. Rond haar bed lagen haar peuken binnen handbereik, met een fles water en de telefoon waarvan de spiraaldraad altijd in de knoop zat. Dat was haar koninkrijk. Waarin hij maandenlang werd toegelaten.

Ze was het soort meisje dat van haar moeder had geleerd dat je niet in tranen uitbarst als je hoort dat je bent bedrogen. Séverine klemde haar kiezen op elkaar. Vernon was zo stom geweest zich te laten betrappen − en het had hem verbaasd dat ze hem niet meteen had verlaten. Ze zei ‘ik ga weg’ maar had hem toch vergeven. Hij had eruit afgeleid dat ze niet zonder hem kon, en enige minachting gevoeld voor haar zwakke karakter. Hij kon er dus mee doorgaan. Nadat ze elkaar al een keer of vier flink de huid hadden vol gescholden, zei ze pas op dat je niet te ver gaat, straks kap ik ermee je laat me geen keus, maar Vernon was ervan overtuigd dat ze dat niet zou doen. Hij had niets zien aankomen. Toen hij hoorde dat ze een ander had, had Vernon haar spullen in een doos gedaan en die beneden op de stoep gezet. Het beeld van haar kleren, boeken en toiletspullen die verspreid voor zijn deur lagen omdat voorbijgangers erin zaten te graaien zou hem jarenlang achtervolgen. Hij had nooit meer iets van haar vernomen.

Het had Vernon heel wat tijd gekost om tot zich te laten doordringen dat hij haar nooit te boven zou komen. Hij was er goed in zijn gevoelens te negeren. Vaak dacht hij eraan hoe zijn leven eruit zou hebben gezien als hij en Séverine bij elkaar waren gebleven. Als hij de moed had gehad afstand te doen van degene die hij daarvoor geweest was, als hij had geweten dat je hoe dan ook afstand moet doen van dat waaraan je verknocht bent, en dat je je maar beter op die schok kunt voorbereiden. Ze heeft natuurlijk kinderen gekregen. Zo’n meisje was het. Dat haar wilde haren kwijtraakt. Zonder iets van haar aantrekkelijkheid te verliezen. Geen kreng. Een luchthartige meid, waarschijnlijk eet ze biologisch en maakt ze zich druk over de opwarming van de aarde, maar hij is ervan overtuigd dat ze nog steeds naar Tricky en Janis Joplin luistert. Als ze samen waren gebleven, zou hij meteen na de winkel ander werk hebben gevonden, omdat ze kinderen zouden hebben en hij geen andere keus. En dan zouden ze zich nu afvragen wat ze aan moesten met het drugsprobleem van zoonlief, of de anorexia van de kleine meid. Goed. Hij vindt het fijn te bedenken dat hij de schade beperkt heeft weten te houden.

Tegenwoordig neukt Vernon minder dan de gemiddelde getrouwde man. Hij had niet gedacht dat hij het zo lang zonder seks kon stellen. Facebook of een datingsite zijn geweldige hulpmiddelen om vanuit eigen huis achter de vrouwtjes aan te gaan, maar behalve als je iemand versiert op Second Life, moet je toch besluiten de deur uit te gaan om het meisje te ontmoeten. Je moet kleren uitzoeken die er uitzien als vintage en niet als vodden, je moet zien te regelen dat je niet naar een café of een bioscoop hoeft, laat staan ergens gaan eten … en je moet haar niet mee naar huis nemen, om te voorkomen dat ze de lege kasten, de treurige koelkast en de gore troep ziet − heel anders dan de sympathieke wanorde van de verstokte vrijgezel. Bij hem hangt de geur van te lang gedragen sokken, de typische geur van een man alleen. Hij kan de ramen openzetten, parfum opdoen. Die geur markeert zijn territorium. Keer op keer zit hij op internet achter de meiden aan en komt dan niet opdagen als ze met hem afspreken.

Vernon kent de vrouwen, hij heeft veel ervaring met ze. Deze stad wemelt van de stakkers die bereid zijn z’n huishouden te doen en op handen en voeten te zitten om hem langdurig te pijpen om hem zodoende op te monteren. Maar hij is de leeftijd voorbij om te denken dat dat gebeurt zonder dat zij ook wat te wensen hebben. Dat een mokkel oud en lelijk is betekent niet dat ze minder lastig en veeleisend is dan een chick van twintig. Wat vrouwen kenmerkt, is dat ze zich maandenlang gedeisd kunnen houden voor ze kleur bekennen. Hij wantrouwt het slag vrouwen voor wie hij aantrekkelijk zou kunnen zijn.

Vrienden, dat is iets anders. Jarenlang samen naar platen luisteren, naar concerten gaan en over bands praten, dat zijn heilige banden. Je blijft elkaar zien, ook al moet je verkassen. De verandering was dat je moest bellen om af te spreken, terwijl ze daarvoor kwamen binnenvallen als ze in de buurt waren. Ze waren het niet gewend etentjes, bioscoop- of kroegavonden te plannen … Gaandeweg, zonder dat hij het in de gaten had, waren veel maten naar buiten de stad verhuisd, hetzij omdat ze vrouw en kinderen hadden en het niet uithielden op dertig vierkante meter, hetzij omdat Parijs te duur was en ze wijselijk naar hun geboorteplaats waren teruggekeerd. Als je over de veertig was, konden alleen kinderen van huiseigenaren zich nog veroorloven in Parijs te blijven, de rest van de bevolking zocht zijn heil elders. Vernon was gebleven. Misschien had hij dat niet moeten doen.

Dat zijn vriendenkring uiteenviel drong pas later tot hem door, toen de eenzaamheid hem levend had ingemetseld. Daarna was de reeks rampen gekomen.

Te beginnen met Bertrand. Toch weer kanker. De ziekte was in zijn keel teruggekomen. De eerste keer had hij het al in zijn broek gedaan. Hij dacht er goed vanaf te zijn gekomen. Zijn vrienden hadden zijn herstel in ieder geval als een definitieve overwinning gevierd. Maar het was zo snel gegaan dat het als een uppercut bij hen was aangekomen, ze beseften het pas na de begrafenis. In de drie maanden tussen de diagnose en zijn definitieve vertrek had de ziekte hem opgevreten. Bertrand had altijd zwarte hemden aan, waarvan hij de kraag opzette. Zo droeg hij ze al sinds 1988. Op den duur kostte het hem moeite ze dicht te knopen, zo’n bierbuik had hij gekregen. Hij had toen hij begin veertig was lang grijs haar, een Ray-Ban met getinte glazen op zijn neus, droeg mooie laarzen van slangenleer en zag eruit als een gangster. Een dikke lobbes, vol gesprongen adertjes, maar goed geconserveerd.

Hij had er geschokt aan moeten wennen hem gekleed in een oudemannenpyjama te zien. Dat zijn haar uitviel was tot daaraan toe. Maar die lachwekkende pyjama stemde Vernon droevig. Bertrand was niet meer in staat voedsel tot zich te nemen, daar veranderde de gezondste groente niets aan. Van zijn karakteristieke forse gestalte was niets meer over. Te goed zichtbaar onder zijn vergeelde huid kregen zijn botten iets aanstootgevends. Hij bleef koppig zijn ringen met doodshoofden dragen, hoewel ze van zijn vingers gleden. Hij zag zichzelf dag na dag creperen en was zich daar ten volle van bewust.

