Parker Bilal

Moord in de oase

detective makana-reeks

Uit het Engels vertaald door Kathleen Rutten

Uitgeverij De Geus

breda 2016

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel The Ghost Runner, verschenen bij Bloomsbury

Oorspronkelijke tekst © Jamal Mahjoub, 2014

Nederlandse vertaling © Kathleen Rutten en De Geus bv, Breda 2016

Omslagontwerp total italic (Thierry Wijnberg), Amsterdam – Berlijn

Omslagillustratie © Danita Delimont/Alamy Stock Photo & Thinkstock

isbn 978 90 445 3589 1

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2016.

Proloog

Denemarken, februari 2002

De wind die door de donkere, verlaten straten joeg, sneed als een mes van ijs door zijn botten. Hij rilde en voor de zoveelste keer vervloekte hij het lot dat hem naar dit land had gebracht. Zeven jaar woonde hij hier al en er ging geen dag voorbij dat hij niet ergens anders wilde zijn. Zo niet thuis dan in elk geval op een warme plek. Het weer en de voortdurende herinnering aan het feit dat hij anders was. Het had zijn doelbewustheid versterkt. Dat was wel waar. Voordat hij hierheen kwam, had hij nooit een westerling onïtmoet, hij kende ze voor zijn gevoel nu zo goed dat hij er de rest van zijn leven mee toe kon. Zijn gezicht, zijn huidskleur, zijn geloof maakten hem tot buitenstaander. Zeven jaar al leefde hij als een schim. Ze keken op hem neer, bijna alsof ze verwachtten dat hij zich verontschuldigde voor het feit dat hij bestond.

Zijn gedachten werden onderbroken door een gure windvlaag. Hoeveel lagen je ook over elkaar aantrok, hij drong erdoorheen. Het deed pijn aan zijn hoofd. Van iemand te verwachten dat hij in deze omstandigheden leefde, was onmenselijk. Het regende dag in dag uit, weken aan een stuk. De plaatselijke bevolking scheen er geen last van te hebben. Het water liep van hen af als van een vette eend. Musab vloekte binnensmonds, trok zijn goedkope jas strakker om zich heen en liep verder. Hij overwoog om zijn avondwandeling te bekorten. De wind die aan de kale bomen schudde, bezorgde hem een onbehaaglijk gevoel, alsof hem iets griezeligs boven het hoofd hing. En alsof zijn gedachten het hadden opgeroepen vloog er een handvol sneeuwvlokken vanuit het donker tegen zijn gezicht. Hij kreunde van wanhoop. Onder zijn lange parka droeg hij een djellaba en thermisch ondergoed dat hij van een Turkse bandiet op de markt in Aalborg had gekocht. De kufar had hem te veel laten betalen, ondanks alle aleikum salaams waarmee de moslims in deze desolate uithoek je met een vals gevoel van vertrouwen in slaap susten.

Op de hoek van de straat keek Musab even achterom. De grote zwarte Transit-bus stond er nog steeds. De lichten waren gedoofd, maar zo nu en dan zag hij iets bewegen in de donkere cabine. Hij was niet echt ongerust. Hij wist dat de Politiets Efterretningstjeneste, de Deense inlichtingendienst ofwel de pet, hem in de gaten hield. Zo verwonderlijk was dat niet. De afgelopen maanden was alles anders geworden. Sinds de aanslagen op de Verenigde Staten in september hadden ze opnieuw belangstelling voor hem gekregen. De bevolking van dit land had zich de aanslagen aangetrokken, alsof ze tegen hen waren gericht en niet tegen de grote satan van de Verenigde Staten. Sentimenteel. Ze zogen alles op wat Amerikaans was, zodat hun eigen cultuur nauwelijks nog te onderscheiden was. Hij had ze in zijn woonkamer gadegeslagen, de beelden van de instortende Twin Towers. Het had hem diep geraakt, vervuld met trots, ja, niet dat hij er een aandeel in had gehad, maar de vermetelheid ervan, de vastberadenheid om de spectaculairste aanslag aller tijden uit te voeren. Het waren de jonge broeders, toegewijde aanhangers van de jihad, die het hadden klaargespeeld. Hij had op het journaal de beelden van de huilende mensen op straat hier gezien. Ze beschouwden het als iets persoonlijks. Ze hielden herdenkingsdiensten, op scholen, in warenhuizen. Het land wilde een boodschap van medeleven overbrengen. Musab moest erom lachen. Wat een dwaasheid. Maar al snel daarna ondervond hij de verandering. Taxichauffeurs werden uit hun auto gesleurd en in elkaar geslagen omdat ze een tulband droegen. Wat kon het schelen dat die niet islamitisch was. Bij vrouwen werd op straat de hoofddoek afgetrokken. Kinderen werden aangevallen door hun klasgenootjes. Musab zelf werd in een station bespuwd. Niemand stak een hand uit. Het was alsof 9/11 gevoelens van haat had losgewoeld die er altijd al waren geweest, borrelend onder het oppervlak. Hij was toen ook opgepakt. Tot driemaal toe. De vragen waren steeds dezelfde. Wist hij iets over aanslagen gericht tegen dit land? Begreep hij wel dat zijn verblijfsvergunning afhankelijk was van zijn medewerking? Dat was bluf. Juridisch gezien waren ze verplicht zijn rechten als politieke vluchteling te respecteren, ongeacht zijn opvattingen. Dat wist hij toevallig wel. De Denen gingen prat op hun progressiviteit, dat ze opkwamen voor de zwakkeren en de onderdrukten. Ze konden zich nu niet ineens tegen hem keren. Daar was zijn advocaat heel stellig over geweest. Ze konden hem niets maken. Dus in plaats daarvan hielden ze hem in de gaten. Dat was geen probleem. Hij merkte de kleine signalen op. De telefoon die ging en als je opnam was er niemand aan de lijn. Amateurs. Overal waar ze kwamen lieten ze lichte afdrukken van hun aanwezigheid achter.

Vanuit een passerende auto spoelden gelach en muziek over hem heen. Een jonge knul stak zijn hoofd uit het raampje en schreeuwde iets dat werd weggevaagd door de wind. Een fles vloog langs Musab en viel in scherven op de grond toen de auto vaart meerderde met een sliert van scheldwoorden en kakelend gejoel erachteraan. Dronken idioten op weg naar de hel. De auto verdween met gierende banden om de volgende hoek en de muziek stierf weg. De kans bestond dat ze terugkwamen, mochten ze er zin in krijgen hem nog meer te vernederen.

Musab had drie jaar doorgebracht in een asielzoekerscentrum, een oude roestige veerboot, afgemeerd in de haven van Kopenhagen, wachtend tot zijn aanvraag was verwerkt, de verschillende ambtenaren zijn verhaal hadden onderzocht en zijn bewering dat hij een politieke dissident was, was bevestigd. Uiteindelijk kwamen ze tot de conclusie dat hij de waarheid sprak, dat zijn leven gevaar liep als hij ooit naar Egypte terugkeerde. Ze verleenden hem toestemming in het land te blijven, de vrucht van hun nobele streven als beschaafd en menselijk te worden beschouwd. Hij moest erom lachen. Zou hij ergens anders op de wereld zo behandeld zijn? Ze hadden geen flauw benul hoe het buiten hun sprookjesland echt toeging. Toch lieten ze hem niet zomaar gaan. Er waren voorwaarden. De staat verklaarde dat hij naar een afgelegen stad in Jutland moest worden gestuurd. Het had net zo goed de maan kunnen zijn. Er was niets en niemand hier. De lange winternachten duurden eindeloos en de wind was koud en onbarmhartig. ’s Nachts dansten de lampen van de treilers in de haven op en neer, het water van de zee was glad en dik als dieselolie.

