Arne Dahl

Amsterdam-Stockholm

Uit het Zweeds vertaald door Ron Bezemer

Uitgeverij De Geus

breda 2016

Oorspronkelijke titel Blindbock, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Published by agreement with Salomonsson Agency, Stockholm, Sweden

Oorspronkelijke tekst © Arne Dahl, 2013

Nederlandse vertaling © Ron Bezemer en De Geus bv, Breda 2016

Omslagontwerp en -illustratie Multitude

isbn 978 90 445 3591 4

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2016.

#

het opcop-team, europol

Centraal – Den Haag, Nederland:

paul hjelm: Zweedse rechercheur die tot zijn verbazing binnen Europol de leiding krijgt over het geheime, maar steeds meer gevestigde en gezaghebbende Opcop-team.

jutta beyer: zeer precies werkende rechercheur uit Berlijn die zich sterk ontwikkelt op uiteenlopende terreinen van het politiewerk, vormt samen met Arto Söderstedt een sterk duo.

marek kowalewski: Poolse bestrijder van milieudelicten met diverse onvermoede talenten en met consequent een goed humeur.

miriam hershey: Brits-Joodse rechercheur, voormalig geheim agente bij mi5, die kortgeleden op een haar na aan de dood is ontsnapt en die een klassiek koppel vormt met:

laima balodis: harde Litouwse agente, voormalig maffia-infiltrante die door haar chef wordt misbruikt voor werk dat het daglicht niet kan verdragen.

angelos sifakis: plaatsvervangend hoofd van het Opcop-team en ordebewaarder. Bestrijder van corruptie en de man die het overzicht houdt.

corine bouhaddi: lange, Marokkaanse, islamitische drugsrechercheur uit Marseille met een zekere voorliefde voor marihuana en vergelijkbare stuff.

felipe navarro: bestrijder van milieudelicten, afkomstig uit Madrid, wiens leven onlangs drastisch is veranderd en die tegenwoordig geen stropdas meer draagt.

donatella bruno: nieuwe aanwinst van het team met een verleden als corruptierechercheur en hoofd van het lokale Opcop-team in Rome.

adrian marinescu: laatste aanwinst van het team, afkomstig uit Boekarest, gespecialiseerd in afluister- en observatietechniek, vooral toegepast op leden van de maffia.

arto söderstedt: Finland-Zweedse rechercheur met een verleden als maffia-advocaat, wetenschapper, docent aan de politieacademie en actieheld.

Lokaal – Stockholm, Zweden:

kerstin holm: politiecommissaris die afscheid heeft genomen van de bureaucratie om hoofd te worden van het nationale Opcop-team in Stockholm.

jorge chavez: ervaren rechercheur met Chileense wortels, reist heen en weer tussen Stockholm en Den Haag.

sara svenhagen: verhoorspecialist en het derde paneel van het Stockholmse drieluik, reist heen en weer tussen Den Haag en Stockholm.

In de periferie:

gunnar nyberg: schrijver op het eiland Chios, voormalig rechercheur bij het vroegere A-team, door zijn voormalige collega Paul Hjelm ingehuurd als freelancer.

1 - Blindheid

Blindheid

Autobahn

maagdenburg-braunschweig, 2 januari

Ze is linea recta het licht tegemoet gereden. Het verblindt haar bijna.

Toen ze aan haar lange reis van Berlijn naar Brussel begon, had ze het gevoel gehad dat het nog midden in de nacht was. Vervolgens is ze door het bleke licht van de dageraad gereden en nu komt boven de stad waarvan ze weet dat het Maagdenburg is de magisch heldere winterzon op. Links van de autoweg meent ze in de verte de twee torens van de gotische kathedraal te zien, omgeven door de ronde zon, waardoor het lijkt alsof het licht door de torens wordt uitgestraald en ze als een aureool omsluit. Onder de autoweg slingert het Mittellandkanaal in de richting van de Elbe – of wellicht andersom – om iets buiten haar gezichtsveld Europa’s grootste kruising van waterwegen te vormen. Maar pas 10 kilometer verderop maakt een andere kruising – die van de autoweg a2 uit Berlijn met de a14 uit Leipzig – dat ze zich de waarschuwende woorden van gisteravond herinnert.

Ze is niet gewend veel auto te rijden, zeker geen lange afstanden, en de weinige keren dat ze tegenwoordig de auto nodig heeft, wordt ze meestal gereden. Maar vandaag niet, vandaag is het een speciale dag. En rijden over gladde wegen heeft ze al sinds haar twintigste niet meer gedaan.

En glad is het wel degelijk. Al een paar keer heeft ze gevoeld dat de wielen hun grip op het asfalt heel even kwijt waren – momenten waarop die afgrijselijke, oeroude angst probeert zich uit haar borstkas naar buiten te persen – en langs de kant van de a2 heeft ze al op diverse plaatsen bevroren autowrakken zien staan. Waarschijnlijk van de weg geraakt, niet zozeer als gevolg van aanrijdingen, maar van slippartijen. De monteur van haar garage heeft haar echter verzekerd dat haar winterbanden van de hoogste kwaliteit zijn.

Echt gevaarlijk kon het dus niet zijn.

Als ze maar niet aan gisteravond dacht. De jaarwisseling in Berlijn lag achter haar. Nieuwjaarsdag was in een sfeer van lome rust begonnen. Nieuwjaar, nieuwe verwachtingen, in feite nieuwe mogelijkheden. Zachtjes had ze in zichzelf gelachen. Alles was beter gegaan dan ze had durven hopen. Haar terugkeer. En alles had veelbelovender gevoeld, meer levensvatbaar. Maar toen hadden opeens die waarschuwende woorden geklonken.

‘Het gevaarlijkste stuk autoweg van heel Duitsland.’

Het begint ergens bij de grens tussen de twee deelstaten, was dat inderdaad zo? Vlak na de grensovergang tussen Saksen-Anhalt en Nedersaksen – en net op het moment dat ze zich de namen van de twee steden probeert te herinneren, rijdt ze de grens over, geheel onverwacht. Kort daarna passeert ze een bord met afstanden en plaatsnamen. Twee ervan herkent ze. Helmstedt en Peine. Dat waren toch die twee?

Ja. Ze hoort in haar hoofd de haar zo bekende mannenstem: ‘Het gevaarlijkste stuk autoweg van heel Duitsland is de a2 tussen Helmstedt en Peine.’

Ze merkt dat ze zich nog meer op de weg concentreert zodra ze Nedersaksen is binnengereden. Ze nadert Helmstedt. Tussen Helmstedt en Peine ligt Braunschweig.

Herinneringen aan haar werk in Brussel; ze houdt ervan de dingen onder controle te hebben. Deze weg loopt dwars door Duitsland, de hoofdverkeersader tussen heel Oost- en West-Europa. Elke dag 120 duizend voertuigen. Vrachtverkeer uit Polen. Massa’s uitlaatgassen, broeikasgassen, talloze soorten klimaatveranderende dampen die slechts in aantal worden overtroffen door de massa’s ongelukken. Over de politie van Braunschweig wordt gezegd dat het de drukste verkeerspolitie van Europa is.

En nu dan ook nog de gladheid.

De winterse pracht verandert als bij toverslag van karakter. Dat geldt ook voor de zon, die nu een stuk boven de horizon hangt. De magie van de zon wordt zwart; zwarte magie. Terwijl ze Helmstedt voorbijrijdt, voelt ze duidelijk een brok in haar keel.

Met rijden over de Autobahn heeft ze altijd moeite gehad. Die merkwaardige eindeloosheid. Die je dwingt om meer in je achteruitkijkspiegel te kijken dan op de weg voor je. Om altijd te moeten letten op zichzelf overschattende mannen van middelbare leeftijd die je, ter compensatie van hun minderwaardigheidsgevoel, met supersonische snelheid van achteren naderen en vervolgens op een meter afstand met hun grootlicht knipperen omdat je slechts honderdzestig rijdt.

Maar oké, ze kan niet beweren dat Franse automobilisten zo veel beter zijn. Hoewel op geen enkel gebied het cultuurverschil zo groot is. Rijdt ze liever in de wetteloze verkeersjungle van Parijs dan in deze goed gereglementeerde snelheidstuin van de Duitse Autobahn?

Eigenlijk liever in geen van tweeën. Beide zijn even slecht. Beide zijn producten van de twintigste eeuw, en de twintigste eeuw bestaat niet meer. Het wordt tijd om eindelijk een sprong voorwaarts te durven maken, de volgende eeuw in.

Wat hebben we die hele twintigste eeuw eigenlijk verspild. Al die grenzeloze mogelijkheden om een echte samenleving te creëren met plaats voor iedereen, waar niemand wordt buitengesloten. Voor het eerst in de geschiedenis beschikten we werkelijk over de mogelijkheid daartoe. En wat hebben we ermee gedaan? We hebben ons slaafs laten terugvoeren naar de meest middeleeuwse waarden, naar een steeds primitievere samenleving waarin het recht van de sterkste geldt.

Natuurlijk beseft ze dat heel haar gedachtegang gedicteerd wordt door de wens om langs Braunschweig te komen, voorbij Peine, weer de ‘gewone’ Autobahn op. Aan iets anders denken, meer niet. Alsof de Autobahn haar als het ware toestond aan iets anders te denken.

Net op het moment dat ze haar hoofd iets naar links wil draaien om een glimp van Braunschweig op te vangen, ziet ze iets anders. Haar blik in de verte, juist op de Autobahn zo cruciaal, van zulk levensbelang, vangt een knipperlicht op. Het eerste.

Het is het eerste in een reeks tekens die op haar afkomt met een snelheid die het interpretatievermogen van haar hersenen op de proef stelt. Nog zo’n vier, vijf auto’s voor haar zetten hun knipperlichten aan. Steeds meer lichten ziet ze voor zich, zowel remlichten als waarschuwingslichten, rood en oranje, en ergens vlak bij haar hoort ze het geluid van remmen, plotseling remmen. Een slippende auto?

Dan is er stilte.

Pas als haar auto roerloos op de weg staat en haar snelle, angstige blik in de achteruitkijkspiegel heeft vastgesteld dat ook het verkeer achter haar tot stilstand is gekomen, pas dan vindt de volgende reeks van gebeurtenissen plaats. Op de rijbaan van het tegemoetkomende verkeer, aan de andere kant van de vangrail.

Het eerste wat ze ziet is de rook. Niet zo’n langzame, sierlijke, ijle sliert rook die omhoogkringelt. Daar lijkt het totaal niet op. Het is eerder een grote bal van rook, een globe. Een zwarte bal die op de grond is gestuiterd en nu terug omhoog wordt geslingerd in de richting van een enorme hand die daar allang is weggetrokken. In plaats van een hand bevindt zich in de lucht iets heel anders nu de bal rook is opgelost, en dat íéts zou daar beslist niet moeten zijn. En zij zou niet uit haar auto moeten stappen als ze het ziet. Dat zouden ook de anderen niet moeten doen, uit die andere stilstaande auto’s. Maar dat doen ze wel. Alsof het in zekere zin onvermijdelijk is.

In de lucht waar zonet nog de bal rook zichtbaar was, hangt nu een aanhangwagen. Een loodzware aanhanger. Het ziet eruit als een stilstaand beeld, als een foto. En het is onmogelijk je een voorstelling te maken van de krachten die die aanhanger de lucht in hebben geslingerd.

En de aanhangwagen is de aanhanger van een tankauto.

Het is weliswaar een eind van haar vandaan en de beweging voltrekt zich zo merkwaardig langzaam dat het allemaal onwerkelijk lijkt, maar ze zou er vermoedelijk goed aan doen zich nu in veiligheid te brengen. Dat besef ziet ze ook in de blikken van de andere automobilisten. Maar het is te laat om nog iets te ondernemen, want nu stort de aanhanger van de tankauto weer omlaag. Op de weg aan de overkant ziet ze een wirwar van auto’s. Een kettingbotsing. Ze ziet verscheidene zwarte auto’s, twee rode, een blauwe, een zilverkleurige en helemaal in het midden een kleine witte. Alle lijken met elkaar in botsing te zijn gekomen, maar het ziet er niet fataal uit, niet op die allesverwoestende manier die bij de Autobahn hoort. Het ziet er in elk geval niet levensgevaarlijk uit, nóg niet.