Daarna kwamen de voortdurende pijn, het totaal krachteloze lichaam en een gezicht als van een geraamte. Ze maakten voortdurend grappen over de morfinepomp omdat de bedieningsknop hun enige vorm van communicatie was. Af en toe sprak Bertrand over de dood die hem wachtte. Hij zei dat de angst hem ’s nachts wakker hield, ook zei hij ‘het ergste is dat ik bij mijn volle verstand ben, dat ik voel dat mijn lichaam er de brui aan geeft, en dat ik er niets aan kan doen’. Vernon kon moeilijk zeggen ‘ach, het komt wel goed, hou de moed erin, ouwe’. Dus luisterden ze naar de Cramps, de Gun Club en mc5 en dronken een biertje, zolang Bertrand dat nog kon verdragen. De familie was woest, maar zeg nou eerlijk − wat konden ze anders.

Het bericht van zijn overlijden kwam op een ochtend, een sms’je op zijn mobiel. Vernon had er toen, net als de anderen, mee volstaan tijdens de begrafenis waardig te blijven. Donkere brillen. Ze hadden er thuis allemaal wel een liggen, en een mooi donker kloffie. Daarna had de ontsteltenis zich van hem meester gemaakt. De ontsteltenis en het gemis. De reflex hem te willen bellen, zijn laatste ingesproken berichtjes onmogelijk kunnen wissen, onmogelijk onder ogen willen zien dat het gebeurd is. Als je een bepaalde leeftijd bent gepasseerd, kom je niet meer los van de doden, blijf je tijd met ze doorbrengen, blijven ze om je heen. Op de jaardag van de dood van Joe Strummer was Vernon doorgegaan alsof Bertrand nog leefde: hij had naar het werk van de Clash geluisterd en bier gedronken. De band had hem nooit geboeid. Maar dat doet vriendschap: je leert spelen op het speelveld van de anderen.

Die dag in december 2002 stonden ze samen in de rij om zalm te kopen, omdat Bertrand een nachtelijk feestmaal hield met een Noorse die hij met een culinair hoogstandje wilde overdonderen. Hij had zichzelf wijsgemaakt dat je gerookte zalm alleen in die winkel in het vijfde arrondissement kocht en nergens anders. Na een vrij lange metrorit stonden ze op hun beurt te wachten. De rij liep door tot op de stoep, het zou algauw veertig minuten duren. Vernon was peuken gaan kopen en op de radio in de kroeg, annex tabakswinkel, had hij het bericht gehoord dat Strummer was overleden. Hij was naar Bertrand teruggegaan. Nee, je lult! Denk je dat ik over zoiets onzin zou uitkramen? Bertrand was wit weggetrokken, toch had hij zijn voorraad zalm gekocht, plus twee flessen wodka. Ze hadden de tweede leeggedronken terwijl ze ‘Lost in the Supermarket’ nog eens draaiden en herinneringen ophaalden aan de keer dat ze Strummer samen solo hadden zien optreden. Vernon was alleen maar als gezelschap meegegaan, maar eenmaal ter plekke was hij onverwacht volgeschoten, hij had zijn schouder tegen die van zijn maat gedrukt en de tranen waren hem in de ogen gesprongen. Hij had er nooit iets over gezegd, maar de dag dat Joe Strummer overleed had hij het verteld, en Bertrand zei ja ik zag het wel maar ik wilde het niet erger maken dan het was. Verdomme, Strummer. Wat hebben we daarna nog gekregen dat beter was?

Drie maanden later was Jean-No aan de beurt. Niet bezopen, niet te hard gereden. Een rijksweg, een vrachtwagen, een bocht en mist. Op de terugweg van een weekend met zijn vrouw had hij een andere radiozender willen opzetten. Zij was ervanaf gekomen met een kapotte neus. De nieuw gevormde neus was stukken beter dan de oorspronkelijke. Jean-No heeft er nooit plezier van gehad.

Die zondag bracht Vernon door bij een vriendin, uitgeteld op een matras met de helft als rugleuning tegen de muur en onder een Indiase doek met zo veel brandgaten van de joints dat het leek of het een motief was. Ze keken een avondje Alien, alle delen, op de beamer. Het meisje woonde op een zolderkamer in de buurt van metrostation Goncourt. Niet ver bij haar vandaan zat een van de laatste videotheken. Ze hadden al Better Tomorrow en Mad Max, The Godfather en A Chinese Ghost Story gekeken. Dit meisje was er één uit duizenden, dol op blowen en Japanse manga. Niet het slag dat aldoor wil uitgaan. Haar enige minpunt was alsjeblieft lieverd, ga eens snoep voor me halen bij de kruidenier. Vijf verdiepingen, te voet. Vernon voelde niets voor de rol van gedienstige lieverd. Ze was net komen aanzetten met een reusachtig dienblad met glazen cola vol ijsblokjes, de film stond op pauze, en toen zijn telefoon ging had Vernon opgenomen, iets wat hij op zondag maar zelden deed. Maar Emilie had hem al heel lang niet gebeld, hij vermoedde dat het belangrijk was. Ze had het net gehoord van het zusje van Jean-No. Het verbaasde Vernon dat zij de vrienden op de hoogte stelde. Jean-No had toch een vrouw. Momenteel in het ziekenhuis, oké, maar om dan de informatie door zijn minnares te laten doorgeven? Hij had Emilie heel goed gekend, later waren ze elkaar uit het oog verloren, het moment om bij te praten was slecht gekozen.

Vernon had erop gestaan dat ze de film verder keken. Hij hield zichzelf voor dat het hem niet veel deed. Dat had hem verbaasd. Hij vond dat hij harder werd. Toch zag hij Jean-No iedere week en na de dood van Bertrand waren ze nog nader tot elkaar gekomen. Ze lunchten samen bij de Turk in de buurt van het gare du Nord, bestelden steeds hetzelfde menu van twaalf euro met ijskoude biertjes erbij.

Jean-No was gestopt met roken, hij was er schijtziek van. Als hij geweten had dat het voor niets was, de arme ziel, zou hij ’s nachts zijn wekker hebben gezet om nog meer peuken te roken. Jean-No was met een klerewijf getrouwd. Er zijn veel jongens die het een gevoel van geborgenheid geeft als ze streng gecontroleerd worden.

Pas later, ’s nachts, had het hem te pakken gekregen. Net voor hij in slaap viel was er een ijskoude steek door hem heen gegaan. Hij kon niet anders dan zich aankleden en de deur uitgaan − in de kou lopen, alleen zijn, lichten zien mensen tegenkomen in de drukte opgaan en grond onder je voeten voelen. Hij leefde. Het kostte hem moeite om regelmatig te ademen.

Hij ging vaak ’s nachts de deur uit om in z’n eentje te lopen. Hij had die gewoonte eind jaren tachtig aangenomen, toen rockfans naar hiphop gingen luisteren. Public Enemy en de Beasty Boys kwamen uit op hetzelfde label als Slayer, dat had een brug geslagen. In de winkel had hij vriendschap gesloten met een Funkadelic-fan, een zwijgzaam, opgefokt blank mannetje, achteraf denkt hij dat hij in de heroïne zat, maar in die tijd had hij dat niet door. De gozer maakte graffiti, overal waar hij langskwam zette hij zijn Zona-tag. Ze waren niet lang met elkaar bevriend geweest, Zona had de straat nu wel gezien, ‘de metro is het echte werk’, hij wilde metrotreinen onder handen nemen, remises doen, maar Vernon had geen zin om met hem ondergronds te gaan. Hij had er niets mee − hij kon maar nauwelijks belangstelling opbrengen voor heldhaftige verhalen over 93 mc, mkc, de barbarian-stijl of een marshmallow-throw up… Hij begreep dat er drugs aan te pas kwamen, maar het trok hem verder niet. Zona’s ding was riskeren zijn nek te breken door op het dak van een gebouw te klimmen en daar twee uur heimelijk met zijn verfspuit in de weer te zijn, met af en toe een pauze om al paffend naar de mensen te kijken die beneden langsliepen en niet op het idee kwamen naar boven te kijken om zijn stille schildwachtgestalte te ontdekken.

