Henning Mankell

Zweedse laarzen

Uit het Zweeds vertaald door Clementine Luijten en Jasper Popma

Uitgeverij De Geus

breda 2015

Oorspronkelijke titel Svenska gummistövlar, verschenen bij Leopard förlag

Published by agreement with Leopard förlag, Stockholm, and Leonhardt & Høier Literary Agency A/S, Copenhagen

Oorspronkelijke tekst © Henning Mankell, 2015

Nederlandse vertaling © Clementine Luijten, Jasper Popma en De Geus bv, Breda 2015

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Getty Images/Lena Katarina Johansson

isbn 978 90 445 3572 3

nur 332/302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015.

1

In een herfstnacht bijna een jaar geleden brandde mijn huis af. Het was op een zondag. ’s Middags was het gaan waaien. Op de windmeter kon ik ’s avonds zien dat de windstoten een snelheid van meer dan twintig meter per seconde hadden.

Het was een zeer koude noordenwind, hoewel het nog vroeg in de herfst was. Toen ik tegen half elf naar bed ging, bedacht ik dat het de eerste herfststorm was die dit jaar over het eiland trok dat ik van mijn grootouders van moederskant had geërfd.

Herfst, bijna winter. Op een nacht zou het ijs zich langzaam uitspreiden over de zee.

Het was voor het eerst die herfst dat ik mijn sokken aanhield toen ik in bed kroop. De kou zette zijn eerste houdgreep.

Een maand eerder had ik met veel moeite het dak gerepareerd. Dat was een grote klus voor een kleine handwerksman. Veel dakpannen waren oud en gebarsten. Mijn handen, die ooit scalpels hadden vastgehouden tijdens gecompliceerde operaties, waren niet gemaakt om met ruwe dakpannen te werken.

Ture Jansson, die zijn hele werkzame leven postbode was geweest hier op de eilanden en nu met pensioen was, had aangeboden de nieuwe dakpannen vanuit de haven per boot hierheen te brengen. Hij wilde er niet eens voor betaald krijgen. Omdat ik een provisorische spreekkamer in mijn boothuis had ingericht om al zijn ingebeelde kwaaltjes te onderzoeken, vond Jansson misschien dat hij iets terug moest doen.

Al die jaren heb ik op de steiger bij het boothuis zijn vermeend pijnlijke armen en rug onderzocht. Ik heb de stethoscoop van de houten eidereend gepakt en geconstateerd dat zijn longen en hart klonken zoals het hoort. Tijdens al die terugkerende onderzoeken bleek Jansson altijd in uitstekende gezondheid. Zijn angst voor ingebeelde ziektes was zo immens dat ik in mijn vele jaren als arts nooit iets vergelijkbaars ben tegengekomen. Naast postbode was hij een voltijds hypochonder.

Een keer klaagde hij over kiespijn. Toen heb ik geweigerd hem te behandelen. Of hij naar een tandarts aan de wal is gegaan, weet ik niet. Ik vraag me af of die man ooit een gaatje in zijn gebit heeft gehad. Misschien had hij in zijn slaap liggen knarsetanden en daar pijn aan overgehouden.

De nacht dat het vuur toesloeg, had ik net als altijd een slaappil ingenomen en was snel in slaap gevallen.

Ik werd wakker doordat er plotseling felle lampen aangingen. Toen ik mijn ogen opendeed, was het licht om me heen verblindend. Onder het plafond van de slaapkamer hing een deken van grijze rook. Mijn sokken moest ik in mijn slaap hebben uitgedaan, toen het warm werd in de kamer. Ik vloog uit bed, stoof de trap af en de keuken in. Overal om me heen was het vretende felle licht. Ik zag dat de wandklok in de keuken op negentien minuten na middernacht stond. Ik griste mijn zwarte regenjas van de haak naast de buitendeur, schoot in mijn rubberlaarzen, waarvan de ene amper aan ging, en stormde naar buiten.

Het huis stond al in lichterlaaie. Het vuur bulderde. Ik moest naar de steiger en het boothuis bij het water lopen voordat de hitte draaglijk werd. Daar bleef ik staan kijken naar wat er gebeurde. Ik vroeg me in die eerste ogenblikken geen moment af hoe de catastrofale brand kon zijn ontstaan. Ik keek alleen naar hoe het onmogelijke bezig was te gebeuren. Mijn hart bonkte zo hard dat ik dacht dat het in mijn borstkas in stukken zou breken. De brand woedde evenzeer binnen in mij.

De tijd smolt weg in de hitte. Er kwamen boten met slaapdronken eilandbewoners aanvaren. Achteraf kon ik niet zeggen hoelang het had geduurd en zelfs niet wie er waren gekomen. Mijn ogen staarden wild naar het vuur en de vonken die naar de nachthemel wervelden. In een angstaanjagend moment meende ik opeens de bejaarde gedaantes van mijn grootouders aan de andere kant van de vlammen te zien.

In de herfst zijn we maar met weinigen hier op de eilanden, als de zomergasten zijn vertrokken en de laatste zeilboten voor de wind naar hun onbekende thuishavens zijn gezeild. Toch had iemand het vuurschijnsel in de nachtelijke duisternis gezien. Daarna had het bericht zich via de telefoon verspreid, en iedereen wilde helpen. Met de brandblusapparatuur van de kustwacht werd zout water opgepompt en naar het brandende huis gespoten, maar het was natuurlijk al te laat. Het enige wat er veranderde was dat de vuurhaard begon te stinken. Verbrande eiken balken en wandpanelen, behang en linoleum in combinatie met zout water veroorzaken een stank die je nooit vergeet.

Bij het ochtendgloren restte er alleen nog een rokende, stinkende ruïne. Ondertussen was de wind afgenomen. De storm was verder gejaagd richting de Finse Golf.

De wind had zijn kwade bedoelingen samen met het vuur volbracht en eraan bijgedragen dat er niets over was van het mooie huis van mijn grootouders.

Bij het ochtendgloren vroeg ik me ook voor het eerst af waardoor de brand was ontstaan. Ik had geen kaarsen aan gehad of een van de oude petroleumlampen laten branden. Ik had niet gerookt, en ook geen vuur gemaakt in het oude houtfornuis. Een paar jaar geleden was de bedrading nog vernieuwd.

Er was geen verklaring. Het leek wel of het huis zichzélf in brand had gestoken.

Alsof een huis van vermoeidheid, ouderdom of verveling zelfmoord kon plegen.

Ik besefte dat een onwankelbaar geachte veronderstelling over mijn leven was gesneuveld. Na een mislukte operatie, waarbij door mijn toedoen een jonge vrouw haar arm was kwijtgeraakt, was ik jaren geleden hierheen verhuisd. Ik dacht toen vaak dat het huis waarin ik woonde er had gestaan bij mijn geboorte, en dat het er nog zou staan op de dag dat ik er niet meer zou zijn.

Dat bleek dus niet het geval. De eiken, berken, elzen en die ene essenboom zouden er nog zijn als ik er niet meer was. Van de prachtige scherenboerderij zou alleen de fundering van keien restten, die van het vasteland over het ijs hierheen waren gesleept uit de allang stilgelegde steengroeve bij Håkansborg.

Mijn overdenkingen werden onderbroken door Jansson, die naast me stond. Hij droeg een aftandse blauwe overall. Hij was blootshoofds maar had oude motorhandschoenen aan. Ik herkende ze van de winters dat het ijs niet droeg en niet brak, en hij de propellerboot had gebruikt voor het bezorgen van de post.

Hij stond naar mijn rubberlaarzen te kijken. Toen ik zelf naar beneden keek, zag ik dat ik tijdens de vlucht twee linkerlaarzen had aangetrokken, van die oude, groene Tretorns. Nu begreep ik waarom ik zo lastig in die ene laars had kunnen komen. En waarom ik me zo moeilijk voortbewoog terwijl ik om het brandende huis heen liep.

‘Je krijgt een laars van mij’, zei Jansson. ‘Ik heb thuis nog losse laarzen liggen.’

‘Misschien staat er nog een extra paar in het boothuis’, zei ik.

‘Nee’, zei Jansson. ‘Ik ben wezen kijken. Er staan alleen een paar leren schoenen en oude ijsschoenen die ze vroeger over hun laarzen zetten tijdens het doodknuppelen van zeehonden.’

Dat Jansson al in mijn boothuis had lopen snuffelen, verbaasde me niet. Ook al was het deze keer uit zorg vanwege mijn twee linkerlaarzen. Dat hij mijn boothuis in ging, wist ik uit ervaring. Jansson had een scharrelende inborst. Ik was er al vroeg van overtuigd geraakt dat hij alle ansichtkaarten las die door zijn handen gingen, als de zomergasten bij de aanlegsteigers stonden om postzegels te kopen.

Jansson keek me vermoeid aan. Het was een lange nacht geweest.

‘Waar moet je slapen? Wat ga je doen?’

Ik antwoordde niet omdat ik geen antwoord had.

Ik liep dichter naar de rokende puinhoop toe. De laars aan mijn rechtervoet knelde. Dit is wat ik bezit, dacht ik. Ongelijke laarzen. Al het andere is weg. Ik heb zelfs geen kleren om aan te trekken.

Op dat moment, toen de volle omvang van de ramp tot me doordrong, ging het als een jammerklacht door me heen. Alleen hoorde ik niets. Alles wat er in mij gebeurde was geluidloos.

Jansson dook weer naast me op. Hij heeft een merkwaardige manier van bewegen, alsof hij pootjes heeft in plaats van voeten. Hij komt uit het niets en staat er ineens. Hij lijkt te weten hoe hij voortdurend buiten iemands gezichtsveld moet blijven.

Waarom was dat ellendige huis van hem op Stångskär niet in vlammen opgegaan?

Jansson schrok even, alsof hij mijn verbitterde gedachten kon lezen. Ik besefte echter dat ik mijn gezicht had vertrokken, waaruit hij opmaakte dat hij te dichtbij was gekomen.

‘Je kunt natuurlijk bij mij logeren’, zei hij nadat hij zich herpakt had.

‘Daar bedank ik voor’, antwoordde ik.

Toen merkte ik de caravan van mijn dochter Louise op, die in een elzenbosje achter Jansson stond. Er stond ook een hoge eik die nog niet al zijn bladeren verloren was. De caravan ging schuil achter de overhangende takken.

‘Ik heb de caravan’, zei ik. ‘Daar kan ik voorlopig wonen.’

Jansson keek me verbaasd aan, maar hij zei niets.

Alle mensen die die nacht waren gekomen, maakten aanstalten om naar huis te gaan. Voordat ze vertrokken, kwamen ze me zeggen dat ze natuurlijk bereid waren te helpen, met wat dan ook.

Mijn bestaan was in de loop van een paar nachtelijke uren inderdaad zo veranderd dat ik plotseling van alles en nog wat nodig had. Ik had niet eens een compleet paar rubberlaarzen.

2

Ik zag de ene boot na de andere verdwijnen. De verschillende motorgeluiden ebden weg.

Ik wist wie iedereen was en hoe ze heetten. Op de eilanden hier domineerden de families Hansson en Westerlund. Velen leefden in onmin met elkaar. Ze zagen elkaar alleen bij begrafenissen of als er een ongeluk op zee of een brand plaatsvond. Dan werden alle vijandigheden gestaakt. Om weer te worden hervat als de rust was weergekeerd.

Ik word nooit deel van de gemeenschap die ze ondanks hun onderlinge vetes vormen. Mijn grootvader behoorde tot een van de kleinere families hier, de Lundbergs, die zich generaties lang buiten alle conflicten had weten te houden. Hij was bovendien met een vrouw van het verre Åland getrouwd.

Ik stam van de eilanden hier, maar hoor er toch niet bij. Ik ben een uit koers geraakte chirurg die zich schuilhoudt in de scherenboerderij die hij heeft geërfd. Dat ik de geneeskunst beheers is natuurlijk een pre, maar een echte eilander word ik nooit.

Bovendien weet iedereen dat ik een winterbader ben. Elke winterochtend stap ik in een opengehakt wak om me onder te dompelen. Dat wekt grote argwaan bij de vaste bewoners. In de ogen van de meesten ben ik gek.

Via Jansson wist ik dat mensen zich hogelijk verbazen over het leven dat ik leidde. Wat deed ik daar op mijn verlaten eiland? Ik viste niet, ik was geen lid van de heemkundevereniging of een ander genootschap. Ik jaagde niet en ik kluste ook niet aan mijn nogal gammele boothuis en de drijver van de achterste steiger, die de afgelopen winters flink was aangetast door het ijs.

De weinige eilanders die hier nog permanent woonden, bekeken me daardoor met argwaan. De zomergasten die hoorden praten over de gepensioneerde arts beschouwden me daarentegen als een geluksvogel die zich had kunnen terugtrekken in het rustige scherengebied om aan de chaos van de grote stad te ontkomen.