Want het laatste wat ze ziet voordat de aanhanger van de tankauto op de resten van de kettingbotsing valt, is dat er iets uit druppelt. Niet druppelt, eerder vloeit, stroomt, ja, gutst. Van het vallende heldere vocht, dat ze slechts een fractie van een seconde waarneemt, stijgt een trilling op. Het stromende vocht uit de aanhanger van de tankauto doet de lucht vibreren.

Dan stort de aanhangwagen neer. Volstrekt geluidloos.

Er stuitert niets, het materiaal heeft niet de geringste veerkracht. De aanhanger valt alleen maar en blijft daar liggen. Vastgeplakt. Het lukt haar zich om te keren met haar gezicht naar haar medeweggebruikers en ze ziet dat ook zij weten wat er te gebeuren staat. Ze ziet het in hun ogen.

De traagheid waarmee ze hun hoofden omdraaien.

Alsof ze allen hun hoofd buigen. Als in een collectief gebed. Tot welke god dan ook.

De ondraaglijk tijdrovende pauze die volgt op het moment dat aan de lange vlucht van de aanhanger een eind is gekomen. Ze ziet het niet, maar het toenemende trillen van de lucht zegt haar dat het stromen doorgaat. Dat de vloeistof nog steeds uit de aanhanger stroomt.

En dan gebeurt het onafwendbare. De vloeistof ontbrandt. Eén enkele enorme, geluidloze vlam stijgt recht omhoog, als uit een zijdelings langgerekt boorgat van een oliebron. Het verspreidt zich in alle richtingen. En na lange afwezigheid keert nu ook het geluid terug. Als een reeks van bulderende schreeuwen. Een donderende reeks als de ene na de andere benzinetank ontploft. De onverbiddelijke kettingreactie van fossiele brandstoffen.

Nu is het een woud van vlammen. Een dichte jungle van alleen maar vuur. Ondanks de afstand golft de hitte over de toeschouwers aan de andere kant van de vangrail. Ze worden overspoeld door het effect ervan. Om de een of andere reden denkt ze dat haar wenkbrauwen nu zijn weggeschroeid.

De waanzinnige snelheid van de verbranding. Het is meer dan een kettingreactie. Alles gebeurt tegelijkertijd. De wereld gaat in vlammen op. De hitte slokt het geluid op. Het geluid wordt het vuur in gezogen. Alles is vuur. Gitzwarte rook vormt opnieuw een bal die opstijgt.

En dan stopt alles even abrupt als het is begonnen. Het vuur dooft nadat het alles op zijn weg heeft verteerd. Naarmate de bal rook verder stijgt, verandert hij meer en meer in een transparante nevel.

Alles is zwart. Zwartgeblakerd. Het is de wereld na de Götterdämmerung.

En toch niet helemaal. Toch is er in het midden nog iets over, als in het middelpunt van een cirkel. Iets wat niet zwart is. Het is wit.

Het is de kleine witte auto, tussen al het uitgebrande, zwartgeblakerde zwart.

En het krankzinnige gebeurt echt, het portier van het witte autootje gaat open. Een jonge man stapt wankelend uit, even wit als zijn auto. Hij kijkt om zich heen. Hoewel het onwaarschijnlijk is dat hij iets ziet. Het is meer een automatische beweging. Om zich heen kijken. De situatie opnemen. Zich een oordeel vormen.

De jonge man blijft naast zijn auto staan. Hij ziet niets. Maar hij leeft.

Aan de andere kant van de vangrail ziet men des te meer. Ze zien de kleine witte auto daar staan, zo te zien onbeschadigd, tussen al het nog rokende zwart. En het is als een openbaring.

Ze kijkt om zich heen. Ze observeert de andere automobilisten. Hun blikken ontmoeten elkaar, blikken die op elkaar lijken. Ze zien allen hetzelfde.

Ze zien het wit zich verheffen boven al het zwartgeblakerde uit, achter het steeds doorschijnender wordende donker van het rookgordijn.

En ze denkt: een elektrische auto.

Op dat moment beseft ze wat haar te doen staat.

Aankoop

tîrgu mureş, roemenië, 17 februari

Het komt wel voor dat mensen zich erover verbazen dat Mander Petulengro licht en donker kan onderscheiden. Velen denken dat hij de boel bedondert. Dat hij ondanks alles alleen maar slechtziend is. Maar zo is het niet. Hij is blind geboren en heeft nooit kunnen zien. Hij weet niet eens wat zien betekent.

Dat is een groot verschil met mensen die tijdens hun leven blind zijn geworden. Die lijden echt omdat ze een groot gemis ervaren. Nadat ze blind zijn geworden leven ze verder als schaduwen in het universum van de zienden.

Dat is bij hem niet het geval. Hij is eenzaam in zijn eigen wereld. Soms, als hij andere blindgeborenen ontmoet, kan hij iets van verbondenheid ervaren. Dan is het alsof zij aan zijn wereld raken. Toch komen ook zij nooit echt bij hem binnen. Nooit helemaal. Ook zij zijn eenzaam in hun wereld.

Er is een tijd geweest dat hij ernaar verlangde dat iemand in zijn universum plaats kon nemen. Het was de tijd dat hij nog rondzwierf. De kleine Luminitsa in Sarajevo. Net zo blind als hij zag zij hem beter dan ieder ander. Aanzienlijk beter dan hij zichzelf zag. Een korte periode hadden ze zich in hetzelfde universum bevonden.

Nee, nu geen tegels lichten.

Hij heeft zich teruggetrokken. Dit verzorgingshuis zal zijn laatste verblijfplaats worden. Eigenlijk wacht hij vooral op de naderende duisternis. Hij vermoedt dat de overgang niet zeer ingrijpend zal zijn.

Zelfs zijn gitaar heeft hij weggezet. Nu hij in bed rechtop gaat zitten en weer een nieuwe vlooienbeet kapotkrabt, staat hij zichzelf bij wijze van uitzondering toe zijn andere hand langs de ronde vormen van het instrument te laten glijden. De gedachte aan Luminitsa in Sarajevo wordt wreed onderbroken door de laag stof die hij tussen zijn vingers voelt. Heel even wordt hij vervuld van spijt dat hij het weer zover heeft laten komen. Daarna duwt hij ook die gedachte weg. Het is logisch. Hij heeft zich teruggetrokken. Hij heeft genoeg gespeeld, genoeg gezongen, genoeg gereisd. En heel wat meer gezien dan alle zienden.

Hij ruikt aan het stof. Verkruimelt het zacht tussen zijn vingers. Hij ruikt de geur van vuil, diepgeworteld vuil, maar ook meer dan dat. Het ruikt naar metaal. Een soort zwaar metaal. Is dit hier echt de juiste plek om zich rustig en definitief terug te trekken?

Tîrgu Mureş is niet eens zijn thuishaven. Het is het verkeerde deel van Transsylvanië. Zijn thuis was in het dorpje Casin, dicht bij Miercurea-Ciuc in Harghita. Maar na wat er is gebeurd, bestaat dat dorp niet meer. Het bevindt zich niet meer op zijn kaart. Hij werd ertoe veroordeeld een reiziger te worden. En nu is hij gestopt met reizen. En gestopt met gitaarspelen. Gestopt met zingen.

Gestopt met leven.

Hij heeft ze allang gehoord. Ze zijn de diverse kamers rondgegaan, de directeur er opschepperig achteraan, pratend op een toon die hij nooit eerder heeft gehoord. Hij begrijpt dat dat iets betekent en in een ander leven zou hij sneller gereageerd hebben. Dan was hij het verzorgingshuis al uit geweest – via een sluipweg, die hij beter kent dan zijn eigen broekzak – voor het te laat was geweest. Maar te laat voor wat? Wat kan hem hier nou nog gebeuren? Bevindt hij zich niet reeds op de bodem?

Veel te laat beseft hij dat rust niet de bodem is. De mogelijkheid tot rust. Er bestaat ook een bodem waar geen rust heerst.

Hij weet dat het overdag is. Hij weet hoe laat het is. Iets over tweeën. Het is het warmste moment van de dag. Toch voelt hij de kou in zijn ledematen. Zo oud is hij nog niet. De kou hoort zich nog niet in zijn ledematen te nestelen.

Het is midden februari, kwart over twee ’s middags. Hij voelt het licht. Weet exact hoe licht het is. De deur is dicht, dat hoort hij, dat merkt hij aan het licht; ze schijnen de deuren van alle kamers te hebben dichtgedaan. Hij beseft dat er iets te gebeuren staat.

Maar hij voelt geen angst. Waarvoor zou hij bang moeten zijn? Heeft hij in zijn leven niet alles al eens meegemaakt?

Maar als de deur van zijn kamer opengaat, voelt Mander Petulengro voor het eerst in vele jaren – nee, geen angst, dat is te veel gezegd, maar een zeker onbehagen, een gevoel dat een bewust gekozen statisch bestaan op het punt staat dynamisch te worden.

Want hij weet dat het lichter wordt als de deur opengaat. In de gang is het namelijk lichter, in de kamer van de acht ‘gasten’ in het verzorgingshuis is het het donkerst. Maar deze keer wordt het niet lichter. Hoewel hij hoort dat de deur wijd opengaat, wordt het donkerder. Nog donkerder dan het al is.

Eerst denkt hij dat zijn sterk ontwikkelde gevoel voor licht – het vermogen dat hij helemaal niet zou horen te hebben – buitenspel is gezet. Maar dan begrijpt hij dat er iets anders aan de hand moet zijn.

Iets heel anders.

Aan de voetstappen hoort hij dat ze met z’n drieën zijn en vergeleken met de lichte voetstappen van de ongeveer vijfenzeventig kilo van de directeur (die nu weliswaar lichter klinken dan anders, voorzichtiger), zijn ze alle drie zwaarder. Twee van hen zijn erg zwaar. Maar het is de derde wiens stem hij hoort: ‘De hydrocefalus was oké, maar met de rest zijn we bepaald niet blij.’

Een zware basstem, gewend gehoorzaamd te worden, neutraal, zakelijk, met een amper hoorbare dreigende ondertoon. Het geluid van een potlood op een notitieblok. Mander Petulengro piekert zich suf wat ‘hydrocefalus’ betekent terwijl hij ruikt dat de zweetlucht uit de oksels van de directeur sterker wordt.

‘Maar die Huntingtons chorea was toch wel prima?’ reageert de directeur welwillend. ‘En ook lekker klein. Die kan rendabel gecombineerd worden met een mollig moederfiguur.’

‘Het is absoluut niet jouw taak om ons werk te organiseren, toch?’

‘Dat was ook niet mijn …’

‘Ik heb nog nooit zo’n afzichtelijke achondroplasie gezien’, onderbrak de basstem hem. ‘Denk je nou echt dat die ons ook maar één cent zal opleveren?’

Mander Petulengro hoort de directeur diep ademhalen en hij probeert de puzzelstukjes bij elkaar te leggen. Wat is dit? Wat is hier gaande? En wat heeft het met hem te maken? Misschien niets. Hij hoopt niets. Hij wil zich omdraaien en weer op zijn plek tussen de hongerige vlooien gaan liggen. Maar dat doet hij niet. Hij blijft roerloos rechtop zitten. Concentreert zich. Hydrocefalus, Huntingtons chorea, achondroplasie – dat zijn toch medische termen? Maar termen van wat? Ziekten?

En: ‘Denk je nu echt dat die ons ook maar één cent zal opleveren?’

Hij hoort hoe de zwaardere voetstappen langs de acht ‘gasten’ in de kamer gaan. Eerlijk gezegd weet hij niet eens of ze alle acht aanwezig zijn. Al veel te lang heeft hij de aandacht voor zijn directe omgeving verloren.

Hij hoort de directeur zijn keel schrapen en zeggen: ‘Anderzijds is het zo dat we het beste voor het laatst hebben bewaard.’

Mander verroert geen vin. Zijn oude waakzaamheid is niet dood, die heeft slechts braak gelegen, de alertheid die hem tijdens zijn lange reizen zo vaak heeft gered. Die en het zingen. En zijn gitaar.

Voor het eerst sinds zeer lange tijd voelt hij de behoefte zijn gitaar op te nemen.

Meer gekrabbel met het potlood op papier, dan een paar voetstappen die naar voren komen. Recht op Mander af. En plotseling valt alles op zijn plaats. Elk puzzelstukje glijdt precies op de juiste plek. En voor zijn geestesoog tekent zich een beeld af. Een beeld dat niemand anders kan zien, behalve hij.