Zijn gezicht was verkleumd, elke ademhaling deed pijn in zijn longen. Hij hoorde het gedreun van het verkeer op de snelweg in de verte. Eigenlijk had hij niets te klagen. Er werd voor zijn natje en droogje gezorgd. Hij had een dak boven zijn hoofd en er was geen werk voor hem. De staat voorzag hem van kleren, meubels, voedsel en zakgeld. Musab twijfelde er niet aan dat hij gearresteerd zou worden als hij naar huis ging, door alleen al onder deze omstandigheden in het buitenland te verblijven leek het of hij zich ergens schuldig aan had gemaakt. En als er één ding in zijn leven was dat hij niet wilde, dan was het terugkeren naar een Egyptische gevangenis. Dus wachtte hij zijn tijd af, hoewel de gedachte aan teruggaan door zijn hoofd bleef spelen. Hij verlangde naar de vertrouwde geluiden en geuren en omringd te zijn door mensen als hijzelf. Soms werd de eenzaamheid zo erg dat hij zich afvroeg of de dood niet een beter alternatief was.

Weer werden zijn gedachten verstoord door een hard voorbijrijdende auto. Er vormde zich een stralenkrans om de lantaarns, waarvan elke oranje bol gloeide als een lucifer. Vanuit het donker waaide de sneeuw in dikke vlagen over de kale akkers achter de huizen. In het oranje schijnsel van de lampen vulden de zachte vlokken de lucht als gewichtloze, warm zilverachtig stralende insecten.

De Transit-bus was ongemerkt achter hem aan komen rijden, als een stille schaduw die hij eerder voelde dan hoorde. Hij had zijn wollen muts strak over zijn oren getrokken. Boven hem wiegden de boomtoppen in de wind. Net toen hij zich omdraaide, werd hij door iets geraakt wat hem omvergooide. Alle lucht werd uit zijn longen geperst toen hij op de ijskoude grond lag, verdoofd, niet in staat zich te bewegen. Een sneeuwvlok landde voor zijn gezicht op het trottoir. Hij zag hem tussen de sprieten van een graspol zweven, waar hij even bleef hangen. Toen verdween hij voorgoed. Het was het laatste wat Musab zich van het land herinnerde. Een stroomstoot ging door zijn lichaam en hij verloor het bewustzijn.

Toen hij zijn ogen probeerde te openen merkte hij dat het niet ging. Onder zich voelde hij de schommeling van een motor. Zijn lichaam was verkleumd. Door de spleetjes onder de blinddoek ving hij een vluchtige glimp op van lichten en schaduwen die langsschoten. Weer verloor hij het bewustzijn. Toen hij bijkwam, ademde hij de drakenadem van vliegtuigbenzine in en hoorde hij het gieren van straalmotoren die warmliepen. De kou was uit zijn lijf getrokken en vervangen door angst. Zijn voeten schraapten over het asfalt toen twee sterke mannen hem tussen zich in meesleepten een korte trap op. Zijn polsen waren samengebonden. Hij had geen gevoel in zijn benen. Er werd een naald in zijn arm gestoken en de wereld leek van hem weg te zweven. De motoren zwollen aan tot een schreeuw van waanzin toen ze over de landingsbaan denderden. Hij lag erbij als een lijk, niet in staat zijn hoofd op te tillen.

Daarna volgden er verwarde fragmenten. Flitsen van de wereld die om hem heen draaide. Een glimp van onbekende sterren door een raampje. De schok van een landing. Stemmen. Weer de lucht in. Hetzelfde vliegtuig of een ander? Een deel van hem was zich ervan bewust dat hij aandacht zou moeten schenken aan wat er rondom hem gebeurde, maar de rest van hem was zo ver heen dat het hem niet kon schelen. Hij dreef in een stroom warme vloeistof. Zelfs zijn hoofd omdraaien viel hem zwaar. De nacht ging over in de dag en vervolgens weer in de nacht. De volgende keer dat hij zijn ogen opende, lag hij te bibberen in een smalle cel, zo donker dat hij geen hand voor ogen kon zien. Hij was naakt, afgezien van een vuile luier om zijn lendenen. Het rook er naar een koeienstal. Waar was hij? Hij had honger en had het ijskoud. Hij was vooral bang. Het leek of hij van het einde van de aarde was gevallen. De deur ging met een klap open en twee mannen stonden in de opening. Een van hen draaide de pijp van een hogedrukspuit open en hij werd tegen de muur aan gesmeten door de kracht van het water. Het was zo koud dat hij zijn hart voelde stoppen. Hij snakte naar adem, overtuigd dat hij ging sterven, verdrinken of een hartaanval zou krijgen. Toen de kracht van het water afnam kwamen de twee mannen naar binnen. Ze gooiden hem een stel kleren toe. Ondergoed en een overall en wachtten tot hij zich had aangekleed. Ze boeiden zijn voeten en bonden zijn polsen samen met een plastic lus, die in zijn huid sneed. Weer bevond hij zich in een vliegtuig, alleen anders, groter en lawaaieriger. Hij lag languit op zijn rug op een harde vloer die vibreerde door het gedreun van krachtige motoren. Zijn ogen waren bedekt.

‘Je kunt de wereld zoals jij die kent vergeten, maat,’ klonk de stem van een man die zich over hem heen boog om zijn boeien te controleren, ‘je bent nu een spook.’ Vervolgens het stijgende gieren van straalmotoren en de beweging van lucht rondom hem. Hij had geen idee meer van de tijd en voelde aan dat ze hun eindbestemming naderden.

Als eerste rook hij het. Een vertrouwde prikkeling in zijn geheugen. En de warmte in de lucht. Niet langer het ijzige noordelijke klimaat. Geen sneeuwvlokken en ijs. Een trilling in zijn hart zei hem dat dit het stof was dat hij als kind had gekend. Hij worstelde opnieuw, draaide en kronkelde zich van de ene naar de andere kant, voelde de dunne plastic snoeren in zijn polsen en enkels snijden. De metalen vloer van het transportvliegtuig was hard aan zijn rug. Ze bewogen niet meer en hij lag stil. Hij hoorde het brommen van een hydraulisch systeem en voelde meer dan hij zag dat de laadklep omlaag werd gelaten. Toen viel de zon op zijn gezicht en de warmte verspreidde zich langzaam door zijn lichaam. Het leven leek terug te komen in zijn ledematen. Zoals een koning, na eeuwenlang begraven te zijn geweest, in beweging komt wanneer de deur van zijn tombe wordt opengebroken. Zoals Ramses de dageraad begroet wanneer de zon de stenen gangen in glijdt.

Intuïtief verstrakte hij toen er een paar laarzen naderbij kwamen. Iemand knielde naast hem. ‘Rustig maar,’ zei een stem in het Arabisch, ‘je hoeft niet meer te vechten. Je bent thuis.’

I
==
==
==

caïro

April 2002

(4 maanden later)

hoofdstuk een

Een streng van achterlichten kromde zich als een verwrongen regenboog langs de horizon. Geen twee paren waren hetzelfde. Rood was niet altijd rood, maar soms een schakering van oranje, felgroen of zelfs blauw. Hier en daar was er om de verveling te verdrijven in een achterraam een kermisdraaimolen van gekleurde lampjes te zien die als piepkleine springladingen opflitsten. Veel wagens hadden helemaal geen licht, ofwel omdat de lampen kapot waren ofwel omdat de bestuurders het een onnodige uitgave vonden. Makana had genoeg tijd om het object te bestuderen. Jaren in feite, en vanavond zat de Datsun voor zijn gevoel al uren vast in het verkeer, hoewel het waarschijnlijk maar drie kwartier was. Ze zweefden nu op het 6 oktoberviaduct in Abbassija. Naast hen verrezen als opgestoken hoorns de twee minaretten van de Al Nour-moskee.

