Charles den Tex

Claim

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Charles den Tex, 1996

Eerste uitgave De Geus bv, Breda 2008

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Richard Hamilton Smith/Corbis

isbn 978 90 445 3610 2

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2012.

1

‘Wat is fraude?’

‘Alles of niets.’

‘Dat is gokken.’

‘Nee, ik bedoel, alles is fraude of niets is fraude.’

Ellen dacht na. ‘Dat is me te goddelijk’, zei ze.

Peter kon een glimlach niet onderdrukken. ‘Mijn zwakte in vijf woorden’, zei hij.

Ellen graaide op haar bureau, greep het eerste wat ze te pakken kreeg, een potlood, en gooide het naar zijn hoofd. ‘Even serieus’, zei ze.

Peter leunde achterover in zijn stoel, vouwde zijn handen achter zijn hoofd. ‘Fraude is een smaak, een geur’, zei hij. ‘Een volle geur. Lekker wel. Zodra je het ruikt, wil je meer. Oesters met een patatje oorlog. Zoiets.’

Ellen rilde. ‘Gétverdemme! Ik moet er niet aan denken.’

‘Je begrijpt wat ik bedoel. Extremen bij elkaar. Fraude is waar uitersten samengaan in iets nieuws.’

‘Poëtisch.’

‘Vind je niet?’

Ellen haalde haar schouders op. ‘Soms’, zei ze.

‘En wat is het anders?’

Met een kort gebaar smeet Ellen het rapport van de schade-expert op het bureau. ‘Dit is fraude’, zei ze. ‘Alles wat erin staat, heeft al in een vorig rapport gestaan. Strikt waardeloos.’ Haar steile, donkere haar piekte aan alle kanten voor haar ogen. Het irriteerde haar. Driftig veegde ze het naar achteren.

‘Ik moet hoognodig naar de kapper’, zei ze.

Peter moest onwillekeurig lachen. ‘Laat ’m dan ook meteen dat temperament van jou een beetje fatsoeneren.’

Ellen keek hem verwijtend aan. ‘Hoezo? Heb je er iets op tegen?’

‘Nee, ik niet. Maar jou zit het kennelijk in de weg.’

Ellen lachte schamper. Ze leunde over het bureau. ‘Luister,’ zei ze, ‘ik zal het nog één keer uitleggen. Mijn haar zit me in de weg. Dat kan, omdat het haar is. Mijn temperament zit me niet in de weg, want mijn temperament, dat ben ik.’

‘Ergo?’

‘Ik zit mezelf niet in de weg.’

‘Ervan uitgaand dat je de weg kent.’

Ze zuchtte. ‘Mannenlogica.’

‘Pardon?’

‘Altijd op zoek naar een verband. Of het er nou wat mee te maken heeft of niet.’

‘Je kunt pas weten of je in de weg zit als je de weg kent. Daar is logischerwijs geen speld tussen te krijgen.’

‘Dat is precies wat ik bedoel. Niemand kent de weg. Dus het verband is misschien wel logisch, maar het slaat nergens op. Als we eieren hadden, konden we eieren met spek maken. Als we spek hadden.’

‘En dat is mannenlogica?’

‘Nou begrijpen we elkaar.’

Ellen staarde voor zich uit, door het raam naar buiten. Vanaf de veertiende verdieping van de kantoorkolos in het hartje van Rotterdam had ze een prachtig uitzicht over de stad. Soms. Vaak zonk de stad weg in de grijze brij die in Nederland voor weer doorging. Zo ook vandaag, een dag in maart. Miezerregen en druilbuien zakten verdieping na verdieping naar beneden. De veertiende zat midden in de wolken. Rotterdam was weg. Opgelost. Onzichtbaar. Op een onverwachte manier gaf dat een veilig gevoel. Voor het verzekeringsbedrijf, European Hayward, had dat zo z’n aantrekkelijke kanten.

‘Bedankt voor het vertrouwen’, zei Peter. ‘Vind je dat trouwens echt?’

‘Dat mannen lullen?’

Hij moest lachen. ‘Ja, dat mannen lullen, ja.’

‘Ach’, zei Ellen. ‘Ik geloof dat ze geen keus hebben. Mannen zijn gefixeerd op belangrijk zijn. Daar begint het gelazer mee.’

‘Leg uit.’

‘Nou, je kunt alleen belangrijk zijn in relatie tot iets anders. Zonder relatie is helemaal niemand of niets belangrijk. Dus, als je belangrijk wilt zijn, moet je voortdurend overal relaties en verbanden kunnen aantonen. Soms heb ik het gevoel dat de hele logica door mannen is uitgevonden om belangrijk te kunnen zijn.’ Ze pauzeerde. ‘Dat is niet erg, maar het is wel onhandig. Het schiet niet op.’

‘En vrouwen?’

‘Wat vrouwen?’

‘Waar zijn vrouwen op gefixeerd?’

‘Op acceptatie, denk ik. Vrouwen accepteren dat de dingen zijn zoals ze zijn. Ik, bijvoorbeeld, accepteer dat mannen lullen. Mannen willen dat nog begrijpen ook. Erg onhandig.’

Peter hief zijn handen ten hemel. ‘Mon dieu,’ zei hij, ‘quand l’examen sera-t-il fini?’

Met het rapport weer in haar hand schoof Ellen bij hem aan het bureau. Ze legde het voor hem neer. ‘Welke logica’, zei ze, ‘toont aan dat mijn temperament mij in de weg zit? Kom op!’ Ze sloeg hem met haar vlakke hand op zijn schenen.

Peter haalde zijn voeten van het bureau en ging rechtop zitten. ‘Sinds dit geval speelt, vind jij elk rapport, van wie dan ook, waardeloos. Zonder enig oog voor wat de persoon in kwestie gedaan heeft. Het enige waar jij naar kijkt, is of je vermoeden op de een of andere manier wordt bevestigd. Gebeurt dat niet, dan kan het zo in de prullenbak. Dit rapport idem dito, neem ik aan?’

‘Idem dito.’

‘En waarom?’

‘Omdat er niets nieuws in staat. Wat andere woorden hier en daar, maar voor de rest is het exact hetzelfde als het vorige. De expert had het bij wijze van spreken zo kunnen overschrijven. Misschien heeft-ie dat ook wel gedaan.’

‘En omdat er hetzelfde in staat, vertrouw jij het niet.’

‘Nee.’ Ellen zuchtte. ‘Nou doe je het weer. Je zoekt een verband dat er niet is. Ik vertrouw het niet. Punt. En omdat dit rapport niets toevoegt aan wat ik allang weet, ben ik teleurgesteld. Zwaar teleurgesteld.’

‘Als de leugen niet bewezen kan worden, is het de waarheid. Dat is irritant en frustrerend. Deprimerend zelfs. Maar zo simpel is het. Zonder bewijs heb je niets.’

‘Ja, professor. Ga nou maar koffie halen. Mensenkinderen, ben je thuis ook zo’n gevoelsmens? Wat zal die vriend van jou een pret hebben.’

Peter stond op en liep lachend de gang op. Een paar minuten later was hij terug met twee bekertjes dampende koffie. Ellen had het rapport weer opgepakt en liep door de kamer heen en weer.

‘En nu?’ zei Peter. Ze pakte een van de bekertjes aan.

‘Ik weet het niet meer.’ Voorzichtig slurpte ze van de hete drank. ‘Maak je geen zorgen, je mag zo meteen weer aan je werk.’

‘Mij stoor je niet. Heb je het al met Van Tierden besproken?’

‘Ja.’

‘En?’

‘En? Niets en. Ik heb bij hem gemeld dat we met een claim van boven de vijftigduizend gulden zitten. Ruim erboven, mag ik wel zeggen. De schade-expert is ingeschakeld. En nog één. Hij wacht gewoon geduldig tot ik “ja” of “nee” zeg. Het lijkt wel of hij er met zijn hoofd niet bij is.’

‘Dat zou weleens kunnen’, zei Peter. ‘Het gerucht gaat dat hij niet lang meer op zijn stoel zit.’ Ellen kneep van verbazing te hard in het plastic bekertje. De koffie plopte omhoog en spatte druppels op haar blouse.

‘Godverdomme!’ Met haar handen vol stampte ze op de grond. Peter schoot achter zijn bureau vandaan en nam het bekertje en het rapport van haar over.

‘Brachman, Brachman. Temperamentje. Kom mee. Gelijk uitspoelen.’

‘Nee, ga weg!’ zei ze. ‘Wat is er met Van Tierden?’

‘Je krijgt het er nooit meer uit, dat weet je.’ Hij sleurde haar mee, de gang op, naar het kleine keukentje op de afdeling. Met een theedoek en lauw water ging hij de donkerbruine vlekken te lijf.

‘Van Tierden ligt eruit’, fluisterde hij.

‘Je liegt.’

‘Het lijkt er wel op.’

‘Dat kan niet.’

‘Hij gaat iets staffigs doen op concernniveau, zegt men.’

Ellen zweeg. Peter boende. Opeens drong het vreemde van het tafereel tot haar door: Peter op zijn hurken voor haar, zijn vinger in een natte theedoek.

‘Wat is dit voor getrut? Dat kan ik zelf wel. Geef hier dat ding.’ Ze griste de doek uit zijn handen.

‘Ik dacht dat je het nooit zou vragen.’ Peter stond op en liep naar het koffiezetapparaat om een nieuw bekertje voor haar in te schenken. ‘Er wordt gezegd, vraag me niet door wie, dat er een vent van Koning Ploeg komt.’

‘Koning Ploeg? Wat is dat ook alweer?’

‘Grootste interim-managementbureau van Nederland.’

‘Ah, nee, hè, niet die jongens.’ Vertwijfeld gooide Ellen de theedoek op het aanrechtje. ‘Een interim-manager van Koning Ploeg. Dat is ongeveer net zo treurig als scheiden omdat je man een keertje vreemdgaat.’

‘En daar weet jij alles van?’

‘Meer dan me lief is.’

‘Iedereen zweert bij ze.’