Op zijn eigen speciale manier.

‘Hij dus?’ vraagt de basstem sceptisch.

‘Blindgeboren’, antwoordt de directeur enthousiast. ‘Kijk naar zijn ogen. Wie kan er nu volledig witte ogen weerstaan?’

‘Maar hij heeft wel een lastige voorgeschiedenis?’

‘Hij heeft zich teruggetrokken’, zegt de directeur. ‘Hij heeft in augustus ’92 de genocide in Harghita overleefd, is naar het zuiden getrokken en is vijftien jaar weggebleven.’

‘Ik heb je niet om een compleet cv gevraagd’, zegt de basstem. ‘Ik wil alleen maar weten of hij ons problemen gaat opleveren.’

‘Hij is heel rustig’, reageert de directeur.

Even is het stil. Mander Petulengro meent door een drukverandering in de donkere lucht een bevestigend knikje te onderscheiden.

‘Ciprian regelt de financiële details’, zegt de basstem, waarna een van de zware voetstappen zich verwijdert. De nu aanmerkelijk vastere tred van de directeur gaat erachteraan. Ze lopen de kamer uit.

Heel even hoort hij het potlood weer over het papier gaan en dan opnieuw een paar stappen naar voren. Hij ruikt een walgelijke adem, de man is op zijn hurken gaan zitten. Dan klinkt de basstem met bedrieglijke mildheid: ‘Jij gaat geen problemen veroorzaken, hè?’

‘Ik heet Mander Petulengro’, zegt Mander.

‘Ik wil niet weten hoe je heet.’

‘Jij hebt mij dus nu gekocht?’

‘Dit is de laatste vraag die jij stelt, heb je dat begrepen? We hebben een tamelijk veelbelovend waterhoofd gekocht, een misvormde zesjarige met dansziekte en een foeilelijke dwerg. En nu met jou een onzekere kaart, een blinde met angstaanjagende, binnenstebuiten gekeerde ogen. Kom maar mee.’

Terwijl de zware voetstappen weer de kamer in komen, beseft Mander dat zijn leven zeker niet in dit vlooienbed zal eindigen. Dat alles nu weer gaat veranderen. Hij krijgt een inval en steekt zijn hand uit naar links. Hij voelt de welvingen van het instrument en ziet plotseling Luminitsa in Sarajevo duidelijk voor zich.

Ziet haar op zijn geheel eigen wijze.

‘Jullie krijgen een bonus’, zegt hij, precies op het moment dat er een loodzware hand op zijn schouder wordt gelegd. ‘Ik ben musicus.’

Er valt een stilte. De hand verdwijnt van zijn schouder.

Ten slotte zegt de basstem: ‘Musici halen we ergens anders vandaan.’

‘Maar geen blinde musicus’, zegt Mander en hij voelt zijn hart bonzen.

Opnieuw is het stil. Het soort stilte waarvan hij begrepen heeft dat er dan blikken worden uitgewisseld.

‘Oké’, zegt de basstem en de eigenaar van de stem gaat overeind staan, de stank van zijn adem wordt minder. ‘Oké, je krijgt één minuut. Bewijs het maar.’

Mander Petulengro pakt zijn gitaar. Hij blaast het stof weg. Een geur van zware metalen vult zijn neusgaten terwijl hij het instrument in de goede positie op zijn schoot zet. Hij streelt zacht de welvingen van het hout en deze keer laat hij zijn beeld van Luminitsa in Sarajevo niet los.

Zijn geheel eigen beeltenis van haar.

Als hij het eerste akkoord aanslaat, klopt zijn hart heel rustig. En om hem heen is het licht als op een gewone februarimiddag.

Contact

den haag – amsterdam, 28 juni

De schaduwen voelden vreemd aan toen in Den Haag het felle zomerlicht door de ramen van het hoofdgebouw van Europol viel en elk klein stofdeeltje in beweging leek te brengen. Het waren niet meer dezelfde schaduwen.

Het was sowieso een onverwacht eenzaam gevoel om door de burelen van Opcop te dwalen. Het was dezelfde ruimte en toch ook weer helemaal niet. Daar was de kantoortuin en daar de vergaderhoek die het Whiteboard werd genoemd, daar was de grote vergaderzaal met de sacrale koosnaam De Kathedraal en daar was Paul Hjelms eigen kamer, het kantoor van de chef, met twee ramen, één gericht naar de kantoortuin en het andere met uitzicht op de Raamweg naar Den Haag. Als hij nu door het raam van zijn totaal lege werkkamer uitkeek over de stad, meende hij de asymmetrische contouren van Europols nieuwe hoofdkwartier te kunnen zien, een paar kilometer verderop aan de andere kant van de Scheveningse Bosjes.

Het waren de laatste rommelige dagen. In de praktijk was de verhuizing al voltooid, niet het minst doordat delen van het team zich al een tijdje in Amsterdam bevonden, voor een observatieklus waarbij veel personeel nodig was. Alle kamers waren nu leeg. In de kantoortuin, waar in de afgelopen jaren zo veel denkwerk was verspild, was geen computer meer te bekennen, geen stoel, zelfs geen bureau. Het whiteboard schitterde door afwezigheid; het grote elektronische whiteboard was al verhuisd. De Kathedraal zag eruit alsof de ruimte door een oorlog geteisterd was, omgeven door zevenentwintig gapende gaten waar ooit de beeldschermen hadden gezeten met behulp waarvan het team in verbinding stond met de nationale vertegenwoordigers van alle zevenentwintig eu-lidstaten. En de kamer van Paul Hjelm was even leeg als hijzelf.

Maar op een goede manier.

Er was een tijdperk afgesloten. Een nieuwe episode stond voor de deur. En die moest op de best denkbare wijze beginnen.

Hij liep naar de uitgang. Toen hij zich omdraaide en naar de open kantoortuin keek, realiseerde hij zich dat dit waarschijnlijk de laatste keer was dat hij dit zag. Hij bleef even staan en nam de herinnering in zich op aan misschien wel de belangrijkste jaren van zijn beroepsmatige bestaan.

En de eenzaamste van zijn privéleven.

Hoewel niet lang meer. Terwijl hij in noordelijke richting naar Amsterdam reed, waren zijn verwachtingen op bijna puberale wijze hooggespannen. Tijdens de autorit van 50 kilometer ervoer hij een puur lichamelijk geluksgevoel en toen hij de afrit nam naar de plaats met die zo eigenaardig ritmische naam Haarlemmermeer, begon ook zijn hart anders te kloppen. Ritmischer.

In Haarlemmermeer ligt een van de grootste vliegvelden van Europa en bij zijn aankomst op Schiphol, daar in de aankomsthal, voelde hij dat zijn leven opnieuw begon. De tweede helft van een tijdperk nam een aanvang op hetzelfde moment dat hij haar in het oog kreeg. Klein, donker, eenvoudig, maar toen zij op haar beurt hem zag staan, straalde ze een licht uit dat hem overweldigde. Toen haar gezicht een en al glimlach werd.

Op dat moment kwam zowel Paul Hjelm als Kerstin Holm thuis.

Ze hadden er in het algemeen geen moeite mee om met elkaar te praten, eerder om ermee op te houden, maar nu vonden ze het beiden lastig de juiste woorden te kiezen. Elk woord dat nu uit hun mond kwam, zou plat klinken. Dus zwegen ze voor het merendeel tot hij haar bagage in de kofferbak had gelegd en ze naast elkaar in de auto waren gaan zitten. Toen veroorloofden ze zich een kus. Een lange kus.

Daarna schraapte ze haar keel en zei: ‘De groeten van Jorge en of ik je wilde bedanken.’

‘Waarvoor in hemelsnaam!’ riep Paul Hjelm terwijl hij de auto startte.

‘Omdat hij nu weer een beetje de chef mag zijn.’

Hjelm moest lachen: ‘Jij daarentegen zult hier helemaal geen chef zijn.’

‘Daar kan ik wel een paar weken mee leven’, zei Kerstin Holm lachend.

Daarna zwegen ze allebei weer. Het goede soort stilte. Ter hoogte van het Rembrandtpark zei Kerstin: ‘Het Ambassade Hotel, dus …?’

‘De Herengracht’, antwoordde Paul met een knik. ‘Een kleine suite met uitzicht op de gracht.’

‘Luxe’, glimlachte Kerstin. ‘Maar?’

‘Maar wat?’

‘Het klonk alsof er een “maar” op het puntje van je tong lag.’

‘Je hebt nooit overwogen om detective te worden?’

‘Niet direct naar de Herengracht, eerst naar de Lauriergracht?’

‘Zou je daar iets op tegen hebben? Het is maar honderd meter van het hotel. Even maar een kijkje nemen. Dan kun je de plek ook live zien. Bovendien kennismaken met onze nieuwe aanwinsten.’

‘Van wie er een verrekt hard werkt, naar ik heb begrepen.’

‘Adrian, ja. Op dit moment hebben we aan mensen zoals hij een grote behoefte. Zodat we geen externe tolken hoeven in te schakelen.’

Kerstin Holm knikte. Ze had er niets op tegen. Waarom zou ze. Ze had alleen op iets anders gehoopt. Zo snel mogelijk. Misschien in een schitterende hotelbadkuip.

Autorijden in het centrum van Amsterdam was altijd een waagstuk. Een continue chaos van eenrichtingsverkeer, tramrails die plotseling uit het niets opdoemden, fietsers die alle verkeersregels aan hun laars lapten – en bovendien de smalle wegen langs alle grachten die zo moeilijk van elkaar te onderscheiden waren.

De Lauriergracht was een van de kortste. En smalste. Vanuit een appartement aan de ene kant van het water kon je prima het pand aan de overkant zien. Bovendien was er vlakbij een brug. Als het nodig was konden ze zo naar de overkant rennen, naar het andere team dat al aanwezig was in een klein appartement onder de etage die in de gaten werd gehouden.

Dat had Kerstin Holm instinctief kunnen vaststellen voor ze via een zijsteegje het gebouw binnengingen en de zeer foutgeparkeerde auto aan zijn lot overlieten.

In het trappenhuis, waar de zomerse hitte voelbaar was, rook ze vocht en schimmel terwijl ze achter haar geliefde partner de smalle zestiende-eeuwse trap op liep naar de deur van een appartement waarop een bordje zat met de naam bezuidenhout.

De oude dame Bezuidenhout was sinds een paar weken ondergebracht in een aanzienlijk luxueuzere flat in de Jan Luijkenstraat. En de drieëntachtigjarige weduwe van een reder zou waarschijnlijk haar oude woning niet meer herkend hebben. Die was bezaaid met allerlei soorten observatie- en afluisterapparatuur waarvan Kerstin Holm vooralsnog geen poging deed ze te identificeren. Daarentegen probeerde ze wel vast te stellen wie de kale man was die midden in de kamer languit op een veldbed lag. Hij had een draadloze koptelefoon op zijn hoofd en deed zijn ogen open op een manier alsof hij op iets onfatsoenlijks betrapt was. En bijna besloot ze weer dicht te doen. Terwijl hij op het wankele bed rechtop ging zitten, ging Kerstin Holms blik naar het raam. Een lange donkere vrouw keek op van iets wat deed denken aan een sterrenkijker en keek naar de twee mensen die waren binnengekomen. Toen rechtte ze haar rug, waarna er een brede glimlach op haar gezicht verscheen en ze zei: ‘De chef. En commissaris Holm, neem ik aan?’

‘We hebben elkaar alleen nog maar digitaal ontmoet’, zei Kerstin Holm terwijl ze haar hand uitstak. ‘Corine Bouhaddi, nietwaar?’

‘In hoogsteigen persoon’, zei Bouhaddi en ze schudde Holms hand op een manier die dicht in de buurt kwam van een ijzeren greep.

Terwijl Bouhaddi aan het grote bureau ging zitten dat vol stond met een half dozijn beeldschermen en toetsenborden, was het de kale gelukt van zijn weerbarstige veldbed te komen en naar hen toe te lopen.

‘Adrian Marinescu’, zei hij en hij gaf Holm een hand. ‘En chef, het spijt me dat het leek of ik sliep. Dat deed ik niet.’

‘Het is oké’, zei Hjelm. ‘Je hebt hard gewerkt. Er is nu dus geen activiteit?’

Marinescu schudde zijn hoofd, zette de koptelefoon recht die op zijn zo te zien spiegelgladde schedel was scheefgezakt en zei: ‘Al ruim een uur niet.’