Vorig jaar had een groot motorjacht aangemeerd aan mijn steiger. Ik liep ernaartoe om ze weg te sturen, toen een man en een vrouw een huilend kind aan land tilden dat plotseling uitslag had gekregen. Ze hadden gehoord dat er een dokter op de eilanden woonde en vroegen om hulp. Door hun bezorgdheid opende ik uiteraard mijn boothuiskliniek. Het kind werd op de werkbank gelegd, naast de ruimte waar grootvaders visnetten nog steeds te drogen hingen, en ik kon al snel constateren dat het onschuldige netelroos was. Na een aantal vragen werd het me ook duidelijk dat het kind allergisch was voor verse aardbeien.

Ik liep naar de keuken in het huis om een allergiemiddel voor ze te halen dat zonder recept verkrijgbaar is.

Daarna wilden ze me natuurlijk betalen, maar dat sloeg ik af. Ik bleef op de steiger staan en zag hun poenerige luxejacht achter Höga Tryholmen verdwijnen.

Ik heb altijd een grote voorraad medicijnen voor privégebruik. Ik beeld me echt niet in dat ik ziek ben, maar ik wil medicijnen bij de hand hebben. Ik wil niet het risico lopen dat ik op een nacht met een acute hartaanval wakker word zonder dat ik mezelf op z’n minst de behandeling kan geven die ik ook in een ambulance zou krijgen. Afgezien van medicijnen en injectievloeistoffen heb ik een paar zuurstofflessen op voorraad.

Ik denk dat andere artsen net zo bang zijn om dood te gaan als ik. Ik heb er nu spijt van dat ik als vijftienjarige besloot arts te worden.

Tegenwoordig kan ik mijn vader beter begrijpen, de altijd oververmoeide kelner, die mij afkeurend opnam en vroeg of ik serieus dacht dat het een bevredigende levensvervulling was om in de lichamen van andere mensen te snijden.

Ik antwoordde hem destijds dat ik ervan overtuigd was dat mijn beslissing de juiste was, maar ik heb nooit onthuld dat ik dacht dat ik me geen moment voor een studie geneeskunde zou kunnen kwalificeren. Toen dat tot mijn eigen verbazing toch lukte, moest ik me wel aan mijn belofte houden.

Dus, om eerlijk te zijn: ik ben arts geworden omdat ik dat tegen mijn vader had gezegd. Als hij was overleden voordat ik mijn studie had voltooid, zou ik meteen gestopt zijn.

Ik heb geen idee wat ik dan met mijn leven zou hebben gedaan. Waarschijnlijk was ik eerder naar het huis van mijn grootouders verhuisd. Wat ik dan voor de kost zou hebben gedaan, weet ik niet.

De laatste boten verdwenen in de nevelige ochtend. De zee, de eilanden, grijzer dan ooit. Tot slot bleven alleen Jansson en ik over. Er steeg rook op uit de stinkende puinhoop. Hier en daar vlamde het vuur op in de neergestorte eiken balken. Ik trok de regenjas strakker om mijn pyjama en liep om het afgebrande huis heen. Een van de appelbomen die mijn grootvader had geplant, was zwartgeblakerd. Het was net een decorstuk. Een waterton van plaatstaal was door de hevige hitte gesmolten. Het gras rondom het huis was verschroeid.

Ik voelde een enorme drang om het uit te schreeuwen, maar zolang de vasthoudende Jansson er nog was, kon dat niet. En ik kon hem ook niet wegjagen. Wat er ook gebeurde, ik besefte dat ik zijn hulp nodig zou hebben.

Ik liep terug naar Jansson.

‘Ik wil je om een gunst vragen’, zei ik. ‘Ik heb een mobiele telefoon nodig. De mijne is verdwenen tijdens de brand.’

‘Ik heb thuis een extra telefoon liggen die je kunt lenen’, zei Jansson.

‘Alleen tot ik zelf een nieuwe heb gekocht.’

Jansson besefte dat ik zijn telefoon zo snel mogelijk nodig had. Hij liep naar zijn boot. Een van de laatste op de eilanden met een gloeikopmotor die je met een gasbrander moest starten. Toen hij de post nog rondbracht, had hij een snellere boot. Maar de dag nadat hij met pensioen was gegaan, had hij die verkocht om de oude houten boot, die hij ooit van zijn vader had geërfd, weer te gaan gebruiken. Ik heb alles over die boot gehoord. Dat hij in 1923 op een kleine werf in Västervik was gemaakt en nog steeds de originele motor had.

Ik bleef achter bij de rokende puinhoop. Ik hoorde Jansson het vliegwiel aanzwengelen. Zijn hoofd stak uit het luik van de stuurhut toen hij zijn hand opstak als afscheid.

Na de storm was het nu volkomen stil. Ik werd omsloten door stilte. Een kraai zat in een boom de smeulende vuurhaard op te nemen. Ik pakte een steen en gooide hem naar de vogel. Hij klapwiekte weg met stramme vleugels.

Daarna liep ik naar de caravan. Ik ging op het bed zitten en werd meegezogen in verdriet en pijn. Het was een vertwijfeling die ik tot in mijn tenen voelde en waar ik het heet van kreeg, alsof ik koorts had. Ik schreeuwde het uit, zo hard dat de wanden leken door te buigen. Ik begon te huilen. Zo had ik niet meer gehuild sinds ik klein was.

Ik ging op bed liggen en keek naar de vochtvlekken op het plafond van de caravan, die ineens op een foetus leken. Mijn hele kindertijd was doortrokken van de permanent aanwezige angst in de steek te worden gelaten. Het kwam voor dat ik ’s nachts wakker werd en de slaapkamer van mijn ouders binnensloop om te controleren of ze niet vertrokken waren en mij hadden achtergelaten. Als ik ze niet hoorde ademen, was ik bang dat ze me verlaten hadden door dood te gaan. Dan bracht ik mijn gezicht heel dicht bij hen tot ik zeker wist dat ik hun ademhaling hoorde.

Mijn angst om verlaten te worden was nergens op gebaseerd. Mijn moeder zag het als haar levenstaak mij schoon te houden en netjes in de kleren te steken, mijn vader meende dat een goede opvoeding essentieel was voor succes in het leven. Hij was zelden thuis omdat hij altijd aan het werk was als ober. Maar áls hij vrij was, of werkloos, nadat hij de zak had gekregen voor een of andere vorm van opstandigheid tegen een restauranthouder, kon hij zijn eigen opvoedingsleer op mij loslaten. Ik moest de deur tussen de keuken en onze krappe woonkamer openen en doen alsof ik een vrouw voor liet gaan. Hij dekte voor een chic diner – een keer zelfs ter gelegenheid van de uitreiking van de Nobelprijs – met ontelbare glazen en messen, zodat ik de etiquette omtrent eten en toosten zou leren, evenals hoe te converseren met voorname tafeldames. Soms moest ik de Nobelprijswinnaar natuurkunde spelen, dan weer de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken of de nog belangrijkere premier.

Het was een angstaanjagend spel. Ik was blij als hij me prees, maar vreesde constant fouten te maken in de wereld waar hij me binnenleidde. Er lagen altijd onzichtbare gifslangen verborgen tussen alle glazen en bestek.

Ooit had mijn vader daadwerkelijk geserveerd bij een diner ter gelegenheid van de Nobelprijs. Zijn werkplek was helemaal achterin, bij de laatste lange tafel, waardoor hij niet eens in de buurt kwam van de leden van het koninklijk huis en de prijswinnaars.

Maar ik moest leren hoe je je had te gedragen in situaties die zich misschien ooit zouden voordoen in het leven, hoe onwaarschijnlijk ook.

Ik kan me niet herinneren dat hij met me speelde toen ik klein was. Wat ik me wel herinner, is dat ik voor mijn tiende leerde stropdassen te knopen. Het kunstzinnig vouwen van servetten hoorde ook bij mijn opvoeding.

Uiteindelijk moet ik in slaap gevallen zijn. Als ik onder grote druk sta, is het niet ongebruikelijk dat ik mijn toevlucht neem tot slapen. Op elk moment van de dag, waar ik ook ben, kan ik wegdommelen. Het is alsof ik mezelf dwing te slapen, net zoals ik als kind naar verstopplekken zocht. Ik richtte geheime ruimtes in tussen vuilnisbakken en kolenvoorraden, op de binnenplaatsen van de huurhuizen waar we woonden. Ik zocht in de bosjes naar het dichtste struikgewas. In mijn leven heb ik heel wat, voor anderen volstrekt onherkenbare verstopplekken achtergelaten. Maar geen enkele was zo volmaakt als de slaap.

Toen ik wakker werd, had ik het koud. Mijn horloge was verbrand op het tafeltje naast het bed. Ik ging naar buiten en keek naar de rokende puinhoop. Wolkenflarden gleden voort langs de hemel. Door de stand van de zon schatte ik dat het tussen tien en elf uur was.

Ik liep naar het boothuis en opende de zwartgeschilderde deur. Ik deed het behoedzaam omdat de scharnieren krakkemikkig zijn. Als ik te wild ben, valt de deur eruit. Er hingen een overall en een oude trui aan een spijker. Tussen oude verfbussen lag ook een paar geitenwollen sokken die mijn grootmoeder voor mij als kind had gebreid. Ze waren veel te groot geweest, maar nu pasten ze. Ik zocht op een andere plank, waar oude batterijen en roestig gereedschap lagen, tot ik een wollen muts vond met reclame voor een televisietoestel dat in de jaren zestig verkocht werd. ‘Altijd goed beeld’ stond er in bijna vervaagde letters.

Muizen hadden eraan geknaagd. Het leken wel opengesprongen gaten na een schot hagel. Ik zette de muts op en ging weer naar buiten.

Ik had net de deur dichtgedaan toen ik een papieren tas op de steiger zag staan. In de tas zaten een telefoon, ondergoed en een pakje boterhammen. Ik begreep dat Jansson langs was geweest terwijl ik sliep. Hij had ook een boodschap op een afgescheurd stuk van een bruine envelop geschreven.

De telefoon is opgeladen. Hou hem maar. De onderbroeken zijn schoon.

Naast de papieren tas stond een rechterlaars. Hij was zwart in plaats van groen, zoals mijn laarzen. En bovendien veel groter, want Jansson heeft flinke voeten.

In de laars zat nog een briefje.

Heb helaas geen groene, had Jansson geschreven.

Ik peinsde even over de reden dat hij niet ook de zwarte linkerlaars had meegenomen, maar Jansson leeft volgens een logica waar ik niets van begrijp.

Ik nam de papieren tas en de laars mee naar de caravan. Janssons slobberige onderbroeken waren natuurlijk veel te groot, maar het had iets roerends dat hij ze toch had meegebracht.

Ik stapte in mijn overall, hield bij wijze van overhemd mijn pyjamajasje eronder aan, en trok de trui over mijn hoofd. Met een paar in elkaar gefrommelde zakjes die ik in een laatje vond, vulde ik de veel te grote rechterlaars op. Daarna voelde ik me aangekleed. Ik zat op het bed en at een paar van Janssons boterhammen. Ik had energie nodig om te kunnen beslissen wat ik moest doen.

Iemand die alles is kwijtgeraakt, heeft niet veel tijd. Of is het andersom? Ik wist het niet.

Vanuit de verte naderde een boot. Het was niet Jansson, dat kon ik horen. In alle jaren dat ik hier op het eiland woon, heb ik de verschillende typen motoren en boten leren onderscheiden.

Ik luisterde naar het geluid, dat steeds dichterbij kwam. Het duurde slechts luttele seconden voor ik wist dat het een van de kleinere boten van de kustwacht was, een snelle aluminiumboot van dertig voet, met twee Volvodiesels in de machinekamer.

Ik legde de boterham weg, zette de kapotte muts op en ging naar buiten. Ik was nog niet bij de steiger toen de blauwe boot rond de landtong zwenkte, die aan de zeestraat grenst.

Er waren drie mensen aan boord. Tot mijn verbazing stond er een jonge vrouw aan het stuur en de knoppen. Ze was gekleed in het uniform van de kustwacht en had blond haar dat onder haar pet uit golfde. Het was voor het eerst dat ik meemaakte dat er een vrouw op een schip van de kustwacht werkte.

Ze zag er verontrustend jong uit. Amper ouder dan een niet volgroeide tiener.

De man die wijdbeens met een meertouw in zijn hand op de voorplecht ging staan, heette Alexandersson. Fysiek was hij mijn tegenpool, klein en te zwaar. Bovendien was hij bijziend en kalend.

Hij was politieman. Een paar jaar geleden, toen er in het vroege voorjaar een groot aantal inbraken in de afgesloten zomerhuisjes had plaatsgevonden, had hij de vaste bewoners bezocht om te inventariseren wat ons mogelijk was opgevallen. De inbraken werden nooit opgehelderd.

Alexandersson en ik konden het goed met elkaar vinden. Hij was een jaar of tien jonger dan ik. Ik had geen flauw idee wat hij over mijn verleden wist, maar na zijn eerste bezoek had ik het gevoel dat hij de broer had kunnen zijn die ik nooit heb gehad.