‘Dat zal wel, ja.’ Ellen voelde de energie plotseling uit haar lichaam weglopen. Een interim-manager betekende niet veel goeds. Voor de korte termijn, in elk geval. De komende zes tot twaalf maanden zou alle aandacht worden gericht op efficiencyverbetering en reorganisatie. Het vooruitzicht om tussen allerlei belangengevechten door een zaak als de claim op de All Virtue gaande te houden, was niet erg inspirerend. Zodra mensen voelen dat hun positie niet meer zeker is, gaat de aandacht voor de inhoud van de zaak verloren. En je kunt het ze niet eens kwalijk nemen.

‘Waarom eigenlijk?’ vroeg ze.

‘Weet ik het.’ Peter haalde zijn schouders op. ‘Kennelijk krijgt Van Tierden het niet voor elkaar om Hayward Rotterdam binnen de beleidskaders van het concern te laten werken. Zoiets.’

Daar kon ze zich wel wat bij voorstellen. Hayward had het bedrijf natuurlijk niet gekocht om er jaar in jaar uit geld in te blijven pompen.

‘Het blijft evenzogoed treurig’, zei ze. Ze liepen zwijgend terug naar de kamer.

‘Mag ik je een raad geven?’ Peter bladerde half afwezig door een dossier op zijn bureau.

‘Altijd.’

‘Als ik jou was zou ik zo snel mogelijk, deze week nog als het kan, met Van Tierden afspraken maken over hoe je nu verder gaat met de All Virtue.’ Ellen knikte. ‘Dan heb je tenminste iets om op tafel te leggen wanneer de interim komt. Iets concreets. Anders zit je straks tegenover een nieuwe vent en is de kans groot dat hij gewoon naar de rapporten van de experts kijkt en een beslissing neemt.’

‘European Hayward zit er anders wel voor een dikke twee miljoen in.’

‘Je begrijpt wat ik bedoel.’

‘Maar al te goed.’ Ellen greep de telefoon en belde het nummer van Van Tierden. Karin, zijn secretaresse, nam op. Ellen vroeg of ze deze week nog bij Van Tierden terechtkon. Ze hoorde Karin bladeren, waarschijnlijk in een agenda.

‘Moeilijk. Hij zit echt helemaal vol. Als het dringend is, zou je het vanmiddag kunnen proberen. Zo rond een uur of twee, vlak na de lunch. Schikt dat?’

‘Moet maar’, zei Ellen. ‘Zet me d’r maar in. Bedankt, hè.’ Ze hing op. ‘Vanmiddag om twee uur’, zei ze tegen Peter. ‘Heb jij het erg druk?’

‘Valt mee. Waarom?’

‘Dan zou ik het liefste de zaak nog een keer met jou willen doorpraten. Zodat ik straks weet waar ik met Van Tierden op aan moet sturen.’

‘Ha’, zei Peter. ‘Lekker sparren.’

Ellen sloeg niets over. Van het begin tot nu schetste ze de gebeurtenissen rond het schip. Halverwege 1994, in juli, nam European Hayward als leading underwriter een aandeel van tien procent in het cascorisico van de All Virtue, een containerschip van ongeveer 26.000 brutoregisterton. Goed voor zo’n 1750 containers per keer. Verzekerde waarde 56 miljoen. Gulden. Het schip voer onder Argentijnse vlag, maar stond onder Nederlands management en voldeed daarmee aan het criterium dat een van de drie – vlag, eigendom of management – Nederlands moest zijn om op de Nederlandse markt te kunnen worden verzekerd. Kort daarna was het totale risico ondergebracht. De lijst van co-assuradeuren beliep in totaal meer dan veertig maatschappijen. Het schip was eigendom van Maritima Bueplate Ltda, een besloten vennootschap gevestigd te Buenos Aires.

‘De bv was niet meer dan een rechtspersoon voor de reder,’ zei Ellen, ‘een Nederlander die hier blijkbaar als te goeder trouw bekendstond, anders was het risico nooit op de Rotterdamse Assurantiebeurs aangeboden.’

‘Op 3 januari 1995 verliet de All Virtue de haven van Buenos Aires met aan boord elf bemanningsleden. Een surveyor van Claritas heeft het schip geïnspecteerd. Alles in orde. Zo’n vierhonderd mijl uit de kust van Argentinië vergaat het schip. Met man en muis. Een echte zinker, bij stralend weer, want het is daar dan hartje zomer. Het schip heeft nog net de tijd een mayday uit te zenden, maar zinkt zo snel dat de bemanning reddeloos is. In een paar minuten is het gebeurd. Klaar. Weg. Alles en iedereen. Elf doden.’

‘Vierhonderd mijl uit de kust. Het ligt dus diep?’

‘Kilometers. Echt diep. Je hebt daar het ... eh ...’ Ze bladerde in het rapport en zocht iets. ‘Hier. Het Argentijnse Bekken, een soort deuk in de oceaanbodem. Dat gaat tot vijf kilometer diep. Absoluut, totaal, volstrekt onbergbaar. Alleen al om het te vinden zou een vermogen kosten.’

‘Oud schip?’

‘Niet echt. Jaar of vijftien.’

‘Staat?’

‘Goed. Ja, ik bedoel, Claritas heeft het gekeurd en akkoord bevonden. Wat moet ik dan nog denken?’

‘Historie?’

‘Niets noemenswaardigs. Misschien eens een keer van eigenaar veranderd. Dat weet ik eigenlijk niet eens. Geen melding van een nieuwe naam in elk geval. Nergens ook maar het minste vermoeden van gesjoemel.’

‘Douane, havenautoriteiten in Buenos Aires?’

‘Allemaal in orde.’

‘Overdag of ’s nachts?’

‘Wat?’

‘Gezonken.’

Ellen bladerde in een van de rapporten. ‘Vijf uur ’s ochtends, of daaromtrent.’

‘Niemand in de buurt?’

‘Niemand in de buurt.’

‘Pff ... Lading?’

‘Er is een claim. Dat weet ik. Maar verder weet ik niets. Niet of-ie groot is of klein. Zitten wij niet in.’

‘Maar wat is het. De lading bedoel ik?’

Ze fronste haar wenkbrauwen. ‘Ik zou het niet weten. Niemand heeft contact met ons opgenomen. Vreemd, nou je het zegt.’ Ze maakte een aantekening om zelf het contact te leggen. ‘Ik geloof dat Dantzig hoofdassuradeur voor de lading is.’

‘Dantzig? Uit München bedoel je?’

‘Ja. Niet direct het soort lui dat iets over z’n kant laat gaan.’

‘Nee, niet bepaald. En wie is de makelaar?’

‘Romstad Hullenaar, hier in Rotterdam. Felix Halberstein behandelt de zaak daar. Ken je Felix?’ Ze keek Peter uitdagend aan.

‘Nee. Mis ik iets?’

‘Nou ... mooie man, hoor. Beetje ouder. Schatje.’

‘Mijn type?’ Peter trok zijn wenkbrauwen omhoog en ging rechtop zitten.

‘Ik zie d’r wel wat in.’

‘Van de club?’

‘Ja, zeg, eh ... zover gaat mijn inzicht niet. Weet je wat, ik regel wel een keer een broodje.’

‘Ik heb nou al honger.’ Peter genoot zichtbaar van een korte dagdroom. ‘Verder’, zei hij. ‘Waar zit voor jou precies het probleem?’ Als geen ander verstond hij de kunst tussen verschillende soorten gesprekken heen en weer te schakelen. Van zakelijk naar persoonlijk en weer terug. Snel. Zuiver. Dat maakte het praten met hem ook zo aantrekkelijk. Een zijspoor was een zijspoor. Hij ging enthousiast mee, maar bleef er niet in hangen.

‘Dat is op zichzelf al een probleem’, zei Ellen. ‘Ik kan het niet precies op één ding vastpinnen. Het is meer een kwestie van allerlei min of meer vage dingen die me niet zinnen.’

‘Zoals?’

‘Eén: het schip heeft pech, defecte brandstoftoevoer. Het wordt stilgelegd en het defect wordt hersteld. Wanneer de motoren weer worden opgestart, gaat het mis. De zaak ontploft. Er breekt brand uit. De brand grijpt wild om zich heen en voordat de bemanning iets kan ondernemen, blijkt het schip zo snel water te maken dat het in een tijdsbestek van een paar minuten kapseist en zinkt.’

‘Het kan’, zei Peter.

‘Alle experts zeggen dat het kan. Een ontploffing, een flink gat in de romp op een ongelukkige plek en alles gebeurt tegelijk. Een schip kan in tien minuten weg zijn. Is al eerder voorgekomen.’

‘Maar?’

‘Maar toen bijna dertien uur later het eerste schip op de plaats van het ongeluk aankwam, was er van de All Virtue geen spoor meer te vinden. Niets. Geen ronddrijvende containers, geen olievlekken, geen wrakstukken die op een explosie konden duiden. Niets.’

‘Ook dat kan. Dertien uur is een behoorlijk lange tijd en oliesporen worden eigenlijk alleen bij tankers gevonden.’

‘Het kan, dat weet ik. Het kan allemaal. Maar het zint me niet.’

‘En twee?’

‘Twee is heftiger. Elf mensen zijn verdronken. Dat is goddomme niet niks. Elf mensen zijn dood en geen haan die ernaar kraait! Ik weet wel dat dat niks met cascoverzekering te maken heeft, maar ook dat zint me niet.’

‘Zeker geen Europeanen?’

Ellen lachte hardop. ‘Wat denk je? Europeanen die ergens in de buurt van Zuid-Amerika verdrinken en aan wie dan geen aandacht wordt besteed? Onmogelijk. De hele bemanning kwam uit het Verre Oosten.’

‘Waar levens betaalbaar zijn.’

‘Paar duizendjes hier, een paar daar. Met een beetje geluk ben je voor minder dan een ton klaar.’

‘Cynisch, Brachman.’