‘Dat zou nu weleens kunnen veranderen’, zei Bouhaddi terwijl ze een paar toetsen aansloeg. ‘Daarom stond ik aan het raam bij mijn kijker. Er komt iemand aan die er absoluut uitziet als een fietskoerier.’

Marinescu zuchtte even en zei: ‘Ik ben er klaar voor.’

Bouhaddi drukte nog een paar toetsen in. Op een van de beeldschermen zagen ze de koerier een trap op lopen, een hand in zijn grote schoudertas steken en aanbellen bij een deur waarop een bord zat met de tekst u.m.a.n. imports. Op het beeldscherm ernaast stonden twee lange mannen op van een bank en knoopten hun veel te dikke jasjes dicht. Tussen hen in schoof een derde man naar voren die zijn lichaam tegen de muur naast de buitendeur drukte. Een van de lange mannen liep naar de deur en keek door het kijkgaatje naar buiten. Toen hield hij een pistool achter zijn rug en deed met zijn linkerhand de deur open. Hij nam een maat c-5 luchtkussenenvelop in ontvangst en tekende elektronisch met links. De fietskoerier sprong de trap af zoals koeriers dat nu eenmaal doen en de lange man overhandigde de envelop aan de man naast de deur die hem aannam en uit beeld verdween. Bouhaddi drukte snel op een toets en vanuit een geheel ander perspectief vanaf het plafond werd de man weer zichtbaar terwijl hij achter een bureau ging zitten met een paar computers erop en de luchtkussenenvelop in een eigenaardig apparaat schoof. Er gleed een streep licht over de envelop, twee keer, terwijl de man aandachtig op een van de computerschermen keek. Toen sneed hij de envelop open en sprak met een basstem een paar woorden in een taal die Kerstin Holm deed denken aan een soort plat Italiaans. Het geluid was relatief zwak, maar de simultaanvertaling door Adrian Marinescu in zijn melodieuze Oostblokengels klonk des te duidelijker: ‘“Nu zullen we eens zien of ze de zooi in orde hebben gemaakt. Ik ben Scandinavië zo godvergeten zat. Gierige klootzakken zijn het daar. En in Griekenland hebben ze zelfs in de betere kringen geen poen meer.”’

Na die woorden klonk er een tweestemmig gegrom; wellicht werd er gelachen. De man trok een vel papier uit de envelop en begon te lezen. Hij knikte, maar bleef zwijgen.

‘Ze doen extréém weinig digitaal of doen het via hun mobiel’, zei Bouhaddi. ‘We denken dat ze het risico om afgeluisterd te worden willen minimaliseren.’

‘Het is niet omdat ze iets vermoeden?’ vroeg Holm.

‘Daar zijn geen aanwijzingen voor’, antwoordde Hjelm. ‘Het lijkt meer op gewone voorzichtigheid.’

‘Kunnen we die fietskoerier niet aanhouden?’

‘De leveringen vinden op verdomd veel fantasievolle manieren plaats,’ zei Bouhaddi, ‘en bovendien zijn er in Amsterdam absurd veel koeriersbedrijven die met fietsers werken. Ons meest gewaagde moment was toen we een van onze mannen aan de andere kant van de gracht een fietskoerier hebben laten tegenhouden en het vel papier hebben gefotografeerd. Dat was jij toch, Marek?’

Op een derde beeldscherm werd het gezicht van Marek Kowalewski zichtbaar. Hij zat aan een heel wat kleiner bureau in wat ook een aanzienlijk kleiner vertrek was dan de comfortabele woonkamer van de weduwe Bezuidenhout, richtte zijn brede roodachtige gezicht naar de camera en zei verbaasd: ‘Wat zijn jullie met veel!’

‘Een gastoptreden’, zei Hjelm.

Aan de zijkant van het scherm dook nog een gezicht op, een mediterraan vrouwengezicht met mooie trekken. Kerstin Holm kende haar niet, hoewel ze begreep dat het Donatella Bruno moest zijn, voormalig chef van het nationale Opcop-team in Rome, Italië, die zich uiteindelijk had laten overhalen te verhuizen van de meteorologische hitte in Rome naar de professionele hitte in Den Haag. Ze stelden zich snel aan elkaar voor voordat Kowalewski verderging: ‘Ja, dat was ik. Ik heb die fietskoerier in zijn nekvel gegrepen voor hij de kans kreeg de trap op te lopen. Ik heb hem een steeg in getrokken, voorzichtig zo’n luchtkussenenvelop opengemaakt en het vel papier dat erin zat gefotografeerd. Er zit een kopie in jullie bestand. Daarna was het erg belangrijk die envelop weer heel precies dicht te maken.’

‘Zoals je hebt gezien,’ zei Bouhaddi, ‘onderzoeken ze de envelop eerst altijd met röntgen voor ze hem openmaken. We weten echter niet precies waar ze naar op zoek zijn.’

‘Hoewel mijn grootste angst was’, zei Kowalewski vanaf het beeldscherm, ‘dat die koerier de bibberatie zou krijgen als die kerels de deur openden. Maar het ging goed. Ze vermoedden niets. Maar het was niet bepaald een werkwijze die in de toekomst voor herhaling vatbaar is. Veel te risicovol.’

‘Hier is het papier’, zei Bouhaddi en ze klikte via een vierde beeldscherm een foto tevoorschijn. ‘Een code, zoals je ziet. Onze experts zijn er al een week mee bezig zonder de code te kunnen ontcijferen. Hij bestaat uit twee delen, iets wat eruitziet als gewone losse tekst en iets wat meer doet denken aan een lijst.’

‘Wat dénken jullie waarover het gaat?’ vroeg Holm terwijl ze de onbegrijpelijke handgeschreven lettercode nauwkeurig bestudeerde.

‘Vermoedelijk zijn het rapportages van de diverse vertakkingen in Europa’, zei Hjelm. ‘Gebeurtenissen, problemen, inkomsten en, niet minder belangrijk, nieuwe aanwinsten – ze breiden zich namelijk verrassend snel uit. En misschien is het ook een operationeel plan.’

‘Ik begrijp nog steeds niet hoe ze zo veel geld kunnen verdienen met bedelaars’, zei Kerstin Holm in alle ernst.

‘Deels begrijp ik het wel’, zei Donatella vanaf het scherm. ‘In katholieke landen zijn we gul, en in tegenstelling tot Scandinavië maken we nog steeds het liefst gebruik van contant geld.’

‘Het komt dus niet doordat Scandinaviërs “gierige klootzakken” zijn’, onderbrak Hjelm haar met fraaie zelfironie.

‘Eerder door jullie onberispelijke lutherse arbeidsmoraal’, reageerde Kowalewski op zeer neutraal ironische toon.

‘Toch’, ging Bruno verder, ‘hebben we nu voor het eerst sterke aanwijzingen dat de bedelbende zich op grote schaal met mensenhandel bezighoudt. En wellicht connecties heeft met de grote georganiseerde misdaad.’

‘Maar nog steeds is het onduidelijk hoe ze te werk gaan en om wie het gaat,’ zei Hjelm, ‘en daarom zitten we hier.’

‘Als ik hier de chef was,’ zei Corine Bouhaddi met een lief glimlachje, ‘zou ik voorzichtig zijn met het woordje “we”.’

Tot haar verbazing lachte Kerstin Holm luid. Snel probeerde ze die blunder weg te praten door te vragen: ‘Het zijn dus Roemenen?’

‘Een dialect uit Boekarest’, knikte Adrian Marinescu. ‘En de bedelaars zelf zijn ook bijna uitsluitend Roemenen. Hoewel, Roma. Zigeuners, zoals ze ook wel genoemd worden, Romamusici en min of meer gehandicapte Roma. En op dit moment zie je ze in elke grote Europese stad. Het betreft tienduizenden tot slaaf gemaakte mensen.’

‘Roma uit Roemenië’, zei Hjelm.

‘Ik snap wat je nu denkt’, zei Marinescu, iets stekeliger. ‘Maar we mogen niet vergeten dat Roemenië veruit de grootste Romabevolking van Europa heeft, afhankelijk van de vraag of we Turkije ook tot Europa moeten rekenen. Anderhalf miljoen, volgens president Băsescu. Het is niet zo dat wij extra racistisch zijn.’

‘We laten die vraag voorlopig rusten’, zei Hjelm verzoenend. ‘Wij moeten nu weg.’

‘Is de conferentie al begonnen?’ vroeg Bouhaddi.

‘Nee’, antwoordde Hjelm. ‘Het gebouw wordt vanavond ingewijd met een banket ergens in de omgeving van Amsterdam.’

‘Wij logeren in een hotel’, zei Holm. ‘Waarschijnlijk heeft jullie chef zijn vrijgezellenhok in geen maanden opgeruimd.’

‘Conferentie?’ zei Marinescu, nu iets kalmer. ‘Sorry, ik zit hier al twee weken opgesloten …’

Paul Hjelm legde uit: ‘Voor de officiële opening van het nieuwe hoofdkwartier van Europol wordt een driedaagse conferentie gehouden, de European Police Convention, in het genoemde hoofdkwartier. Het wordt afgesloten met de inwijding van het gebouw op 1 juli. Pas dan mag het hele Opcop-team erbij zijn. Degenen van jullie dus die op dat moment niet hier zitten.’

Ze namen afscheid. Toen ze in de steeg aankwamen, zat er een papieren boete onder de ruitenwisser van de auto. Paul Hjelm legde hem in het handschoenenvakje waar Kerstin Holm een groot aantal van dezelfde papiertjes meende te zien liggen.

‘Amsterdam’, zei Hjelm alleen maar, gaf gas en reed weg.

De Herengracht was in de buurt. Het was slechts een klein stukje rijden en tot hun grote verbazing vonden ze een parkeerplek op loopafstand. Ze gingen naar hun kamer, inderdaad een kleine, smaakvol ingerichte suite met uitzicht op de Herengracht. Zonder zelfs maar de dikke gordijnen dicht te trekken omarmden ze elkaar zonder te aarzelen. Terwijl haar kleren op de vloer gleden, zei Kerstin Holm: ‘Wat vind je van een bad?’

‘Heel graag’, antwoordde Paul Hjelm.

Deens dagboek i

chicago, 9 mei

Energiedichtheid.

Actieradius.

Laadsnelheid.

Milieu-effecten.

Rond deze begrippen heeft mijn leven zich de laatste tien jaar afgespeeld. Daar ging het allemaal om. Uitsluitend daarom. Om die ongeëvenaarde effectiviteit die plotseling vrijkomt en die het hele speelveld fundamenteel verandert.

Tot nu toe is dat niet mogelijk geweest. Tot nu toe is het alleen maar over de theorie gegaan. Maar nu zien we het licht, vanuit diverse kanten tegelijk, dat is wat ik van deze conferentie heb geleerd. Ik heb ook nog iets anders geleerd, daarom schrijf ik dit nu, ik die anders nooit schrijf. Het was een vreemde ervaring die voor tweeërlei uitleg vatbaar is. Maar daar kom ik nog op terug, ‘lief dagboek’.

Eerlijk gezegd zijn dit soort conferenties broodnodig. Zelf let je goed op je woorden, je zegt niet meer dan nodig is en luistert naar de concurrenten die ook proberen goed op hun woorden te letten. Je probeert te horen wat er achter hun woorden schuilgaat, het onvermijdelijke moment te herkennen waarop ze zich verspreken. Topresearch gehuld in tot niets verplichtende holle frasen en groteske voorzichtigheid.

Aan de ene kant is de conferentie in Chicago tot nu toe precies zo gewoon als alle andere geweest, misschien zelfs meer dan gewoon. De verschillende researchteams hebben als haviken elkaars woorden in de gaten gehouden. Aan de andere kant is alles anders. Het is moeilijker er een vinger achter te krijgen, vooral voor een hardcore onderzoeker als ik. Toch kan ik het niet anders beschrijven dan als een bepaalde stemming, een sfeer. Een pure, ouderwetse uitvindersgeest. Op zijn minst een even ouderwetse snelkookpan. De druk neemt toe, de temperatuur stijgt, de kooktijd wordt gehalveerd en als alles klaar is, gaat het kleine ventiel open en laat fluitend een stoom los die heter is dan gewone stoom.

Het is net alsof iedereen wacht op het fluiten.

En alsof ieder van ons, ongeacht wie, dat fluiten teweeg kan brengen.