De eerste nacht van zijn leven zonder Jean-No had hij gelopen tot zijn voetzolen brandden, en toen was hij nog doorgelopen. Hij dacht aan de kinderen van Jean-No, en daar zat iets scheef. Vaderloos. Dat woord was niet te rijmen met de indruk die hij had gekregen van de drie onafgebroken om aandacht, koekjes of nieuw speelgoed zeurende achterlijke koters.

Jean-No gedroeg zich gewoonlijk als een klootzak. Hij was arrogant. Hij had altijd naar bizarre muziek geluisterd, toen hij tiener was hield hij van Einstürzende Neubauten en Foetus, later was hij pas echt strontvervelend geworden, fan van Rudimentary Peni en verzot op Minor Threat, terwijl hij zoop als een gek. Je moest hem wel kunnen waarderen om een avond met hem door te brengen, temeer omdat hij zo vaak beledigend was. Op zijn veertigste wilde Jean-No burgerlijk worden en ging hij opeens naar de opera. Hij kleedde zich als een Playmobilpoppetje op z’n zondags en kraamde, tien jaar voor het in de mode kwam, de bullshit van een rechtse bal uit. In die tijd was dat zo ongebruikelijk dat het nog een bepaald cachet had.

Vernon leefde vanaf dat moment in een wereld waarin Ian MacKaye nog aan de crack zou gaan, maar Jean-No er niet meer zou zijn om wat dan ook te verklaren.

Toen was Pedro aan de beurt geweest. Nauwelijks acht maanden later. Hartstilstand. Pedro heette Pierre, maar hij gebruikte zo veel cocaïne dat hij een Zuid-Amerikaanse voornaam had gekregen.

Vernon had staan wachten voor het Élysée Montmartre, dat toen nog niet was afgebrand en waar de Libertines speelden. Hij probeerde een te gekke assistent-stagiaire tegen zich aan te drukken die aan een uitzending voor Ardisson werkte, ze had het over niets anders dan die presentator aan wie ze een hekel beweerde te hebben maar die haar onweerstaanbaar aantrok. Toen had hij vanuit de verte, bij de ingang van de zaal, een maat zien staan en hem gewenkt, verheugd dat hij hem het meisje kon laten zien dat bij hem was, donker haar pony spijkerbroek sigaret naaldhakken, zoals de hoofdstad ze bij bosjes voortbracht aan het begin van het millennium. En de maat had gehuild toen hij hem naar zich toe zag komen. Hij zei alleen maar Pedro Pedro Pedro, zonder tot verdere uitleg in staat te zijn, en Vernon was overvallen door een immense moeheid.

Pedro had moeiteloos drie huizen en twee Ferrari’s opgesnoven, al zijn liefdesavonturen, vriendschappen, goede voornemens een carrière op te bouwen, zijn looks en al zijn tanden had hij ervoor opgegeven. Hij schaamde zich er niet eens voor, deed niet of hij geen enkel probleem had, nee, zijn ding was zelfingenomenheid, uitzinnige gekte, een hartstocht die hij volledig aanvaarde. Hij wreef er zijn tandvlees mee in, strooide het op zijn jasje, hij kende alle plees in alle cafés van Parijs, hij koos ze uitsluitend uit op de bruikbaarheid van de toiletten. Hij kwam bij hem thuis en legde het overal neer, twee dagen later vertrok hij weer en liet Vernon als een wrak achter. Pedro’s ding was Marvin Gaye, Bohannon, Diana Ross en de Temptations. Vernon liet zich graag door hem uitnodigen, het geluid was voortreffelijk, de leunstoelen waren gerieflijk en hij kocht whisky’s die je in andere sferen brachten − je hield jezelf beurtelings voor een gangster, een privédetective of een Engelse dandy.

Vernon had een foto teruggevonden waar ze alle vier op stonden. Hij en de drie doden. Ze poseerden met hem omdat hij vijfendertig werd. Een mooie foto, zo een die je met een analoog fototoestel nam en voor je vrienden extra liet afdrukken. Vier jongens in volslagen onzekerheid maar slank, met een volle haardos, levendige ogen en een glimlach zonder bitterheid. Ze hieven het glas, Vernon was zwaarmoedig die avond, vijfendertig worden maakte hem somber. Vier knappe gozers, blij nog zo onbezonnen en nergens van op de hoogte te zijn, maar ze waren vooral onkundig van het feit hoezeer ze nog aan de goede kant van het leven stonden. Ze hadden een groot deel van de nacht naar Smokey Robinson geluisterd.

Na Pedro’s begrafenis was Vernon ermee opgehouden de deur uit te gaan en op te nemen als er iemand belde. Hij dacht dat het een fase was, dat het wel over zou gaan. Het leek hem niet ongerijmd dat hij er behoefte aan had zich in zichzelf terug te trekken, na een reeks sterfgevallen van mensen die hem zo na stonden.

In die periode had de geldnood echt de kop op gestoken en die was erger geworden door zijn neiging zich af te zonderen. Bij iemand gaan eten zonder een fles drank te kunnen betalen weerhield hem ervan uitnodigingen aan te nemen. Doordraaien als iemand ’s avonds geld wil inzamelen om een gram te gaan kopen. Doordraaien omdat je niet door de metropoortjes komt. Doordraaien omdat de zool van je gympen heeft losgelaten. Doordraaien over kleinigheden waaraan je nooit eerder aandacht had besteed, eindeloos daarover tobben tot het een obsessie wordt.

Hij bleef thuis. Hij zegende de tijd waarin hij leefde. Hij downloadde muziek, series, films. Gaandeweg was hij ermee opgehouden naar de radio te luisteren. Al vanaf zijn twintigste was het eerste wat hij ’s ochtends deed de radio aanzetten. Maar nu benauwde het hem en hij miste het niet eens. Hij was niet meer gewend het nieuws te volgen. Wat de tv betreft was dat vanzelf gegaan. Hij had het te druk op internet. Hij wierp online nog wel een blik op de koppen. Maar hij zat vooral op pornosites. Hij wilde niets meer horen over de crisis, de islam, de verstoring van het klimaat, schaliegas, mishandelde orang-oetans of Roma’s die ze uit de bus willen weren.

Zijn luchtbel is gerieflijk. Hij overleeft er met ingehouden adem. Iedere activiteit beperkt hij tot het minimum. Hij eet minder. Hij gebruikt nu een lichtere avondmaaltijd. Chinese noedelsoep uit een pakje. Hij koopt geen vlees meer, proteïnen zijn voor sportlui. Hij eet voornamelijk rijst. Bij Tang Frères koopt hij die in zakken van vijf kilo tegelijk. Hij beperkt het roken − hij stelt de eerste sigaret uit, wacht met de tweede, ’s ochtends na de koffie vraagt hij zich af of hij echt al zin heeft in de derde. Hij bewaart zijn peuken, zodat er niets verloren gaat. Hij kent de kantooringangen rond zijn huis waar mensen overdag staan te paffen, en af en toe loopt hij erlangs, houdt zijn pas in om de langste peuken op te rapen. Hij voelt zich als een oud vuur, dat soms opgloeit door een windvlaag, maar nooit voldoende om de aanmaakhoutjes tot ontbranding te brengen. Een haard die uitdooft.