Hij had een zomerhuisje op een van de eilandjes die Bräkorna werden genoemd. Als hij langskwam dronken we koffie, hadden het over onze gezondheid en daarna vooral over koetjes en kalfjes. Geen van beiden hadden we behoefte om serieuze zaken en kwesties aan te snijden. We konden urenlang zwijgend bij elkaar zitten, luisterend naar de vogels of de wind die door de bomen ruiste.

Alexandersson was jarenlang getrouwd geweest en had volwassen kinderen. Toen had zijn vrouw hem plotseling verlaten. Waarom weet ik niet en ik heb er nooit naar gevraagd. Ik bespeurde een diep verdriet bij hem. Misschien herkende ik mezelf daarin. Nog een van de vele vragen waarop ik mezelf het antwoord schuldig moest blijven.

Alexandersson sprong zwaar en onhandig op de steiger. Nadat hij het uiteinde van het touw om een van de bolders had gegooid, gaven we elkaar een hand. Nog een man, die ik niet kende, stapte van het dek de steiger op. Hij leek niet goed te weten hoe je je moest gedragen op een boot die nooit helemaal stil lag. Hij gaf me een hand en zei dat hij Robert Lundin heette en brandexpert was. Hij sprak een dialect dat ik niet meteen kon thuisbrengen, maar ik vermoedde dat hij ergens uit het binnenland van Noord-Zweden kwam.

De jonge vrouw had de motor uitgezet en een touw achter vastgemaakt. Ze kwam erbij staan en knikte. Ze was inderdaad erg jong.

‘Ik heet Alma Hamrén’, zei ze. ‘Triest dat je huis is afgebrand.’

Ik knikte en merkte dat ik bijna begon te huilen. Alexandersson begreep wat er aan de hand was.

‘Laten we maar eens een kijkje nemen boven’, zei hij.

Alma Hamrén bleef bij de boot. Ze typte met vlugge vingers een sms’je op haar telefoon.

Niemand had iets over mijn ongelijke rubberlaarzen gezegd. Ik kon niet uitmaken of ze het hadden gezien, maar dat moest haast wel.

Van diverse plekken in de vuurhaard kwam nog rook.

‘Heb je zelf enig idee hoe de brand is ontstaan?’ vroeg Alexandersson.

Ik zei hoe het zat. Er hadden geen kaarsen gebrand en ook geen open vuur toen ik naar bed ging. Ik had amper twee uur geslapen toen ik wakker werd doordat het huis in lichterlaaie stond. Ik vertelde ook over de gecontroleerde bedrading en dat er geen aannemelijke reden was voor het ontstaan van de brand.

Lundin hield zich op de achtergrond en luisterde. Hij stelde geen vragen. Ik begreep dat hij degene was die moest proberen de oorzaak van de brand vast te stellen. Ik hoopte dat het hem zou lukken. Ik wilde weten wat deze catastrofe had veroorzaakt.

Samen met Alexandersson liep Lundin rond in de puinhoop. Ik stond op een afstandje hun langzame bewegingen gade te slaan. Af en toe bukte een van hen zich. Ze deden me denken aan waakzame dieren.

Plotseling werd ik duizelig. Ik moest steun zoeken bij de oude waterpomp.

Alexandersson merkte op dat ik me niet goed voelde. Hij keek me onderzoekend aan. Ik schudde mijn hoofd en liep naar de caravan. Ik ging op het trapje zitten en ademde rustig. Na een paar minuten stond ik weer op. De duizeligheid was verdwenen. Ik liep terug naar de vuurhaard, maar stokte toen ik om de hoek van de caravan kwam en de twee mannen tussen de geblakerde restanten van de dakbalken zag staan. Ze praatten met elkaar. Ik hoorde niet wat ze zeiden, maar kreeg meteen het gevoel dat ze bewust zachtjes spraken, alsof hun woorden niet voor andermans oren bestemd waren.

Af en toe wierp Alexandersson een blik in mijn richting, maar ik ging schuil achter het bosje dat de caravan omringde.

Ik wist zonder te weten. Ze hadden het over de oorzaak. Dat er geen externe factoren waren.

Met gedempte stem bespraken ze of ik de brand mogelijk zelf had aangestoken.

Ik hield mijn adem in terwijl ik probeerde het te begrijpen. Konden ze dat echt van me denken? Of moesten ze gewoon alle vragen stellen, ook de meest absurde?

Ik bleef tussen de struiken staan tot ze verder gingen met hun langzame, secure gewroet in de restanten van de brand. Af en toe maakte Lundin een foto van iets wat hem opviel.

Ik duwde de overhangende takken opzij en liep naar hen toe.

‘Hoe gaat het?’ vroeg ik.

‘Het kost tijd’, zei Alexandersson. ‘Het is lastig.’

‘Heel lastig’, zei Lundin. ‘Geen enkel aanknopingspunt.’

De jonge Alma Hamrén zat op het bankje waar ik Jansson altijd onderzocht op zijn ingebeelde ziektes en was druk bezig met haar telefoon.

Ze gingen nog een paar uur door met hun werk en zeiden dat ze later op de dag waarschijnlijk terugkwamen. Ik antwoordde dat ik er dan misschien niet was. Ik moest naar de wal om boodschappen te doen.

Ik bleef op de steiger staan tot de boot achter de landtong was verdwenen. Toen liep ik terug naar de restanten van het huis. Op een plastic zeiltje hadden ze een paar vondsten neergelegd.

Stukken van elektrische kabels, een aantal half gesmolten zekeringen uit mijn meterkast en aan de rand van het plastic lag iets wat ik vaag herkende. Toen ik me vooroverboog en beter keek, besefte ik wat het was.

Het was een gesp van de schoenen die de Italiaanse schoenmaker Giaconelli een aantal jaren geleden voor me had gemaakt.

Op dat moment besefte ik dat ik echt alles kwijt was.

Er was niets meer over van mijn zeventigjarige leven.

Ik had niets.

3

Ik stond naar mijn afgebrande huis te kijken. Als ik lang genoeg naar de restanten keek, was het net of het huis uit de geblakerde resten herrees.

De vuurplaats had veel weg van een oorlogstoneel. De puinhoop had het resultaat kunnen zijn van exploderende granaten van langsrijdende tanks.

Ik raakte steeds meer ontdaan. De aanblik van de beroete appelboom vervulde me met verdriet en afschuw. Het was een inbreuk op de herinnering aan mijn grootouders. Ik stelde me voor dat de boom nu zwarte stinkende appels zou voortbrengen. Niemand zou ze kunnen eten. De boom leefde maar was toch dood.

Ik liep dichterbij. De zwarte puinhoop was ook een begraafplaats. Mijn complete eerdere leven was gecremeerd. In enkele heftige nachtelijke uren was het huis in een oven veranderd, waar al mijn bezittingen in de verwoestende hitte waren weggesmolten.

Er was twaalf uur verstreken sinds ik met de ongelijke laarzen aan mijn voeten het huis uit was gestormd. De reikwijdte van wat er was gebeurd kon ik nog steeds niet bevatten. Ik leefde voort in het huis waar ik als kind had gespeeld en waar ik naartoe was verhuisd toen ik niet meer in staat was als chirurg te werken.

Ik voelde een diffuus en groeiend gemis van alles wat in de vlammen was opgegaan. Misschien nog het meest van mijn logboeken, zoals ik mijn dagboeken noemde, die waren achtergebleven en veranderd in dode as. Op het moment dat ik het huis halsoverkop verliet, had ik geen moment aan de dagboeken met hun zwarte kaften gedacht. Toen had ik mijn eigen leven onder de arm genomen. Ik was met lege handen de muil van de draak uit gerend.

Ik dacht aan de schoenen van Giaconelli. Het enige wat ervan over was, was de zwartgeblakerde gesp op het plastic zeiltje van Alexandersson.

Hij leek op een insect. Op een vliegend hert misschien, dat ik als kind ’s zomers had gezien. Ze waren verdwenen zonder dat iemand leek te weten waarom. Ik heb Jansson eens gevraagd of er soms nog exemplaren voorkwamen in de eikenbossen op de andere eilanden. Hij vroeg het aan alle vaste bewoners bij wie hij post bezorgde. Niemand, behalve de oude weduwe Sjöberg die in het enige huis op Nässelholmen woonde, had sinds de jaren zestig nog vliegende herten gezien. Bij haar zaten er meer dan genoeg, zei ze. Zij stond er echter om bekend over van alles en nog wat te liegen, inclusief haar eigen leeftijd.

In de dood waren Giaconelli’s handgemaakte leren schoenen, die hij me ooit cadeau had gedaan, veranderd in een vliegend hert van zwartgeblakerd metaal. Ik vroeg me af waar de gesp van was gemaakt. Van de zilveren kaarsenstandaard, die ik mijn grootouders voor hun gouden bruiloft had gegeven, was niets meer over. Het zilver was een verbinding aangegaan met de andere brandresten.

Alleen de gesp had het vuur overleefd. Ik kon Giaconelli niet meer vragen welk materiaal hij had gebruikt. Na jaren in de bossen van Hälsingland, waar hij zijn schoenmakerij doordrenkte met operamuziek uit een oude transistorradio, was hij plotseling naar Italië teruggekeerd.

Het leek alsof hij zijn werkplaats in allerijl had verlaten. Van zijn weinige vrienden wist niemand wat er aan de hand was. Zelfs de buitendeur had hij open laten staan. Die stond te klapperen in de wind toen er een buurman langs was gekomen om de losse zool van een werkschoen te laten repareren.

Giaconelli had al zijn bestellingen voltooid, was opgestaan van zijn werkplek en zomaar vertrokken.

Later hoorde ik via mijn dochter Louise dat hij met de trein was teruggekeerd naar Italië, naar het dorp waar hij vandaan kwam, ten noorden van Milaan, en in een eenvoudig pension op bed was gaan liggen om te sterven.

Ik heb geen idee wat er is gebeurd met zijn gereedschap, werkplaats en alle schoenleesten. Dat Louise me daar het antwoord op schuldig bleef, komt vast omdat ze het zelf ook niet wist.

Ik raapte de gesp op van het plastic. De laatste keer dat ik Louise had gesproken, was twee weken geleden. Ze belde ’s avonds laat toen ik net sliep. Ze zat in een rumoerig café aan de rand van Amsterdam. Ze gaf geen antwoord op wat ze daar deed, hoewel ik mijn vraag twee keer herhaalde. Het gesprek was zeer kort. Ze belde om te horen of ik nog leefde, en ik op mijn beurt vroeg of het goed met haar ging. Misschien beschouwen we elkaar als twee patiënten, en houden we telefonisch spreekuur.

De gesp was een zwartgeblakerde herinnering geworden aan een paar leren, handgemaakte schoenen en aan een voorbije tijd met vliegende herten op het eiland. Ik vroeg me af hoe Louise zou reageren als ze hoorde dat het huis dat ooit van haar zou zijn, was afgebrand.

Ik kende mijn dochter zo slecht dat ik geen flauw idee had van haar reactie. Misschien zou ze haar schouders ophalen en het er verder niet meer over hebben. Of een woede-uitbarsting krijgen, die overging in verwijten aan mijn adres omdat ik de brand niet had weten te voorkomen. In haar ogen kon ik een pyromaan zijn, zonder enig bewijs dat ik de brand had aangestoken.

Ik legde de gesp weer op het plastic, keerde terug naar de caravan, at de laatste boterhammen van Jansson op en ging naar het boothuis. Daar ligt een kleine open boot van kunststof met een buitenboordmotor. Hij heeft 18 pk vermogen en als het weer goed is en de zee kalm kan ik twaalf knopen halen. Ik trok de motor aan, ging op een schimmelig kussen zitten en voer achteruit. Ik rondde de landtong en maakte vaart.

Toen ik me omdraaide, schrok ik. Boven de bomen uit was er altijd een glimp van het dak en van de bovenste rij ramen zichtbaar geweest. Nu zag ik een leeg gat. Ik was zo ontdaan door deze ontdekking dat ik recht op Kogrundet afstevende, de blinde klip vlak achter de landtong. Op het laatste moment wist ik uit te wijken.

Eenmaal op open water deed ik de motor uit. De zee was leeg, geen geluiden, geen boten, amper vogels. Een eenzame zaagbek scheerde met hoge snelheid dicht boven het wateroppervlak, op weg naar de buitenste scheren.

Ik had het koud. Het kwam van diep. De boot dreef mee op de onzichtbare wind. Ik ging op de bodem liggen en keek naar de hemel, waar wolken zich samenpakten. Het zou gaan regenen vannacht.

Het water klotste rustig tegen de dunne kunststof huid van de kuip. Ik probeerde te bedenken wat ik moest doen.

De mobiele telefoon die ik van Jansson had gekregen ging. Dat kon alleen Jansson zelf zijn.

‘Heb je motorproblemen?’ vroeg hij.

Hij ziet me, dacht ik en ik keek om me heen, maar er was niemand op het water. Janssons boot was nergens te bekennen.

‘Waarom zou ik motorproblemen hebben?’