Zoals gebruikelijk zijn wij hier vreemdelingen. Uiteraard zijn de onderzoeksteams van de grote Amerikaanse universiteiten aanwezig en ook van enkele kleinere uit andere delen van de wereld. Maar die kleine zijn hier vooral om te leren, en de grote zijn allesbehalve onafhankelijk. Zij werken samen met gevestigde partners binnen de auto- en olie-industrie. En de meesten van de aanwezigen zijn uiteraard onderzoekers van puur commerciële bedrijven. Virpi en ik hebben gisteren tijdens de maaltijd vastgesteld dat wij, van de grotere deelnemers, de enigen zijn die geheel onafhankelijk zijn.

Maar zo ziet de wereld er tegenwoordig nu eenmaal uit.

En niemand houdt serieus rekening met ons. Wat mij betreft is dat prima, zeker met in het achterhoofd het bericht van Jovan vanochtend. Eigenlijk had ik toen het liefst direct het vliegtuig naar huis willen nemen.

Maar dat ik erover schrijf is maar bijzaak. De hoofdzaak is iets anders. Daar moet ik op terugkomen.

Ondanks alles is het opwindend om over het succes van anderen te horen. We mogen best vaststellen dat Tesla Motors aan kop gaat wat betreft de ontwikkeling van nieuwe auto’s, IBM blijft manmoedig doorgaan met zijn investeringen in lithium-air-batterijen, het door durfkapitalisten gefinancierde Envia Systems schijnt met zijn mooie oude lithium-ion-accu’s dicht bij een doorbraak te zijn op het gebied van energiedichtheid, maar toch is de meeste aandacht uitgegaan naar het onderzoeksteam van MIT met zijn ‘semi-solid flow cell’. Maar tijdens de MIT-lezing van vandaag kon ik toch niet nalaten te denken: dan zijn jullie toch nog maar halverwege.

Net als het team van MIT hebben ook wij een scheiding aangebracht tussen de twee fundamentele functies van de accu – het opslaan van energie tot het moment dat die nodig is, respectievelijk het leveren van energie wanneer die moet worden gebruikt – en ons grote struikelblok was nu juist de opslag. We misten een essentieel detail. Zodra dat op zijn plek zou vallen, zou het in feite mogelijk zijn, niet om een elektrische auto op te laden – waar de meesten nog steeds het hardst aan werken – maar om de ontladen accuvloeistof te verwisselen voor geladen. Heel eenvoudig je elektrische auto voltanken, bij elk willekeurig pompstation, waar de ontladen accuvloeistof gewoon opnieuw wordt geladen, chemisch, zonder elektriciteitsverbruik. Alleen maar pure restproducten. Geheel milieuvriendelijk.

Jovans bericht van vanochtend was dan misschien nog niet het essentiële detail, maar wel de eerste stap op weg ernaartoe. Zeer binnenkort zal het opslagprobleem uit de wereld zijn.

Ik ben er niet direct trots op, maar ik moet toegeven dat ik met een zeker leedvermaak naar de MIT-lezing heb geluisterd.

Het was alsof die journalist het aan me zag. Onmiddellijk erna kwam hij op me af. Bijna als een aanval. Ik heb hem direct naar zijn accreditatie gevraagd. De kaart die hij heel even onder mijn neus hield, passeerde veel te snel om te kunnen lezen. Toen vuurde hij achter elkaar zijn vragen op me af. Hoe ver is het gezamenlijke Europese project inmiddels gevorderd? Hoe dicht bij de oplossing zijn we? Denken wij dat het einde van de verbrandingsmotor nabij is? Als dat zo is, hoelang zal dat volgens ons nog duren? En toen volgde uiteindelijk de vraag: Waarom, professor, zat u zo spottend te glimlachen toen de vertegenwoordigers van het onderzoeksteam van het zeer prestigieuze Massachusetts Institute of Technology aan het woord waren?

En vervolgens vroeg hij: En professor, wat was dat voor telefoontje dat u vanochtend tijdens het ontbijt kreeg?

Ik beschouw mijzelf als een volstrekt rationeel mens. Weinig mensen zijn zo rationeel als ik. Toch kan ik niet volledig rationeel uitleggen welke krachten maakten dat ik op dat moment de geplastificeerde accreditatiekaart vastgreep die aan een koord om zijn hals hing. Ik moest gewoon zien hoe hij heette, wie hij eigenlijk was. Zijn reactie was op z’n zachtst gezegd lomp. Als mijn kracht heftig was en ondoordacht, was die van hem heftiger en extreem goed doordacht. De kracht waarmee hij het plastic kaartje uit mijn hand rukte, was niet die van een gewone wetenschapsjournalist, dat kan ik je verzekeren.

Het is me dus niet gelukt zijn naam te lezen. Maar nu ik hier in mijn hotelkamer zit en naar de snijwond in mijn rechterhandpalm kijk, zegt die snee me veel meer dan welke naam dan ook me zou hebben gezegd. Het bloed dat uit mijn hand druppelt heeft mij ertoe gebracht aan dit dagboek te beginnen. Aan de ene kant was het een alledaagse gebeurtenis tijdens een door de media gehypete energieconferentie. Aan de andere kant was het het eerste besef dat mijn werk niet langer uitsluitend gaat over energiedichtheid, actieradius, laadsnelheid en milieu-effecten. Het gaat over de toekomst – en dan zijn er andere krachten in het spel.

Het is mogelijk dat ik overdrijf. Het is zelfs zeer waarschijnlijk dat er slechts sprake was van een wetenschapsjournalist die meende een scoop op het spoor te zijn en daarom zo geagiteerd was. Maar ik weet het niet. Ik heb gemengde gevoelens. Enerzijds kijk ik er ontzettend naar uit om ons werk thuis te kunnen voortzetten; nu zijn we echt heel dichtbij.

Anderzijds ben ik eigenlijk een beetje – bang.

Banket

amsterdam, 28 juni

Langs het plafond van de hotelkamer was de weerspiegeling van de zon duidelijk in beweging. De reflectie van de felle zomerzon in het water van de Herengracht veranderde door het raam continu van invalshoek.

Kerstin Holm had namelijk nogal veel tijd nodig om haar toilet in orde te maken, wat Paul Hjelm, die gekleed in smoking op het bed lag, de gelegenheid bood op tv anderhalve voetbalwedstrijd te volgen. Drie halve wedstrijden uit de Nederlandse eredivisie. Hoewel daar nu vermoedelijk een zomerstop gold. Wat betekende dat dit herhalingen waren. Maar dat maakte voor hem geen verschil, omdat hij toch niet wist welke elftallen het waren. Hij kende Ajax, psv, Twente en sinds kort ook de Haagse thuisclub ado Den Haag. Maar dit waren geen van die ploegen.

‘Hoelang moet ik nog op die bal wachten?’ klonk een stem.

Paul Hjelm keek op en zag Kerstin Holm bij de deur staan, gekleed in een elegante avondjurk en hij dacht aan de kleine onrechtvaardigheden van het leven.

De kleine vormden een deel van zijn bestaan, de grote mochten dat nooit worden.

Hij pakte haar arm vast en gaf haar een kus. Toen bestudeerde hij haar felrode jurk en zei: ‘Dat was het wel waard om drie halve wedstrijden te moeten wachten.’

Ze lachte en schoof zijn vlinderdasje recht, waarna ze het hotel verlieten, de nog steeds even warme, drukke stad in.

In een taxi waarvan de airco kapot was, vroeg Paul Hjelm de naar tabak stinkende taxichauffeur: ‘Hoe ver is het naar het Muiderslot?’

‘Ongeveer 15 kilometer’, antwoordde de chauffeur met hese stem.

‘Het klinkt erg sexy als je Nederlands praat’, zei Kerstin Holm in het Zweeds.

Hjelm glimlachte en zei: ‘Hoewel de juiste vraag zou zijn geweest: wát is het Muiderslot?’

‘Meen je nu echt dat je daar niks over gelezen hebt? Het Muiderslot is een middeleeuws kasteel dat op een klein eilandje ligt aan de zuidpunt van het zuidelijkste van de grote aangelegde meren, het IJmeer, dat schrijf je met een grote I en een grote J. Vroeger lag het in zee, nu in een meer.’

‘Een middeleeuws kasteel?’

‘Ja, uit de dertiende eeuw.’

‘Nu we het toch over het verre verleden hebben’, zei Hjelm. ‘Heb ik je verteld dat Gunnar me gebeld heeft?’

‘Welke Gunnar?’

‘Ben je nu je oude strijdmakkers al vergeten?’

‘Verrek, Gunnar Nyberg?’ riep Holm. ‘Ik heb al minstens een half jaar niets meer van hem gehoord. Wat wilde hij?’

‘Geloof het of niet, maar hij is echt bijna klaar met zijn roman.’

‘En daarom heeft hij jou gebeld?’

‘Meen ik in mevrouws stem enige ironie te horen?’

‘Het is toch al heel lang geleden dat jij tijd had om een roman te lezen?’

‘In mijn alledaagse eenzaamheid lees ik in feite meer dan ooit. Helaas vooral politierapporten en memo’s. Maar Gunnar belde me jammer genoeg niet om literaire redenen, maar om financiële. Hij vroeg of ik goede contacten had bij wie hij een verzoek kon indienen voor een eu-subsidie. Ik heb het er met een paar mensen over gehad.’

‘En hoe was het met mijn oude Gunnar? Heeft hij het nog steeds naar zijn zin als schrijver?’

‘Hij en Ludmilla zijn onlangs getrouwd.’

‘Maar allemachtig’, zei Kerstin Holm. ‘Waarom heeft hij daar niets over gezegd? Zoiets hoor je je oude partner toch te vertellen?’

‘Verder lijkt het goed met hem te gaan. Ze schijnen het op Chios erg naar hun zin te hebben, maar ik meende toch iets van financiële zorgen in zijn woorden te horen. Of van onrust.’

‘Hij is ontzettend snel van honderd naar nul gegaan’, zei Holm. ‘Het effect van plotseling op de rem gaan staan merk je pas achteraf.’

De taxi had inmiddels het centrum van Amsterdam achter zich gelaten en reed nu op de autoweg in de richting van de meren. Hjelm bleef zich verbazen over de kunstmatige meren in Nederland en over de drooggelegde gebieden, de polders. Hier hadden ze de natuur in eigen hand genomen, zomaar een grote inham van de zee met een dijk afgesloten, de Zuiderzee, en deze veranderd in een groot meer, het IJsselmeer, met zoet water uit de rivier de IJssel. De oppervlakte van het IJsselmeer werd gereduceerd tot een derde deel en het overige gedeelte bestond nu uit bebouwbaar land en enkele kleinere meren, waarvan het meest zuidelijke het IJmeer was, waar ze nu net langsreden.

Snel naderden ze het kleine, nogal anonieme stadje Muiden, waar ze doorheen moesten rijden om bij het eiland met het kasteel te komen, het Muiderslot. De grijze torens staken fier uit boven het helderblauwe water. Toen ze wat dichterbij kwamen, zagen ze dat de onmiskenbaar middeleeuwse vestingwallen bovendien waren omgeven door een klassieke slotgracht. Heel even werden ze de Middeleeuwen binnengereden, kruisridders die vol heimwee terugkeerden na een van hun wereldomspannende kruistochten. Maar daarna doken de zeilboten op en de auto’s. En de middeleeuwse oorlogsvlaggen die, in plaats van de insignes van de lokale leenheren, getooid waren met de gele sterrencirkel van de eu, wat een onverwacht ironische indruk maakte. De vlaggen werden gedragen door een groepje middeleeuwse grappenmakers dat bij elke nieuw aankomende auto deed alsof het hem wilde aanvallen. De meeste auto’s op de parkeerplaats van het kasteel waren geen taxi’s, maar limousines waaromheen een groep zichzelf kastijdende middeleeuwse monniken cirkelde. De chauffeurs van de limousines probeerden ze weg te duwen – als irritante lachspiegelbeelden – terwijl ze zich rokend voorbereidden op een lange en saaie periode van nachtelijk wachten.

Hjelm en Holm stapten uit de taxi en werden overvallen door weer een ander middeleeuws gezelschap, deze keer een groep muzikanten met instrumenten die een getrouw beeld gaven van die tijd, zoals: violen, dwarsfluiten, doedelzakken, schalmeien, eenhandsfluiten en natuurtrompetten. Het viel Hjelm op dat alle musici dezelfde bruine huidskleur hadden, alsof ze allen tot hetzelfde volk behoorden.