Soms krijgt hij de geest, wordt hij opeens heel actief. Gaat hij LinkedIn op en maakt lijstjes van mensen die nog werk lijken te hebben, en die hij gekend heeft, met het voornemen contact met ze op te nemen. Hij bedenkt het verhaal dat hij gaat vertellen, het moet eerst over meisjes gaan. Zijn reputatie als dekhengst brengt kerels in een stemming die bevorderlijk is voor een prettig gesprek. Dus dat zou hij zeggen − ik was niet in Parijs, ik had het druk met het neuken van een Hongaars grietje dat me mee naar Boedapest had genomen, of een mooie Amerikaanse die voortdurend op reis was, de nationaliteit deed er niet toe als je ze maar het gevoel gaf dat je lol had gehad, en nu ben ik weer hier en zoek ik werk, het geeft niet wat, heb jij toevallig niet wat voor me. Hij zou het een beetje langs zijn neus weg brengen, rustig, niet als een vent die onder stress stond. Wat poen betreft kan hij er niet omheen draaien, je ziet zo wel dat hij geen rooie cent meer heeft. Hij heeft sowieso nooit goed in de slappe was gezeten. In zijn tijd droeg dat bij aan je geloofwaardigheid. Dat was voor de jaren 2000 en voordat iedere concertbezoeker, alsof het niks was, nieuwe dure schoenen van het goede merk droeg, het juiste horloge om de pols had, van de nieuwste collectie, een strakke, vlotte spijkerbroek aan had van een model waaraan je kon zien dat hij datzelfde jaar was gekocht. Sinds Zadig en Voltaire heeft een ellendig leven zijn dichterlijke aura verloren − terwijl het decennia lang de kunstenaar in zijn status bevestigde, de echte kunstenaar, die er de voorkeur aan gaf zijn ziel niet te verkopen. Nu is het weg met de losers, ook in de rockmuziek.

Maar hij zal niemand bellen om hulp te vragen. Wat hem daarvan weerhoudt zou hij niet kunnen zeggen. Hij heeft tijd gehad om erover na te denken. Het blijft een raadsel. Hij heeft op internet gekeken naar de adviezen die worden gegeven aan mensen met de ziekelijke neiging alles uit te stellen. Hij heeft lijstjes gemaakt van wat hij te verliezen had, van wat hij op het spel zette, en ook een lijstje van wat hij te winnen had. Het verandert niets aan de zaak. Hij belt niemand.

Alexandre Bleach is dood. Als Vernon zijn naam op Facebook steeds voorbij ziet komen, brengt dat niet meteen een schok bij hem teweeg. Ze hebben hem dood aangetroffen in een hotelkamer.

Wie gaat nu zijn achterstallige huur betalen? Dat is de eerste vraag die bij Vernon opkomt. Zijn mails en sms’jes met verzoeken om hulp die hij de afgelopen weken heeft gestuurd bleven onbeantwoord. Hij was eraan gewend dat Alex traag was met reageren. Vernon rekende op hem. Zoals elke keer wanneer de toestand kritiek werd. Uiteindelijk hielp Alex hem altijd uit de brand.

Vernon zit achter zijn computer − gevoelens die tegenstrijdig zijn of niets met elkaar te maken hebben, roeren zich in zijn binnenste, zoals katten die door een snelle en meedogenloze hand bij elkaar in een zak worden gepropt. Het bericht verspreidt zich op internet als een lopend vuurtje. Alex was allang van iedereen. Vernon dacht eraan gewend te zijn. Als Alexandre een plaat uitbracht of aan een tournee begon, kon je dat onmogelijk niet te weten komen. Er ging geen uur van de dag voorbij of je zag hem ergens verschijnen, een paar danspassen maken, wat onzinnigheden uitkramen met zijn mooie diepe drugsverslaafde croonerstem. Alexandre was door het succes geraakt zoals je door een vrachtwagen wordt gegrepen: hij wekte niet de indruk er zonder kleerscheuren vanaf te zijn gekomen. Zelfingenomenheid was niet zijn probleem geweest, eerder een intense wanhoop, waar zijn goede vrienden doodmoe van werden. Het is moeilijk iemand te zien bereiken wat iederéén wel graag zou willen, en hem dan op de koop toe te moeten troosten.

Er zijn nog geen foto’s van het lijk in de hotelkamer. Dat komt nog wel. Alex is verdronken. In een badkuip. Een coproductie van champagne en medicijnen, hij is in slaap gevallen. Kom er maar eens achter wat hij daar te zoeken had, in een badkuip, in z’n eentje, in een hotel, halverwege de middag. Kom er sowieso maar eens achter waarom die vent zo hopeloos ongelukkig was. Alex zal tot zijn dood toe pillen geslikt hebben. Het hotel is te onbeduidend om aanleiding tot fantasieën te geven, maar niet zo armoedig dat het raar is. Het gebeurde vaak dat hij voor een paar dagen een hotelkamer in de stad nam, hij hoefde maar te denken dat er beneden bij hem thuis een fotograaf stond om elders te gaan slapen. Alex hield ervan in een hotel te verblijven. Hij was zesenveertig. Wie wacht nou tot de vooravond van de penopauze om er met een overdosis een eind aan te maken? Michael Jackson, Whitney Houston … iets voor blacks, misschien.

Bleach ontmoette zijn oude vrienden graag. Dat kwam bij hem op als kakken, maar wel met een zekere regelmaat. Hij liet een jaar, soms zelfs twee jaar, niets van zich horen, vervolgens sloeg hij als een bezetene aan het bellen, of overspoelde hij je met mails, hij was ook in staat om onaangekondigd bij deze of gene binnen te vallen. Je kon niet met hem in een bar wat gaan drinken. Elk gesprek werd na vijf minuten door een fan onderbroken, en fans kunnen opdringerig zijn. Of volkomen getikt. In de regel is een fan die per se met je wil praten een last. Als Alexandre zin kreeg Vernon weer te zien, belde hij en nodigde zichzelf bij hem uit. Ze dronken een biertje en deden of er niets veranderd was. Wat een onzin. Alexandre verdiende met één liedje meer dan een vent als Vernon in ruim twintig jaar in zijn winkel had omgezet. Hoe had zo’n onbeduidend detail hun verstandhouding niet kunnen veranderen?

Alex had in de vipkringen waarin hij verkeerde veel vrienden gemaakt. Maar hij was ervan overtuigd dat zijn ‘echte leven’ met het succes was opgehouden. Vernon had vaak geprobeerd hem ervan te overtuigen dat dat een zuiver theoretisch standpunt was: rond je dertigste beginnen de dingen hun glans te verliezen, of je nu in een wankele situatie verkeert of een megaster bent, daar ontkomt niemand aan. Het verschil is dat degenen die niet in de trein van het succes stappen, op geen enkele manier gecompenseerd worden. Het is niet omdat je jeugdigheid verdwijnt dat je eersteklas de wereld rondreist, de mooiste meisjes neukt, met coole dealers omgaat of geld in Harley Davidsons kan steken. Maar Alex wilde daar niets van horen. En hij leek zich inderdaad zo beroerd te voelen dat het moeilijk was hem ervan te overtuigen dat hij geluk had.

De eerste keer dat Alexandre zijn winkel binnenkwam, was hij nog een jochie geweest. Zijn grote ogen, met lange, gekrulde wimpers, gaven zijn gezicht een kinderlijke uitdrukking. Hij kwam aanzetten met een meisje, Jenlain, ging op een kruk zitten en vroeg naar platen die hij wilde beluisteren. Voor Alex bleef Vernon degene door wie de magie over hem was gekomen: degene die hem voor het eerst had laten luisteren naar de live dubbel-lp van Stiff Little Fingers, de Redskins, de eerste plaat van de Bad Brains, de Peel Session van Sham 69 of Fight or Die van Code of Honor. Alex was nog minderjarig, hij had volle wangen en hing niet de stoere jongen uit. Zijn pijlsnelle opmars naar de top was ongetwijfeld voor een groot deel te danken aan zijn glimlach − die glimlach had dezelfde uitwerking als kijken naar filmpjes van jonge katjes op YouTube. Je moest wel het pantser van een psychokiller hebben om niets te voelen. Hij fleemde en krijste, net als iedereen, van de ene band naar de andere. Zoals wel vaker had de roem daar toegeslagen waar niemand het verwachtte. In die tijd had je in de scene helden op wie iedereen zijn kaarten zou hebben gezet. En die allemaal min of meer in rook waren opgegaan. Alex’ passie voor verdovende middelen was pas laat ontstaan en had gaandeweg alles meegesleurd. Maar die gast had altijd al met een onzichtbare dolk in zijn borst rondgelopen. Hij kon bij de geringste aanleiding nog zo veel lol hebben, aan zijn blik zag je dat er iets fout zat, een barst die zich ongehinderd kon verdiepen.