Ik had meteen spijt van mijn geërgerde reactie. Jansson bedoelde het niet slecht, nooit. Ik heb weleens gedacht dat de enorme hoeveelheid post die hij in al die jaren heeft rondgebracht een soort liefdesverklaring was aan de tanende eilandbevolking. Dat hij alle ansichtkaarten las die door de zomergasten verzonden of ontvangen werden, beschouwde hij waarschijnlijk als een verplichting uit hoofde van zijn functie als zeevarende postbode. Hij moest natuurlijk op de hoogte blijven van wat de mensen die hier ’s zomers opdoken voor ideeën hadden over het leven en de dood en over ons, de vaste scherenbewoners.

‘Waar ben je?’

‘Thuis.’

Hij loog. Vanaf zijn huis op Stångskär kon hij me onmogelijk op het open water zien dobberen. Dat stelde me teleur. In mijn jaren op de eilanden heb ik besloten me nooit te laten deprimeren door het gedrag van mensen. Dat Jansson af en toe niet helemaal eerlijk was kon me op zich niet schelen, maar net nu ik mijn huis was kwijtgeraakt in een verwoestende vlammenzee?

Ik verdacht hem ervan met een verrekijker in zijn hand ergens op een klip te zitten.

Ik zei dat ik de motor had uitgezet omdat ik wilde nadenken over mijn situatie. En dat ik onderweg was naar de wal om alles te kopen wat ik nodig had.

‘Ik start de motor nu’, zei ik. ‘Als je luistert, zul je horen dat-ie naar behoren loopt.’

Ik hing op voordat hij nog iets kon zeggen. De motor sloeg aan. Ik draaide het gas open en voer naar het vasteland.

Mijn auto is oud maar betrouwbaar. Ik parkeer hem altijd achter de haven op een stukje land van een eigenaardige vrouw die Rut Oslovski heet. Niemand noemt haar Rut, voor zover ik weet. Iedereen zegt Oslovski. Ze laat me daar parkeren in ruil voor het geregeld opnemen van haar bloeddruk. Ik heb een bloeddrukmeter en een stethoscoop in het dashboardkastje liggen. Oslovski’s bloeddruk is te hoog, ook al is ze de laatste jaren Metoprolol gaan gebruiken. Omdat ze pas tegen de veertig is, denk ik dat het goed is om haar bloeddruk in de gaten te houden.

Oslovski’s linkeroog is van glas. Niemand lijkt te weten waardoor ze het is kwijtgeraakt. Niemand weet bepaald veel over haar. Van Jansson weet ik dat ze hier zo’n twintig jaar geleden plotseling is opgedoken. Haar uitspraak van het Zweeds was slecht toen. Ze heeft asiel gekregen en later Zweeds staatsburgerschap, en ze beweerde dat ze uit Polen kwam. Maar Jansson, die erg wantrouwend kan zijn, wees erop dat niemand ooit haar paspoort heeft gezien of enig ander bewijs dat ze Zweeds staatsburger is.

Oslovski bleek onverhoopt een bekwame automonteur. Ze is bovendien niet bang om zwaar werk aan te nemen, zoals het repareren van steigers in het late najaar of vroege voorjaar, als het breken van het ijs de drijvers heeft aangetast waardoor de steigers gaan hellen.

Ze is sterk, breed in de schouders, niet mooi maar aardig. Meestal is ze op zichzelf.

De andere klusjesmannen in de streek hielden haar angstvallig in de gaten, maar niemand heeft kunnen vaststellen dat ze werk inpikte door te weinig geld te vragen.

De eerste tijd woonde Oslovski in een boerderijtje in het bos, een paar kilometer van zee. Later kocht ze het huisje aan de haven, dat van een gepensioneerde loods was geweest.

Jansson had navraag gedaan bij zijn collega, die de post in de haven bezorgde. Oslovski kreeg nooit post. Ze had ook geen abonnementen op kranten of tijdschriften. Het was de vraag waarom ze überhaupt een brievenbus aan de weg had staan.

Soms verdween ze en bleef maandenlang weg. Niemand wist waar ze heen was. Op een dag was ze er dan weer. Alsof er niets was gebeurd. Ze bewoog als een kat in het donker.

Ik meerde voor in de haven aan en liep naar mijn auto. Oslovski zag ik niet. De auto startte meteen. Ik vrees de dag dat hij het opgeeft en besluit tot schroot te vergaan.

Het kost me normaal twintig minuten naar het dorp. Uitgerekend vandaag ging het aanzienlijk sneller. Ik minderde pas snelheid toen ik besefte dat ik mezelf in gevaar bracht. Ik begon te vermoeden dat mijn huis ook iets in mijzelf had doodgemaakt. Ook mensen kunnen dragende balken hebben die het begeven.

Ik parkeerde in de hoofdstraat, in feite de enige straat van het dorp. Het ligt in de oksel van een baai die is vergiftigd door zware metalen van de industrieën die hier vroeger gevestigd waren. Uit mijn jeugd herinner ik me de stank van een leerlooierij.

De bank zit in een wit gebouw vlak naast de vergiftigde baai.

Ik liep naar het loket en zei dat ik geen bankpasje en legitimatie had, alles was verloren gegaan tijdens de brand. De bankbediende kende mij, maar leek toch te aarzelen. Een mens zonder legitimatie brengt in onze tijd altijd een vorm van gevaar met zich mee.

‘Ik weet mijn rekeningnummer’, zei ik.

Ik noemde de cijfers en hij schreef ze op. Daarna toetste hij mijn code in op zijn computer.

‘Er moet ongeveer 100.000 kronen op staan’, zei ik. ‘Met een paar honderdjes verschil naar boven of beneden.’

De bankbediende tuurde naar zijn beeldscherm, alsof hij de tekst die was verschenen niet kon geloven.

‘99.009 kronen’, zei hij.

‘Ik wil 10.000 kronen opnemen’, zei ik. ‘Zoals je ziet loop ik in een pyjamajasje in plaats van een overhemd. Alles is weg.’

Toen ik uitlegde wat er was gebeurd, had ik opzettelijk met stemverheffing gesproken. Het werd stil in de bank. Behalve de man die mij hielp stonden er twee vrouwen achter de balie. Drie klanten wachtten op hun beurt. Iedereen keek naar mij. Ik maakte een idiote buiging, alsof ik een geluidloos applaus in ontvangst nam.

De bankbediende telde mijn biljetten uit. Daarna hielp hij me met het aanvragen van een nieuw pasje.

Ik verliet de bank en liep naar een tearoom aan de overkant. In de bank had ik een reclamepen en een paar opnameformulieren bij me gestoken. Ik maakte een lijstje van wat ik moest kopen.

Het werd een lange lijst. Toen er geen ruimte meer over was op de formulieren en het servetje, hield ik ermee op.

Ik vroeg me plotseling af hoe ik de pijn en het verdriet die me hadden getroffen moest zien te verdragen. Ik was te oud om opnieuw te beginnen. De toekomst deed er het zwijgen toe. Ik hoorde en zag geen uitweg.

Ik raapte de formulieren en het servetje bij elkaar, dronk mijn thee op en ging naar buiten. Daarna kocht ik overhemden en ondergoed, truien en sokken, broeken en een jas in de enige kledingzaak die het dorp rijk was. Ik lette niet op kwaliteit of prijs. Nadat ik de tassen in de auto had gezet, ging ik naar de schoenenwinkel om rubberlaarzen te kopen. Het enige paar dat ik kon vinden was in Italië gemaakt. Daar wond ik me over op. De verkoopster was een jong meisje met een sjaal om haar hoofd dat slecht Zweeds sprak. Ik probeerde mezelf te dwingen vriendelijk te zijn, al was ik kwaad dat ze geen gewone Tretorn-laarzen hadden.

‘Hebben jullie geen Zweedse Tretorn?’ vroeg ik.

‘We hebben deze’, antwoordde ze. ‘Geen andere.’

‘Het is absurd dat ze in een Zweedse schoenenwinkel geen klassieke Zweedse laarzen verkopen.’

Ook al deed ik mijn uiterste best om vriendelijk te klinken, mijn toon ontging haar blijkbaar niet. Die was niet oprecht. Toen ik zag dat ze bang werd, werd ik nog kwader. Ik had een normale, simpele vraag gesteld, zonder de bedoeling onbeleefd of bedreigend te zijn.

‘Weet je überhaupt waar ik het over heb?’ vroeg ik.

‘We hebben geen andere laarzen’, zei ze.

‘Laat dan maar’, antwoordde ik. ‘Helaas.’

Ik verliet de winkel. Ik kon het niet laten de deur hard achter me dicht te trekken.

In de ijzerzaak hadden ze ook geen laarzen, alleen werkschoenen met stalen neuzen om je tenen te beschermen. Ik kocht een goedkoop horloge en ging door naar een supermarkt om proviand te kopen. In de caravan stonden een kooktoestel op flessengas, een paar pannen en een koekenpan. Ik kocht niets wat ik wilde hebben, maar ook niets wat ik niet wilde hebben. Ik vulde mijn zwarte plastic mandje met onverschilligheid.

Toen ik langs de apotheek kwam, schoot me te binnen dat mijn medicijnvoorraad door het vuur vernietigd was. Ik ging naar binnen. Ik heb nog steeds mijn artsenregistratie en het recht om medicijnen voor te schrijven.

Voordat ik terugkeerde naar de auto kocht ik een prepaid mobiele telefoon.

Plotseling besefte ik dat ik geen elektriciteit meer had na de brand.

Ik reed terug naar de haven. Van de 10.000 kronen die ik had opgenomen, was nog ongeveer de helft over. Ik parkeerde de auto waar hij altijd stond. De deur van Oslovski’s huis was dicht. Er lag een half vergane kraai op het grindpad. Maakte Oslovski soms weer een van haar geheimzinnige tripjes?

Ik zette de plastic tassen in de boot en liep naar de winkel in scheepsbenodigdheden. Daar hadden ze laarzen en ze waren van Zweedse makelij. Er stond in elk geval een merkje van Tretorn op. Ze hadden ze alleen niet in mijn maat. Ik bestelde een paar en kreeg te horen dat het zeker twee weken zou duren.

De winkelbaas heet Nordin. Hij staat daar al zolang ik me kan herinneren. Hij praatte alsof hij een rouwfloers in zijn stem had toen we het over de brand hadden. Nordin heeft veel kinderen. Hij is drie of vier keer getrouwd geweest. Zijn huidige vrouw heet Margareta, maar zij hebben geen kinderen.

Jansson beweert dat Nordin goochelt voor zijn kinderen. Of het waar is weet ik niet.

Toen ik weer op de kade stond, had ik het ijskoud. Ik haalde een overhemd uit een van de plastic tassen en ging naar het café tegenover de scheepswinkel. Ik bestelde koffie en een Mazaringebakje. Toen ik het van de schaal pakte, viel het in droge kruimels uiteen.

Ik ging zitten aan een tafeltje met uitzicht over de haven, haalde de mobiele telefoon uit de verpakking en laadde hem op in een stopcontact in de muur.

Een man van bijna zeventig zit zonder woning nadat zijn huis is afgebrand. Hij heeft geen aardse bezittingen meer, behalve een boothuis, een caravan, een open boot van dertien voet en een oude auto. De vraag is wat hij moet doen. Heeft deze man een toekomst? Heeft hij nog enige reden om verder te leven?

Hier stokten mijn gedachten. Mijn dochter Louise – waarom had ik niet als eerste aan haar gedacht? Ik schaamde me.

Of het de ervaring van het verkruimelde gebakje was of de gedachten die zojuist in me waren opgekomen, weet ik niet, maar de tranen begonnen te stromen. Ik pakte het papieren servetje en droogde mijn ogen. Veronika, die de eetgelegenheid uitbaatte, keek een paar keer vanuit de keuken. Het was een tafereel van opperste eenzaamheid. Een oudere man in de herfst in een verlaten café, een eenzame gast bij een plezierhaven waar de zeilboten en motorjachten pas de volgende zomer zullen terugkeren.

Ik besefte dat ik Louise moest bellen. Ook al wachtte ik er liever mee, ze zou het me nooit vergeven als ze niet meteen op de hoogte werd gebracht van wat er was gebeurd. Ik heb een onstuimige dochter die de tolerantie en het geduld mist die ik zelf meen te bezitten. Ze lijkt op haar moeder Harriet, die een aantal jaren geleden met haar rollator over het ijs naar mijn eiland kwam en die zomer in mijn huis overleed.

Mijn gedachten werden onderbroken doordat de deur van het café openging. Een vrouw van een jaar of veertig kwam binnen. Ze droeg het soort groene rubberlaarzen waar ik die dag naar op zoek was geweest, een warme jas en een sjaal die om haar hals en hoofd was gewikkeld. Toen ze de sjaal afdeed, zag ik dat ze kortgeknipt haar had. Haar gezicht was mooi. De vrouw was naar de toonbank gelopen en bekeek de armzalige Mazaringebakjes die daar lagen.