De knipperende kermislampjes om het achterraam van de minibus voor hen vormden een afleiding die in Makana’s achterhoofd meetikte met Sindbads aanhoudende stroom onopgesmukte opmerkingen en filosofische inzichten.

In feite was zijn aandacht gericht op een zwarte auto vlak voor hen rechts. Het was een opvallend voertuig. Oud. Op z’n minst dertig jaar, vermoedde Makana. De eerste keer dat hij de auto had gezien, had het hem moeite gekost die te identificeren.

‘Wat is dat er voor een?’

‘Dat, ya basya?’ Sindbad had verwachtingsvol zijn lippen afgelikt, altijd blij om met zijn kennis te kunnen pronken. ‘Dat is een Benteley. Engels. Hele goeie kwaliteit, uit de tijd van de Inglezi.’

Het was een bron van verwondering voor Makana waar Sindbad al die weetjes vandaan haalde. Hij leek nooit iets anders te lezen dan de sportpagina’s en toch bleek zich een laag van informatie, een ogenschijnlijk willekeurige verzameling duistere en onsamenhangende feiten, in zijn hoofd te hebben opgebouwd, als een zandbank die door de eeuwen heen in de Nijl is aangeslibd. Je kon niet echt van hem zeggen dat hij een autoliefhebber was, aangezien hij er tevreden mee was om in deze gedeukte roestbak van een Datsun rond te rijden, maar toch verlangde een deel van hem naar het vakmanschap en de kwaliteit van een totaal andere klasse auto.

Omdat de Bentley zo opviel, was hij makkelijker te volgen. Vanavond was de enige inzittende een kleine, stevige man die een duur, slecht passend en nogal versleten pak droeg. Met zijn korte benen en buikje zag hij er onbeholpen uit, alsof hij zich met grote haast had aangekleed. De kraag van zijn overhemd zat scheef en zijn stropdas was slecht geknoopt. Het was Magdy Ragab, een welgestelde en zeer gerespecteerde advocaat van achter in de vijftig. Zijn saaie uiterlijk paste bij zijn dagelijkse routine. Bijna een hele week hadden Makana en Sindbad, samen of alleen, de advocaat gevolgd terwijl hij van zijn huis in Maadi naar zijn kantoor in het centrum en weer terug werd gereden. Hij bracht korte bezoeken aan de rechtbank, nuttigde zijn lunch aan zijn bureau en maakte lange uren, vaak tot ’s avonds negen of tien uur. Het was nu half negen, wat voor hem vroeg was om al naar huis te gaan. De auto’s voor hen schoven een stukje op en omdat er geen beweging in de rechterrijstrook zat, waren ze nog maar twee auto’s van Ragabs Bentley verwijderd. Sindbad schraapte zijn keel, wat erop duidde dat hij iets op zijn hart had. In afwachting stak Makana een sigaret op.

‘Hoelang denkt u dat ze nog nodig heeft om uit te maken dat hij niks heeft gedaan?’

Sindbads vraag impliceerde dat het object van hun onderzoek onschuldig was. Bewijsmateriaal was in zulke zaken altijd moeilijk te vinden. Volgens het islamitisch recht waren er drie getuigen vereist om overspel te bewijzen, een eis die Makana altijd was voorgekomen als een handige manier om de kwestie te omzeilen. Hoe groot was per slot van rekening de kans dat je drie mensen vond die bereid waren te zweren dat een stel een seksuele relatie was aangegaan? Maar natuurlijk kwam het nooit zover. Schuldig in vereniging. Twee mensen die gezien waren terwijl ze met elkaar praatten; meer bewijs was er vaak niet nodig om hen te veroordelen. In een maatschappij die zo sterk gericht was op kuisheid werd seks een ongezonde obsessie. Vertoon van fysieke genegenheid in het openbaar, zelfs door echtparen, werd afgekeurd, wat Makana’s werk er niet makkelijker op maakte. Hoe bewijs je ontrouw? De gebruikelijke signalen waren cadeaus, kleding, een auto, een appartement voor stiekeme ontmoetingen. Een man kon een andere vrouw zonder al te veel moeite aan zich binden met een informeel huwelijkscontract. Voor een vrouw was dat veel lastiger en de gevolgen waren ingrijpender. Veel echtgenoten maakten zich niet druk om bewijzen. Het kwam hun maar al te goed uit om hun eigen vorm van recht toe te passen, en meestal viel die minder vergevingsgezind uit dan die van de rechtbank. Louter de suggestie van ontrouw kon de reputatie van een vrouw verwoesten. Vaak eindigden zulke zaken in een patstelling. Degenen die hun partner verdachten van ontrouw lieten het onderzoek net zo lang doorgaan tot ze besloten dat het genoeg was geweest. Het geduld raakte op of het geld of de moed. Vervolgens kon het twee kanten op gaan. Zo nu en dan was Makana opgeroepen als getuige in een onvoorbereide hoorzitting in bijzijn van een rechter, maar dat kwam zelden voor en ook dan was het niet afdoende. Mannen reageerden voorspelbaar wanneer ze werden geconfronteerd met bewijs tegen hen. Krachtige ontkenningen bezworen op het hoofd van hun moeder, kinderen en iedereen die ze maar konden bedenken. Degenen die niet bereid waren te zweren dat ze onschuldig waren, neigden naar geweld. Zonder acht te slaan op de aanwezigen en al helemaal niet op de rechter stortten volwassen mannen zich op hun vrouw in een poging haar te wurgen omdat ze hen had laten bespioneren.

Wat Sindbad eigenlijk vroeg was hoeveel langer ze van mevrouw Ragab konden verwachten dat ze hen betaalde voor het volgen van haar man. Ze hadden geen bewijs van ontrouw van zijn kant gezien. Makana dacht dat mevrouw Ragab er waarschijnlijk nooit volledig van overtuigd zou zijn dat haar man niet van plan was haar te verlaten voor een ander. Ze was bazig en moeilijk in de omgang. Ze maakte zeker niet de indruk het soort te zijn dat overspelig gedrag van haar man door de vingers zou zien. Misschien dat er in haar verbeelding altijd wel ergens een jongere vrouw op Ragab zat te wachten. Makana had geen andere keus dan haar te melden dat het gedrag van Ragab tot dusver ongeveer zo normaal was geweest als te verwachten was.

De Datsun was nog een paar meter opgeschoven zodat hij nu zowat parallel stond aan de Bentley en Makana eigenlijk naast Ragab zat. Hij draaide zijn hoofd om en keek naar hem. De advocaat staarde naar de auto’s voor hen die in twee rijen omhoogliepen als een verlicht pad naar de sterren. Wat ging er door hem heen? Voor het eerst had hij deze week zijn routine doorbroken. Voor het eerst was hij een onverwachte richting in geslagen. En hij was afwezig, keek op zijn horloge en trommelde ongeduldig op het stuur. Er kwam beweging in de rechterrijstrook. Tegelijkertijd keek Ragab opzij. Zijn blik kruiste die van Makana. Het duurde maar een seconde, maar waarschijnlijk was het lang genoeg.