Een banaal praktisch probleem knaagt aan Vernon: wie gaat zijn huur betalen? Vlak na Jean-No’s dood was het begonnen. Ze waren elkaar bij toeval tegen het lijf gelopen in de buurt van metrostation Bonsergent. Alexandre had zich in zijn armen gestort. Ze hadden elkaar al heel lang niet gezien, voor het laatst bij het concert van Tricky in het Élysée Montmartre. Na het ongemakkelijke gevoel van de eerste minuten, waarin iets van verbittering doorschemerde over het potje toneel dat ze moesten spelen, namelijk dat van oude maten die elkaar een heleboel te vertellen hebben, alsof de verhalen van Vernons eBay-verkopen van net zo groot belang waren als de verhalen over nachten stoned-zijn op een jacht met Iggy Pop, was het uiteindelijk altijd behoorlijk relaxed om met Alexandre op te trekken.

Alex was die dag compleet van de wereld. Hij was op een verwarde manier geestdriftig en sprak snel als een gozer die al een tijdje niet thuis is geweest maar daar toch weer eens aan moet gaan denken. Er lag sneeuw op de stoep en hij moest hem bij zijn elleboog vasthouden om te voorkomen dat hij onderuit ging. Geestdriftig als gewoonlijk had hij erop aangedrongen dat Vernon met hem meeging naar zijn dealer, die vlakbij woonde. Een kruiperige vent, met een kop als het braafste jongetje van de klas, die muziek componeerde met GarageBand. Hij rookte Hollandse wiet die zo sterk was dat je er meteen hoofdpijn van kreeg. Hij wilde hem per se zijn ‘nieuwste sound’ laten horen. Ze hadden een serie synthesizergolven moeten doorstaan, op een op z’n zachtst gezegd onvaste beat. Alex was al stoned, hij luisterde met de grootste belangstelling naar die shit en legde de dealer uit dat hij bezig was de hertzgolven te bestuderen, de geluidstrillingen per seconde, waarmee je, door ze op een bepaalde manier te bewerken, de hersenen kon beïnvloeden. Hij liep vast bij dat verhaal over het synchroniseren van de hersengolven, maar de dealer hing aan zijn lippen. Iedereen wist hoe het echt zat − Alex was al jaren niet meer in staat een stuk te componeren. Hij nam zijn toevlucht tot ‘alpha golven’ omdat hij nog geen drie akkoorden op een rijtje kon zetten of een nummer kon schrijven dat de moeite waard was.

Toen ze weer buiten stonden was het donker. Er reden maar weinig auto’s en de straten waren wonderlijk wit en stil. Vernon had de draak gestoken met de kop van een actrice, die op een affiche helemaal in het zwart voor driekwart gedraaid met haar kont schuin op een motor zat. Hij had zoiets onaardigs gezegd als ‘wat ziet dat wijf er waardeloos uit, ik neuk nog liever een sekspop’ en Alexandre had gelachen als een boer die kiespijn heeft. Het was overduidelijk dat hij haar kende, Vernon vroeg zich af of hij het met haar had gedaan. Alex viel bij meisjes in de smaak, daar hoefde hij geen platen voor te verkopen. Veel van zijn vrienden waren vips, van die mensen wier naam en gezicht je kent zonder ze ooit ontmoet te hebben. Hij sloeg hun nummer in zijn mobieltje op onder codenamen voor het geval het gestolen zou worden of hij het zou verliezen. De gedachte dat een willekeurig iemand zijn bellijst in handen zou krijgen, bezorgde hem paranoia. Als zijn telefoon ging, keek hij vaak verbijsterd naar het schermpje, niet in staat zich te herinneren bij wie de naam hoorde die hij zag verschijnen. ‘sb’ bijvoorbeeld, daar moest hij eerst over nadenken: ging het om Sandrine Bonnaire, Stomy Bugsy, Samuel Benchetrit, of om een nog ingewikkelder codenaam, zoals Stomme Bitch of SletteBak? Hij kon het zich met geen mogelijkheid herinneren tot hij de boodschap afluisterde en opeens weer wist: ‘sb’ stond voor ‘StortBak’, omdat hij urenlang met Julien Doré in de badkamer had zitten praten. Op slag leek hem dat waarschijnlijk een lumineus idee. Zoals er zo veel duistere dingen zijn die je in de kleine uurtjes doet.

Vernon had gevraagd ‘en herinner jij je Jean-No nog?’ Natuurlijk herinnerde hij zich hem. Ze hadden korte tijd samen gespeeld in de Nazi Whores, helemaal begin jaren negentig. Ze hadden elkaar ruim tien jaar niet gezien. Jean-No had een hekel aan Alex en alles wat hij vertegenwoordigde − rockmuziek met tekst erbij, salonsocialistisch activisme, en vooral daverend succes, dingen die hij slecht vond samengaan, en waar Jean-No zich aan doodergerde. Ze waren als collega’s met elkaar omgegaan, ze waren op hetzelfde terrein actief geweest – de een had de top bereikt, met de ander was het nooit iets geworden. Hij kon niet verdragen dat ze met elkaar vergeleken werden − op Alex afgeven was een bezigheid die veel van Jean-No’s tijd in beslag nam. ‘Weet je dat hij dood is?’ en Alex was geschokt wit weggetrokken. Vernon had zich niet op zijn gemak gevoeld bij zo veel oprechte ontroering, maar had niet de moed gehad eraan toe te voegen ‘kijk niet zo, eerlijk gezegd kon hij je niet uitstaan’. Alex had erop aangedrongen hem met een taxi af te zetten, vervolgens had hij met hem mee naar boven gewild. Vrij snel hadden ze weer op dezelfde golflengte gezeten − twee hamsters, als bezetenen trappend om hetzelfde molentje te laten draaien. Op de bank genesteld voelde Alex zich alsof hij in een cocon zat. Hij vond de beperkte ruimte in de flat heerlijk, hij rolde zich op en voelde zich beschermd bij Vernon. Ze hadden naar de Dogs geluisterd, wat ze beiden al in geen twintig jaar hadden gedaan. Alex was drie dagen gebleven. Hij was bezeten van zijn zelfbenoemde ‘onderzoek’ naar binaurale beats en had hem laten luisteren naar verschillende soorten geluidsgolven, die geacht werden een sterke uitwerking op het onbewuste te hebben, maar die, zoals de feiten aantoonden, niets dan hoofdpijn veroorzaakten. Alex had toen hij aankwam vijf gram bij zich. Als ervaren gebruikers hadden zij die in alle rust tot zich genomen. Vernon snoof vaak − van coke werd hij ontspannen en hij sliep er goed op − en Alex had zich in het hoofd gehaald dat hij zichzelf, bij Vernon op de bank, wilde interviewen. Hij had een oude videocamera bij zich en drie bandjes van een uur naast het televisiescherm op een stapeltje gelegd en toen Vernon weer bij zijn positieven was, had hij er een ongelofelijke show van gemaakt − ‘dit is mijn testament, snap je, maat? Ik laat het jou na. Zo veel vertrouwen heb ik in je.’ Hij had ze niet meer allemaal op een rijtje. Daarna begon hij weer met zijn verhalen over delta- en gammagolven, het creatieve proces en het idee muziek te maken die als een drug zou werken, die de neuronale circuits zou beïnvloeden. Vernon was ten einde raad, Alex liet afschuwelijke klanken afspelen en dwong hem er met de koptelefoon op naar te luisteren.