Plotseling draaide ze zich om naar mij en glimlachte. Ik knikte en vroeg me af of ik haar misschien eerder had ontmoet. Veronika kwam uit de keuken. De vrouw bestelde koffie en een kaneelbroodje. Ze kwam naar mijn tafeltje toe. Ik wist niet wie ze was. Haar gezicht kwam me niet bekend voor.

‘Mag ik erbij komen zitten?’ vroeg ze.

Ze wachtte mijn antwoord niet af maar trok gewoon de stoel achteruit. Toen ze ging zitten, viel er een straaltje bleke herfstzon op haar gezicht. Ze reikte naar het gele gordijn en trok het zo ver dicht dat de zonnestraal verdween.

De vrouw glimlachte. Ik zag dat ze een mooi gebit had. Ik glimlachte terug, maar liet slechts dat deel van de tanden in mijn bovenkaak zien waarvan ik vond dat ze nog goed in het glazuur zaten. Mijn dochter Louise had de tandgenen van haar moeder geërfd, en ze waren helaas niet zo goed als de mijne. Louise was diverse keren dat ze op bezoek was en hem flink had geraakt, zomaar uitgevallen over het feit dat haar tanden niet net zo wit waren als die van mij.

‘Mijn naam is Lisa Modin’, zei de vrouw. ‘En jij moet de man zijn die vannacht zijn huis in vlammen zag opgaan. Ik vind het heel erg voor je. Het lijkt me verschrikkelijk, tragisch ook. Een huis en thuis zijn voor een mens immers als een buitenste huid.’

Ze had een licht dialect, Sörmlands misschien. Ik wist het niet zeker. En ik wist nog minder waarom ze aan mijn tafeltje was komen zitten. Ze knoopte haar warme jas open en hing hem over de stoel naast haar.

Nog altijd wist ik niet wat ze wilde, maar dat deed er niet toe. Alleen al dat ze aan mijn tafeltje was komen zitten, maakte dat ik met een plotselinge waanzin van haar ging houden.

Een oude man heeft niet veel tijd tot zijn beschikking, dacht ik. Een onverhoedse liefde is het enige waar we op kunnen hopen.

‘Ik heet Lisa Modin en ben journalist. Ik schrijf voor de streekkrant. De redacteur vroeg me de brandlocatie te gaan bekijken en de eigenaar te interviewen. Toen ik in de scheepswinkel ging vragen hoe ik op het eiland kon komen, zeiden ze dat je in het supermarktje was. Daar zag ik je niet. Je zat hier.’

‘Hoe wist je dat ik het was?’

‘De man in de scheepswinkel heeft je zo goed mogelijk beschreven. Het was niet moeilijk om je te herkennen, want er was verder niemand in het supermarktje en je zat hier alleen.’

Ze pakte een notitieblok uit haar handtas. De muziek van de keukenradio leek haar ineens te irriteren. Ze stond op, liep naar de toonbank en vroeg Veronika het geluid zachter te zetten. Even later zweeg de radio helemaal.

Ze glimlachte toen ze terugkwam bij het tafeltje.

‘Je kunt met me meegaan’, zei ik. ‘Als je het uithoudt in een kleine open boot.’

‘En breng je me dan straks weer terug?’

‘Natuurlijk.’

‘Woon je nog op het eiland? Je huis is immers afgebrand?’

‘Ik heb een caravan.’

‘Op een eiland? Ik had begrepen dat het eiland niet groot is. Gaat er een weg naartoe?’

‘Dat met die caravan is een lang verhaal.’

Ze had een pen gepakt, maar haar notitieblok nog niet opengeslagen.

‘Het nieuws over de brand is één ding’, zei ze. ‘Dat neemt de redacteur op met de brandweer en politie. Zijn idee was dat ik een diepgaander artikel zou schrijven over wat een afgebrand huis voor een gezin betekent.’

‘Ik ben alleen.’

‘Heb je zelfs geen huisdieren?’

‘Die zijn dood.’

‘Zijn ze verbrand?’

Ze leek te schrikken bij de gedachte.

‘Overleden. Begraven.’

‘Heb je ook geen vrouw?’

‘Zij is ook overleden. Gecremeerd. Maar ik heb een dochter.’

‘Wat zegt zij van de brand?’

‘Voorlopig niets. Ze weet het niet.’

Ze keek me onderzoekend aan. Toen legde ze haar pen neer en nam een slok koffie. Ik zag dat ze een ring met barnsteen aan haar rechterhand had. Aan haar linkerhand zag ik geen ring.

‘Vandaag is het te laat’, zei ze. ‘Maar morgen? Als je tijd hebt?’

‘Ik heb alle tijd van de wereld.’

‘Dat is vast niet zo, als alles wat je bezit in rook is opgegaan?’

Ik antwoordde niet, ze had natuurlijk gelijk.

‘Ik kan je morgen ophalen’, zei ik. ‘Noem een tijd.’

‘Tien uur? Of is dat te vroeg?’

‘Dat is prima.’

Ze wees naar het raam.

‘Daar?’

‘Ik leg aan bij de benzinepompen. Trek warme kleren aan. We kunnen morgen regen krijgen.’

Ze dronk haar koffiekop leeg en stond op.

‘Ik ben er om tien uur’, zei ze en ze verliet het café.

Ik hoorde een auto starten. Ik vroeg me af of ze wist hoe ik heette.

Over de donkere zee voer ik naar huis. De hele boot stond vol plastic tassen. Ik dacht aan Lisa Modin en haar handbewegingen toen ze de sjaal om haar hals en hoofd wikkelde. Ik keek met gespannen verwachting uit naar morgen.

Toen ik om de Höga Tryholmen zwenkte, verwachtte ik de boot van de kustwacht bij mijn aanlegsteiger te zien, maar die lag er niet. Ik maakte de boot in het boothuis vast en bracht mijn plastic tassen naar de caravan. Ik had het kleine koelkastje aangezet voordat ik vertrok. Bovendien had ik de kachel aangedaan. Toen ik de caravan binnenstapte, was het er warm. Ik controleerde de meter, de gasfles zat goed vol.

Ik pakte mijn nieuwe kleren uit en bekeek afwezig waar ze waren gefabriceerd. De drie overhemden kwamen uit China. Ik ging verder met het ondergoed en de sokken. Ook uit China. De jas was in Hongkong gemaakt. Vanaf nu zou ik dus rondlopen in kleding uit China. Voordat ik mijn laarzen kreeg, zou alles wat ik gebruikte om de kou weg te houden uit het verre China komen.

Ik hing de overhemden op en vroeg me af waarom ik dat belangrijk vond. Was ik op zoek naar iets om me over te beklagen? Alsof klagen het laatste is wat een man op leeftijd nog rest.

Ik trok een van de blauwe overhemden, een trui en het jack aan. De puinhoop rookte niet meer. De sterke, prikkelende lucht van de eiken balken doordrenkt met zout water was echter nog steeds onbehaaglijk. De lucht maakte me misselijk als ik te dichtbij kwam. Ik liep langzaam rond de restanten van het huis om te kijken of er, afgezien van de ene gesp van Giaconelli’s schoenen, toch nog spullen waren overgebleven. Maar ik vond niets. Het gevoel naar een oorlogstoneel te kijken, bekroop me weer.

Nadat ik om de plek heen was gelopen, bleef ik bij het plastic zeiltje staan. Ik fronste mijn voorhoofd. Er was iets veranderd. Ik bleef minutenlang staan voor ik het opgaf. Er was me iets opgevallen, maar ik kon niet zeggen wat.

Ik wierp een blik op mijn nieuwe horloge. Ik voel me onthand als ik niet weet welke tijd van de dag of nacht het is. Misschien komt het omdat mijn vader slordig met de tijd omsprong en minstens één keer bij een restaurant is ontslagen, nadat hij drie dagen op rij te laat was gekomen.

Ik liep naar het hoogste punt van het eiland. Daarvandaan kan ik naar alle windstreken kijken. Grootvader maakte er ooit een bankje, waar hij en grootmoeder op warme zomeravonden altijd zaten. Of ze met elkaar praatten of samen zwegen weet ik niet. Maar als jonge knul – het was een paar jaar voor ze overleden – pakte ik grootvaders verrekijker eens en richtte die op hen. Tot mijn verbazing hielden ze elkaars hand vast.

Het was een vanzelfsprekend gebaar van tederheid en dankbaarheid. Ze zijn eenenzestig jaar getrouwd geweest.

Het bankje is vervallen. Ik heb het niet onderhouden. Ik heb het verwaarloosd, zoals zo veel hier op het eiland.

Ik keek uit over de archipel. Mijn blik bleef hangen bij een kleine scheer, ten oosten van mijn eiland. De scheer hoort bij mijn bezit, maar heeft geen naam. Hij bestaat in feite uit twee klippen en een dalletje, waar een paar bomen groeien. Het dalletje is zo diep dat het beschut ligt tegen de wind. Als kind bouwde ik er vaak hutten. Vanaf mijn tiende, toen ik goed kon zwemmen, mocht ik er bij mooi weer blijven overnachten.

In mijn tienerjaren had ik ’s zomers een tent op de scheer staan. Ik bekeek de plek ineens met andere ogen. Er was iets in me opgekomen waarvan ik nog niet wist wat ik ervan vond.

Ik vervolgde mijn tocht rond het eiland. Aan de westkant zag ik twee minks snel tussen de rotsen verdwijnen. Verder was alles stil. Het was alsof ik me helemaal alleen op een verlaten wereld bevond.

Ik stopte nogmaals bij het plastic. Ineens drong tot me door wat me eerder was opgevallen. Lundin en Alexandersson waren op de brandlocatie geweest terwijl ik in het dorp was. En weer vertrokken zonder bericht achter te laten of ze nog terug zouden komen.

Ik kon het niet bewijzen. Toch wist ik het zeker.

Ik besefte dat ik ervan verdacht werd de brand te hebben aangestoken. Omdat er geen duidelijke aanleiding voor de brand was, moesten ze de mogelijkheid onderzoeken dat ik de brandstichter was.

Zelf wist ik uiteraard dat ik niets had misdaan. Maar hoe moest ik ermee zien te leven dat ik hier op de eilanden als een verdachte crimineel werd gezien?

Mijn leven was één keer eerder compleet op zijn kop gezet, toen ik na een mislukte operatie mijn loopbaan moest opgeven. Werd ik nu weer door een ramp getroffen? Hoeveel kon ik aan?

Ik liep naar het boothuis en haalde de bloeddrukmeter tevoorschijn die ik altijd gebruik om Janssons ingebeelde kwaaltjes te onderzoeken. Ik knoopte mijn Chinese overhemd open, stroopte mijn mouw omhoog en nam mijn bloeddruk op. Die was 160 over 98. Voor mij is dat ongebruikelijk hoog. Ik controleerde het door ook mijn andere arm te meten. 159 over 99. De uitslag beviel me niet, al begreep ik dat het afgebrande huis er debet aan was. Ik verkeerde in shock. Ik had medicijnen, onder andere Metoprolol, dat ik zelf nooit gebruikte maar eerder die dag bij de apotheek had gehaald. Dat moest mijn bloeddruk naar beneden brengen. In geval van nood kon ik ook een Oxascand nemen, zo’n kalmerend pilletje dat ik heel af en toe gebruik.

Ik nam mijn pols op. Die was 78. Een tikje aan de hoge kant, maar niet ernstig. Ik legde de bloeddrukmanchet terug in het boothuis. In de verte klonk een motor. Het geluid was zo zacht dat ik niet kon uitmaken om wat voor boot het ging. Na een poosje was het weggeëbd.

Ineens herinnerde ik me dat er een oude, mechanische wekker in het boothuis lag. Dat wist ik nog uit mijn jeugd. Of hij het nog deed, wist ik niet. Ik vond hem tussen oud gereedschap en nam hem mee naar het bankje buiten. De veer hield het toen ik hem voorzichtig opwond. De wekker begon meteen te tikken en de wijzers bewogen. Ik zette de klok gelijk en plaatste hem naast me op het bankje. Op dit moment waren de wekker, het mobieltje en de Chinese overhemden mijn dierbaarste bezittingen.

Het was gaan waaien. De windvaan op het dak van het boothuis wees aarzelend tussen zuid en west. Ik nam de wekker in mijn hand en stond op.

Nu kon ik niet langer wachten. Ik moest zorgen dat ik mijn dochter Louise te pakken kreeg.

4

Louise is halverwege de dertig. De laatste keer dat we elkaar spraken zat ze dus in Amsterdam. Ik neem aan dat ze daar vrienden heeft over wie ze mij blijkbaar niet wilde vertellen. Het kan natuurlijk ook zijn dat een van haar vele politieke projecten haar naar Nederland heeft gedreven.