‘Ga maar naar rechts’, zei Makana.

Sinds hij een paar maanden terug op onregelmatige basis voor hem was gaan werken, had Sindbad geleerd hoe futiel het was om bezwaar te maken tegen een verzoek van Makana, ongeacht hoe onredelijk het ook klonk. Hij moest nog steeds de reactie om te protesteren onderdrukken, maar hij wist nu dat Makana proberen over te halen de wereld te zien zoals de meeste andere mensen die zagen, net zoiets was als proberen de stroming van de Nijl te keren. Vroeg of laat moest je accepteren dat het niet ging gebeuren.

‘Hadir, ya basya’, mompelde hij en hij gaf een ruk aan het stuur om in te voegen, wat consternatie en nogal wat getoeter veroorzaakte. Makana zag dat Ragab zijn hoofd draaide om in zijn achteruitkijkspiegel naar hen te kijken. Als hij het al niet doorhad dat hij werd gevolgd, dan zou het nu zeker niet meer lang duren. De wisseling van rijbaan bleek een goede zet. De auto’s voor hen reden langzaam vooruit en ze passeerden een stilstaand minibusje, waar de passagiers omheen stonden. Sommige bewonderden het uitzicht en staken een sigaret op alsof ze op excursie waren naar een exotische planeet, zich totaal niet bewust van de onwelluidende serenade van de auto’s die zich achter hen ophoopten. Andere stonden te kijken naar de bestuurder en zijn jonge hulpje, niet veel meer dan een jongen, die achter het voertuig hurkten en optimistisch met een hamer op de motor sloegen, alsof ze hoopten dat die van schrik weer tot leven zou komen.

‘Blijf in zijn buurt’, waarschuwde Makana, terwijl zijn weerstandsvermogen het begaf en hij het pakje Cleopatra’s weer uit zijn jaszak haalde. Iets zei hem dat ze niet zo behoedzaam hoefden te zijn. Ragab had bijna dwars door hem heen gekeken.

Toen ze van het viaduct af waren, hernam het verkeer zijn gebruikelijke waanzinnige dans en stortten auto’s zich met onbekommerde overgave in het gewoel. Makana werd er opnieuw aan herinnerd dat hij hier zelfs na al die jaren nog steeds een vreemdeling was. Het Khartoem waar hij was opgegroeid, was hierbij vergeleken eigenlijk niet meer dan een provinciaal gat. Er was zo weinig verkeer dat er volop ruimte was om op je gemak rond te toeren. De waarheid was dat hij er de voorkeur aan gaf Sindbad te laten rijden, al was het alleen maar omdat het hem vrij liet om na te denken.

De Bentley gleed bij hen vandaan en reed hard de straten door. De schittering van fel licht werd weerspiegeld in de glanzende lak toen hij langs winkelruiten, de flits van neon en verschrikte etalagepoppen vloog. Lampen gingen over in pijlen, namen, uitnodigingen: Rahman Mode, modern stijlvol, geluk, babyboom. Een waar Babel aan filmtitels, merken, logo’s, allemaal als een soort delirium samenvloeiend in de fluorescerende gloed. Toen vielen de lichten weg en de Bentley schoot vooruit onder de bomen, het donker in glippend als een bewegende schaduw.

‘Hij neemt niet dezelfde weg als anders’, meldde Sindbad, waarmee hij Makana’s gedachten hardop verwoordde. Ze waren naar het westen afgeslagen, in de richting van de rivier in plaats van verder te rijden naar het zuiden, de kant van Maadi op. Een paar minuten later waren ze omgedraaid en reden ze weer terug over de Corniche naar het centrum toe. Voor hen hield de grote auto halt aan de kant van de weg.

‘Als je hem passeert, moet je langzamer gaan rijden en dan laat je me er een stukje verderop uit’, zei Makana. Toen ze onder een boom tot stilstand kwamen, zei Makana dat hij eruit wilde. ‘Wacht hier op me’, zei hij. Toen stapte hij uit en liep terug langs de drukke weg.

De Bentley stond voor een lelijk modern gebouw met een gladde gevel dat afstak tegen de lagere, oudere flatgebouwen aan weerskanten. De wagen stond in een gebied dat voor bezoekers van de weg was afgescheiden met een stel metalen paaltjes en kettingen. Makana zag hoe Ragab de groet van de portier negeerde die opgewonden heen en weer rende om ervoor te zorgen dat de Bentley op de goede plaats stond. Makana ging de foyer in, die tot achter in het gebouw doorliep. Aan beide zijden waren liften. Toen Ragab in een ervan stapte, liep Makana hem achterna. Hij had op safe kunnen spelen en in de foyer kunnen wachten, maar hij was er nu vrijwel zeker van dat Ragab te zeer in gedachten was om hem op te merken. Rustig ging hij in de hoek van de lift achter de andere man staan. Ragab staarde naar de vloer, zich niet bewust van zijn omgeving. Op de achtste verdieping schoven de deuren met een tinkelgeluid open. Makana aarzelde maar even voordat hij Ragab naar buiten volgde. Links van hen bevonden zich glazen deuren waarop de woorden gezondheidskliniek garnata waren geschilderd. De vrouw achter de balie keek op, maar toen Makana discreet naar de snel verdwijnende Ragab wees, boog ze zich weer over haar werk.

De kliniek was rustig, modern en leeg. Aan het einde van de gang was een wachtruimte, compleet met uitzicht over de drukke weg; daarachter was het donkere schijnsel van de rivier te zien, met aan de overkant de lichten van Dokki. Ragab was de gang rechts in gelopen en halverwege ging hij links een kamer in. Makana ging zitten en pakte een tijdschrift vol met foto’s van stralende beroemdheden van wie hij nooit had gehoord. In de wachtruimte zat verder alleen een man in een rolstoel met een gevlekt hoofd en een slangetje in zijn arm. Zijn neus en mond waren bedekt met een doorzichtig masker. Naast hem stond een hoge bus met een of ander gas. Makana bladerde het tijdschrift door. Na een poosje verscheen er een verpleger, die de andere man zonder iets te zeggen meenam. Toen ze weg waren, stond Makana op om een kijkje te nemen en hij slenterde in de richting van de kamer waarin Ragab was verdwenen. De twee mannen kwamen bijna met elkaar in botsing.

Zonder op te kijken deed Ragab een stap opzij. Makana meende te zien dat hij huilde. Hij gooide het tijdschrift op de stapel op de salontafel terug en liep de gang in naar de kamer waar Ragab uit was gekomen. De deur stond op een kier. Hij hoorde geen geluid vanuit de kamer, dus klopte hij zacht aan en toen er geen antwoord kwam, duwde hij voorzichtig de deur open en ging naar binnen.

hoofdstuk twee

Midden in de kamer stond een eenpersoonsbed. De gedaante erop lag in een soort tent van doorzichtig plastic. Makana deed de deur zacht achter zich dicht en bleef even staan om de situatie te beoordelen. Niets bewoog op het bed. Er volgde geen teken dat zijn aanwezigheid was opgemerkt, er stond enkel een apparaat te zoemen dat eruitzag als een pomp. Daarvandaan liep een dikke slang de tent in. Boven het apparaat werd op een scherm met een reeks pieptonen, die een groene lijn van rechts naar links trokken, de hartslag van de patiënt geregistreerd. Makana deed een stap naar voren zodat hij de patiënt kon zien en voelde dat zijn hart even stopte met bloed door zijn aderen pompen.