Ellen haalde haar schouders op. Cynisch was het juiste woord. Nu het gevallen was, zette het haar aan het denken. Elf levens waren ook voor haar geen aanleiding om plotseling betrokken te raken bij het menselijk leed. Mensen hadden geen namen, geen gezichten. Er waren slechts partijen met belangen. Elke partij had een rol. Dat gold voor iedereen. Ook voor haarzelf. Ellen Brachman, gezichtloze, naamloze schadebehandelaar bij European Hayward. Met een driekamerflat in Capelle aan den IJssel. Mooie flat, daar niet van. Ruim, van alle gemakken voorzien. Vaatwasser, dubbeldeurs koel-vrieskast, magnetron, balkon op het zuiden, uitzicht op twee andere flatgebouwen en een man die vooruitlopend op de scheiding alvast ergens anders was gaan wonen. Als Hayward ging reorganiseren, kon ze van de ene op de andere dag haar baan kwijt zijn. Omdat de organisatie ging inkrimpen, of omdat functies anders werden ingedeeld, of om een andere moeilijk klinkende reden met hetzelfde resultaat.

Het rare was dat het er allemaal niets toe deed. Zoals zij anderen zag, zo zagen anderen haar. Niet of nauwelijks. Een vrouw met donker piekhaar die moeilijk deed over een claim. Ze liet zich voorstaan op zakelijkheid en professionaliteit. Maar zonder cynisme is zakelijkheid niet mogelijk. Bij elke gebeurtenis moet een professionele schadebehandelaar zonder enige wroeging de persoonlijke kwesties van leed aan de kant kunnen schuiven om tot een helder oordeel te komen. Niemand is iemand. In de wereld van cascoverzekering loopt alles over meerdere, steeds verder geautomatiseerde schijven. Een risico is een nummer en een dossier in de kast. Zo voelde ze zichzelf ook. Een nummer in een kast. Meerdijklaan 235, vier hoog.

Peter keek haar aan. Hij zag de onmiskenbare leegte in haar ogen. Het was de discrepantie tussen de zeggenschap, de macht die een schadebehandelaar had over claims van tientallen miljoenen guldens, en de wetenschap dat hij niet meer was dan een dossierschuiver in een bureaucratisch apparaat. Hij zwaaide met zijn hand. ‘Mevrouw Brachman, oehoe, is u daar?’

‘Ergens.’ Het was een antwoord, meer niet.

‘Welkom’, zei Peter. Onverwacht genoeg om Ellen uit haar trance te doen breken.

‘Welkom? Waar?’

‘In het Koninkrijk der Onderdanen. Een rijk vol ploeteraars met idealen en dromen die de maat van hun bestaan ver te boven gaan.’

‘Het Koninkrijk der Onderdanen, dat beschrijft het aardig, ja.’ Ze wreef met haar handpalmen over haar gezicht. ‘Godsamme, Peter, hoe zijn we hier in vredesnaam terechtgekomen?’

‘Ach, Brachman, dat gebeurt gewoon. De invloed die je daarop hebt, is veel minder groot dan je graag denkt.’ Hij leunde voorover, viste een pakje sigaretten uit een bakje op zijn bureau en bood haar er een aan. ‘Tijd voor rook, nevel in het lichaam. Hier.’ Ze staken op. De sigaretten knetterden zachtjes.

2

De elektronische bel van de telefoon klonk schril door de stilte in haar kamer. Ellen schrok ervan. Ze griste de hoorn van de haak. Het was de telefoniste.

‘Ik heb hier een meneer uit Amerika aan de lijn. Politie, geloof ik. Met iets over de All Virtue. Dat ben jij toch?’

‘Pardon?’

‘Ja, weet ik veel. Kan jij hem nemen?’

‘Vooruit maar.’ De lijn klikte en een man met een zwaar Amerikaans accent stelde zich voor.

‘Bruce Williamson, San Jose Police Department, California. Ik ben op zoek naar informatie over een schip, de All Virtue, en ik hoop dat u mij verder kunt helpen.’

‘Dat hangt ervan af wat u wilt weten’, zei Ellen. ‘Ik weet wel iets, maar niet echt veel. Kunt u niet beter contact opnemen met de rederij?’

‘Is dat ...’ er klonk geritsel van papieren, ‘... Maritima Bueplate, Buenos Aires?’

‘Ja. Zij moeten u meer kunnen vertellen dan ik.’

‘Dat zou je denken, ja, maar daar is niemand.’

‘Hoe bedoelt u?’

‘Zoals ik het zeg. Telefoon wordt niet opgenomen, fax en post worden niet beantwoord. D’r is niemand.’

‘O’, zei Ellen. Haar hersenen draaiden op volle snelheid. ‘Hoelang probeert u ze al te bereiken?’

‘Al maanden.’ Hij zuchtte. ‘Eindelijk zijn we er, na lang zoeken, achter gekomen dat het schip is gezonken en dat het in Rotterdam is verzekerd. Als ik het goed begrepen heb, is uw maatschappij de leading underwriter.’

‘Dat klopt’, zei Ellen.

‘En nu bent u zo’n beetje mijn laatste hoop om wat meer te weten te komen.’ Hij stelde zijn vragen en Ellen probeerde zo goed en zo kwaad als het ging te antwoorden. Bij veel van de zaken die hij wilde weten, tastte zij net zo in het duister als hij. Het schoot niet erg op.

‘Waarom bent u eigenlijk in de All Virtue geïnteresseerd?’ vroeg ze.

‘Wij hopen dat het enig licht kan werpen op een moord die hier heeft plaatsgevonden.’

‘Een moord?’

‘Hm mm. Ene Dwain Risten. Zegt die naam u iets?’

‘Nee. Nooit van gehoord. Wie was het?’

‘Een freelancecomputerprogrammeur hier in de buurt. Schijnt nogal een whizzkid geweest te zijn. Maar ja, daar barst het hier van.’

‘In Californië?’

‘San Francisco, Silicon Valley eigenlijk. Het rare is dat alleen zijn computer uit zijn werkruimte is verdwenen.’

‘Zijn beeldscherm en zo?’

‘Nee. Scherm, toetsenbord, muis, alles stond er nog. Alleen de kast, de cpu, is weg. Waarschijnlijk een Compaq, een van de zwaardere modellen. Afgaande op het merk van scherm en toetsenbord, tenminste. Voor de rest is het een raadsel. Elke mogelijke aanwijzing hebben we nagetrokken. Maar niets. Nergens. Het enige wat we nog hebben, is een papiertje met deze naam en wat cijfers, getallen, letters, namen en codes. En dat blijken scheepsregistratiegegevens te zijn. Van de All Virtue.’

‘Hebt u die gegevens bij de hand?’ vroeg Ellen.

‘Ze liggen hier voor me.’

‘Ogenblikje’, ze draaide zich om, pakte het dossier van de All Virtue van de tafel en zocht de registratiegegevens op. ‘Kunt u ze misschien even voorlezen?’

‘Geen probleem.’ Hij las en Ellen vergeleek het met de gegevens in haar dossier. imo-nummer, rederij, roepsein, brutoregisterton, nettoregisterton, draagvermogen, bouwnummer, alles. Het was de complete lijst en elk gegeven klopte. Ze kon er niets uit afleiden, niets uit concluderen. Behalve dat een onbekende computerprogrammeur in Californië die gegevens had opgeschreven en dat die onbekende computerprogrammeur dood was.

‘Wanneer is hij eigenlijk vermoord?’ vroeg ze.

‘Een dik half jaar geleden. Misschien wel langer. Ik zal even kijken.’ Weer hoorde ze hem bladeren in papieren. ‘O, nee, veel langer nog’, zei hij. ‘Bijna elf maanden geleden. Niet te geloven! Er is al een klein jaar voorbij.’

Ellen telde terug. Elf maanden. Bijna vijf maanden voordat de All Virtue als risico op de beurs werd verhandeld. Alweer toeval? Hoeveel toeval kon een mens accepteren? En hoe dichtbij kon het komen? En wat was toeval eigenlijk? Spelletjes. Peter zou er wel raad mee weten, maar zij raakte er danig geïrriteerd van. Bruce Williamson bedankte haar voor haar tijd en moeite en nam afscheid.

‘Have a nice day’, zei hij en hij hing op.

Buiten rilde ze in de waterige kou. Op straat tussen de hoge gebouwen was de wind veel harder dan ze had verwacht. Fijne regendruppels striemden haar wangen. Ze voelde het bloed naar haar gezicht stijgen in een poging de snelle afkoeling te stoppen. Gloeien en rillen tegelijk. De kantoorbouw om haar heen deed weinig om het strenge weer te verzachten. Rotterdam moest het toch al niet van zijn schoonheid hebben. Ellen kon zich de tijd niet herinneren dat er in Rotterdam niet werd gebouwd. Op de Kop van Zuid leek het alsof de Tweede Wereldoorlog net was afgelopen. Alles lag tegen de grond. Behalve Hotel New York. Als een eenzaam monument stond het gebouw aan het uiteinde van een enorme kaalslag, in een soort postmodern, betonnen park met hier en daar de restanten van loodsen en kantoren. Een muur met een deur en anderhalf raam vormden de geamputeerde herinnering aan een andere wijk. Op dezelfde plek weliswaar, langs dezelfde Maas, maar uit een andere tijd. In het centrum van de stad zwierven al jarenlang grote bouwputten rond. Sinds enkele dagen was de bestrating voor het World Trade Center vervangen door houten vlonders en loopplanken. De ingang naar het wtc was door palen, planken en gaas beperkt tot het korte stukje aan de Coolsingel. Ellen rilde. De mistige, grijze kou had alles in haar greep. Ze ontnam de dynamiek haar glans en toonde het harde, ruwe karakter. Het had iets bezetens.

Ellen trok de kraag van haar jas omhoog. Overal om zich heen voelde ze de dwang om het beter te doen. Sneller, effectiever, minder praten, minder zeuren. Gewoon werk, omdat werk goed is. Uitgangspunt nummer één. Midden op de natte vlonders stond ze stil. In de hectische drukte van arbeiders en kantoorpersoneel, van mensen met een doel dat ze zo snel mogelijk wilden bereiken, probeerde ze de druk van zich af te laten glijden. Werk was goed op voorwaarde dat je het werk goed deed. In haar geval betekende dat vasthouden aan betrekkelijk eenvoudige procedures en vertrouwen op haar intuïtie. Elke schadebehandelaar in de transportverzekering kon je vertellen dat dat de kern van het vak was. Ervaring en intuïtie. Als je dat kwijt was, kon je net zo goed in de levensverzekering gaan werken. Of bij een kruidenier. Met haar handen in haar zakken liep ze verder. Rechtop. Gezicht in de wind. Uitgangspunt nummer twee.