Ze schrijft niet alleen brieven aan presidenten en dictators. Ze heeft ook weleens een schandaal veroorzaakt door afval naar reactionaire politici te gooien. Door haar handelen begrijp ik dat ze politiek aan de linkerkant staat. Soms denk ik dat ze een verdwaalde anarchiste is, dan weer een weldenkende radicale vrouw die zich van hopeloze methoden bedient. De keren dat ik geprobeerd heb een politieke discussie met haar te voeren, moest ik altijd het onderspit delven. Ze overtuigde me weliswaar niet met argumenten, maar versloeg me door me voortdurend te onderbreken.

Waar ze van leeft, weet ik niet. Het lijkt haar evenwel aan niets te ontbreken en ze heeft een benijdenswaardige koppigheid.

Toen Harriet me verraste door te vertellen dat ik een dochter had, was Louise al volwassen. Ze woonde toen in het binnenland, aan de zuidgrens van het melancholische Norrland. Haar moeder heeft me naar haar toe gebracht. Harriet had alleen gezegd dat we iemand zouden bezoeken onderweg naar het bosvennetje, het eigenlijke doel van onze reis. Ineens stond de caravan voor onze neus. En pas toen de deur openging en een mij totaal onbekende vrouw met de naam Louise voor me stond, kreeg ik te horen dat ze mijn dochter was. Uiteraard was dat een van de meest verbluffende en beslissendste momenten in mijn leven. Ik kreeg een kind, een dochter, die geboren werd toen ze al dertig was.

Ze woonde in de caravan die later op een oude veeboot naar het eiland werd getransporteerd. Ze bleef tot Harriet was overleden en we haar lichaam hadden verbrand, samen met mijn oude houten boot die op de wal had liggen wegrotten. Kort daarna verdween ze. Destijds kwam ik er via een krantenfoto achter wat ze deed: ze danste naakt voor enkele internationale politici die ze vanwege hun handelwijze verachtte.

Ik ken Louise amper. Dat zou ik graag anders zien. Ze is steeds meer voor dit eiland gaan voelen en ik heb haar beloofd dat ze natuurlijk alles van me zal erven. Andere opties zijn het huis verkopen of aan de heemkundevereniging schenken. Het geld heb ik echter niet nodig en de heemkundevereniging schijnt vooral te bestaan uit mensen die onderling ruziën over waar de vereniging zich nu eigenlijk mee bezig moet houden. Ik wil niet dat het huis van mijn grootouders – als het herbouwd wordt – verandert in een slecht onderhouden zomeruitspanning.

Een paar jaar geleden hebben hier een half jaar lang een paar jonge vrouwen gewoond. Ze waren uit een tehuis voor ontheemde meisjes gezet, gerund door de vrouw van wie ik per abuis de verkeerde arm had geamputeerd. Ze had het me vergeven en ik was blij dat ik de meisjes kon helpen nu ze dakloos waren. Algauw werden de ongedurige meisjes onrustig van het leven op het geïsoleerde eiland. Ze vertrokken toen er iemand van het vasteland langskwam. Ik heb ze nooit meer teruggezien.

Ik ben blij dat ze niet hier waren toen het huis afbrandde. Ik huiver bij de gedachte dat een van hen had kunnen omkomen.

Ik zat lang op het bed in de caravan voordat ik genoeg moed had verzameld om het nummer van Louise te bellen. Ik hoopte dat ze niet zou opnemen, dan kon ik met een onbezwaard geweten tot de volgende dag wachten. Na vier keer overgaan nam ze op. Haar stem klonk dichtbij, alsof ze buiten voor de caravan stond.

Ik begon zoals altijd met de vraag of ik niet stoorde. Dat deed ik niet. Toen vroeg ik waar ze was. Vroeger begon je een gesprek met de vraag hoe het met iemand ging. Nu leid je een gesprek in met de vraag waar iemand is.

Ze gaf geen antwoord. Dat betekende dat ze niet van plan was prijs te geven waar ze uithing. Ik drong niet aan. Als wraak voor overdreven nieuwsgierigheid neemt ze vaak wekenlang niet op als ik haar bel.

Ik vertelde wat er was gebeurd.

‘Het huis is afgebrand. Vannacht.’

‘Welk huis?’

‘Mijn huis, waar ik woon. Dat jij zou erven.’

‘Is het afgebrand?’

‘Ja.’

‘Mijn god!’

‘Zeg dat wel.’

‘Wat is er gebeurd?’

‘Dat weet ik niet, niemand weet het. Toen ik wakker werd stond het huis in lichterlaaie. Afgezien van mijn vege lijf heb ik niets mee kunnen nemen.’

‘Zelfs je dagboeken niet?’

‘Nee, niets.’

Ze zweeg. Ik begreep dat ze probeerde te bevatten wat ik had gezegd.

‘Ben je gewond?’

‘Nee.’

‘Er moet toch een verklaring voor zijn?’

‘De politie en een brandexpert hebben in de puinhoop staan wroeten. Ze hebben geen oorzaak kunnen vinden.’

‘Huizen branden niet zomaar af. Weet je zeker dat je niet gewond bent?’

‘Met mij is alles in orde.’

‘Wat ga je nu doen?’

‘Ik weet het niet.’

‘Waar woon je?’

‘Voorlopig in jouw caravan.’

Het werd weer stil. Ondanks alles zette ze haar verbazing blijkbaar niet om in tegen mij gerichte woede.

‘Ik kom naar huis.’

‘Dat is niet nodig.’

‘Dat weet ik wel, maar ik wil met eigen ogen zien dat alles weg is.’

‘Je kunt me op mijn woord geloven.’

‘Dat doe ik ook.’

Ze wilde niet verder praten, dat hoorde ik aan haar stem. Nadat ze me verzekerd had dat ze gauw van zich zou laten horen, hingen we op. Ik ging op bed liggen en merkte dat ik bezweet was. Ondanks alles was zij op dit moment de enige met wie ik kon praten over wat er was gebeurd.

Na een poosje stond ik op en ging naar buiten. Ik legde de telefoon van Jansson in een blikje dat onder de bank op de steiger staat. Daarna stuurde ik hem een sms’je. Hij kon zijn telefoon komen ophalen. Ik had een briefje van vijftig kronen in het blik gelegd. Dat was genoeg voor de paar keer dat ik had gebeld. Ik sloot het sms’je af met de woorden dat ik liever geen bezoek wilde.

Ik ging op het bankje zitten en leunde met mijn rug tegen het boothuis, waar de rode verf van bladderde.

Toen ik wakker werd, was het gaan schemeren. Ik had het koud. Ik liep naar de caravan en vond het duister plotseling angstaanjagend. Er scheen geen licht door de ramen, die er niet meer waren. Ook de buitenlamp bij het boothuis brandde niet. Alles was donker. In de caravan stak ik de gaslamp aan en haalde een oude petroleumlamp tevoorschijn, die Louise een keer van Harriet cadeau had gekregen. Ik maakte een blik soep open en verwarmde het op het kooktoestel. Toen het eten klaar was, deed ik de gaslamp uit. Het licht van de petroleumlamp was zachter.

Ik ging die avond vroeg naar bed. In het donker voelde ik hoe moe ik was. Ik had zelfs geen puf om me zorgen te maken over de dag van morgen. Het was net of al mijn energie samen met het huis was opgebrand.

Ik werd wakker uit een droom over een storm. Met behulp van de oude wekker rekende ik uit dat ik negen uur had geslapen. Zo lang had ik sinds ik kind was amper meer geslapen. Zoals altijd stond ik meteen op. Als ik in bed blijf liggen, verspreidt zich een onrust door mijn lichaam. Ik trok mijn regenjas aan en realiseerde me dat ik gisteren vergeten was een handdoek te kopen. Ik besloot het gele Chinese overhemd op te offeren. Daarna liep ik naar het boothuis. Aan het uiteinde van de steiger hangt een ladder. Ik klom naar beneden en liet me achterwaarts het water in glijden.

Het was koud. Ik schatte de watertemperatuur op zeven, acht graden. Het was die nacht gaan waaien. De windvaan op het boothuis pendelde tussen west en zuidwest. Ik was ook vergeten een radio te kopen, bedacht ik toen ik uit het water klom. Ik wreef mezelf stevig met het gele overhemd om mijn bloedsomloop op gang te krijgen. Daarbij vermeed ik om naar mijn lichaam te kijken, dat me met het stijgen der jaren steeds afzichtelijker voorkwam. Deze ochtend vond ik mezelf krakkemikkiger dan ooit.

Ik haastte me terug naar de caravan en kleedde me aan. Toen ik koffie had gedronken en een paar boterhammen op had, belde ik inlichtingen en werd doorverbonden met Kolbjörn Eriksson. Hij is even oud als ik en was naar de scherenkust teruggekeerd na een werkzaam leven als elektricien op vrachtschepen die in lijnvaart tussen Europa en Zuid-Amerika voeren. Nu woont hij in een huis dat hij heeft geërfd van zijn oom, die tot een familie van zeehondenjagers behoorde. Kolbjörn heeft mijn kapotte elektrische fornuis eens gerepareerd. Hij was ook degene die de bedrading een aantal jaar geleden volledig vernieuwd heeft.

Hij nam meteen op. Toen ik mijn naam noemde, kreeg ik de indruk dat hij even kreunde.

‘Mijn huis is afgebrand. Dat wist je zeker al?’

‘Ik was er vannacht’, antwoordde hij. ‘Maar dat weet je misschien niet meer?’

Ik wist echt niet meer of ik hem had gezien tussen de mensen die tevergeefs hadden geprobeerd het vuur te doven. Hoe was het mogelijk dat ik me zijn karakteristieke gezicht en kale schedel, zijn rijzige gestalte en ietwat pieperige stemmetje niet kon herinneren?

‘Ik herinner me niemand’, zei ik. ‘Maar bedankt dat je hebt geprobeerd te helpen.’

‘Wat is er gebeurd?’

‘Het kan geen kortsluiting geweest zijn’, antwoordde ik.

‘Ben je misschien vergeten een kaars uit te doen?’

‘Nee. We moeten afwachten wat het onderzoek uitwijst.’

Het lag op het puntje van mijn tong om te zeggen dat ik vast verdacht werd van brandstichting, maar ik wist de woorden in te slikken.

‘Ik heb elektriciteit nodig’, zei ik. ‘Ik woon op dit moment in de caravan. Ik heb licht en verwarming nodig.’

‘Daar heb ik al aan zitten denken. Ik kan vandaag langskomen.’

Over drie uur zou ik Lisa Modin ophalen.

‘Morgen’, zei ik. ‘En neem ook een paar lampen mee voor buiten en voor binnen in de caravan, als je die hebt.’

Kolbjörn beloofde de volgende dag te komen. We spraken om half acht af. Ik stopte de telefoon in mijn jaszak en liep naar mijn boot. Hij startte meteen. Ik draaide in de richting van de scheer zonder naam. Ik zette de motor uit, trok hem op en boomde met een roeispaan naar de oever. De rotsgrond schraapte tegen de bodem. Ik hoefde de boot niet vast te leggen, want waar ik ook was op de scheer, ik kon hem overal vandaan zien. De wind was zuidwest en de golven sloegen tegen de spiegel.

Er lagen wat botjes van een meeuw op de rots. Als kind had ik er vogelbotjes en hele skeletten gevonden, maar ik wilde de scheer niet als een kerkhof zien. Ik liep naar het dalletje tussen de twee klippen. Daarachter lag de open zee. Aan de verre horizon lieten alleen een paar blinde klippen vlak onder het wateroppervlak af en toe een glimp van zichzelf zien.

Als kind dacht ik aan de klippen als walvissen die hun rug boven het water uitstaken.

Dat doe ik nog steeds.

Ik beende naar het dalletje en zag dat er genoeg plek was voor de caravan. Met talies en touwen moest het mogelijk zijn hem van een veeboot te tillen en tussen de twee dichte elzenbosjes te plaatsen.

Ik liep een rondje over de scheer. Het waaide hier stevig, zonder eilanden die de wind verhinderden om snelheid te maken.

Ik besloot het idee dat de vorige dag in me was opgekomen uit te voeren. Ik wist zeker dat mijn dochter de verandering zou goedkeuren. De caravan ging verhuizen.

Daarna voer ik naar de haven. Ik had nog een uur voor ik Lisa Modin zou oppikken. Ik vroeg bij Nordin na of hij mijn laarzen had besteld. Dat had hij. Hij keek bijna beledigd toen ik ernaar informeerde.

Ik kocht een zwemvest voor Lisa Modin. Zelf heb ik een ouwetje dat ik nooit gebruik. Toen ik de boot aanlegde, had ik het uit het kleine achteronder tevoorschijn gehaald. Tevergeefs probeerde ik de olie en vissenschubben eraf te vegen.

Ik verbaasde me toen ik het zwemvest voor Lisa Modin afrekende. Nordin was het met me eens dat het duur was, maar hij was uiteraard niet degene die de prijs bepaalde.