Aanvankelijk meende hij een mummie voor zich te hebben. Het was moeilijk te zien of de gedaante in de tent een man of een vrouw was. Zelfs de vaststelling dat het een menselijke vorm was, vereiste verbeeldingskracht. Makana had in de nasleep van een brand lijken gezien waar de rook nog van afsloeg. De huid zwart verkoold en de gelaatstrekken opgelost in smeltend vet. In dit geval zag het gezicht eruit als een wassen masker, gesneden door een beeldhouwer met een onvaste hand. Gelukkig waren de ogen gesloten. Het haar was voor het grootste deel van de schedel gebrand, er was alleen nog hier en daar een plukje fijne zwarte wol van over. Een wezen van een andere planeet. De zwart geworden hand die op het schone laken lag, was klein en kriskras overdekt met donkerrode littekens. Om de smalle pols zat een plastic bandje waarop iets was geschreven. Toen hij zich vooroverboog kon Makana de naam Karima Ragab en de datum van vandaag onderscheiden. Wie was het? Een tweede vrouw? Een kind uit een ander huwelijk? Het feit dat mevrouw Ragab hier niet was, noch een lid van haar naaste familie, wees erop dat dit Ragabs privézaak was. Dus wie of wat had hij hier voor zich? Hij boog zich verder voorover om haar beter te kunnen bekijken. Het was een jonge vrouw, haar voorhoofd was breed en haar trekken eerder grof dan verfijnd. Het was het gezicht van een boerenmeisje, eenvoudig en open. Wat was haar band met Ragab en wat was er met haar gebeurd? Voordat hij veel tijd had om na te denken ging de deur achter hem open.

De vrouw in de deuropening was lang, niet veel kleiner dan Makana zelf. Ze was gekleed in een lange jas die tot bovenaan was dichtgeknoopt. Eronder droeg ze zo te zien een donkere broek en een coltrui. Ze had een donkerblauwe sjaal strak om haar hoofd gewikkeld. Haar ogen waren levendig en intelligent.

‘Dokter?’

Makana schudde zijn hoofd, want iets zei hem dat hij er bij deze vrouw niet mee weg kon komen. Maar zijzelf leek evenmin uit op een confrontatie. Binnen een paar seconden had ze hem opgenomen en zich verontschuldigd, waarna ze zich terugtrok. In de tijd die het Makana kostte om de kamer te doorkruisen en de gang in te lopen, was ze al bij het einde ervan aangekomen en sloeg ze de hoek bij de wachtruimte om.

Makana ging terug naar de balie. De vrouw die erachter zat, keek naar hem op. Ze had hem met Ragab binnen zien komen en was er begrijpelijkerwijs van uitgegaan dat ze bij elkaar hoorden.

‘Zojuist was er hier een vrouw. U weet toevallig niet wie het is?’

‘Nee, het spijt me, meneer. Is het belangrijk?’

‘Waarschijnlijk niet.’ Makana keek bezorgd. ‘Alleen heeft meneer Ragab me gevraagd de zaak te regelen en ik wil hem op dit moment niet onnodig lastigvallen.’

‘Natuurlijk.’ Ze knikte, want ze wilde hem graag van dienst zijn. Ze was jong, achter in de twintig, vermoedde hij, en ze was nog laat aan het werk, wat erop duidde dat ze niet getrouwd was.

‘Was u hier toen ze binnen werd gebracht?’

‘O, nee. Dat was vanochtend. Ik werk ’s nachts.’

‘Altijd? Is dat niet zwaar voor u?’

‘Nee, het heeft mijn voorkeur. Meestal is het dan rustiger.’ Ze nam hem nauwlettend op. ‘Bent u in dienst van meneer Ragab?’

‘Ja.’ In zekere zin was het ook zo, alhoewel Ragab er niet van op de hoogte was dat zijn vrouw zijn geld gebruikte om Makana te betalen. ‘Om juridische redenen heb ik een volledig rapport nodig van haar opname.’

‘Bedoelt u ons register of wilt u ook het proces-verbaal van de politie?’

‘Allebei graag’, zei Makana met een glimlach en hij keek op zijn horloge. ‘Zolang het niet te veel moeite is.’

‘Helemaal niet’, antwoordde ze, terwijl ze opstond. ‘Ik zal er meteen voor zorgen.’

Het kostte haar vijf minuten en het bood Makana de gelegenheid om rond te kijken. Het was een dure privékliniek. Daar bestonden er tientallen van in de stad, van verschillende kwaliteit, maar dit was duidelijk een van de betere. Toen het rapport arriveerde, nam Makana de tijd om het door te bladeren. ‘Hoe groot zijn de kansen op herstel?’

‘Misschien kunt u beter met een van de artsen praten.’

Ze nam de hoorn van de telefoon en een moment later verscheen er een jongeman in een witte jas.

‘Deze meneer werkt voor meneer Ragab. Hij wil informatie over zijn dochter.’

De arts fronste zijn voorhoofd. ‘Ik heb dit al eerder aan meneer Ragab uitgelegd.’

‘Dat begrijp ik,’ hield Makana vol, ‘maar ik handel de juridische kant van de zaak af, dus moet ik alle informatie hebben die er is. Maar natuurlijk als u het te druk hebt, dokter … Hamid,’ Makana boog zich voorover om het naamplaatje op de jas van de arts te lezen, ‘dan kan ik het aan meneer Ragab zelf vragen. Hoewel het natuurlijk gezien de pijn die hij nu zelf lijdt …’

‘Och nee, dat is niet nodig.’ De arts schraapte zijn keel. Voor een advocatenkantoor werken had een bepaald effect op mensen. De arts was er zich kennelijk van bewust dat hij het getroffen had met zijn baan hier. Hij was er zich ook van bewust dat Ragab een belangrijke klant was. Geen van beide wenste hij voor het hoofd te stoten.

‘Nou, de toestand is zonder meer ernstig, vrees ik. De kans dat ze het overleeft is eerlijk gezegd niet groot. Haar lichaam is voor tachtig procent verbrand en haar longen zijn ook ernstig beschadigd. De huid is een fysiek orgaan, net als het hart of de lever. Het lichaam kan er maar een beperkte hoeveelheid van regenereren.’

‘Hebt u zulke gevallen al eerder meegemaakt?’

‘Vraagt u nu hoeveel ervaring ik heb?’ snauwde de arts, vervolgens hernam hij zich. ‘Ik heb zulke gevallen al eerder meegemaakt. Misschien niet zo extreem. Je komt ze tamelijk vaak tegen in de staatsziekenhuizen. Deze methode van zelfmoord doet zich nogal vaak voor onder de lagere standen.’

‘Zelfmoord?’

‘Dat zou mijn conclusie zijn, ja.’ De arts wierp een blik op de receptioniste. ‘Als u behoefte hebt aan een tweede mening …’

‘Dat zal vast niet nodig zijn. Meneer Ragab heeft alle vertrouwen in uw werk. Hij weet dat u doet wat u kunt.’

‘Dat is erg vriendelijk van u’, mompelde de arts.

Makana zat op het bovendek van de awama te kijken naar de lichten van het verkeer dat over de brug raasde. Het knarsende geronk van de motoren werd zo nu en dan onderbroken door de muzikale trilling van de claxon van een minibus of een taxi. Het liep tegen middernacht en niets wees erop dat het minder druk werd. Hij had ontdekt dat het een hypnotische, bijna kalmerende uitwerking op hem had. Vanuit de verte was de jachtige, nerveuze drukte lichtelijk afleidend, zoals de sterren aan de hemel. Afgezien van het verkeer was het een rustige, koele nacht. Uit het krot op de oever, waar Umm Ali en haar kinderen zich om het zoveelste spelprogramma hadden geschaard, drong vaag het geluid van ingeblikt gelach tot hem door.