Het paar naderde de kasteelhekken, die bewaakt werden door een aantal in livrei geklede bedienden wier stoere blikken allesbehalve op die van bedienden leken. Hjelm meende zelfs een gezicht te herkennen dat hij eerder in een van de gangen van Europol was tegengekomen, vermoedelijk een agent die het zat was alleen maar achter een bureau te zitten. De man wendde demonstratief zijn hoofd af toen Hjelm naar hem knikte. Waarschijnlijk een bijverdienste die niet volledig door de beugel kon.

‘Welkom’, zei een van de bedienden op weinig uitnodigende toon en vinkte op een lijst hun namen af. ‘Naast de kasteeldeuren hangt een plakkaat met de tafelschikking.’

Op de binnenplaats van het kasteel wemelde het van de hoogwaardigheidsbekleders in chique kledij en een onevenredig groot aantal serveersters van wie er een hen beiden onmiddellijk voorzag van een glas champagne. De ietwat te harde middeleeuwse muziek leek uit zo veel richtingen te komen dat Hjelm vermoedde dat verscheidene muziekgezelschappen zich achter de kasteelmuren stonden op te warmen. De heer Hjelm en mevrouw Holm bewogen zich, balancerend met hun glas champagne, door de feestende menigte zonder ook maar iemand te herkennen. Tot ze zich naar voren hadden gewurmd bij het plakkaat met de tafelschikking, waar ze vaststelden dat ze schuin tegenover elkaar kwamen te zitten aan een tafel in een ruimte boven in het kasteel die de Wapenkamer heette. Op dat moment voelde hij een hand op zijn schouder en keek hij in het jeugdige gezicht van de directeur van Europol. Ze begroetten elkaar hartelijk. Kerstin Holm had hem een paar keer eerder ontmoet en hij had op haar een wijze en ervaren indruk gemaakt.

‘Ik vrees dat de tafelheer van mevrouw Holm een beetje saai is’, brulde hij om het schelle geluid van de dwarsfluiten te overstemmen. ‘U zit naast Hubert Carabott, korpschef van de rijkspolitie van Malta, een waarschuwing tegen vroege veroudering. Maar ik vraag me af, Paul, of jij jouw tafeldame wel op de juiste waarde zal weten te schatten.’

‘En dat zeg je dus terwijl ik ernaast sta’, riep Kerstin Holm glimlachend. Het was moeilijk om tegelijk te roepen en te glimlachen, het voelde alsof ze haar gezicht op een vreemde manier vertrok.

‘Zuiver platonisch, uiteraard’, verduidelijkte de directeur. ‘Het is een speciale genodigde, Marianne Barrière, eurocommissaris uit Frankrijk.’

‘Ik zie wel’, riep Hjelm weinig geïmponeerd.

‘Alhoewel, ik weet dat je het meest uitziet naar het moment dat dit hele gedoe weer achter de rug is!’ riep de directeur in zijn oor terwijl hij een hand op zijn arm legde.

‘Praat je uit eigen ervaring?’ vroeg Hjelm en hij voelde dat zijn stem hem in de steek begon te laten.

‘Ik ben directeur van een groot eu-apparaat!’ riep de directeur neutraal. ‘Dan denk je niet zo.’

‘En toch …’ begon Hjelm, maar toen was de directeur al meegevoerd op de steeds meer deinende golven van de menigte.

Paul en Kerstin probeerden bij elkaar te blijven, maar al na vijf minuten waren ze elkaar kwijt. Paul was net in gesprek geraakt met een vrouwelijke Deense politiechef die hij zojuist had leren kennen, toen zij door de bewegende massa uit zijn gezichtsveld verdween en hij vervolgens tegenover de Griekse minister van Binnenlandse Zaken kwam te staan die ervoor zorgde dat hij een en ander over de eu te horen kreeg wat hij liever niet had willen horen, ook al waren de Griekse vertalingen van Engelse schuttingwoorden zeer vermakelijk. Daarna klonk er een bel waarvan het geluid deed denken aan een laatste aansporing in het theater om de zaal binnen te gaan, waarna alle gasten het kasteel betraden.

Een grote brede deur, een stenen trap die vaag naar de Middeleeuwen rook, vrouwen op hakken van een decimeter en lange jurken die grote moeite moesten doen omhoog te komen op iets wat gebouwd was in een tijd lang voordat de combinatie van naaldhakken en strakke avondjurken voor het eerst het daglicht had gezien, veeltalig gniffelend geroezemoes dat nochtans via een ruimtesonde in het heelal zou kunnen worden opgevat als Engels, zij het gebrekkig. De jacht door de zalen, op zoek naar de juiste kamer, de juiste tafel, de juiste stoel.

De Wapenzaal moest het vertrek zijn geweest waar vroeger de wapens werden bewaard, waar ooit de ridders zich ontdeden van hun hellebaard en harnas. Het was de grootste kamer die Paul Hjelm tijdens het ronddwalen had gezien. Uiteindelijk wees een serveerster hem zijn plek. Aan de andere kant van de tafel stond Kerstin Holm al. Dat ze daar stond, was als een openbaring, een oase in de woestijn. Ze lachte een beetje ironisch naar hem en over de tafel heen kneep hij even in haar hand. Een oudere heer wees haar de plek waar ze zich al bevond, waarschijnlijk Hubert Carabott, korpschef van de rijkspolitie van Malta. De stoel naast Hjelm was nog steeds leeg, maar op het naamkaartje dat op een van de vele lege wijnglazen lag, stond de naam van Marianne Barrière. Zijn aandacht werd getrokken door de vrouw die recht tegenover hem stond en die op haar beurt ook haar tafelheer miste. Ze stelden zich voor. Zij was hoofdofficier van justitie in Bratislava, Slowakije, en hij kon met geen mogelijkheid haar naam verstaan, ook haar naamkaartje kon hij niet lezen. Terwijl ze, nog steeds staande, over ditjes en datjes praatten, wierp hij even een blik in de richting van Kerstin Holm aan de andere kant van de tafel. Ze had natuurlijk niet zo verwijtend naar hem moeten kijken als ze nu deed. Hij schrok pas echt toen hij de Slowaakse hoofdofficier van justitie door de ogen van Kerstin zag en zich realiseerde dat ze mooi was. Maar de Slowaakse was toen al in beslag genomen door haar tafelgenoot die zojuist was gearriveerd en die eruitzag als een grijzende, maar gecastreerde filmster. Terwijl Paul Hjelm zich afvroeg waar die gedachte vandaan kwam, was ongemerkt ook zijn eigen tafeldame gearriveerd. Ze was een stralende, zeer Franse vrouw van amper vijftig. Ze glimlachte en zei in het Engels met een licht Frans accent: ‘Ik begon me al af te vragen wanneer u belangstelling zou kunnen opbrengen voor uw tafeldame.’

‘Het spijt me’, zei Paul Hjelm en hij stak zijn hand uit. ‘Paul Hjelm.’

‘Marianne Barrière. Normaal gesproken wordt van een man verwacht dat hij vooraf nagaat wie zijn tafeldame is en haar, wanneer het tijd is voor het diner, naar de tafel begeleidt en haar stoel aanschuift als ze gaat zitten. Hij betrekt haar in het tafelgesprek en na de maaltijd danst hij met haar de eerste dans.’

‘Ik ben er niet zo zeker van dat er veel zal worden gedanst’, zei Hjelm en hij schoof haar stoel naar achteren. ‘Hoeveel middeleeuwse dansen beheerst madame?’

‘Preciezer uitgedrukt, is het mademoiselle’, zei Marianne Barrière, maar ze ging nog niet zitten. In plaats daarvan stelde ze zich voor aan de mensen om haar heen, wat Hjelm uiteraard ook had behoren te doen. Toch lukte het hem zich niet echt een boerenpummel te voelen, die tijd was min of meer voorbij. Nu maakte hij deel uit van dit alles, of hij dat nu wilde of niet. Hij zag hoe Kerstin Holm en Marianne elkaar de hand schudden en een paar onhoorbare woorden wisselden die werden bezegeld met een wederzijdse schaterlach en een miniem gebaar in de richting van Hjelm. Hij glimlachte slechts naar hen.

Ten slotte, alsof iemand een onzichtbaar teken had gegeven, ging iedereen aan tafel zitten en begonnen de serveersters met het opdienen. Vroeg of laat zou Hjelm ooit begrijpen hoe zulke tekens functioneerden, zo sprak hij zichzelf moed in. Voor je doodging moest dat inzicht tot je zijn doorgedrongen.

‘Ik weet wel het een en ander over u en mevrouw Holm’, zei Marianne Barrière. ‘Zo te zien aanzienlijk meer dan u over mij weet.’

‘Ik weet alleen maar dat u eurocommissaris bent’, gaf Hjelm toe. ‘Voor Frankrijk, veronderstel ik. Maar waarom weet u het een en ander over ons armzalige bestaan?’

‘Omdat ik geloof in het principe van hechte samenwerking, het bewaren van de vrede in Europa, en daarom reken ik het tot mijn taak als commissaris me een beeld te vormen van alle activiteiten binnen de eu, niet het minst de, zullen we ze de gevoelige onderdelen noemen …?’

‘Zo kunnen we ze wel noemen, als we maar zachtjes praten. Eerlijk gezegd weet ik niet precies wat een eurocommissaris eigenlijk doet …’

‘Ik neem aan dat u weet wat de rol van de Europese Commissie in het grote politieke spel is. Als het Europarlement de vertegenwoordiging van de Europese Unie is, dan is de commissie haar regering. Met uit elk land één commissaris, zevenentwintig bij elkaar, met elk zijn eigen portefeuille en een eigen kabinet met politieke adviseurs. En elk een eigen directoraat-generaal dat als taak heeft wetsvoorstellen voor te bereiden.’

‘Zoveel wist ik ongeveer wel’, zei Hjelm terwijl hij met zijn vork in een voorgerecht prikte waarvan hij achteraf niet zou kunnen vertellen wat het was geweest. ‘Ik geef namelijk zelf leiding aan een soort Europese Commissie in zakformaat. Maar wat doet ú?’

Marianne Barrière lachte klaterend en zei: ‘Ik ben commissaris voor milieuzaken binnen de eu. En hoe men ook mag denken over de verouderde structuur van de commissie, dat de meeste commissarissen, zoals tegenwoordig veel wordt gezegd, er vooral lijken te zitten om hun eigen zakken te vullen en dat de commissie eenzijdig partijpolitiek is samengesteld, we hebben in elk geval één groot voordeel. Wij zijn nog steeds de belangrijkste machtsfactor in Europa als het om Europese wetgeving gaat. De Europese Commissie heeft het alleenrecht om wetsvoorstellen te doen die voor heel Europa gelden. Wetgeving die de wetten van alle zevenentwintig lidstaten overstijgt. De machtigste wetten ter wereld.’

Paul Hjelm hief zijn wijnglas en zei: ‘U klinkt alsof u bezig bent een buitengewoon spannend wetsvoorstel voor te bereiden.’

‘U hebt er nooit aan gedacht detective te worden?’ zei Marianne Barrière, lachte breed en hief haar glas.

‘Het is dus zo?’ zei Hjelm en hij nam een slok witte wijn die vermoedelijk een chablis was, maar zijn smaakpapillen begonnen nu al enigszins overbelast te raken.

Marianne Barrière dronk haar glas leeg, boog zich naar hem toe, richtte haar heldergroene ogen op hem en fluisterde samenzweerderig: ‘Het is net als met Opcop: het is veel te vroeg om er nu al met de buitenwereld over te praten.’