In het café zaten een paar asfaltwerkers koffie te drinken. Ze waren bezig de bestrating van het havenhoofd te vervangen op de plek waar de schepen van de kustwacht liggen. Ze hadden het erover dat een van hen een paar dagen geleden een baars had gezien. Er volgde een luide discussie of hij het wel goed had gezien. Dat de vis hier in de archipel zo goed als uitgestorven is, weet iedereen. Zelf heb ik al zo’n drie jaar geen kleine baarsjes meer in het water van het boothuis gezien. Af en toe was er een school voorntjes voorbijgetrokken bij de steiger. Dat was alles. Ik luisterde afwezig naar het gesprek van de asfaltwerkers. De Oostzee was bezig dood te gaan. De ondergang van de zee kwam sluipend. De bodem die we niet met het blote oog konden zien, was deels al zonder leven. Daar bevond zich nog slechts een steriele onderwaterwoestijn. De steeds heviger algenbloei eens per zomer beschouwde ik als een aanval van psoriasis. De zee werd geschubd en tegelijkertijd verstikt.

De asfaltwerkers stonden op zonder het eens te zijn geworden over de aanwezigheid van baars. Ik zat alleen in het café. Veronika luisterde in de keuken naar de radio. Het was me opgevallen dat ze het geluid zachter zette toen ik binnenkwam.

Veronika is de kleindochter van een van de laatste loodsen hier. Verder wist ik dat ze een broer heeft die met een waterhoofd was geboren en bij hun ouders woont. Veronika zelf heeft het kleine appartement dat tussen het supermarktje en het café ligt ingeklemd.

Ze is vriendelijk en attent, maar ook angstig, bang iets verkeerd te doen of iets ongepasts te zeggen. Soms denk ik dat ze altijd in dit café zal blijven. Serveren tot ze omvalt van ouderdom. Het is net of ze niet durft op te breken, de stap te zetten die haar leven daadwerkelijk zal veranderen. Ik vraag me af welk verlangen ze koestert. Iets moet er toch zijn.

Ik ging naar het toilet en bekeek mijn gezicht in de spiegel. Het was als vanouds. Mijn haar netjes gekamd, al werd het dun. Mijn gelaatstrekken nors. Ik probeerde te glimlachen naar mijn spiegelbeeld. Ik probeerde me Lisa Modin zonder kleren voor te stellen. Ik schaamde me meteen.

Ik ontdekte dat er een oneffenheid in het blauwe Chinese overhemd zat dat ik vanmorgen had aangetrokken. Een confectiefoutje bij het boordje. Daar was ik zo verontwaardigd over dat ik het bijna van mijn lijf had gerukt en in de prullenbak van het toilet had gesmeten. Ik maande mezelf tot kalmte. Als ik mijn trui een paar centimeter omhoogtrok, zag je er niets van.

Nog twintig minuten tot Lisa Modin zou komen. Ik liep naar de winkel en kocht een langwerpig kaneelbrood. Tussen de schappen was het al net zo stil als in het café. Ik woonde in een verlaten deel van Zweden. Er waren amper nog mensen op de eilanden, net zo weinig als vissen in de zee.

Ik liep naar mijn boot en wachtte. Er stond nog steeds een licht briesje. In het oosten bouwde zich een regenfront op, maar dat zou niet voor de avond hier zijn.

De asfaltwerkers maakten kabaal bij de pier. De geur van teer was helemaal hier te ruiken.

Ik keek in het water. Geen vissen. Zelfs geen kleine school alvers.

Het werd tien uur. Er was nog geen auto richting de haven gekomen. Had ze soms besloten ervan af te zien?

Op hetzelfde moment kwam er een kleine, lichtblauwe auto de heuvel af. Hij reed snel en remde abrupt op de parkeerplaats. Lisa Modin stapte uit. Ze droeg hetzelfde jack als gisteren. Ik kwam overeind in mijn boot en zwaaide. In mijn enthousiasme overdreef ik mijn bewegingen, de boot begon te schommelen en ik viel bijna in het water. Het eindigde ermee dat ik mijn knie tegen een roeiriem stootte en op de bodem moest gaan zitten. Of ze het zag, weet ik niet. Toen ze bij de boot aankwam, stond ik in elk geval weer op mijn benen.

‘Sorry dat ik te laat ben’, zei ze.

‘Dat maakt toch niet uit’, antwoordde ik.

Ik pakte haar tas aan en hielp haar aan boord. Ze droeg handschoenen. Ik gaf haar het zwemvest en maakte de meertouwen los. Ze ging op het bankje in het midden van de boot zitten, met haar rug naar me toe. Ik zwenkte de haven uit en maakte snelheid. Nordin stond met zijn pijp voor de scheepswinkel. Hij is een van de weinige mensen die ik ken die koppig weigert om te stoppen met roken.

Ze zei de hele overtocht geen woord, keek alleen maar uit over de eilanden, de klippen en de open zee. Een zeearend gleed voort over de opwaartse winden. Dat was de enige keer dat ze zich naar me omdraaide. Ik knikte naar de vogel die daarboven aan onzichtbare draden hing.

‘Steenarend?’ riep ze.

‘Zeearend.’

Dat was alles wat we tijdens de overtocht zeiden. Ik remde af bij de steiger. De plek van de brand was duidelijk zichtbaar vanaf de boot. Ik manoeuvreerde behoedzaam het boothuis in.

Ik hoefde haar niet aan land te helpen. We liepen meteen naar het afgebrande huis. Ze liep om het zwartgeblakerde fundament heen, een keer, twee keer, de tweede keer in tegenovergestelde richting. Ik stond bij de beroete appelboom en volgde haar met mijn blik. Heel even deed ze me aan Harriet als jonge vrouw denken, al had Harriet nooit zulk kort haar gehad. Ineens wist ik niet meer of ik naar een herinnering verlangde of naar de vrouw die om de puinhoop heen liep.

Ze kwam naar me toe en schudde haar hoofd.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg ze.

‘Ik sliep en werd wakker doordat het heel licht was in de kamer. Ik rende naar buiten.’

‘Ik heb met Bengt Alexandersson gebeld. Hij zei dat de oorzaak van de brand nog steeds niet duidelijk is.’

‘Zei hij verder nog iets?’

‘Alleen dat. De oorzaak van de brand is niet duidelijk.’

Ik kreeg meteen het gevoel dat ze niet de waarheid sprak.

Alexandersson had vast nog meer gezegd. Misschien vermoedde ze dat ik ervan verdacht werd zelf het huis in brand te hebben gestoken.

Ik draaide me om en liep langzaam terug naar het boothuis en het bankje. Ik had ineens geen zin meer haar koffie aan te bieden in de caravan. Ze kwam achter me aan en ging naast me zitten. Ze had haar notitieblok en een pen in haar hand.

‘Hoe overleef je zoiets?’ vroeg ze.

‘Je stormt zo snel mogelijk je huis uit.’

‘Zo bedoel ik het niet. Hoe overleef je dat je alles wat je bezit kwijt bent?’

‘In wezen heb je maar heel weinig nodig om te leven.’

‘Maar alle erfstukken? Fotoalbums? Aandenkens? En niet te vergeten de vloer waarop je altijd hebt gelopen, het behang waar je voortdurend naar hebt gekeken, de deuren die je hebt geopend en gesloten.’

‘De belangrijkste herinneringen worden bewaard in je hoofd. Ik kan niet huilen om alles wat weg is. Ik moet beslissen wat ik ga doen. Ik ben niet van plan mijn leven te laten gijzelen door de brand.’

‘Ga je het huis laten herbouwen?’

‘Daar ben ik nog niet over uit.’

‘Maar het was uiteraard volledig verzekerd?’

‘Ja.’

‘Ook de hele inboedel?’

‘Dat weet ik niet.’

Ze maakte een paar aantekeningen in haar blocnote. Ik zag dat ze steno gebruikte. Ze had haar handschoenen nog aan. Ik zou haar moeten vragen wat Alexandersson precies gezegd had.

Ineens vertrok haar gezicht en boog ze haar nek. Ze had pijn, zag ik.

‘Ik vraag me af of ik een hernia in mijn nek krijg’, zei ze. ‘Of dat het misschien alleen een stijve nek is.’

Ik stond op.

‘Dit is het bankje waar ik spreekuur hou’, zei ik. ‘Ik kan even voelen.’

Ze keek me aan alsof ze dacht dat ik een grapje maakte.

‘Ik kan je onderzoeken’, zei ik rustig. ‘Het duurt maar een paar minuten.’

Ze aarzelde, maar deed toen haar sjaal af en knoopte haar jas open. Ik voelde met mijn vingers aan haar hals en nekwervels. Waar deed het pijn? Daarna vroeg ik of ze haar hoofd en nek op mijn aanwijzingen wilde bewegen. Ik vermoedde dat het een hernia was, maar om zekerheid te krijgen was röntgenonderzoek nodig.

Haar lichaam was warm. Ik had zin om mijn gezicht tegen haar huid te laten rusten. Ik vroeg haar een paar onnodige bewegingen met haar nek te maken zodat ik mijn handen er nog even kon laten liggen.

Ze deed haar sjaal weer om en beloofde dat ze röntgenfoto’s zou laten maken. Ik stelde voor om koffie te drinken in de caravan en daar verder te praten. Eerst nam ze nog een paar foto’s van mij op het bankje, met de zee op de achtergrond. Tot slot wilde ze dat ik aan het einde van de steiger ging staan en uitkeek over zee. Ik deed wat ze vroeg.

De caravan was erg krap met twee mensen erin. Ik legde het gesneden kaneelbrood op een schaal en schonk koffie in de niet bij elkaar passende kopjes, de enige die er waren. Ik zat op een krukje bij de tafel, zij op het bed met een kussen achter haar rug. Ze vroeg naar de geschiedenis van het huis en wat er allemaal bij hoorde, hoelang ik er al woonde en hoe ik mijn toekomst zag.

Dat laatste was het moeilijkst te beantwoorden. Ik zei alleen dat ik nog niets had besloten. Binnen in mij brandde het vuur nog steeds.

‘Dat is mooi gezegd’, zei ze. ‘Mooi en angstaanjagend.’

Toen ze verder niets meer leek te willen weten, vroeg ik hoe ze op de redactie van de streekkrant was beland. Vanwege een gestrand huwelijk was ze uit Strängnäs vertrokken, waar ze voor een andere streekkrant had gewerkt. Ze was hierheen verhuisd omdat ze een baan kreeg aangeboden. Ze was hier nu een jaar en ik kreeg het gevoel dat ze het niet heel erg naar haar zin had.

Ze had geen kinderen. Dat zei ze zonder dat ik ernaar vroeg.

‘Wat doe je over tien jaar?’ vroeg ik.

‘Hopelijk iets waar ik me op dit moment geen voorstelling van kan maken. En jij?’

‘Daar sluit ik me bij aan.’

‘Maar blijf je hier wonen? In een nieuw huis?’

Ik antwoordde niet. We zwegen. Een paar elzentakken schraapten over het dak van de caravan.

‘Ik ben nooit eerder in het scherengebied geweest’, zei ze. ‘Vreemd genoeg. Toen we hierheen voeren, zag ik hoe mooi het is.’

‘Er heerst een bijzondere schoonheid voor de winter aanbreekt’, antwoordde ik. ‘Mooier dan dit wordt het niet. Al ervaren veel mensen het als verlaten en angstaanjagend.’

‘Ik heb gehoord over een afgelegen eiland waar langgeleden arme vissers woonden. Een deel van de funderingen schijnt nog aanwezig te zijn. Niemand begrijpt hoe mensen daar konden overleven. Ik zou het willen zien. Maar als ik het goed begrepen heb, is het verboden om er aan land te gaan.’

‘Alleen in de broedtijd. Nu kun je het eiland bezoeken.’

‘Ben jij er geweest?’

‘Vaak. Ik kan het je laten zien, als je wilt.’

Ze nam mijn aanbod meteen aan.

‘Ik kan aanstaande woensdag’, zei ze. ‘Als jij tijd hebt? Ik besef dat je nu veel aan je hoofd hebt.’

‘Ik heb alle tijd van de wereld.’

We praatten door over de brand. Ze vroeg me te beschrijven hoe het huis er had uitgezien, kamer voor kamer. Ik vertelde over de grove eiken balken in de wanden, dat ze in het noordelijk deel van het scherengebied waren gekapt en met paarden over het ijs hierheen vervoerd. Grootvader wist dat een van deze spannen met eiken boomstammen bij een geringe ondiepte – die om de een of andere reden ‘De Keizer’ werd genoemd – door het ijs was gezakt. Ook als het ijs dik was konden er in de buurt van blinde klippen of bij lange, ondiepe kuststroken verraderlijke scheuren ontstaan. Het paard, dat volgens grootvader Rummel heette, was samen met de twintigjarige voerman dwars door het ijs heen gegaan. Er was niemand in de buurt, niemand had geschreeuw gehoord. Pas laat op de avond, bij het schijnsel van fakkels, was men gaan zoeken. De volgende dag had de scheur zich gesloten. Paard en voerman werden pas in het voorjaar gevonden, toen het ijs zijn greep had laten varen.