Ze liep de Coolsingel op. Gedachten maalden door haar hoofd. Ze merkte opeens dat ze hardop in zichzelf praatte. Onaangepast gedrag. Teken van gebrek aan respect voor sociale codes. Ze voerde hele gesprekken in zichzelf. Met Van Tierden, waarin ze hem duidelijk maakte dat het inzetten van een gespecialiseerde onderzoeker onvermijdelijk was. Dat het eigenlijk allang had moeten gebeuren. Het was half maart en ze waren nog geen spat verder dan anderhalve maand geleden. Als hij met zijn hoofd bij andere, persoonlijke beslommeringen zat, dan zou zij het initiatief wel nemen. Helder.

Ze fantaseerde gesprekken met Tom Leenders. Ex-vriend met wie ze bijna zes jaar had samengewoond. Drie weken geleden waren ze definitief uit elkaar gegaan na ruim een half jaar van toenemende irritaties. Eerst over kleine dingen. Opruimen, koken, strijken. Geld. Tot ze op het laatst elkaars gedachten helemaal niet meer konden volgen. Wereldbeelden van verschil. Concreet betekende het dat Tom een andere woning had gezocht. En gevonden. Het was tenslotte haar flat.

De afstand was nu bekend. Vastgelegd. Bijna geformaliseerd. Ze hadden toegegeven dat er van de relatie niets meer over was. Maar ze had nog niet hardop kunnen zeggen: ‘Ik ben alleen.’ Zij, in elk geval. Ze kon slechts voor zichzelf spreken. Dat was meer dan genoeg.

Ze keek in het spiegelende glas dat naadloos uit de stoep omhoog scheen te komen. Met een verwilderde en verregende blik staarde haar spiegelbeeld haar aan.

Ik ben dus alleen, dacht ze. Deze verzopen figuur die hier voor me staat, heeft haar flat, auto, bankrekening, werk en een collega met wie ze het uitstekend kan vinden. Dan is het op. Wat ze ook doet, ze doet het voor zichzelf. Voorlopig althans. Uitgangspunt nummer drie.

Ze veegde de natte pieken van haar voorhoofd en stapte dichter naar de spiegelruit toe. Met getuite lippen bestudeerde ze haar gezicht. Ik moet echt naar de kapper, dacht ze. Ik zie eruit als een gek.

3

‘Ellen,’ zei Van Tierden, ‘kom binnen, kom binnen.’ Spanning en jovialiteit vochten om voorrang op zijn gezicht. Met een weids gebaar loodste hij haar naar de vergadertafel, trok een stoel voor haar naar achteren en nodigde haar uit te gaan zitten.

‘Kopje koffie?’ Zijn zenuwen probeerde hij door een overdosis hoffelijkheid en voorkomendheid te onderdrukken. Ellen knikte. ‘Graag’, zei ze. ‘Zwart met een beetje suiker.’ Terwijl ze haar spullen op tafel legde, rommelde Van Tierden met de koffiekan en de kopjes. Zijn handen trilden. Niet erg, maar onmiskenbaar. Ellen zag hem opeens. Oud, hij had iets hulpeloos. Iets triests. Zijn jasje was gekreukt, zijn das zat net een beetje scheef. Het linkerboordpuntje van zijn overhemd stak omhoog.

Hij schoof een kopje over de tafel naar haar toe. ‘Ik heb gevraagd of er even iemand bij komt zitten. Daar heb je geen bezwaar tegen, hè?’

Ellen keek om zich heen.

‘Hij komt zo. Hij is even ...’ Van Tierden stokte.

‘Naar de wc?’ opperde Ellen.

‘Ja.’ Hij schoof zijn schrijfblok en zijn dossier heen en weer. Pen links. Rechts. Toch maar links. Stofje weg. ‘Ik stel voor dat we even op hem wachten.’

Nog terwijl hij sprak, ging de deur open. Een grote man kwam de kamer binnen. Begin vijftig, grijs, stalen brilletje, enorme neus, buikje. Alles strak in het pak. Ellen stond op om zich voor te stellen. Hij stapte recht op haar af, zijn hand al uitgestoken.

‘Mevrouw ...’ hij aarzelde de voorgeschreven tel, ‘Brachman?’

‘Dat ben ik.’

‘Jan Raven, aangenaam.’ In één vloeiende, soepele beweging schudde hij haar hand, knikte, glimlachte minzaam, gleed langs haar heen, pakte de stoel aan het hoofd van de tafel, tussen Ellen en Van Tierden, en zei: ‘Zal ik hier dan maar gaan zitten?’ De verhoudingen waren duidelijk.

‘Lijkt me prima, Jan.’ Van Tierden deed zijn uiterste best om de man als zijn gelijke te behandelen. Als een oude vriend met wie een man niet hakketakt over posities en plaatsen aan tafel. Giftige schijn. De rillingen liepen Ellen over de rug.

‘Misschien is het goed als ik even uitleg wie Jan is en waarom hij hier zit.’ Van Tierden keek Raven vragend aan. ‘Lijkt je niet?’

‘Absoluut’, zei Raven. Hij keerde zich naar Ellen en zijn donkere kraalogen priemden door haar heen. ‘Openheid is ons motto, nietwaar?’ Ellen reageerde niet. Ze bewoog niet eens. Van Tierden schoof ongemakkelijk op zijn stoel en stak van wal.

‘Misschien heb je het al gehoord,’ zei hij, ‘maar ik ga binnenkort, heel binnenkort overigens, een nieuwe functie bekleden op het hoofdkantoor.’ Hij zoog zijn longen vol lucht en pompte zichzelf op om het belang van zijn stap de inhoud en betekenis te geven die het nodig had. ‘Ik krijg daar de verantwoordelijkheid voor het internationale marketingbeleid van de groep. Een soort spin-in-het-webfunctie, begrijp je. Op internationaal niveau afstemmen van portefeuilleopbouw, risicospreiding en nicheontwikkeling, dat soort zaken. Voor een concern als het onze is een dergelijke aanpak van wezenlijk belang.’ Hij pauzeerde. Het wezenlijke belang had ruimte nodig. Ellen zag de tegenstrijdigheid in het gezicht van haar directeur. Zijn ogen spraken heel andere woorden dan zijn mond. Het was een capitulatiegesprek waarin de verliezende veldheer een van zijn manschappen voorhoudt dat er nu andere uitdagingen in het verschiet liggen. Raven glimlachte, zijn handen voor zich op tafel gevouwen.

‘Maar daarmee laat ik hier natuurlijk wel een levensgroot gat vallen.’ Van Tierden spreidde zijn armen om aan te geven hoe omvangrijk dat gat was. ‘En dat kan natuurlijk niet. Daarom hebben wij Jan gevraagd de leiding van de club hier op zich te nemen.’ Hij knikte naar Raven. Raven glimlachte nog iets breder en maakte verontschuldigende gebaren met zijn handen. Hij kon er allemaal niets aan doen. Het was een dans. Een dodendans. Een publieke crematie. Ellen gruwde van de hele vertoning. Mannen, wat was het toch een sneu volk. Dat zat hier onder het mom van beleefdheid een beetje elkaars ijdelheid op te vrijen, dansjes en toneelstukjes op te voeren, en het waren nog slechte acteurs ook. Ze leunde iets voorover en sprak Van Tierden direct aan.

‘Als ik vragen mag, wanneer gaat u hier dan weg? U zei heel binnenkort, maar is al bekend wanneer dat zal zijn?’

Hij legde zijn handen plat op tafel, de armen iets gebogen, alsof hij zichzelf wilde opduwen. ‘Vrijdag,’ zei hij, ‘vrijdag is mijn laatste dag. Dan een weekje vakantie, en dan ...’ hij balde zijn vuist, ‘London, here I come.’ Zijn enthousiasme was flinterdun. Londen, zo stelde Ellen zich voor, was een kamer in een kantoorgebouw waar niemand hem kende. Waar ze zijn naam waarschijnlijk niet eens konden uitspreken. Londen was geen promotie. Het was eenzame opsluiting.

‘Dus ...’ Van Tierden wreef in zijn handen. Het dansje was over, tijd voor zaken. ‘Daarom leek het mij het beste als wij samen Jan even konden bijpraten over de All Virtue, met straatlengte de belangrijkste schade die European Hayward in behandeling heeft.’ Ellen knikte. Van Tierden stak zijn hand naar haar uit. ‘Doe jij de aftrap?’

Pas op dat moment drong het tot Ellen door dat er van haar een presentatie werd verwacht. Geen zakelijke, effectieve bespreking van de voortgang, gericht op het nemen van een hoognodige beslissing, maar een compleet overzicht van de gebeurtenis en de zaak tot nu toe. Wat nog over was van haar humeur stortte in elkaar. Als ze ergens een hekel aan had, dan was het presenteren. De code dat een vent een goed verhaal moest kunnen houden. Van a tot z. Waarom mensen niet gewoon de rapporten konden lezen en ter zake doende vragen konden stellen, was haar een raadsel. Ze schraapte haar keel, nam een slok koffie en vouwde haar handen boven op de stapel rapporten voor haar. Als dit een soort test was, dan wist zij er nog wel een.

‘Weet u iets van de zaak af?’ vroeg ze.

‘Helemaal niets’, zei Raven. ‘Ik zit hier totaal blanco voor u.’

‘In dat geval zal ik kort beginnen’, zei Ellen. ‘Het is een zinker.’ Ze keek Raven strak aan. De man vertoonde niet de minste reactie. Hij bewoog niet eens. Ellen wachtte tien tellen. ‘De All Virtue is een zinker’, zei ze nogmaals, met de nadruk op elk woord.

Raven schoof op zijn stoel en leunde naar voren. ‘Mevrouw Brachman, als ik het goed begrijp, is het schip gezonken.’

‘Inderdaad’, zei Ellen. ‘Gezonken.’

‘Mooi. Gaat u verder.’