Op zijn schoot lag het exemplaar van het verslag dat de receptioniste in de kliniek voor hem had samengesteld. De brand waarin het meisje Karima zo ernstig gewond was geraakt, had gewoed op een adres in het oude deel van de stad, vlak bij de moskee van Ghuriyya. Een buurt waar de kern van de historische stad dagelijks aan modern verval en hedendaagse verwaarlozing blootstond. De buren hadden vroeg in de ochtend rook en vlammen uit het gebouw zien komen en hadden de hulpdiensten gewaarschuwd. Het slachtoffer was nog bij bewustzijn toen ze onder het puin uit werd gehaald en ze had zelf de naam van advocaat Magdy Ragab aan de politie doorgegeven. Nadat er contact met hem was opgenomen, had meneer Ragab erop gestaan dat het slachtoffer werd overgebracht naar de privékliniek die hij ondersteunde.

Wat was de relatie tussen dit meisje en Ragab? Het proces-verbaal gaf geen uitsluitsel. Een goedkoop petroleumstelletje zou de oorzaak van de brand zijn. Of die met opzet was gesticht, viel niet te zeggen. Niemand anders was aanwezig geweest op het adres, een flat op de eerste verdieping boven een winkel op nummer 47 aan de Sharia Helmiya. Niet het soort buurt waar je een man als Ragab verwacht aan te treffen.

Makana gooide het verslag op zijn bureau en stond op. Het beeld van het meisje in het ziekenhuisbed stond in zijn geheugen gegrift. De aanblik van haar geschonden gezicht zweefde in de lucht voor hem. Makana liep naar de reling, stak nog een sigaret op en boog zich voorover om naar de donkere werveling van het bewegende water te kijken.

Tien jaar nu werd Makana gekweld door de herinnering aan het vertrek uit zijn oude en zijn entree in dit bestaan. Steeds opnieuw had hij het in zijn hoofd afgespeeld, het moment dat de auto met zijn vrouw Muna en zijn dochtertje Nasra over de zijkant van de brug de rivier in was gekanteld; dezelfde rivier die nu onder zijn voeten door stroomde, hoewel Khartoem meer dan duizend kilometer stroomopwaarts was. Had dat hem tot deze gammele woonboot aangetrokken, de behoefte in de buurt van zijn herinnering aan hen te zijn? vroeg hij zich af.

Zijn overpeinzingen leverden nooit verrassende inzichten of onthullingen op, afgezien van de meest voor de hand liggende: dat hij in staat had moeten zijn een andere manier te vinden om te ontsnappen, vooral aan Mek Nimr – de man die hem was opgevolgd, die zijn functie had overgenomen en de rechercheafdeling waar Makana de leiding van had, had ontmanteld. Dat ene moment leek hem te bepalen. Toen, acht maanden geleden, was hem als een donderslag bij heldere hemel ter ore gekomen dat Nasra nog in leven zou zijn.

Hij had toentertijd niet geweten wat hij ermee aan moest. Een mogelijkheid om achter de waarheid te komen scheen er niet te zijn. Makana realiseerde zich nu dat hij het verhaal eigenlijk nooit had geloofd, tot vanavond. Op het moment dat hij in de kliniek naar het bed was gelopen en in de zuurstoftent naar het tengere, gemartelde lichaam had gekeken, had hij beseft dat hij diep van binnen zeker wist dat Nasra nog in leven was. Toen hij op het verminkte gezicht van dat arme meisje in de kliniek had neergekeken, waren de twee in zijn geest versmolten: zijn dochter en het meisje dat hier op sterven lag.

hoofdstuk drie

Mevrouw Ragab zat de volgende ochtend in de tuin van Groppi op hem te wachten. Een drietal obers scharrelden rond haar tafeltje. Het etablissement zag er troosteloos en verlaten uit. De grond moest nodig geveegd en in het tafelkleed zat een scheur. De thee die werd geserveerd was niet de goede soort en het personeel ontbeerde de juiste training. Mevrouw Ragab had het kennelijk op zich genomen alle meest zichtbare gebreken recht te trekken en ze hield hun in niet mis te verstane bewoordingen voor wat er moest gebeuren.

‘Je kunt geen mensen in dienst nemen die eruitzien als arme verwanten die recht uit de rif komen.’

Alsof hij was opgeroepen om hiervan te getuigen kwam er een jongeman met een horrelvoet aangehobbeld. Hij hield een pot verse thee zo scheef dat de thee uit de tuit op zijn schoenen drupte. Mevrouw Ragab wees ernaar.

‘Kijk hem nou eens. Het is zijn schuld niet, maar je moet het peil hooghouden. Dit restaurant heeft een goede naam, tenminste,’ ze wierp een vernietigende blik op haar omgeving, ‘dat had het vroeger.’

De man die ze de les las, was kaal en nerveus, hij had een peper-en-zoutkleurige snor en droeg een te groot vestje, waardoor het leek of hij plotseling afgevallen was. Hij wrong zijn handen en begon wegwuifgebaren te maken naar de ober met de horrelvoet, die zich omkeerde maar toen aarzelend bleef staan, niet wetend wat hij met de theepot moest doen.

Mevrouw Ragab was een ontzagwekkende vrouw. Makana was ervan overtuigd dat ze als de omstandigheden meewerkten behoorlijk angstaanjagend kon zijn. Ze was grofgebouwd met een bovenmaats hoofd en geblondeerd haar, dat op zijn plaats leek te worden gehouden door een onzichtbaar net. Ze had weinig vrouwelijks. De dikke laag make-up op haar gezicht maakte het eerder grotesk dan aantrekkelijk. Ze zag eruit of ze de obers met huid en haar zou kunnen verslinden als er niets beters op het menu stond. De hoofdkelner keek Makana stuurs aan terwijl hij wegdribbelend zijn kudde loopjongens voor zich uit dreef.

Mevrouw Ragab drukte een geparfumeerd zakdoekje tegen haar neus en gebaarde dat Makana moest gaan zitten. Ze boog zich naar hem toe en haar gepoederde kin raakte bijna het tafelkleed. En hoewel er niemand binnen gehoorsafstand was, fluisterde ze dramatisch: ‘Ze wassen hun handen niet als ze hun gevoeg hebben gedaan.’

Niet in staat een gepast antwoord te bedenken deed Makana er het zwijgen toe.

‘Daarom sta ik erop dat ze alles koken. Eet nooit iets wat niet gekookt is.’

‘Mevrouw Ragab, misschien kunnen we het over de kwestie van uw man hebben?’

‘Ja, natuurlijk. De reden waarom u hier op zulke korte termijn wilde afspreken is dat u iets voor mij hebt, neem ik aan?’ Ze keek hem oplettend aan. Mevrouw Ragab was via een omweg bij hem gekomen. Blijkbaar had ze een neef die een aantal hotels bezat en die had van een zeker iemand in de toeristenindustrie gehoord dat Makana hem uit de nood had geholpen. Zelfs dan nog had het enige tijd gevergd en de nodige inspanning van Makana’s kant voordat ze ervan overtuigd was dat hij opgewassen was tegen de taak.

‘Dergelijke gevallen komen vaker voor dan je denkt’, had hij haar gezegd.

‘Heus?’ Ze had hem ongelovig aangekeken. ‘Ik heb er persoonlijk nog nooit van gehoord.’