Het was net of ik weer door het huis dwaalde. Door vele generaties vergaarde afdrukken van het leven waren in enkele korte nachtelijke uren weggevaagd. Onzichtbare sporen van bewegingen, woorden, stiltes, verdriet, pijn en gelach waren verdwenen. Zelfs het onzichtbare kan tot as en roet worden.

Toen we naar het boothuis liepen, voelde ik me verwachtingsvol bij de gedachte dat ze terug zou komen. Dat was op dit moment belangrijker dan de zwartgeblakerde puinhoop.

Ik zette haar in de haven af bij de benzinepompen.

We gaven elkaar een hand. Ik wachtte niet tot ze in de auto was gestapt, maar voer meteen weg.

Toen ik in het boothuis had aangemeerd, zag ik dat Jansson langs was geweest om zijn telefoon op te halen. In het blik had hij een plastic zak met versgebakken beschuit achtergelaten.

Jansson is een man met allerlei eigenaardigheden. Op enig moment had hij onthuld dat hij geïnteresseerd was in hoe mensen elkaar in het verleden ter dood brachten. Hij bleek alles te weten over venijnige en barbaarse executiemethoden. Ik luisterde verbaasd en met groeiende afkeer naar Janssons relaas over menselijke wreedheid. Maar plotseling hield hij op, alsof hij besefte dat hij ergens zijn mond voorbijpraatte.

Het bijzonderste is toch wel dat hij een heldere en krachtige stem heeft. Het laatste jaar dat Harriet leefde, had hij ons allemaal verrast door tijdens haar verjaarsdis in de zomerschemering plotseling op te staan en het Ave Maria van Schubert te zingen, zodat het bulderde over de zeestraat. Iedereen was ontroerd en al even verbaasd. Niemand wist dat hij zo’n imposante stem had. Toen hij later het verzoek kreeg om lid te worden van het kerkkoor, bedankte hij echter. Na het verjaardagsfeest van de stervende Harriet met een bloemenkrans in haar haar heeft niemand hem nog horen zingen.

Ik nam de beschuit mee naar de caravan. Daar schreef ik een lijstje met alle dingen waarover ik nu moest beslissen. Bovendien maakte ik een overzicht van mijn financiële situatie en ontdekte dat die, dankzij mijn spaarzaamheid, niet zo slecht was als ik had gevreesd. Op verschillende bankrekeningen stond een paar honderdduizend kronen. Daarnaast bezat ik wat aandelen en premieobligaties.

Ik maakte warm eten, weer uit blik, en liep daarna het eiland rond.

Toen ik terugkwam van mijn wandeling haalde ik een oude transistorradio uit het boothuis. Ik had nooit verwacht dat ik hem aan de praat zou krijgen, maar nadat ik de nieuwe batterijen die ik de vorige dag had gekocht erin had gedaan, kwam er geluid uit. Ik ging op bed liggen en luisterde naar een voordracht van een hoogleraar uit Lund, die sprak over de geschiedenis van de genezende werking van magnetisme. Als arts geloof ik natuurlijk niet in het wonderdoend vermogen van een magneet, maar de man had een aangename stem. Wat hij zei was me om het even.

Daarna volgden het nieuws en de scheepvaartberichten. De wereld wordt met de dag onbegrijpelijker. Straks kan ik niet meer volgen welke terreurgroepen elkaar bestrijden. Bovendien was er een Palestijnse jongen buiten Jeruzalem levend verbrand. Het vreselijke nieuws eindigde ermee dat een aantal rebellen in Irak door hun tegenstanders was gekruisigd. Hun haat was volledig gebaseerd op een verschil van mening over wat het ware geloof was. Zowel degenen die de mannen kruisigden als de gekruisigde mannen dachten dat ze die ene God dienden.

In mijn caravan was geen God. Misschien zwierf hij ’s nachts over het eiland. Misschien sliep hij in het boothuis. Hier zou ik hem nooit binnenlaten. Zelfs niet als hij bijna stierf van de kou. In contact met goden kon ik me onmenselijk gedragen.

De volgende dag werd ik vroeg wakker. Die nacht had ik gedroomd dat een armada van ouderwetse motorboten mijn eiland omringde. Ze hadden met schijnwerpers naar mijn caravan geschenen, met zo’n fel licht dat het me aan de brand deed denken. Ik werd wakker en dacht dat nu de caravan aan de beurt was om af te branden. Ik rende naakt het duister in. Mijn hart ging lang tekeer, zelfs nadat ik begrepen had dat het maar een droom was.

Ik lag lang wakker. De wind liet de caravan zacht bewegen. Als een schip dat deinde in de meertouwen.

Uiteindelijk sliep ik weer in en werd om zes uur wakker. Ik liep naar het boothuis om mijn ochtendduik te nemen. De thermometer stond op zeven graden. Het gele Chinese overhemd moest nog een keer als handdoek dienstdoen. Ik zette koffie en at boterhammen met sardientjes als beleg. Voor de zekerheid keek ik op het blik of ze niet in China waren verpakt.

De sardientjes in blik hadden hun lange reis vanuit Lagos in Portugal gemaakt.

Om half acht arriveerde Kolbjörn in zijn grote aluminium boot. Naast zijn elektronische kennis had hij ook veel inzicht in de verschillende manieren van aandrijving van vaartuigen. Deze boot werd aangedreven door een jetstraal en had daarom geen propeller.

We bleven even op de steiger staan praten. Hij had een armatuur voor buitenshuis en een paar schemerlampen voor in de caravan bij zich.

De elektriciteitskabel komt aan de zuidzijde van mijn eiland aan land. Daar staat een bord met het teken dat ankeren er verboden is. Ik vroeg Kolbjörn of hij koffie wilde. Hij bedankte, want hij wilde meteen aan de slag. Op de brandlocatie had hij slechts een schichtige blik geworpen. Alsof hij de puinhoop liever niet wilde zien.

Ik vroeg of hij behoefte had aan een ongekwalificeerde handlanger. Dat had hij niet, hij werkte het liefst alleen. Toen ik vroeg of we niet moesten afspreken wat hij voor zijn werk betaald zou krijgen, mompelde hij iets onverstaanbaars.

Ik wist dat hij een habbekrats zou vragen. Voor hem was ik iemand in nood die hulp nodig had.

Mijn mobiele telefoon ging. Het nummer dat zichtbaar werd herkende ik niet. Toen ik opnam, hoorde ik een enthousiaste stem die terrasmeubels van onverwoestbaar kunststof wilde verkopen. Ik kreeg nog mee dat het nu na de zomer tegen sterk gereduceerde prijs was, voor ik het gesprek bruusk beëindigde. Uit het niets kreeg ik een woedeaanval. De verkoper belde niet terug.

Toen ik de telefoon in mijn zak had gestopt, hoorde ik motorgebulder. Het was de boot van de kustwacht. Ik liep naar de steiger. Dit keer stond schipper Pålsson aan het stuur. Afgezien van Alexandersson was er een mij onbekende passagier aan boord. Ze meerden aan voor de boot van Kolbjörn en gingen aan land. Alexandersson had een uniform aan, de man die hij bij zich had droeg een overjas, maar met een blauwe overall eronder.

Alexandersson stelde hem voor.

‘Sture Hämäläinen is van de recherche. Ook zij moeten de brand onderzoeken.’

De man die Hämäläinen heette was kort van stuk, onopvallend dik en had zo’n bleek gezicht dat ik bijna dacht dat hij wit geschminkt was. Hij gaf me een hand.

‘Een routinekwestie’, zei hij. ‘Als de brandoorzaak niet kan worden vastgesteld, kunnen er problemen met de verzekering ontstaan.’

Hij sprak Zweeds met een Fins accent. Hij is in elk geval niet in China gefabriceerd, dacht ik verbeten.

We liepen naar de plek van de brand. Kolbjörn en Alexandersson knikten naar elkaar.

‘Ik ben geen pyromaan’, zei ik. ‘Waarom zou ik mijn eigen huis in brand steken?’

Ik had me tot de man in de overall gericht, maar hij reageerde niet. Hij keek met half dichtgeknepen ogen naar de puinhoop. Ik weet niet zeker of hij gehoord had wat ik zei. Toen begon hij langzaam om de restanten van het huis heen te lopen.

‘Waarom moet de recherche hier komen wroeten?’ vroeg ik aan Alexandersson. ‘Denk je nu echt dat ik brand zou stichten in mijn eigen huis?’

‘Natuurlijk niet.’

‘Wat denkt hij te zullen vinden?’

‘Een oorzaak. Hij is erg deskundig.’

‘Dat mag ik hopen.’

Ik merkte dat ik geïrriteerd was. Alexandersson begreep het. We zwegen verder.

Kolbjörn was bij het boothuis bezig de buitenarmatuur te bevestigen.

‘Wie is die vreemde kerel?’ vroeg hij.

‘Een rechercheur die moet uitzoeken of ik mijn eigen huis in de fik heb gestoken.’

Kolbjörn liet de schroevendraaier uit zijn hand vallen. Ik bukte om hem op te rapen en gaf hem terug.

‘Ik ben geen brandstichter’, zei ik. ‘Ik ga boodschappen doen. In de caravan staat een thermoskan met koffie.’

Ik ging geen boodschappen doen. Doelloos voer ik rond tussen de eilanden. Tot ik besloot naar Vrångskär te gaan, dat ik over een paar dagen samen met Lisa Modin zou bezoeken.

Ik stapte aan land, trok de boot half uit het water en ging op een droog plekje onder een vergroeide den zitten.

Ver weg aan de horizon zag ik wolken samenpakken tot slecht weer. Ik keek uit over zee en bedacht dat ik binnenkort moest beslissen wat ik ging doen.

Was mijn leven verbrand? Had ik ergens nog een sprankje waardoor ik me met iets anders bezig kon houden dan met de vernedering van het ouder worden? Was ik in staat een hernieuwde levenswil op te wekken?

In wezen ging het om één vraag: wilde ik het huis herbouwen? Of zou ik Louise een verbrande puinhoop nalaten?

Ik bleef uitkijken over zee in de hoop dat er een antwoord zou aanspoelen op het strand. Maar er kwam niets.

Ik besloot wel niet te wachten met het verhuizen van de caravan naar het dalletje tussen de twee klippen. Kolbjörn kon ongetwijfeld een kabel trekken tussen het hoofdeiland en de scheer. Mocht het nodig zijn, dan zou hij niet aarzelen de wet te overtreden om een urgent energieprobleem op te lossen.

Het besluit de caravan te verhuizen gaf mij de kracht om op te staan. Ik liep naar de boot en plukte onderweg een van de laatste, nog bloeiende wilde rozen af en voer naar huis.

De twee boten lagen er nog. Kolbjörn was bezig een elektriciteitskabel naar de caravan te trekken. Alexandersson en Hämäläinen waren op de brandlocatie.

‘Hebben jullie iets gevonden?’ vroeg ik.

Het ontging me niet dat ze snel een blik met elkaar wisselden. Dat verontrustte me maar vergrootte ook mijn ergernis. Ongerustheid vermengd met woede leidt tot angst.

‘Wat hebben jullie gevonden?’ vroeg ik nogmaals.

‘Sporen die erop duiden dat de brand op verschillende plaatsen tegelijkertijd is begonnen’, zei Hämäläinen.

‘Wat voor sporen?’

‘Er zijn aanwijzingen voor een brandgevaarlijke vloeistof.’

‘De brand is dus aangestoken?’

Hämäläinen vertrok zijn gezicht en schudde zijn hoofd. Alexandersson keek vooral opgelaten. Hij schraapte met zijn schoen door de as, die naast de geblakerde stenen fundering lag.

‘Ik word er dus van verdacht de brand te hebben aangestoken?’ vroeg ik.

Hämäläinen schokschouderde en keek me recht aan.

‘Heb je dat gedaan?’

‘Heb ik wat?’

‘De brand aangestoken?’

Ik keek naar Alexandersson.

‘Wat is dat voor een verdomde Finse klootzak die je hebt meegebracht?’

Ik wachtte zijn antwoord niet af en liep naar de caravan. Kolbjörn, die buiten op een trap stond te balanceren, zag dat ik nijdig was maar hij zei niets.

Even later hoorde ik de boot van de kustwacht starten. Ik wachtte tot het motorgebulder was verdwenen. Toen ging ik naar buiten. Ik vertelde Kolbjörn dat ik van plan was de caravan naar de naamloze scheer te verplaatsen. Kon hij daarbij helpen? Ik wist dat hij een oude veeboot had. Het probleem om de caravan op de juiste plek in het dalletje te krijgen, zou hij met behulp van katrollen en talies kunnen oplossen.

Hij beloofde me te helpen. Een elektriciteitskabel zou ook weinig problemen opleveren.

Vlak voordat het begon te schemeren was hij klaar met zijn werk. In de buitenlantaarn bij het boothuis brandde licht.

Ik knipte de lamp aan die hij op het tafeltje in de caravan had gezet.

Nu zou het makkelijker worden om besluiten te nemen, dacht ik. Het licht zou helpen.

Die avond at ik een vissoep die geen enkele herinnering naliet. Voor middernacht sliep ik.