Met bestudeerde kalmte opende Ellen de bovenste map van het stapeltje. Stap voor stap vertelde ze het verhaal van de All Virtue. Van het aannemen van het risico driekwart jaar geleden tot de uitkomsten van het laatste onderzoek. Van de besloten vennootschap die eigenaar was van het schip tot de positie van European Hayward. Van de verzekerde waarde tot de lijst van co-assuradeuren en de positie van de makelaar. Van de zekerheden die er waren omtrent de gebeurtenis tot de twijfels die ze koesterde.

Langzaam maar zeker verdween de glimlach van Ravens gezicht. Een masker van serieuze betrokkenheid en interesse schroefde zich rond zijn ogen en mondhoeken. Alle gegevens verdwenen in zijn hoofd en Ellen wist zeker dat hij ze waar hij maar wilde en wanneer hij maar wilde zou kunnen reproduceren. Zijn inspanning was zo intens dat Ellen onwillekeurig steeds meer informatie en steeds meer details produceerde. Niet uit narrigheid, maar uit een onbewuste drang om zijn zuigende aanwezigheid te voeden. Tot het te gek werd en ze haar eigen woorden hoorde. Ze draaide abrupt een einde aan haar verhaal.

‘Dit is niet alles wat ik weet, maar ik geloof dat ik al veel te veel in detail ben getreden.’

Raven leunde achterover en keek naar Van Tierden.

‘Uitermate compleet. Ik heb er niets aan toe te voegen.’ Van Tierden glom bijna. ‘Is het je duidelijk, Jan?’

‘Nou ja, duidelijk ...’ Raven streek met zijn hand over zijn kin, liet een wijsvinger langs zijn snor glijden. ‘Als ik het goed begrijp ...’ Ellen begon nu al een antipathie te ontwikkelen voor zijn zinnetjes en maniertjes. ‘ ... dan heeft een onafhankelijke schade-expert de zaak bekeken en is, wat hem betreft, de zaak afgerond. Hij heeft geen enkele aanwijzing voor fraude kunnen vinden. Snap ik het zo goed?’ Hij richtte zich tot Van Tierden.

‘Dat is heel kort door de bocht, maar daar komt het wel op neer, ja.’

‘Nee,’ zei Raven en hij maakte bezwerende gebaren met zijn handen, ‘ik wil gewoon dat we elkaar goed snappen.’ Ellen huiverde. ‘Elkaar goed snappen’ was de voorbode van een frontale aanval. Het was de aankondiging van het feit dat anderen vooral erg goed naar hem moesten luisteren. ‘Waar het mij om gaat,’ zei Raven, ‘is dat wij in alle openheid de feiten bekijken. Want er liggen hier natuurlijk wel een paar hele harde feiten op tafel. Daar kunnen we omheen draaien, maar daar ben ik persoonlijk geen voorstander van.’ Op die laatste zin draaide hij zich naar Ellen en toverde hij een dodelijke glimlach op zijn gezicht. ‘Zo ben ik nou eenmaal’, zei hij. In de stilte kon Ellen haar eigen adem horen. Raven liet die stilte ongemakkelijk lang duren. Met opzet. Alles wat die man deed was met opzet, daar was ze van overtuigd.

‘En een van die feiten is dat European Hayward al bijna twee maanden fiattering van uitbetaling tegenhoudt. Zo is het toch?’ Elk verband wist hij uit de presentatie van Ellen weg te analyseren. Door de gebeurtenis tot losstaande feiten te reduceren, kon hij de hele redenatie omdraaien.

‘Inderdaad,’ zei Ellen, ‘wij houden betaling op deze schade al bijna twee maanden tegen. Maar dat komt, en dat heb ik u zojuist proberen uit te leggen ...’ Raven onderbrak haar.

‘Nee, nee. Ik heb uw verhaal gehoord. Heus. Waar het mij nu om gaat, is dat we de feiten uit elkaar halen. Niet meer dan dat. European Hayward houdt uitbetaling op de schade tegen. Daar zijn we het over eens.’

‘Ja.’

‘En de enige reden daarvoor is uw intuïtie. Dat is ook een feit.’

Ellen slikte. Het was precies wat zij had willen zeggen. Alleen, uit zijn mond klonk het totaal anders. Honderdtachtig graden gedraaid. Zonder een oordeel uit te spreken had hij haar geïsoleerd.

In verwarring zocht ze de blik van Van Tierden. Pas toen ze hem aansprak, reageerde hij.

‘Jan,’ zei hij, ‘het inzicht van Ellen in schadezaken is bijna spreekwoordelijk bij European Hayward. Wat zij de afgelopen jaren voor dit bedrijf heeft betekend kan niet zomaar uit dit soort overwegingen worden weggelaten.’ Het was een schermutseling in de achterhoede. Ellen zag hoe Raven en Van Tierden elkaar nog eens verbaal over de bol aaiden, voordat zij weer aan de beurt was. Raven was de redelijkheid zelve.

‘Mevrouw Brachman, u vraagt van mij dat ik de rapporten van externe deskundigen terzijde schuif en dat ik op uw intuïtie afga.’

‘Ja’, zei Ellen. ‘En dat doe ik zonder blikken of blozen.’

‘Dat zie ik’, zei Raven. ‘Maar evenzogoed vraag ik van u een onderbouwing van uw verzoek.’

‘Zonder verder onderzoek kan ik niets aantonen’, zei Ellen. ‘Dat weten we allemaal.’

‘Mevrouw Brachman, u begrijpt me niet. Ik vraag u niet de door u vermoede fraude te bewijzen. Ik vraag u uw verzoek tot verder onderzoek te onderbouwen met argumenten die steek houden. Met alle respect voor uw intuïtie, maar ik kan er niets mee.’

‘Dat is dan jammer,’ zei Ellen op ijzige toon, ‘want het is de basis van het vertrouwen in dit bedrijf. Het spijt me dat u dat vertrouwen niet deelt.’

Raven stond op en liep om de tafel heen. Hij ging ontspannen op het andere einde van de tafel zitten, vouwde zijn armen over elkaar en leunde heel dicht naar haar toe. ‘European Hayward’, zei hij, ‘is een bedrijf. Dat is, als leidend principe, de laatste jaren misschien wat op de achtergrond geraakt, maar ik verzeker u: het is nog steeds een bedrijf. En in een bedrijf gelden normen van omzet, winst, rendement en productiviteit. Heel simpel eigenlijk. Die normen zijn hier, helaas, ver te zoeken. U heeft het over vertrouwen. Oké. Wat ik vertrouw, dat is een vette plus onder de streep, mevrouw Brachman. Toetsbare productiviteit. En wat ik van u wil, is de inzet om uw werk toetsbaar te maken.’ Hij legde zijn hand op de stapel rapporten voor haar neus. ‘Ik kan me niet voorstellen dat u hierin niet alle argumenten kunt vinden om mij te overtuigen. Oké?’

‘En als ik dat niet kan?’

‘Dan wordt er betaald. Onder andere.’

‘Wat!’

‘Ja’, zei Raven kalm. ‘Cut your losses and move on. Het rendement van een afdeling wordt bepaald door de effectiviteit waarmee de inspanningen van medewerkers tot concrete, planbare resultaten leiden. Met andere woorden: door de doorloopsnelheid.’ Hij keek haar strak en indringend aan. ‘En geloof me nou maar, dat kan allemaal een stuk beter. Als het u niet lukt, dan ga ik met mijn dikke billen op die afdeling zitten en dan moet u eens zien wat er gebeurt!’

Ellen beheerste zich en slikte. ‘Zoals u wilt.’

‘Voor eind volgende week. Akkoord?’

‘Akkoord.’ Ze pakte haar spullen en stond op. Over de tafel stak ze haar hand uit naar haar oude directeur. ‘Meneer Van Tierden, we zullen u hier nog gaan missen’, zei ze.

‘O nou ...’ Hij lachte zonder zich een houding te kunnen geven. ‘Ik weet zeker dat Jan de herinnering aan mij snel zal doen verbleken.’

‘Zonder twijfel’, zei Ellen. Met een kort knikje en een haast militaire beweging draaide ze zich om en liep de kamer uit.

‘Raven’, zei Ellen. Ze smeet de deur achter zich dicht en liet zich zonder omhaal in een stoel zakken. Peter keek haar niet- begrijpend aan. ‘O, sorry’, zei ze. ‘Koning Ploeg is gearriveerd en onze hoogstpersoonlijke, specifieke vorm van het virus heet Jan Raven. Wat een kutlul!’ Ze liet haar papieren op de grond vallen en hield twee vingers in de lucht. ‘Een sigaret. Alsjeblieft, een sigaret.’

Peter barstte in lachen uit. Hij gooide haar het pakje toe. ‘De details, graag! De details. Ik wil alles horen. Je kwam binnen en toen ...’

Ellen vertelde. Breeduit. Met alle commentaar dat ze tijdens de vergadering voor zich had gehouden. Frustratie en ongegeneerde woede wisselden elkaar af. Het totale gebrek aan begrip dat Raven aan de dag had gelegd was het allerergste. Keer op keer kwam ze erop terug. Peter probeerde haar te remmen.

‘Raven moet hier gewoon zijn stempel zetten’, zei hij. ‘En jij hebt de pech gehad dat je de eerste was.’

‘Peter, de man weet niet wat een zinker is!’ zei Ellen.

‘Pardon?’

‘Ik zweer het je. Hij weet niet wat een zinker is.’ Ze probeerde zijn stem na te doen, balancerend op de rand van Gooise kak en Amsterdamse lef. ‘Als ik het goed begrijp, mevrouw Brachman, is de All Virtue gezonken.’

Peter keek haar ongelovig aan. ‘Meer niet?’ zei hij.

‘Dat was alles. Geen enkele reactie. Een zinker is een gezonken schip. Grappig jargon, meer niet. Gaat u verder.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Godsamme, Peter, nog niet zo heel lang geleden was een zinker aanleiding tot het luiden van de bel op de Assurantiebeurs, en wij zitten hier met een moderne manager die het heeft over doorloopsnelheden van schades. Ik bedoel, hoe moet ik dat nou uitleggen?’