Hjelm lachte en leunde naar achteren. Terwijl er nog een voorgerecht en nog een glas witte wijn op tafel belandden, overviel hem een uiterst behaaglijk gevoel dat hij niet kon definiëren. Het had met politiek te maken. In zijn werk kwam hij veel politici tegen en meestal vermeed hij zelf zo veel mogelijk elke vorm van politiek. Hij kreeg altijd hetzelfde licht onaangename gevoel als hij een politicus sprak, een gevoel alsof hij met een uitsluitend in economie geïnteresseerde topambtenaar praatte die een lange, ingestudeerde monoloog hield. Marianne Barrière was heel anders. Bij haar kreeg je het gevoel dat ze blaakte van energie voor de politiek, voor de mogelijkheid het leven van zo veel mogelijk mensen te kunnen verbeteren. Misschien dat hij overdreef – voor zo’n oordeel had hij haar tot nu toe nog veel te kort gesproken – maar bij haar voelde hij plotseling hoe hij werd teruggevoerd, voorbij alle nationale en persoonlijke machtsspelletjes, alle meer of minder openlijke vormen van corruptie, al het gelobby, al het op prestige gerichte gekonkel, alle belastingontduiking en alle budgetplafonds, alle bezuinigingen, alle keuzemogelijkheden en alle outsourcing. Hij was weer terug bij de pure kern. Bij wat politiek behoorde te zijn. Het creëren van een zo rechtvaardig en duurzaam mogelijke samenleving. Meer niet.

Hij lachte in zichzelf en ving Kerstin Holms blik aan de andere kant van de tafel op. Op de een of andere vreemde manier verbeeldde hij zich dat zij hetzelfde voelde. Hij meende dat te kunnen opmaken uit haar onverwacht geconcentreerde gelaatstrekken. Toen proostten ze en ontspande haar gezicht weer. Ze maakte met haar hoofd een klein knikje naar de plek rechts van haar en Hjelm kon het niet laten te lachen toen hij de korpschef van Malta’s rijkspolitie, Hubert Carabott, met gesloten ogen zag zitten terwijl het wijnglas in zijn hand steeds schever opzij ging hangen. Terwijl hij zich omdraaide en een paar woorden wisselde met de Slowaakse hoofdofficier van justitie, maakte Kerstin van de gelegenheid gebruik zich schuin over de tafel te buigen, en vanuit een ooghoek zag hij hoe Marianne Barrière op haar beurt zich naar haar toe boog. Ze spraken enkele woorden die hij met geen mogelijkheid kon verstaan. En dat was ook prima.

Toen werd het hoofdgerecht geserveerd en het diner kabbelde voort onder een toenemend geroezemoes. Vanaf de binnenplaats van het kasteel klonken nog diverse schelle middeleeuwse klanken en naarmate de avond vorderde, leken de witgekalkte stenen muren van het Muiderslot almaar vochtiger te worden. Steeds vochtiger door de aanwezigheid van veel mensen.

Kerstin Holm had het definitief opgegeven contact met haar tafelheer te onderhouden en nam nu even enthousiast deel aan het gesprek als haar geliefde. Toen het laatste bodempje rode wijn zich vermengde met het ongetwijfeld verrukkelijke hoofdgerecht – onmiskenbaar middeleeuwse, ondefinieerbare, maar ongekend malse stukken vlees, gegrild boven open vuur – boog Kerstin Holm zich naar voren met een gebaar naar de Wapenzaal en zei tegen Marianne Barrière: ‘Toen we vorig jaar aan een grote zaak werkten, is me iets opgevallen wat ik niet eerder had geconstateerd. Dat onze beschaving in feite continu in gevecht is met de Middeleeuwen. Er zijn binnen onze samenleving hele groeperingen die glasheldere waarden aanhangen die rechtstreeks afkomstig zijn uit die donkere jaren. Het zijn werelden waar noch de Renaissance, noch de Verlichting is doorgedrongen.’

‘Dat is helemaal waar’, reageerde Marianne Barrière en ze dronk intussen flink door. ‘Want tegelijkertijd heeft die wereld iets zeer aantrekkelijks. Het basale. Het oorspronkelijke. Het fundamentele. De vraag is alleen hoe we terugkeren tot die fundamenten zonder in barbarij te vervallen. De werelden van gangsters, bendes en fanatici hebben daar immers weinig mee op. Alles is belangrijk. Zij hebben de absolute waarheid in pacht. Alles is een gevecht op leven en dood. Ironie bestaat niet, er is geen sarcasme, geen humor. Het zijn uiterst basale waarden die op het spel staan. Maar onze methoden zijn belachelijk. Je hebt volledig gelijk, het is een wereld van voor de Verlichting. Als er al sprake is van humor, dan is die altijd gewelddadig. Martelhumor. Middeleeuws.’

‘Is de ontwikkeling niet ongeveer als volgt gegaan?’ zei Paul Hjelm. ‘Door het sterke individualisme van het neoliberalisme is een acute behoefte gecreëerd aan gemeenschapszin, vooral omdat de triomftocht ervan gebaseerd was op de noodzaak alle sociale bewegingen – de grote vijand – uit te roeien, het liefst van binnenuit te doen vernietigen. Men is erin geslaagd grote schoonmaak te houden onder alle verbanden binnen de sociaal-democratie, waarna de absolute eenzaamheid van de hebzucht heeft gezegevierd en kwaadaardige bewegingen, zoals racisme, fanatisme en de gangsterwereld vrij spel hebben gekregen.’

‘Klopt’, zei Barrière. ‘Maar ik zou een stap verder willen gaan. Zelfs neoliberalen hebben aansluiting gezocht bij elkaar, niet alleen in liefdadigheidsorganisaties en verenigingen voor gelijkgezinde welgestelden, ze zijn ook tot het inzicht gekomen dat onder stemgerechtigden een toenemende behoefte bestaat aan verbondenheid. Dat kun je natuurlijk geen samenleving noemen – die heeft men opgeblazen, in duizend stukken, en zoiets genees je niet zomaar even – maar het kunnen wel de gemakkelijkst te beïnvloeden groeperingen worden. De logica van de voetbalhooligans. Wij tegen hen. Jullie daarbuiten, wij hierbinnen. Er zit een sterke historische logica in de flirt van conservatieve partijen in Europa met extreem rechts.’

‘Aha’, riep Kerstin Holm. ‘Ik meende al me je naam te herinneren. De oppositie tegen Sarkozy.’

‘Ik heb toen instinctief gereageerd. Dat doe je niet ongestraft.’

‘Sorry’, zei Paul Hjelm. ‘Nu kan ik je even niet volgen.’

Kerstin gebaarde druk en zei: ‘Marianne was degene die zich vorige herfst het sterkst heeft verzet tegen Sarkozy’s plannen om grote groepen Roma uit Frankrijk te deporteren.’

‘Ik had een te hoge positie om mij het zwijgen te kunnen opleggen’, zei Barrière. ‘We hebben een stevig debat gevoerd en ervoor gezorgd dat door alle zevenentwintig eu-lidstaten programma’s zijn opgesteld om Roma te integreren. Ik wéét dat als de grimmige fascistische krachten serieus vaste voet aan de grond krijgen, het de Roma zijn die als eersten verdwijnen. Zij en de Joden, antisemitisme en antiziganisme gaan altijd hand in hand. Sarkozy heeft er vorig jaar voor gezorgd dat door Frankrijk meer dan tienduizend Roma zijn uitgewezen. Dat was onderdeel van zijn “strijd tegen de criminaliteit” en hij heeft uitdrukkelijk verklaard dat de Romaminderheid in Frankrijk een veiligheidsprobleem vormde. Het was zijn manier om het electoraat van Le Pen achter zich te krijgen. En in Hongarije is men al bezig concentratiekampen voor Roma voor te bereiden …’

‘Ik heb onlangs gelezen dat negen van de tien Roma in Europa in armoede leven’, zei Holm.

‘In Europa wonen meer Roma dan Zweden’, zei Marianne Barrière. ‘In landen waar zich de meesten bevinden – Frankrijk, Italië, Bulgarije, Griekenland en uiteraard Roemenië – geeft tien procent van alle Romakinderen aan zelfs geen basisonderwijs te hebben gehad. Dus, over de Middeleeuwen gesproken.’

‘Misschien sla ik de plank volledig mis,’ zei Hjelm, ‘maar heb jij op de binnenplaats van het kasteel, net als ik, die middeleeuwse muzikanten gezien?’

Marianne Barrière glimlachte terwijl ze Paul Hjelm aankeek.

‘Ja, ik heb ze gezien’, zei ze. ‘En je hebt gelijk. Roma. Hoewel ze tijdens de Middeleeuwen nog onderweg waren van India naar Europa. Ze zijn via Egypte gekomen, vandaar de naam “gipsy’s”.’

‘Voortreffelijke muzikanten’, zei Hjelm. ‘Maar ik ben niet bepaald enthousiast dat Europol ze voor dit banket heeft gerekruteerd. Ik weet dat ze vaak het slachtoffer zijn van …’

‘Van?’

‘Slavenhandel’, zei Hjelm kort. ‘Bedelaars of muzikanten. Op dit moment zijn we net bezig in kaart te brengen welke bende er verantwoordelijk voor is. Een wereld waarvan je niet gelooft dat die bestaat. De middeleeuwse wereld van de mensenhandel.’

‘Ik geloof echt niet dat Europol de muzikanten voor dit buffet heeft uitgezocht,’ zei Barrière, ‘en er bestaan natuurlijk massa’s zelfstandige Romamuzikanten. Maar als het jullie lukt die bende op te rollen, ben ik de eerste om je te feliciteren. We lopen de bedelaars in de metro lichtvaardig voorbij omdat we ons geweten kunnen sussen door te zeggen dat ze daar toch namens een bende zitten, een maffia. Straks zien we ze vast wel weer in een chic restaurant met een mobiele telefoon en hun creditcard in de aanslag. Maar dat zijn uitvluchten. Om te verbergen dat we ongevoelig zijn geworden voor andermans lijden.’

‘Ik heb onlangs een oude man gezien’, zei Kerstin Holm. ‘Van minstens zeventig met een lange grijze baard. Hij liep doelbewust midden op de weg op de kruising van Kungsgatan met Sveavägen in Stockholm, een van de drukste kruispunten van Zweden. Hij klopte op de ruiten van auto’s die voor het stoplicht wachtten. Ik denk dat iemand hem verteld had dat dit een van de weinige plekken was waar Zweden kleingeld bij zich hebben. In de auto. Voor de parkeermeter.’

‘Zo’n bende waar hij voor werkt, heeft hem dat verteld’, zei Marianne Barrière en knikte. ‘Een bende met de middeleeuwse waarden. Slavenhandelaren. En wij accepteren het, zo ziet onze economie er tenslotte uit, alles is immers te koop, waarom dan geen Roma, waarom geen mensen? Maar ik ben ervan overtuigd dat we beschikken over een aangeboren gevoel voor rechtvaardigheid. We voelen het onmiddellijk wanneer we iets doen wat moreel verwerpelijk is. Er bestaat zoiets als een innerlijk moreel kompas, anders had het menselijk ras het nooit zo lang volgehouden. En dat gevoel is er nog steeds. Misschien wel meer dan ooit. We voelen het instinctief als we iets verkeerds doen. Wat er de afgelopen twintig jaar in onze samenleving is gebeurd, is dat steeds meer mensen geleerd hebben met dat gevoel te leven – steeds meer mensen weten dat ze in strijd met hun eigen instinct handelen. Om hun steeds absurdere financiële huishouding te kunnen regelen – de hypotheekrente, de keuze van een energieleverancier, sparen voor het pensioen – wordt het eigen geweten steeds vaker tot nul gereduceerd. Zo kunnen mensen leven met het gegeven dat ze bijdragen aan het onrecht in de wereld. Maar dat gebeurt niet ongestraft. We leven weliswaar in een tijd die meer en meer psychopaten creëert – de huidige samenleving wil namelijk dat we rücksichtslos zijn – maar de meesten van ons zijn dat helemaal niet. En vroeg of laat zullen ze de dodelijke steek van hun geweten voelen, dat is mijn overtuiging.’

‘Het klinkt alsof je bezig bent een imponerende speech voor te bereiden’, zei Hjelm.

‘Je moet, Paul Hjelm, je detectivehersenen ook eens rust gunnen’, zei Marianne Barrière lachend.

‘Dat had ik net gedaan. Maar nú heb jij ze weer geactiveerd.’

‘Niemand begrijpt nog waar politiek over gaat, omdat er geen samenleving meer is. Geen gevoel meer voor de echte, inclusieve gemeenschap die alles en iedereen omvat. Het acute gemis aan iets gemeenschappelijks heeft valse, exclusieve gemeenschappen gecreëerd. En de politieke corruptie is in heel Europa grenzeloos, ook binnen de eu. Lobbyisten en grote concerns kopen hun politici. Het begint op de vs te lijken. Er moet iemand opstaan en politiek fatsoen eisen. Sorry als ik maar wat klets. Het is de wijn.’