Vernon was naar beneden gegaan om boodschappen te doen met de creditcard van zijn vriend de zanger en haalde cola, peuken, chips en whisky. ‘Maar je hebt werkelijk niets te eten in huis, waar leef jij eigenlijk van? Wil je dat ik je wat poen geef?’ Vernon liep twee termijnen huur achter, hij deed zijn uiterste best om het er geen drie te laten worden, in de stad ging het verhaal dat je tot drie maanden geen enkel gevaar liep je huis uitgezet te worden. Zo was het begonnen. Alex had het bedrag voor drie maanden huur op zijn rekening gestort − ik zweer het je, van ons tweeën beleef ik hier het meeste plezier aan. En Alex had toen hij wegging erop aangedrongen ‘bel me als je poen nodig hebt, je weet dat ik genoeg heb … Zul je dat doen, beloof je het?’

Vernon had het gedaan. Eerst had hij gedacht zich op een andere manier te kunnen redden, maar ook met de vierde maand huurachterstand hielp Alex hem uit de brand. Meteen. En een paar maanden later belde Vernon hem opnieuw. Het was vervelend, maar het was ook alsof hij opeens weer kind was. Toen zijn ouders nog leefden en hij in extremis op hen kon rekenen om iets verkeerds goed te maken. Die bereidheid hem vriendschappelijk uit de brand te helpen, had iets van het beschermen van een kind. En Alex redde hem opnieuw uit de financiële problemen. Hij zette het rekeningnummer van Vernon bij zijn vaste overboekingen − en met drie klikjes was het gepiept. Vernon voelde weerstand, stelde het uit. Hij werd heen en weer getrokken tussen schuldgevoelens en vijandigheid, dankbaarheid en opluchting. Voor Alexandre was geld iets heel simpels, voor anderen was het iets heel ingewikkelds geworden. Vernon stuurde een cheque naar de huisbaas, ook legde hij daarna een voorraadje peuken en eten aan en bewaarde in een blik angstvallig wat geld om zijn dagelijkse biertje van te kopen. Zo overleefde hij.

Er wordt aangebeld. Vernon doet niet open. Waarschijnlijk is het de postbode met een aangetekende zending. Hij tekent toch niet. Hij houdt zich totaal niet meer bezig met overheidsformulieren. Dat is geleidelijk gegaan, hij is geestelijk verlamd geraakt − er zijn steeds meer betrekkelijk eenvoudige taken die verricht moeten worden, maar het lukt hem gewoon niet meer ze uit te voeren. Hij zet de muziek zachter en wacht. Er wordt nog eens gebeld. Nu wordt er ook geklopt. Vernon zit op bed, met zijn handen over elkaar in zijn schoot, hij is het gewend − hij wacht tot ze weer weggaan. Dan hoort hij aan een ongewoon geluid in het slot dat het van buitenaf wordt geforceerd. Hij begrijpt onmiddellijk wat er aan de hand is. Zwijgend haast hij zich naar zijn spijkerbroek en trekt een schone trui aan. Hij strikt de veters van een oud paar lage Docs terwijl de deur opengaat. Hij is gejaagd als bij de beginnende werking van slechte speed. Vier mannen komen binnen en kijken hem doordringend aan. Degene die vooroploopt, neemt het woord, ‘u had toch wel open kunnen doen, meneer’. Hij kijkt hem strak aan, hij schat hem in. Hij heeft een smaakvolle donkerblauwe sjaal om zijn nek geknoopt en een bril met een rood montuur. Zijn grijze pak zit te krap. Hij leest toonloos voor vanaf een tablet − die en die woonachtig daar en daar u bent meneer zus en zo huurder van de woning …

Tien jaar al betaalt hij die verdomde huur. Tien jaar. Ruim 90.000 euro. In de zakken van een eikel die betaald krijgt maar geen donder uitvoert. Zijn verhuurder is waarschijnlijk van het slag erfgenaam dat mekkert dat het te veel belasting moet betalen. In tien jaar geen enkel onderhoud − je moet hem bidden en smeken om de geiser te repareren. 90.000. Geen uur werk, nooit komen kijken, nooit een cent erin gestoken. En nu komen ze hem eruit zetten.

De blik van Vernon richt zich op de broek van de deurwaarder, daar waar die om zijn dijen spant. Vernon verwacht dat het groepje mannen een lijst van zijn bezittingen zal opstellen en weer zal vertrekken, zodat hij tijd heeft om zich uit de moeilijkheden te redden. Als zijn bankrekening niet al jaren geblokkeerd was geweest, zou hij nu een cheque voor ze uitschrijven om de procedure te stoppen. Linksom of rechtsom, alles is te regelen − degene die hij voor de slotenmaker houdt lijkt hem best sympathiek. Hij heeft wat van een vakbondsman door zijn ouderwetse forse grijze snor. Vernon hoopt dat hij het slot niet kapot heeft gemaakt, hij heeft geen geld om het te vervangen. Hij kan immers voor een minuut of vijf de deur uit moeten. Er valt niets meer te stelen − zelfs een Kosovaarse vluchteling zou geen moeite doen voor het ding dat hij als computer gebruikt. De pc met toebehoren weegt tonnen en is oeroud. De deurwaarder raadt hem aan de spullen te pakken die hij de komende dagen nodig heeft en de woning te verlaten. Geen van de mannen zegt laat maar zitten, we komen wel terug, laten we hem tien dagen geven om op verhaal te komen en dan zien we wel weer. De twee potige kerels, die nog geen woord hebben gezegd, gaan midden in de kamer staan en raden hem, zonder een spoortje vijandigheid, aan zo snel mogelijk te gehoorzamen.

Vernon kijkt het vertrek rond − is er iets wat hij ze kan aanbieden in ruil voor uitstel? Hij voelt bij de mannen met wie hij oog in oog staat bezorgdheid en ergernis opkomen − ze zijn bang dat hij agressief zal worden. Ze zijn gewend aan een hoop drukte en geschreeuw. Vernon vraagt een kwartier, de deurwaarder zucht − maar hij is opgelucht: de cliënt is geen amokmaker.

Vernon klimt op een krukje om de stevigste tas die hij heeft van de kast te pakken. Terwijl hij hem pakt, vallen er grote plukken grijs stof op zijn schouders. Hij moet niezen. Sommige situaties zijn zo vreemd dat je niet wilt aannemen dat ze echt gebeuren. Hij stopt zijn tas vol. Zijn koptelefoon, de iPod, een spijkerbroek, de brieven van Bukowski, twee truien, al zijn onderbroeken, een gesigneerde foto van Lydia Lunch, zijn paspoort. De hevige schrik blokkeert zijn gedachten. Omdat hij net heeft gehoord dat Alex gestorven is, komt het in hem op achter uit een kast, verstopt achter zijn keurig geordende stapels met jaargangen Maximum Rock-’n-roll, Mad Movies, Cinéphage, Best en Rock & Folk, het pakketje met de drie videocassettes mee te nemen waarop de opnamen staan die Alex tijdens zijn laatste bezoek bij hem thuis heeft gemaakt. Hij zou kunnen proberen ze te verkopen … Daarna doet Vernon zijn Docs weer uit om zijn lievelingslaarzen aan te trekken. Hij pakt een gele plastic wekker die hij tien jaar geleden in een Chinese bazaar heeft gekocht en die het nog steeds doet. De tas is zwaar. Zonder iets te zeggen loopt hij de woning uit. Op de overloop houdt de deurwaarder hem staande, nee, er is geen meubelopslag waaraan hij de voorkeur geeft, ja, een maand om zijn spullen weg te halen, hier tekenen, geen probleem. Daarna loopt hij de trap af, er eigenlijk nog steeds van overtuigd dat het allemaal niet serieus is, dat hij terug zal keren.