Desondanks stemde ze erin toe hem voor een proefperiode aan te nemen en dus had Makana Ragab een week lang heen en weer door de stad achtervolgd. Hij had Sindbad ingeschakeld en ze hadden om beurten de wacht voor Ragabs kantoor gehouden voor het geval dat die er te voet tussenuit zou knijpen. Maar nee, niets daarvan. Tot dusver.

‘Mevrouw Ragab, er zijn een paar dingen aan het licht gekomen die we moeten bespreken, denk ik.’

‘Dingen? Wat voor dingen?’ Mevrouw Ragab leek van haar stuk gebracht. Goud rinkelde toen ze met een hoorbare inademing naar haar keel greep, bijna alsof ze door onzichtbare handen werd gewurgd. ‘Als dit bedoeld is om meer geld van mij los te troggelen, dan kan ik u nu vertellen dat u zich de moeite kunt besparen.’

‘Dit gaat niet om geld, hoewel ik u erop wil wijzen dat ik nu al een week voor u werk en nog niets heb ontvangen.’

‘Ik heb dit aan het begin uitgelegd. Ik geloof niet in vooruitbetalen voor diensten die me nog niet geleverd zijn. Dat begrijpt u toch zeker wel? Daar zullen veel van uw cliënten hetzelfde over denken.’

In feite begrepen de meeste mensen dat Makana begon met werken op het moment dat je hem inhuurde en dat iedereen iets ter overbrugging nodig had: een aanbetaling, een voorschot, noem het wat je wilt, maar Makana liet het gaan.

‘Vertel maar eens wat u te weten bent gekomen over die nutteloze man van mij.’

‘Uw man blijkt niet helemaal eerlijk tegen u te zijn geweest, mevrouw Ragab.’

‘Dus u hebt iets gevonden!’ Haar ogen glinsterden.

‘Toen we elkaar voor het eerst spraken, hebt u me verteld dat jullie geen kinderen hebben.’

‘Moet u die dolk weer in mijn hart steken?’ Ze sperde haar opgemaakte ogen ongelovig open. ‘Dat feit hebben we al vastgesteld. Denkt u dat ik behoefte aan uw diensten zou hebben gehad als Allah zo mild was geweest om ons met nakomelingen te verrijken? Een man heeft een zoon nodig. Hij heeft kinderen nodig, al was het maar om aan de buitenwereld te bewijzen dat hij echt een man is. En mijn gevoelens dan? Denkt u dat het makkelijk is voor een vrouw van mijn leeftijd om vriendinnen te horen vertellen over de prestaties van hun kinderen? Deze wordt arts, die wordt ingenieur. Ze proberen mee te leven door te vragen waarom ik niet een of ander arm, zwart weesje uit Afrika, met God weet hoeveel ziektes, adopteer. Nee, meneer Makana, ik heb geen kinderen.’

Makana liet de woordenstroom over zich heen spoelen voordat hij de volgende vraag stelde. ‘Weet u of uw man kinderen uit een eerder huwelijk heeft?’

‘Een eerder huwelijk? Waar hebt u het over?’

‘Dus, voor zover u weet, heeft uw man geen andere kinderen?’

‘Waar denkt u het recht vandaan te halen om mij zulke intieme vragen te stellen?’ Ze keek hem zo dreigend aan alsof ze het tegen een zwakzinnige ober had.

‘Vlak voor drie uur vannacht is er een jonge vrouw opgenomen in de Garnatakliniek, die u volgens mij wel kent.’

‘Natuurlijk ken ik die. Daar komen wij al jaren.’

‘Karima Ragab. Zegt die naam u iets?’

Mevrouw Ragab fronste haar voorhoofd. ‘Bedoelt u dat ze familie van ons is?’

‘Ze is opgenomen als de dochter van uw man.’

Mevrouw Ragab was met stomheid geslagen. ‘Dat kan niet’, mompelde ze.

‘Ik kan u verzekeren, mevrouw Ragab, dat het wel zo is. Het meisje is zeventien en de kosten van de kliniek worden door uw man betaald.’

‘Het is natuurlijk een zeer exclusieve kliniek,’ zei mevrouw Ragab, terwijl ze onderzoekend de rug van haar handen bekeek, ‘om maar niet te spreken van duur, maar ik stond erop. Ik! Ik zei dat het geen zin heeft zuinig te zijn als het om je gezondheid gaat.’ Mevrouw Ragab viel stil, ze was even de draad kwijt. Als een grote gier fladderde de hoofdkelner, met een brede glimlach op zijn gezicht en een verse theepot in zijn hand, rond de tafel. De glimlach verflauwde toen mevrouw Ragab hem wegjoeg en hij blies haastig de aftocht.

‘Zeventien, zegt u? Die man schaamt zich ook nergens voor!’

‘Het meisje overleeft het misschien niet. Eigenlijk is het zeer waarschijnlijk dat ze zal overlijden.’

‘Ik vind dit allemaal zeer verontrustend. Ik wist niets van het bestaan van dat meisje tot u me erover vertelde.’ Mevrouw Ragabs stemming was omgeslagen. De woede was vervangen door verwarring en het was of ze de man die tegenover haar zat voor het eerst zag.

‘Hebt u zelf kinderen?’ Makana zag de relevantie van de vraag niet. Gelukkig verwachtte mevrouw Ragab geen antwoord. Ze klakte met haar tong. ‘Mannen zijn allemaal hetzelfde. Van buiten onverschillig, maar van binnen zo sentimenteel als een oud wijf.’

‘Hoelang bent al getrouwd, mevrouw Ragab?’

‘In augustus vijftien jaar.’

‘Dus het meisje zou uit een eerder huwelijk kunnen zijn.’

‘Dat zei ik toch al. Ik weet niets van een eerder huwelijk. Geloof me, dat is niet iets wat je geheim kunt houden, ook mijn man niet.’ Maar terwijl ze het zei, kwam er een bedachtzame uitdrukking op haar gezicht en ze staarde in de verte.

‘Als het meisje sterft,’ ging Makana verder, ‘komt er gegarandeerd een onderzoek. De naam van uw man zou naar buiten kunnen komen.’

‘Een schandaal, bedoelt u? Nee, mijn man heeft voldoende invloed om ervoor te zorgen dat dat niet zal gebeuren.’

‘Ik zat te denken dat het misschien tijd wordt voor een ontmoeting met uw man.’

‘U bedoelt wij drieën? O, nee, geen sprake van. Ik handel dit zelf af.’ En met die woorden hees ze zich uit haar stoel omhoog en trok haar rok recht. ‘Ik wou dat ze wat gemakkelijker stoelen aanschaften. Het zal wel zijn omdat de lui die hier werken gewend zijn op de grond te zitten.’ Ze liep weg, maar bleef toen even staan en zei: ‘U kunt deze zaak als afgedaan beschouwen. Stuur me alstublieft de rekening, dan betaal ik u wat ik u schuldig ben.’

‘Ik zal iemand langssturen.’

‘Doet u dat.’

Makana keek haar na toen ze wegbeende. Om de een of andere reden twijfelde hij eraan of dit de laatste keer was dat hij mevrouw Ragab had gezien. De ober met de horrelvoet was bezig dode bladeren van de tafel ernaast te vegen. Hij keek Makana met een zeker medeleven aan.

‘Kan ik iets voor u inschenken, ya basya?’