‘In dat geval mag van mij de wijn best een speech houden’, zei Kerstin Holm. ‘Maar hoe zorg je er tegenwoordig voor dat de mensen naar je luisteren? Via de mateloze herrie van de media?’

Tot hun grote verbazing werd er een tweede hoofdgerecht geserveerd, deze keer gefrituurde IJsselmeerbaars. En uiteraard meer wijn.

Terwijl ze de nieuwe witte wijn proefden, voegde de inmiddels enigszins aangeschoten eurocommissaris aan haar woorden toe: ‘Wellicht heb ik een manier gevonden om mijn stem te laten horen.’

Er viel een stilte terwijl de IJsselmeerbaars in diverse, onmiskenbaar middeleeuwse vormen op hun borden belandde.

‘En hou ermee op me met die detectiveachtige blik aan te kijken’, ging Marianne Barrière verder.

‘Je wilt juist dat ik me detectiveachtig gedraag’, antwoordde Hjelm.

‘De leden van de Europese Commissie houden af en toe om beurten een zogeheten zomerspeech. Zo omstreeks half juli. Vlak voor het einde van het seizoen.’

Paul Hjelm kon zich niet langer inhouden. Hij zei: ‘En dit jaar is het jouw beurt. Omdat je een zeer interessant wetsvoorstel in voorbereiding hebt dat met dat het milieu te maken heeft. Je bent immers eurocommissaris voor milieuzaken. En het zal zo’n weerklank krijgen dat je speech over fatsoen in de politiek, over ons aangeboren gevoel voor rechtvaardigheid, door alle Europese media zal worden opgepikt. Bij wijze van uitzondering zullen je woorden overal worden gehoord.’

‘Ik heb blijkbaar al te veel gezegd.’

‘Je mag er gerust van uitgaan dat zowel Kerstin als ik je absolute zwijgplicht beloven, als je dat wilt.’

‘Dat vermoedde ik al zo ongeveer. Er zijn een paar dingen die nog geregeld moeten worden voordat we zover zijn, maar als dat eenmaal gedaan is, is het niet zomaar een wetsvoorstel.’

‘Maar?’

‘Maar een stevig verankerd wetsvoorstel. Klaar om te worden vastgesteld en ingevoerd.’

‘En je wilt niet aangeven waarover het gaat?’

Marianne boog zich naar hem toe en fluisterde: ‘Als je in jouw werk iets tegenkomt met de naam “Plan G”, dan mag je contact met mij opnemen.’

‘En wat zou dat moeten zijn?’ vroeg Paul Hjelm.

‘Geniet nu maar van je baars’, zei Marianne Barrière en ze zette zelf het mes in die van haar.

De baars was inderdaad van uitzonderlijke kwaliteit. Ze werkten de vis weg onder aanzienlijk rustiger gekeuvel. Op zeker moment – toen de borden met de niet langer smaakvol opgediende vissen werden weggenomen en vervangen door een dessert van bessen die Paul Hjelm niet kon thuisbrengen – riep Barrière: ‘Jullie zijn echt een heerlijk stel, jullie tweeën!’

Paul en Kerstin keken elkaar aan en voelden heel even dat dat inderdaad zo was.

Een heerlijk stel.

Toen ook het dessert en de koffie gepasseerd waren, stond Marianne Barrière abrupt op en zei: ‘Nu wil ik jullie iets laten zien.’

De gasten om hen heen zaten nog steeds op hun plaats. Kerstin Holm nam afscheid van Hubert Carabott, de korpschef van Malta. Ze kon duidelijk aan hem zien dat hij zich afvroeg wie zij was.

‘Het is slechts een paar kamers verderop’, zei Barrière en ze nam Hjelm en Holm op sleeptouw door de gangen waar het bedienend personeel rondzwermde als vliegen om een kadaver. Uiteindelijk liepen ze een kleine, enigszins afgelegen ruimte binnen waar de muren volhingen met geschilderde portretten en het enige meubelstuk een oud bureau was.

‘Na de Middeleeuwen en een wat de kunst betreft bloeiende periode brak in de Nederlanden de “Gouden Eeuw” aan’, zei Marianne Barrière. ‘In het begin van de zeventiende eeuw werd het Muiderslot overgenomen door Pieter Corneliszoon Hooft, de belangrijkste Nederlandse dichter van die tijd, de “Hollandse Shakespeare”. Hij was humanist en agnosticus en weigerde partij te kiezen in de voortdurende strijd tussen katholieken en protestanten. Hij heeft hier veertig jaar gewoond en veranderde het Muiderslot van een middeleeuwse vesting in een humanistisch bolwerk. Niemand kan P.C. Hooft ervan beschuldigen dat hij een democraat was – het was een tijd waarin de diverse maatschappelijke klassen evenveel van elkaar verschilden als diersoorten – maar hij bracht hier een grote kring bijeen van vooraanstaande kunstenaars en intellectuelen. Ze werden de Muiderkring genoemd en zij hebben de basis gelegd voor het moderne Nederland.’

Hjelm en Holm keken om zich heen. Het was een anonieme ruimte. Toch leken de muren een soort creativiteit uit te stralen. Hier waren belangrijke dingen gebeurd, dat stond vast.

Toen liep de eurocommissaris weer weg. In de gang onderweg terug zei ze: ‘Op dezelfde manier kunnen we de vesting Europa veroveren op de huidige Middeleeuwen. Dat is mogelijk.’

In plaats van terug de Wapenzaal in te gaan, liep ze naar de trap. Halverwege bleef ze staan en keek het paar strak aan. Ze zei: ‘Waar logeren jullie?’

‘In het Ambassade Hotel’, antwoordde Kerstin Holm.

‘Aan de Herengracht’, voegde Paul Hjelm eraan toe.

‘Perfect, dat is op de weg naar mijn hotel’, zei Marianne Barrière. ‘Als jullie tenminste niet liever verder willen feesten met de korpschef van Malta, Hubert Carabott?’

‘Hoe heb je in godsnaam zijn naam kunnen onthouden?’ zei Holm terwijl ze haar voet op de eerste traptrede zette.

‘Ik heb graag alles onder controle’, antwoordde Barrière ronduit.

Toen ze op de binnenplaats van het kasteel kwamen, was het er onverwacht aardedonker, aan de zwarte hemel schitterden sterren. De frisse geur van een Noord-Europese zomernacht kwam hun tegemoet en juist op het moment dat de daarbij horende stilte hen overviel, kwam er uit de nachtelijke bosjes een aantal schaduwen tevoorschijn. Paul Hjelms reptielenbrein reageerde onmiddellijk en hij stond nog steeds in een defensieve houding toen het geluid van eenhandsfluiten en natuurtrompetten hem bereikte. Toen ook de doedelzak begon te spelen, kon hij het niet nalaten luidkeels te lachen. De middeleeuwse muzikanten huppelden om hen heen als uitgelaten kippen en Marianne Barrière haalde een biljet van 50 euro tevoorschijn. Ze gaf het aan de man met de trommel en zei over haar schouder: ‘De kans is groot dat dit het enige geld is dat ze vanavond ontvangen.’

Hjelm hield op met lachen en dacht even na. Toen haalde ook hij zijn portefeuille uit zijn binnenzak en gaf de man eenzelfde biljet. De trommelaar sloeg van geluk uit de maat. Of misschien van ingehouden woede.

De chauffeur van de eurocommissaris zat achter het stuur van de limousine te slapen. Gezien het feit dat zijn hoofd naar voren was gevallen, zag het er eerder uit alsof hij uit pure verveling de uitlaatgassen de auto had laten binnenstromen en in stilte was ingeslapen. Maar hij ontwaakte bepaald niet in stilte, eerder in een uiterst hectische storm van verontschuldigingen die Marianne Barrière wegwuifde terwijl ze instapte en op de ruim bemeten achterbank ging zitten. Ze gebaarde naar Hjelm en Holm om bij haar te komen zitten.

‘Ik stel voor dat we eerst nog even iets gaan drinken voor jullie je terugtrekken in jullie heteronormatieve liefdesnest.’

Paul en Kerstin wisselden snel een blik, waarna Kerstin zei: ‘Graag. Heb je een voorstel?’

‘We vermijden natuurlijk de coffeeshops’, antwoordde Marianne Barrière. ‘Ik heb morgenochtend in Brussel een vergadering met lobbyisten van de kernenergiebedrijven en jullie verrukkelijke smerissenconferentie begint ook vast vroeg.’

‘De European Police Chiefs Convention’, zei Hjelm op overdreven autoritaire toon.

‘Diep van binnen ben jij niet zo’n eigenwijze botterik, Paul’, zei Marianne Barrière lachend.

‘Jawel’, zei Kerstin. ‘Dat verzeker ik je.’

Net toen de limousine de brug naar het vasteland naderde, werden ze overvallen door de middeleeuwse flagellanten die met hun zwepen zowel zichzelf als de limousine geselden. De chauffeur vloekte hardop in het Nederlands, maar Barrière liet het raampje zakken en gaf nogmaals een bankbiljet weg. Deze keer deed Hjelm niet mee, ondanks de vragende blik.

Kerstin Holm hield haar hand tegen haar hart en zei: ‘Moet dit werkelijk amusement voorstellen?’

‘Wat hun opdracht ook is, ze vatten hun taak in elk geval serieus op’, zei Paul Hjelm.

‘Liefdadigheid houdt in dat de rijken zo veel geven als zij willen aan wie ze willen’, zei Marianne Barrière. ‘Dat maakt van elke behoeftige een bedelaar. “Kies mij, ik lijd het meest.” Rechtvaardigheid is iets heel anders.’

Toen de limousine de autoweg op draaide, ging ze verder: ‘De laatste keer dat ik in Amsterdam was, ben ik op de Prinsengracht in een prettig café geweest. Een enorme stenen bar en een grote lounge. Een Noord-Afrikaanse sfeer. Uitstekende drankjes.’

‘Bo Cinq’, zei Paul met een knik en ving van opzij een verbaasde blik van Kerstin op.

‘Precies, dat is hem’, riep Marianne Barrière. ‘Ik zei toch al dat je geen eigenwijze botterik bent.’

Door de ruime klankkast van de limousine klonk een kort signaal van een mobiele telefoon. Een sms of een mms. Alle drie tastten ze in hun binnenzak of handtasje. Maar het bericht was voor Marianne. Ze hield de telefoon iets opzij, maar Paul kon nog net zien dat er een foto op haar scherm stond, meer niet. Kerstin zei met één wenkbrauw opgetrokken: ‘Bo Cinq?’

‘Ja, daar ben ik met Arto en Jorge geweest, de laatste keer dat Jorge hier was.’

‘Jullie drie Zweedse mannen, zonder anderen erbij?’

‘Misschien waren er ook nog anderen bij, maar …’

Marianne Barrière stopte de telefoon terug in haar tasje en zei: ‘Ik vrees dat we dat drankje tot een volgende keer moeten uitstellen.’

Zowel Paul als Kerstin zag een verse rimpel tussen haar ogen. Haar blik was anders dan zonet. De stemming in de limousine daalde sterk.

‘Dat is oké’, reageerde Kerstin zo vlot als ze maar durfde. ‘Ik ben in elk geval toch al behoorlijk moe.’

‘Is alles in orde?’ vroeg Paul.

Marianne Barrière schudde slechts haar hoofd en bleef zwijgen tot de limousine de Herengracht op reed en ongeveer tien meter voor het Ambassade Hotel stopte. Toen Kerstin en Paul uitstapten, boog ze zich naar hen toe en zei: ‘Het spijt me. Het was erg gezellig jullie te ontmoeten.’

‘Dank je, dat vonden wij ook’, zei Kerstin. ‘Ik heb het zeer naar mijn zin gehad.’

‘Ik ook’, zei Paul. ‘Veel geluk met alles, Marianne.’

De eurocommissaris knikte even en gaf toen een teken aan de chauffeur, die plankgas wegreed.

Paul en Kerstin keken elkaar aan.

‘Dat mms’je was kennelijk niet iets om mee te spotten’, zei Paul.

‘Maar nu hebben we meer tijd voor onszelf’, reageerde Kerstin. ‘In ons kleine heteronormatieve liefdesnest.’

Paul keek uit over het gladde, pikzwarte wateroppervlak van de Herengracht en draaide zich toen om naar Kerstin.

‘Je hebt helemaal gelijk’, zei Paul Hjelm.

Waarna ze op hun dooie akkertje naar het hotel liepen.