Op de trap komt hij de conciërge tegen. Ze is altijd aardig tegen hem geweest. Hij is een ideale huurder, vrijgezel, die er altijd aan denkt om iets tegen haar te zeggen over het lawaai van de wegwerkzaamheden, het weer dat het gaat worden, en een paar grapjes te maken − een luchtig praatje dat niets om het lijf heeft, maar waarmee hij die vrouw van een jaar of zestig voor zich inneemt. Ze vraagt hem of alles goed gaat − ze weet blijkbaar niet dat er slotenmakers naar boven zijn gegaan die voor hem kwamen. Hij zoekt naar woorden en vindt ze niet, de moed ontbreekt hem om het haar te vertellen. Het verbaast haar niet hem met een grote tas naar beneden te zien komen, ze heeft hem al tientallen keren zwaar bepakt naar het postkantoor zien gaan. Opeens merkt hij dat hij zich schaamt voor zijn situatie. De laatste keer dat hij ergens werd verjaagd, was toen hij van de middelbare school werd gestuurd. Hij was met zijn maat Pierrot – die zich later aan een brug zou verhangen, op een zondagochtend heel vroeg – onder invloed van lsd in de les gekomen, en ze waren naar de directeur gestuurd, die hen van school had verwijderd. Die herinnering voert hem terug naar de keuken van het ouderlijk huis. Zijn ouders zijn jong gestorven. Hij weet niet zeker of ze hem geholpen zouden hebben. Het waren harde mensen. Ze deden hun best hem op het rechte pad te houden, met al dat rock-’n-rollgedoe zouden ze het nooit eens zijn geweest. Ze wilden dat hij zou meedoen aan een toelatingsexamen voor openbare functies. Middenstander worden, ze hadden altijd gezegd dat dat slecht zou aflopen. Uiteindelijk hebben ze gelijk gekregen.

Als hij op straat denkt aan de spullen die hij in de woning heeft achtergelaten terwijl hij ze misschien had moeten meenemen, bedrukt dat zijn gemoed. Hij betast met zijn vingertoppen het document dat in vieren gevouwen in zijn kontzak zit. Zijn handen trillen, ze doen niet meer wat hij wil. Hij moet even gaan zitten, rustig nadenken, en een oplossing vinden om het allemaal te regelen. Duizend euro. Dat is veel maar daar kan hij wel aan komen. Hij is zijn spullen nog niet kwijt − hij is aan meer dingen gehecht dan hij gedacht had. Het horloge dat Jean-Noël hem cadeau heeft gedaan. De proefpersing van het eerste album van de Thugs, die hij toevallig kreeg toen de labelmanager van Gougnaf Mouvement een tijdje bij hem bivakkeerde. De Motörheadheupfles die Eve voor hem had meegebracht van een korte trip naar Londen. De originele afdruk van een foto van Jello Biafra, die Carole in New York had gemaakt. En de Selby met opdracht.

De dreiging van uitzetting hing al zo lang boven zijn hoofd dat hij was gaan denken dat het het vertrouwde spookbeeld was van een strijd die hij elke keer zou winnen. Als Alexandre er nog was geweest, zou Vernon het wel weten: hij zou beneden bij diens huis gaan staan en hemel en aarde bewegen om hem te spreken te krijgen. Hij zou zich daar volstrekt niet voor schamen − zijn oude maat zou blij zijn geweest hem uit de problemen te helpen. Op dat punt was Vernon al met al nuttig voor hem, omdat hij zijn geld daarmee enige feitelijke betekenis gaf.

Was hij maar zo verstandig geweest contact met Alexandre te houden, in plaats van hem slechts sporadisch een mail te sturen en af te wachten of hij zelf een levensteken gaf. Als Vernon op tijd bij Alex had aangeklopt, zou alles heel anders gelopen zijn. Ze zouden samen in alle rust, thuis, stoned zijn geworden − en Alex zou geen bad hebben genomen in een of ander klotehotel. In plaats daarvan hadden ze naar Led Zep live in Japan geluisterd.

De stad in zonder geld, Vernon weet al een tijdje wat dat inhoudt. Bioscopen, kledingzaken, café-restaurants, musea − er zijn maar weinig plekken waar je warm kunt zitten zonder te hoeven betalen. Wat overblijft zijn trein- en metrostations, bibliotheken en kerken, en een paar banken die nog niet zijn weggehaald om te voorkomen dat mensen zoals hij er te lang gratis op blijven zitten. Stations en kerken zijn niet verwarmd, het idee om met zijn bagage te gaan zwartrijden in de metro staat hem tegen. Hij loopt de avenue des Gobelins af in de richting van de place d’Italie. Hij boft, een helder zonnetje verlicht de straten terwijl het alle afgelopen dagen heeft geregend. Had hij nog maar een maand langer gehad, dan was de winterstop voor huisuitzettingen ingegaan.

Hij probeert de moed erin te houden door naar de meisjes op straat te kijken. In zijn jonge jaren haalden de vrouwen bij de eerste zonnestralen het kortste rokje dat ze hadden tevoorschijn, om dat te vieren. Tegenwoordig dragen ze minder vaak een rok en vaker sneakers, is hun make-up onopvallender. Hij ziet veel vrouwen van over de veertig die er het beste van maken met in de uitverkoop gekochte kleren die er op een hangertje nog leuk uitzagen, goedkope dingen die getrouwe kopieën lijken van kleren van goede snit. Maar als zij ze eenmaal aanhebben, valt alleen hun leeftijd je op. En de jonge meiden, de jonge meiden zijn nog altijd even mooi, maar zij besteden minder zorg aan hun uiterlijk. Eerlijk gezegd doet de revival van de jaren tachtig hun tekort.

Op donderdag gaan de deuren van de bibliotheek pas om twee uur open. Vernon heeft al genoeg van het buiten zijn. Hij loopt de avenue de Choisy af en gaat in een bushokje zitten. Hij was van plan geweest tot het park te gaan, maar zijn tas is te zwaar. Hij gaat naast een vrouw van een jaar of veertig zitten die vaag op Jean-Jacques Goldman lijkt. Ze heeft een grote linnen boodschappentas vol hippievoer tussen haar voeten staan. Alles in haar houding verraadt intelligentie, welbevinden, degelijkheid en zelfingenomenheid. De vrouw vermijdt overduidelijk zijn blik, maar de eerste bus die langskomt, is niet de hare. Ze haalt een sigaret uit de zak van haar jasje, hij probeert een gesprek te beginnen, hij weet dat ze hem lomp zal vinden, maar hij heeft er behoefte aan een paar woorden met iemand te wisselen.

‘Is dat niet tegenstrijdig − ik bedoel, biologisch eten en roken?’

‘Ja, maar dan nog, ik mag toch doen wat ik wil, of niet soms?’

‘Zou u mij misschien ook een sigaret willen geven?’

Ze draait zuchtend haar hoofd om, alsof hij haar al drie uur lang lastigvalt. Ze moet niet overdrijven, denkt Vernon, het wijf is geen stuk, ze is niet jong meer, ze zal haar boodschappen kunnen doen zonder iedere honderd meter een vent achter zich aan te hebben. Vernon dringt aan, glimlacht en wijst naar zijn tas.