Amir Medani’s kamer had iets weg van een grot die van onder tot boven was volgepropt met papier. Stapels ervan. Opgehoopt langs de muren, op planken, in overvolle boekenkasten, op tafels. Je kreeg de neiging te denken dat hier niets gebeurde, maar Makana wist door zijn jarenlange vriendschap met de advocaat dat er ondanks de nogal bescheiden locatie, het vervallen gebouw, de gebarsten ruiten en de deuren die over de vloer schraapten, heel veel gebeurde. In het kantoor rinkelde de telefoon aanhoudend. Er kon een ambassadeur, een minister, de secretaris van een staatshoofd of een ambtenaar van de Verenigde Naties of de Europese Unie aan de lijn zijn. Amir Medani kende hen allemaal en zijn reputatie strekte zich tot ver buiten de grenzen van dit lawaaierige, stoffige kantoor uit. Makana was bekend bij zijn personeel en ze lieten hem zonder plichtplegingen door tot het heilige der heiligen. Amir Medani bezat een gezicht dat alleen beschreven kon worden als doorleefd. Het leek alsof alle slapeloze nachten en zorgen erin geëtst waren. Boven op zijn hoofd zat een bril en hij keek op van de krant die hij aan het lezen was.

‘Niets zeggen, ik ben gestorven en je komt je medeleven betuigen.’

‘Hoe is het met je?’ vroeg Makana, terwijl hij de kamer door liep naar het raam. Zoals gebruikelijk was er amper iets te zien door het groezelige glas en wat hij wel zag was niet bemoedigend.

‘Hoe het met mij is? Prima. Maar wat belangijker is: hoe is het met jou? En waar heb je gezeten?’

‘Je weet hoe het gaat.’

‘Nee, niet precies’, zei Amir Medani en hij leunde achterover en vouwde zijn handen. ‘Waarom leg je het niet eens uit?’

Makana bespeurde een zekere ergernis in zijn stem.

‘Ik zie dat je het druk hebt, zoals meestal.’

‘We hebben het altijd druk. Het is een zooitje in de wereld nu. Sinds die aanslagen op Amerika zijn alle regels overboord gegooid. Mensen worden her en der gearresteerd. Zonder procesvoering.’ Amir Medani schoof de krant opzij en grabbelde naar een aansteker en een sigaret.

‘Heb je al iets gehoord?’

‘Dit kun je niet maken, hoor.’ Amir Medani ademde langzaam uit en zijn gezicht verdween in een kring van rook. ‘Maandenlang verdwijnen en dan weer opduiken zonder enige verklaring.’

‘Welke verklaring zou je willen horen?’

‘Welke verklaring heb je?’

De twee mannen staarden elkaar even aan, toen draaide Makana zich weer om naar het raam en Amir Medani leunde met een diepe zucht achterover.

‘Je moet je door die zaak niet uit het veld laten slaan.’

‘Ik denk dat ze nog leeft’, zei Makana zonder om te kijken.

‘Dat weet je niet zeker. Niemand weet het zeker.’

‘Ik ben er zeker van.’

‘Echt? Hoe dan? Hoe kun je nou weten dat je dochter nog leeft? Alleen omdat die idioot dat zei? Hij heeft je belazerd. Hij heeft ons allemaal belazerd en kijk eens wat er van hem geworden is.’

Amir Medani doelde op de voormalige kunstenaar en ondernemer Mohammed Damazeen, van wie Makana als eerste had gehoord dat Nasra nog in leven zou zijn in Soedan. Damazeen had geprobeerd Makana’s hulp in te roepen voor een of ander smerig handeltje dat hij had opgezet en dat hem uiteindelijk het leven had gekost.

‘Ik heb je al verteld dat ik informatie heb ingewonnen. Je vroegere brigadier Mek Nimr is nou een hoge ambtenaar bij de Nationale Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. Hij wordt vierentwintig uur per dag bewaakt en woont achter een hek waar niemand bij hem kan komen.’

Het schokkendste deel van Damazeens verhaal was dat Nasra door Mek Nimr in huis was genomen. Waarom zou die zoiets doen? Hij had zijn best gedaan om Makana kapot te maken en had hem ook bijna omgebracht. Het zou hem gelukt zijn als Makana in Khartoem was gebleven. In plaats daarvan was Makana erin geslaagd te ontkomen, maar de tol die hij daarvoor had betaald was het leven van zijn vrouw en dochter, tenminste dat had hij tien lange jaren geloofd. Het klopte niet dat Mek Nimr Nasra in huis had genomen, behalve dat het op een bepaalde verwrongen manier juist heel erg klopte. Als hij Makana zelf niet in handen kon krijgen, dan kon hij ervoor zorgen dat hij de macht had over dat wat Makana het dierbaarst van alles was, zijn dochter.

‘Mek Nimr neemt alleen leden van zijn eigen stam in dienst. Zijn privébedienden, koks, chauffeurs, koeriers, het zijn allemaal Shaigiya, net als hijzelf’, zei Amir Medani.

Telkens wanneer Makana nieuws van thuis kreeg, verviel hij in gepeins over wat er daar gaande was. De afgelopen dertig jaar had het land zich ondergedompeld in de fantasie van een religieuze utopie, gestructureerd volgens de richtlijnen van een intolerante vorm van de wahabitische islam, die was overgewaaid van het Arabisch schiereiland en versterkt met een sinds de Middeleeuwen ongekende mate van geweld. De islam als oplossing voor al het kwaad. Uiteraard sloot deze opvatting hele lagen van de bevolking uit, hun staatsburgerschap hing nu af van hun acceptatie van de nieuwe regels. Makana was een van de laatsten die het bijltje erbij neergooiden. Omdat hij in zekere zin een ouderwetse idealist was, had hij altijd geloofd dat mensen weer tot rede zouden komen en het land zou worden teruggebracht naar een staat waarin diversiteit een kracht was, in plaats van een plaag die als onkruid verdelgd moest worden. Een land waarin je status niet werd bepaald door ras of godsdienst, waarin eerlijkheid en rechtvaardigheid, en niet enkel betuigingen van vroomheid, je aanzien verleenden.

‘Ik denk erover om terug te gaan.’

‘Dat is de stomste vergissing die je kunt begaan’, zei Amir Medani en hij drukte zijn sigaret uit in de overvolle asbak. Het deed hem pijn zijn vriend in deze toestand te zien. ‘Luister,’ zei hij, ‘ik heb nog steeds een heleboel contacten en vroeg of laat komt er een over de brug. In de tussentijd raad ik je aan niets overhaasts te doen. Ben je aan het werk?’

Makana knikte. De vraag bracht het beeld terug van het meisje Karima, dat in de kliniek op bed lag.

‘Nou, daar moet je je dan op concentreren.’ Amir Medani was opgestaan en om zijn bureau naar zijn vriend toe gelopen. ‘Nasra zou niet willen dat je je leven vergooit. Ze zou willen dat je verderging.’

‘Je zegt dat alsof je het ermee eens bent dat ze nog leeft’, zei Makana.

‘Misschien moet je dat wel geloven.’

Tegen de tijd dat Makana weer bij de oever van de rivier was aangekomen, ging de zon onder en baadde de awama in een donkere magenta gloed. Er wachtte hem een verrassing. Aan de kant van de drukke weg stond een auto onder de grote eucalyptusboom, waarvan de takken als een beschermende hand over de steile oever hingen. Niet zomaar een auto. Een Bentley. Toen Makana uit de taxi stapte en naar het pad liep dat naar de woonboot omlaagleidde, ging het portier open en een onbeholpen uitziende gedaante stapte uit. De gedaante kwam op Makana af en stak zijn hand uit.

‘Meneer Makana,’ zei hij, ‘ik ben Magdy Ragab.’