Peter staarde voor zich uit. ‘Dat is ook niet uit te leggen’, zei hij. ‘Een zinker treft ons bedrijf in het hart. Dat voel je of dat voel je niet. Poëzie. Ademnood. Pijn in je ballen.’

‘Dank je’, zei Ellen. ‘Dat bedoel ik nou.’ Ze zweeg. ‘Hij wil een onderbouwing van mijn verzoek. De man begrijpt gewoon niet wat hij van me vraagt.’

‘En dat is?’

‘Hij wil dat ik het onderzoek uitvoer, waar ik juist iemand voor wil inhuren. Zo zegt hij het niet, maar daar komt het wel op neer!’ Hoe meer ze erover nadacht, hoe meer ze zich erover opwond. ‘Dit wordt een ramp’, zei ze. ‘Ik heb er de ervaring niet voor en ik heb er de tijd niet voor.’

‘En Van Tierden?’

‘Die heeft z’n handen er al van afgetrokken.’

Peter zuchtte. ‘Dan heb je een probleem’, zei hij.

‘Dat dacht ik ook.’ Ze was uitgeraasd. Na een paar minuten raapte ze haar spullen van de grond en stond op. ‘Ik hou het voor gezien, voor vandaag.’ Het was nog geen vier uur.

‘Lijkt me heel verstandig.’

‘Als iemand naar me vraagt, dan ben ik ... eh ...’

‘Even van je plaats ...’

‘Zoiets, ja. Verzin maar wat.’ Ze drentelde heen en weer. ‘Wanneer is die Transport Sociëteit ook alweer?’

Peter bladerde in zijn agenda. ‘Volgende week. Dinsdag. Over vijf dagen.’ Ellen tuitte haar lippen en schudde haar hoofd. ‘Mooi. Niet vergeten deze keer.’ Ze ging weer zitten. ‘Ik moet gewoon helemaal opnieuw beginnen, van voren af aan’, zei ze. ‘Dit is toch te erg, Peter. Ik bedoel, wat is dat eigenlijk: toetsbare intuïtie? Weet jij het?’

‘Ellen?’ Peter keek haar strak en verveeld aan.

‘Ja?’

Hij maakte een kleine beweging met zijn hoofd.

‘O, ik begrijp het al. Tijd om op te rotten.’

Ze schopte haar schoenen uit. Er zat zoveel opgekropte ergernis in de beweging dat de schoenen de hele lengte van de gang door stuiterden en tegen de deur van de badkamer aan knalden. Het luchtte op. Niet veel, maar genoeg om weer een half uurtje aan zichzelf te kunnen denken. Ze trok de deur van de ijskast open en tuurde naar binnen. Drie kant-en-klaarmaaltijden: pizza, pasta, paëlla. Voedsel dat nauwelijks menselijke bemoeienis meer nodig had. Het had weinig betoverends. Maar misschien was dat wel te veel gevraagd voor de donderdagavond. Ze trok een bakje ijsblokjes uit de vriezer en liet er drie in een glas vallen. Met het glas in haar hand liep ze naar de zitkamer, waar de drankflessen op een tafeltje stonden. In een hoek bij het raam. Terwijl ze de dop van de whiskyfles afschroefde, keek ze naar buiten. Het was donker, guur. De wind joeg tussen de lange flatgebouwen door. Regendruppels hingen aan de ramen. Het weer was al maanden waardeloos.

Ze schonk de drank over het ijs, zette de fles terug en nam een slok. De schok van de alcohol deed haar rillen. Even maar. Het was allemaal niet genoeg.

Met haar whisky nestelde ze zich aan het kleine tafeltje in de keuken. Het was niet meer dan een plankje dat met twee beugels aan de muur was bevestigd. Met enige moeite konden er precies twee krukken aan worden geschoven. Niet dat daar nog vaak behoefte aan zou zijn, want sinds Tom het huis uit was, zat ze er alleen. Ze draaide cirkeltjes met het glas. Het condenswater aan de buitenkant trok strepen op het blad. Natte strepen. Ze haalde haar vinger erdoorheen en likte het water weer van haar vinger af.

‘Goed’, zei ze hardop. ‘Zinkende schepen bieden een verraderlijk houvast. Alléén dan maar. Veel erger dan het nu is, kan het niet worden.’

Ze worstelde zich door het eerste verslag heen. Elk woord had ze al tien keer gezien. Elke zin was een herhaling van dingen die ze allang wist. Concentratie was moeilijk. Na het al tig maal te hebben gelezen, had ze voortdurend de neiging stukken over te slaan. Ze dwong zichzelf elke regel daadwerkelijk te lezen en niet ondertussen aan iets anders te denken. Het ging langzaam. Veel te langzaam om iets in zich te kunnen opnemen. Een paar glazen whisky hielpen ook niet.

Dan maar eten, dacht ze. Ze zette een pan water op. Gooide twintig ontpitte olijven, een paar tenen knoflook en een half blikje ansjovis in de chopper. In een koekepan met een beetje olijfolie liet ze de fijngehakte ingrediënten fruiten. Niet te hard. Door de hitte kwamen de drie geuren los uit de pan. Drie sterke geuren, die vochten om de boventoon en in de mêlee samen een bliksemaanval uitvoerden op de zompige sfeer van een Hollandse avond in maart. Binnen een paar minuten stond het keukentje stijf van de zonnige dampen en Ellen boog zich diep over de pan om het zo geconcentreerd mogelijk op te snuiven. De deprimerende ontwikkelingen van die dag werden in één klap weggevaagd.

Alles is eigenlijk oorlog en drugs, dacht ze. Vechten en verdoven, meer niet. Ze trok een blik tomaten open, goot het vocht af en sneed de tomaten klein voor ze bij het prutje te voegen. Ze draaide het vuur hoog om het geheel flink aan de kook te brengen en vervolgens weer laag om zo veel mogelijk vocht eruit te laten sudderen. Een bos spaghetti in de andere pan. Tien minuten. Ze keek op haar horloge, haalde haar rapporten van het tafeltje, legde bestek neer en trok een fles witte wijn uit de ijskast. Een klein kwartiertje later zat ze achter een bord Italië en kwamen de gedachten en ideeën bijna als vanzelf. Met elke hap werd de wereld beter, kleiner, overzichtelijker en vooral lekkerder.

Mensen, dacht ze. Praten met mensen, dat heb ik nodig. Wat er in die rapporten staat, heb ik nou wel gezien. Misschien staat het erin, wat ik zoek, maar misschien ook niet. Hoe dan ook, ik zie het niet. En toch is het er. Energiek draaide ze haar vork door de spaghetti en zonder er erg in te hebben werkte ze een veel te grote hap naar binnen. Ze kon haar kaken nog maar met moeite bij elkaar krijgen en moest haar wangen tot het uiterste rekken om het eten binnen te houden. Het lukte niet helemaal. De saus droop langs haar kin naar beneden en ze kon nog maar net voorkomen dat die op haar rok viel.

Trut, dacht ze. Het was ook altijd hetzelfde. Het leek wel of ze geen twee dingen tegelijk kon doen. Eten en denken was al te veel. Haast. Met alles. Alle aandacht op één ding gericht. Niets meer over voor andere zaken, zodat zelfs het meest eenvoudige verkeerd kon lopen. Erg onhandig.

Ze veegde haar mond af en probeerde bewust langzaam en gecontroleerd te eten. Haar eigen ernst werkte op haar lachspieren. Ze schonk zichzelf nog wat wijn in en haalde blocnote en pen. Wie moest ze spreken?

Peter, natuurlijk. Maar nu serieus. Wat die man niet van cascoschades wist, was de moeite van het weten niet waard. Daar moest ze gebruik van maken, zonder zichzelf in de verdediging te laten dwingen. Dan was er Felix Halberstein, de makelaar. Tot nu toe had hij zich uitermate correct opgesteld. Op geen enkel moment had hij druk uitgeoefend om tot betaling over te gaan. Maar daartegenover stond dat hij ook niets had laten merken van enige twijfel over de gebeurtenis. Ellen wist pertinent zeker dat hij eventuele achterdocht nooit zou proberen te verbergen. Ze had het hem gewoon nooit recht op de man af gevraagd. Halberstein dus. En ze moest iemand te pakken zien te krijgen bij de leading underwriter voor de lading. Dat kon nooit moeilijk zijn. Dantzig had ook een kantoor in Rotterdam en een stand op de beurs. Persoonlijk kende ze er niemand. Echte ladinglui. Nooit casco. Oké. Peter, Felix, Dantzig, wie nog meer? Gewoon, mensen uit het vak. Andere schadebehandelaars. Mensen die dag in dag uit met hetzelfde bijltje hakten. Als puntje bij paaltje kwam, kon ze zich niet voorstellen dat er bij de All Virtue geen fraude in het spel was. Ze rook het. Ze voelde het. Het zat er zo dik in dat ze het bijna kon vastpakken. Ze kon het alleen niet aanwijzen. En dat was het hele probleem.

Hoe langer ze erover nadacht, des te meer begrip kreeg ze voor Raven. Door zijn simpele vraag had hij de praktijk van de verzekeringswereld op zijn kop gezet. Nog nooit had ze haar intuïtie hoeven aantonen, bewijzen. Tot op heden volstond het voor haar om te zeggen: het klopt niet, laat een specialist het uitzoeken. Nu moest zij opeens zelf antwoord geven op de vraag waarom het niet klopte. Na haar aanvankelijke woede over de absolute onredelijkheid van de opdracht, begon ze haar werk in een ander licht te zien. Vergeleken met de normale gang van zaken was het misschien onredelijk, maar de verplichting om concreet te worden opende ook deuren. Het verschoof de nadruk in haar werk van zuiver controlerend naar onderzoekend. Of het nu de combinatie van olijven, knoflook en ansjovis was of haar eerste pogingen om dat onderzoek op te zetten, dat wist ze niet, maar het vooruitzicht een dergelijk onderzoek uit te voeren was opeens bijzonder aantrekkelijk. Het hele geval uitzoeken. Tot op de bodem, als het moest. Zij dacht toch dat het niet klopte. Waarom zou zij het dan ook niet aantonen?