‘Ik ben vanochtend mijn huis uit gezet. Ik kreeg vijf minuten om mijn spullen te pakken en te vertrekken. Ik ben mijn peuken vergeten.’

Ze vraagt zich af of ze hem moet geloven, dan verandert ze van houding. Als ze haar bus ziet aankomen, haalt ze een pakje sigaretten uit haar boodschappentas en reikt het hem aan. Ze kijkt hem recht in zijn ogen, Vernon ziet dat ze aangedaan is. Het is waarschijnlijk een gevoelig wijf, ze is al bijna in tranen.

‘Ik kan niet veel voor u doen, maar …’

‘Geeft u me het pakje? Fantastisch. Zo heb ik genoeg te roken. Bedankt.’

Achter het raam van haar bus geeft ze hem met haar hand een teken, iets als vooruit het komt wel goed. Het medelijden, zonder minachting, dat hij bij haar opwekt, drukt zwaarder op Vernon dan wanneer ze hem de huid vol had gescholden.

Binnen een uur heeft hij de vijf sigaretten uit het pakje opgerookt. De tijd gaat onverdraaglijk langzaam. Vernon zou willen dat hij zijn tas ergens in bewaring kon geven. Bestonden de bagagedepots op het station nog maar.

Eindelijk gaat de bibliotheek open. De omgeving is hem vertrouwd. Hij heeft er veel strips en dvd’s geleend. Voor je alle kranten ook online kon lezen, bladerde hij hier vaak de dagbladen door. Hij gaat naast een radiator zitten en slaat een exemplaar van Le Monde open, ook al is hij helemaal niet van plan die te lezen. Maar als hij een vrouw was, zou hij graag contact leggen met een man die Le Monde las, vooral als hij geïnteresseerd leek, met het gezicht van een vent die zich op de hoogte stelt maar zich niets laat wijsmaken.

In gedachten bladert hij een denkbeeldige map door, stelt hij een lijst op van mensen die hem uit de brand kunnen helpen, van de letter a tot de letter z. Er moet toch iemand zijn bij wie hij kan aankloppen, die een slaapplaats voor hem heeft of hem een kamer zou willen afstaan. Er zal hem wel iets te binnen schieten.

Aan de tafel naast hem ziet hij een donkerharige vrouw zitten. Haar haar is naar achteren opgestoken en ze draagt ouderwetse oorbellen, goudkleurige hangers met glinsterende steentjes. Ze ziet er verzorgd uit, maar aan haar elegante stijl mankeert iets – hij is gedateerd. Ze wekt de indruk eenzaam te zijn. Op haar tafel liggen opengeslagen boeken over geneeskunde. Misschien lijdt ze aan een heel ernstige ziekte. Ze zouden iets met elkaar kunnen regelen, hij en zij. Vernon stelt zich haar voor, alleen in een ruime flat, de kinderen zijn de deur uit, studeren in het buitenland en komen alleen met Kerst thuis, ze houdt van seks en onvolwassen mannen, ze heeft genoeg geleden om te weten dat je als je een aardige vent hebt, moeite moet doen om hem te houden, maar toch was ze er ook niet helemaal aan onderdoor gegaan. En ze was eenzaam, zo stelt hij zich voor, bijvoorbeeld omdat haar werk haar heel erg in beslag neemt, of omdat ze kortgeleden in de steek is gelaten door een vent die nog rijker is dan zij en die voor een jonge griet was gevallen, en die haar voor zijn vertrek een enorme smak geld heeft laten houden. Dankbaar voor het feit een man in huis te hebben zou ze in haar flat een kamer voor Vernon vrijmaken, hij zou er een muziekkamer van maken, ingericht met bij elkaar geraapte meubels, maar hij zou geld steken in de akoestiek en af en toe zouden ze daar ’s avonds samen gaan zitten, ze zou goedmoedig de spot drijven met zijn verzameling bootlegs, maar eigenlijk zou ze blij zijn dat hij zo’n edele passie had. Vrouwen houden van jongens die van rock houden, het is net ruig genoeg om ze het hoofd op hol te brengen en gaat toch best goed samen met burgerlijk comfort.

Deze gedachten houden hem enkele minuten bezig en geven hem een blij gevoel, daarna vervagen ze. Vernon herinnert zich alle keren dat hij in de metro mensen zag die deden of ze bij de reizigers hoorden maar op het perron bleven staan, terwijl hij erin zat en naar ze keek. Op station Arts et Métiers, van lijn 11, richting Hôtel de Ville, had je die jonge black die altijd op dezelfde bank lag te slapen, met een reusachtige cyste die zijn wang misvormde. Hij is daar ruim twee jaar gebleven. Je had die Roemeense op République, eerst zag je haar haar baby de borst geven, daarna leerde het meisje lopen en later dronk ze Coca-Cola aan haar moeders voeten.

Hij weet nog niet wie hem onderdak zal geven, maar hij weet wel dat hij niet de waarheid zal zeggen. Dat is te deprimerend. Hij zal iets luchtigers verzinnen. Mensen willen hoe dan ook graag voor de gek gehouden worden. Zo zitten ze in elkaar. ‘Ik woon nu in Canada, ik moet hier zijn om papieren in orde te maken. Ik zoek een stek voor drie nachten − is er een mogelijkheid om bij u van een kamer gebruik te maken?’ Drie nachten. Langer zou te veel gevraagd zijn. Canada, dat is prima − een bestemming die niemand interesseert, ze zullen hem geen vragen stellen waarop hij geen antwoord weet. Ik drink ahornsiroop, de Hells Angels zijn nog steeds even boosaardig, de coke is er goedkoop, de meisjes zijn geil maar je moet wennen aan het accent.

Emilie! Hij moet wel behoorlijk van slag zijn geweest dat hij niet onmiddellijk aan haar heeft gedacht, hij weet haar huis met z’n ogen dicht te vinden. Haar tweekamerflatje op de vijfde zonder lift, achter het gare du Nord, dat haar ouders hebben gekocht toen ze twintig was. Daar hebben gedenkwaardige feesten plaatsgevonden. En tientallen avondjes onder elkaar, hij heeft er gedanst, gedronken, gekotst, hij heeft er vaak in de badkamer geneukt, er gegeten, joints gerookt, naar de Coasters en naar albums van Siouxsie en Radio Birdman geluisterd. Emilie was bassiste. Ze hield van l7, Hole, 7 Year Bitch en andere nogal afschuwelijke herrie waarnaar alleen meisjes kunnen luisteren. Stug en uit de hoogte op het podium, op z’n New Yorks. In het gewone leven een aardige meid. Misschien te. Niet per se gelukkig in de liefde. Ze bloosde gauw, hij vond dat sexy. Ze droeg hoge laarzen, zoals in De Wrekers, en op het podium stond ze uitdagend met haar sensueel schokkende heupen te draaien, ze hield de bas ter hoogte van haar knieën, ramde op de snaren en lonkte achteromkijkend naar de drummer, als een loopse teef. Ze speelde goed. Niemand weet waarom ze toen de band uiteenviel ophield met muziek maken. Toen ze hem in tranen belde om hem te laten weten dat Jean-Noël dood was, had hij met haar te doen gehad. Omdat ze nog steeds hetzelfde was, nog steeds met kerels sliep die niet vrij waren. Na de begrafenis wilde ze almaar dat ze elkaar zouden ontmoeten, Vernon was er niet voor in de stemming, hij had niet gereageerd. Emilie had een stroom hitsige praatjes over zijn Facebookpagina uitgestort. Waarop hij niet had gereageerd. Hij neemt het haar in het geheel niet kwalijk, hij weet dat een mens af en toe de kluts kwijtraakt.