Ze ruimde af en bereidde de volgende dag voor. Felix Halberstein en iemand van Dantzig zou ze ’s middags op de beurs te pakken kunnen krijgen. Met Peter zou een afspraak in het weekend misschien het beste zijn. Weg van kantoor, ergens in de stad een pilsje pakken. Geen slecht idee. Andere collega’s kon ze dinsdag op de bijeenkomst van de Transport Sociëteit treffen. Vrijdag, zondag, dinsdag. Mooie planning. Daar hield ze wel van. Al wist ze nog niets, toch had ze houvast. Een schema. Een beeld van vooruitgang. Een instrument om haar positie mee te bepalen. Prettig. Als ze maar wist waar ze was, dan kon ze ergens heen.

4

Ellen zat met haar ogen in de dossiers, mappen en polissen, en met haar vingers op het toetsenbord van haar computer. De ochtend vulde zich met tientallen klusjes en een hele stapel schades die op actie lagen te wachten. Kleine schades, verhoudingsgewijs: een motor van een slepertje, een aanvarinkje, omgevallen takelwerktuigen. Het ging soms om niet meer dan een paar duizend gulden. Samen met de co-assuradeuren was het belang misschien driehonderd gulden per maatschappij. Niets wereldschokkends, maar wel werk.

Ze belde, zeulde met mappen en koffie, beantwoordde vragen, controleerde de dekking van de verschillende polissen en vulde formulieren in zodat ze door andere partijen gelezen, gecontroleerd en ondertekend konden worden. De laatste dag van de week zou op zijn minst een productieve worden. De uren vlogen om en terwijl ze met haar gedachten diep in een schade van een motorblok verzonken was, stak Peter zijn hoofd om de deur.

‘Lunch?’

Ellen keek verbaasd op haar horloge. Half een. ‘Ehm ... een kwartiertje. Even dit afmaken.’

‘All Virtue voor alles?’ zei Peter.

‘Nee. De Sara iv. Claim op een kapotte krukas, zuigers en nog wat mechanische narigheid. Ik kom er niet uit of het nou gedekt is of niet.’

‘Klinkt als reasonable wear and tear. Slijtage.’

‘Dacht ik ook. Maar zij beweren bij hoog en bij laag dat het niet zo is. Dat het onder menselijke fouten van de bemanning valt. Ga d’r maar aan staan.’

‘Heb je al een technisch rapport?’

‘Hm mm.’

‘En?’

‘Ja en nee. Je kunt er eigenlijk alle kanten mee op.’

‘Veel geld?’

‘Wat denk je?’

‘Ton of zo?’

‘Of zo.’

‘Lastig.’

‘Hm mm.’

‘Je kunt zo’n technisch rapport ook gewoon terugsturen.’

‘En dan?’

‘Dan is het hun probleem. Moeten ze maar duidelijker zijn.’

Ellen keek op van haar polis. ‘Erg intelligent, Peter. Daar heb ik nou wat aan.’ Met hernieuwde energie grabbelde ze in de stapel papieren op haar bureau en haalde het technisch rapport ertussenuit. Uit een van de bureaulades trok ze een envelop, schreef het adres van het uitvoerende bedrijf erop en legde het geheel klaar voor verzending. ‘Straks even een memootje erbij en klaar. Zou het ook werken?’

‘Soms’, zei Peter. ‘Niet altijd.’ Hij maakte aanstalten de kamer weer te verlaten. Ellen gebaarde met haar hand dat hij even moest wachten. ‘Nog wat’, zei ze. ‘Heb jij dit weekend tijd?’

‘Niet echt, waarom?’

‘Ik wil het geval met jou doorpraten. Niet zo even aan het bureau, maar echt een uur of wat. Kun jij zondag, eind van de middag?’

Peter schudde zijn hoofd. ‘Dit weekend is onmogelijk’, zei hij. ‘Je weet, ik doe alles voor je, maar nou net deze zaterdag en zondag zit ik volledig vast.’

Ellen vloekte. Degene van wie ze het meeste verwachtte, leek nu al uit te vallen. ‘Maandag dan?’ vroeg ze, maar ze wist dat het hopeloos was. Peter had door de week meestal een boordevol programma. Hij schudde weer met zijn hoofd.

‘Geef mij nou een kopietje van dat laatste rapport en dan lees ik het wel ergens tussendoor. Wie weet valt mij iets op. Meer kan ik niet voor je doen. Echt. Het spijt me.’

Ellen wuifde met haar hand. ‘Al goed’, zei ze. ‘Vanmiddag hoop ik op de beurs nog wat mensen te pakken te krijgen, dus voorlopig heb ik mijn handen vol. Tot hoe laat ben jij hier vandaag?’

‘Vijf uur ben ik weg. Uiterlijk.’

Ze dacht even na. ‘Oké. Voor je weggaat heb je het op je bureau.’

Peter knikte. ‘Wat doen we? Binnen of buiten de deur?’ Ze liepen de gang op.

‘Vrijdag vandaag, hè?’

‘Ja’, zei Peter.

‘Dat betekent kroketten. Op naar de kantine!’

Jan Raven draaide zijn Jaguar de parkeergarage van European Hayward in en liet de auto langzaam naar beneden rollen. Het vereiste enig nauwkeurig manoeuvreren om de grote wagen in een van de kleine vakken te krijgen. Moderne garages waren niet meer gebouwd op luxe vervoermiddelen. Toen hij het ding eindelijk netjes op een plaatsje had, was de afstand tussen zijn auto en de volgende zo gering dat hij het portier nauwelijks meer open kon krijgen. Slechts met de grootste moeite kon hij zich naar buiten wurmen, waarbij zijn geprononceerde buik hem nog het meeste parten speelde. Hij zuchtte. Met een beheerst gebaar duwde hij het portier dicht. Raven was er de man niet naar om ergernis in zijn gedrag tot uiting te laten komen. Slaan met deuren was een teken van zwakte. Schreeuwen ook. Opwinding en woede waren voor het gemene volk. Wie zich daarmee inliet, moest zich ook tevredenstellen met het bijbehorend niveau. Harde feiten, maar simpel.

Hij pakte zijn koffertje van de achterbank, sloot de auto af en nam de lift naar boven. Vanochtend had hij een laatste bespreking gevoerd met de voorzitter van de Hayward Marine Insurance Group, de moedermaatschappij van European Hayward Rotterdam. De meest recente cijfers waren op tafel gekomen en de ontwikkeling van European Hayward was nog zorgwekkender dan bij de laatste halfjaarrapportage al was gebleken.

Sinds de overname, vijf jaar geleden, was het bedrijf langzaam maar zeker afgezakt. Van een bij lange na niet florissant maar toch positief resultaat in 1989 naar een ronduit rampzalig negatief resultaat in 1994. Het gat tussen premie-inkomsten en uitkeringen van verzekeringspenningen was enorm. Terwijl de risico’s toenamen – en dan vooral de cascorisico’s – was het premieniveau gelijk gebleven en was het premievolume gekelderd. Met andere woorden: terwijl de uitgaven omhoogschoten, daalden de inkomsten. Van Tierden had zitten dromen, of slapen, of wat dan ook. Maar de man had er een puinhoop van gemaakt. Aangezien hij bij de overname een contract had gekregen waarin inkomen en positie werden gegarandeerd, was het voor Hayward goedkoper, en vooral oneindig veel makkelijker, hem naar een concernpositie weg te promoveren en een ander aan te trekken om het van hem over te nemen. Aldus geschiedde. En nu mocht Raven de kar uit de modder trekken.

De lift bereikte vrijwel geruisloos de twaalfde verdieping. Raven streek zijn jasje glad en stapte uit. Nog één middag met Van Tierden en dan ‘Goodbye and good riddance’. Vanaf maandag kon hij zelf aan de slag. Met een beminnelijke zwaai groette hij de dames van het directiesecretariaat. Nog nooit had iemand Jan Raven kunnen betrappen op onbeleefdheid of onbehoorlijk gedrag. Hij had echter het nauwelijks te onderdrukken gevoel dat European Hayward zijn geduld danig op de proef ging stellen. Als mevrouw Brachman een indicatie was, dan kon hij zijn lol nog op.

‘Is meneer Van Tierden op zijn kamer?’ vroeg hij aan een van de secretaresses.

‘Hij is nog aan het lunchen. Ik verwacht hem elk ogenblik terug.’

‘Prima’, zei hij. ‘Ik maak even een rondje over de afdeling.’ Hij besloot de extra tijd te gebruiken om bij Ellen Brachman binnen te lopen. Er waren een paar dingen in het gesprek van gisteren die hem niet zinden. De manier waarop zij over bepaalde zaken sprak, bijvoorbeeld. Hij kon er niet achter komen of ze nu met opzet jargon gebruikte, of dat ze echt dingen bedoelde die hij niet begreep. Tenminste, hij begreep wel wat ze zei, maar meer dan eens had hij het gevoel dat dingen hem ontglipten. Een kort praatje, tussen neus en lippen door, kon veel verhelderen. Hij liep de twee trappen naar de veertiende op. Haar deur stond open. Toch klopte hij. Beleefd.

‘Mevrouw Brachman?’ zei hij.

Ellen stond met een stapel dossiers in haar handen een paar laatste dingetjes te controleren voor ze naar de beurs ging. ‘Meneer Raven! Wat kan ik voor u doen? Kom binnen.’ Met haar vrije hand greep ze een stoel en ze trok hem dichter naar het bureau toe. ‘Gaat u zitten.’ Ze keek wat hulpeloos om zich heen. ‘Sorry voor de troep, maar u treft me precies op het meest hectische moment van de dag.’

Raven lachte. ‘Geeft niet’, zei hij. ‘Ik weet hoe het is. Heb je een minuutje?’ Hij ging zitten.

‘Ja ... ehm ... ja, natuurlijk. Ik bedoel ... ik moet even schakelen.’ Ze legde haar spullen weer neer en ging achter haar bureau zitten. ‘Zo,’ zei ze, ‘ik ben er weer.’

Raven streek zachtjes met zijn hand over zijn kalende hoofd. Het weinige grijze haar links, rechts en op zijn achterhoofd zat keurig in model. Het was meer een managersbeweging dan een haarcorrectie. O, ja, dacht Ellen, kapper. Niet vergeten.

‘Wat ik mij nou afvroeg: wanneer heb je die lui voor het laatst gesproken?’

‘Wie?’ zei Ellen.

‘Pardon?’

‘Wanneer heb ik wie voor het laatst gesproken? Over wie heeft u het?’

Weer voelde Raven dat knagende onbehagen in zijn buik. Waarom zei ze dat nou? De woorden die ze gebruikte waren helder als glas, maar wat bedoelde ze ermee? ‘Met de klant, natuurlijk’, zei hij. ‘De All Virtue, bedoel ik. Of wie hen dan ook vertegenwoordigt. Dat zal wel een advocaat zijn, neem ik aan.’

Ellen keek hem aan met ogen vol afstand. Hoe kon hij denken dat zij, Ellen, schadebehandelaar, contact had met houders van polissen? Klanten? European Hayward had helemaal geen klanten. Haar hoofd tolde van de verwarring. Recht voor zijn raap was de enige manier.

‘Ik heb nog nooit met iemand van de All Virtue, of liever gezegd Maritima Bueplate Ltda gesproken’, zei ze.

‘Hoe bedoel je?’

‘Gewoon, zoals ik het zeg. Ik ken daar niemand. Ja, in het dossier staat de naam van een directeur. Maar daar houdt het mee op. Als u iemand zoekt die contact heeft gehad met de polishouder moet u Halberstein hebben.’

‘Ja, maar die werkt hier niet.’

‘Nee. Natuurlijk niet. Mooie boel zou dat zijn. Die zit bij Romstad Hullenaar.’ Het gesprek stokte. Zowel Ellen als Jan Raven zat gevangen in een voor hen onbekend onbegrip. Beiden hadden ze het idee dat de ander iets probeerde uit te lokken. Geen van beiden wilde geloven dat het eenvoudig een kwestie van gebrek aan vakkennis was.

Ellen schoof op haar stoel. De beurs opende over minder dan een kwartier en ze had alle beschikbare tijd daar hard nodig. ‘Als u wilt kan ik vanmiddag nog contact leggen met meneer Halberstein.’ Ze stond op en pakte haar spullen bij elkaar. ‘Ik moet hem toch nog spreken.’

‘Nee, nee’, zei Raven. ‘Dat is niet nodig.’ Hij wreef met zijn hand over zijn kalende kruin. ‘Luister, Ellen.’ Hij keek haar plotseling direct aan. ‘Ik mag toch wel Ellen zeggen?’

Ze knikte.

‘Mooi. Ik heet Jan, trouwens. Maar dat wist je al.’ Ze zag hem nadenken terwijl hij praatte. Vloeiend, zonder te haperen en zonder zijn vriendelijke intonatie te veranderen, stapte hij over van omgangsvormen naar kritiek op het werk.

‘Dit is niet goed’, zei hij. ‘Er gebeuren hier dingen die niet kunnen en niet mogen.’ Zijn stem was rustig en kalm, innemend bijna. ‘Ik geloof niet dat de ernst van de situatie tot je doordringt, Ellen. Als European Hayward niet uit de rode cijfers komt, is het einde oefening. Ingewikkelder kan ik het niet maken. Maar voordat ik het zover laat komen, is het einde Ellen Brachman.’ Door zijn beheerste manier van praten werd de dreiging alleen maar groter. Hij had geen last van woede of emotie. Als Ellen Brachman het veld moest ruimen, dan was die beslissing in vijf minuten genomen. Jan Raven zou er geen traan om laten.

‘Waar het om gaat,’ zei hij, ‘is dat mensen zich bewust worden van hun verantwoordelijkheden en zich daarnaar gaan gedragen. Als dat te veel gevraagd is, kunnen we beter afscheid van elkaar nemen.’ Huiveringwekkend beminnelijk. ‘Dat we elkaar even goed snappen.’ Hij stond op en liep naar de deur. ‘Mocht ik je vanmiddag niet meer zien, prettig weekend alvast.’ Hij draaide zich om en glimlachte de gang in.

Ellen had te veel haast om haar verbijstering te verwerken. Ze griste haar jas van de kapstok, schakelde haar telefoon door en stoof de deur uit. In de lift naar beneden, ergens rond de achtste verdieping, herinnerde ze zich de kopieën voor Peter. ‘Kut!’ zei ze, luidkeels. Het galmde in de kale ruimte. Beneden aangekomen drukte ze gelaten op nummer veertien. Het liep allemaal niet zoals ze had gehoopt.

5

De Rotterdamse Assurantiebeurs heeft een sfeer die het midden houdt tussen een markt en een club. In een afgesloten gedeelte op de begane grond van het World Trade Center is een achtvormige omloop gecreëerd met aan weerszijden van het pad de boxen van de verzekeraars, waar zij anderhalf uur per dag kantoor houden. De grotere maatschappijen beschikken over zo’n klein kantoortje, compleet met ingang, bureau, stoelen, zitje en telefoon. De kleinere bedrijven hebben niet meer dan een soort zithoek met een klein rond tafeltje ergens op het centrale pleintje of bij de vergaderruimte achter in de beurs.

De makelaars hebben geen eigen plek. Zij bezoeken de beurs en vinden er alle partijen die ze nodig hebben. Acceptanten om nieuwe risico’s bij onder te brengen en schadebehandelaars om de voortgang op claims mee te bespreken. In principe lopen ze van de een naar de ander. Voor hen functioneert de beurs als een markt.

Voor de verzekeraars en assuradeuren is het meer een club. Veel meer dan in andere branches zijn verzekeringsmaatschappijen elkaars collega’s, omdat grote risico’s, zoals scheepscasco’s, ladingen, maar ook kantoorpanden, winkelpanden en bedrijfsgebouwen, nooit door één maatschappij alleen worden aangegaan. In steeds wisselende samenstelling van groepen zijn zij co-assuradeuren op een bepaald risico. Elke polis is als het ware een joint venture waarin elke maatschappij een bepaald percentage van het risico draagt. Hoe groter het risico, des te kleiner de percentages meestal worden. En des te groter het aantal maatschappijen dat nodig is om een polis honderd procent gedekt te krijgen. Het gebeurt dan ook met enige regelmaat dat een schadebehandelaar van een verzekeringsmaatschappij een groot aantal handtekeningen nodig heeft om de uitkering op een claim geaccordeerd te krijgen. Ook al geldt de afspraak dat de leading underwriter de beslissende partij is, toch zal elke maatschappij moeten tekenen voor haar deel van het uit te keren bedrag.

Dus komen zij eens per dag op een centrale plaats in de stad bijeen om alle lopende en nieuwe zaken te kunnen bespreken. Het alternatief – kopieën, koeriers en faxen – creëert slechts eindeloze hoeveelheden papier en een beduidend grotere kans op fouten.

Om half twee stapte Ellen door de elektronisch bewaakte toegangspoortjes van de beurs. Het deed haar altijd een beetje aan een supermarkt denken, en vaak verwachtte ze ergens een rij winkelwagentjes te zien. Ze liep zo snel mogelijk naar de box van European Hayward; nog voordat ze haar koffertje open had, stond de eerste collega al voor haar neus. De eerste van een onafgebroken rij die pas na drieën ophield. Kennelijk wilde iedereen voor het weekend zaken geregeld hebben, want de drukte was onverwacht intens. Met lede ogen zag ze de tijd wegtikken. Al haar eigen zaken lagen nog ter afwikkeling. Waar mogelijk combineerde ze die met schadebehandelaars die bij haar langskwamen voor een handtekening, maar geen van allen waren ze nog compleet. Ze had zeker nog een kwartier nodig om haar eigen rondjes te maken en de kans werd steeds groter dat de mensen die zij wilde spreken al weg zouden zijn. Als ze er al waren. In het uur dat ze er zat te werken, had ze hen nog niet zien rondlopen.

‘Weet jij of Felix Halberstein vandaag op de beurs is?’ vroeg ze aan degene met wie ze een laatste claim aan het doornemen was.

‘Daarnet zat hij nog achterin, ergens bij de vergadertafel.’

‘Wanneer?’

‘Vijf minuten geleden.’

‘Prima.’ Ellen zette haar paraaf bij de naam van European Hayward onder aan het vel en schoof het terug. ‘Dat is alles?’

‘Ja.’ De man stopte de papieren in een doorzichtige map en stond op. ‘Prettig weekend.’

‘Van hetzelfde’, zei Ellen. Met haastige bewegingen raapte ze haar spullen bij elkaar en besloot eerst Halberstein op te zoeken. De claims moesten maar even wachten. In het ergste geval was er maandag weer een dag. Ze liep het gangpad uit en zag de rijzige gestalte van Halberstein inderdaad achter de vergadertafel, bij het raam, in druk gesprek verwikkeld. Zijn lange armen vergezelden zijn betoog met vloeiende gebaren. Stijlvol en bijna gracieus. ‘Chic’ was eigenlijk het woord. Halberstein was een chique vent. Net in de vijftig, voor driekwart grijs, strak in zijn vel en met een neus voor verzekeringszaken die alom werd gerespecteerd. Een mooie, rechte neus, overigens, die de strenge en soms uitgesproken scherpe trekken van zijn gezicht extra benadrukte. Ellen wachtte niet tot zich een beleefd moment voordeed. Midden in een zin schoot ze hem aan.

‘Felix ...’

Hij onderbrak zijn gesprek. Verstoord draaide hij zich naar haar toe. ‘Ellen?’

‘Sorry dat ik er zo plompverloren doorheen kom denderen.’ Ze produceerde haar meest verontschuldigende glimlach. Een wapen waar mannen, godzijdank, nauwelijks over beschikken. Daarom zijn ze er ook zo gevoelig voor. ‘Excuses’, zei ze tegen de ander en ze bewerkte hem met eenzelfde lach, alleen iets intensiever. Hij smolt onmiddellijk. Veel minder chic dan Halberstein.

‘Geen enkel probleem, zeg.’ Hij stak zijn hand uit. ‘Twaalfhoeven’, zei hij. ‘Aangenaam.’

‘Ellen Brachman.’

‘Ah, u bent mevrouw Brachman. Veel over u gehoord.’

Ellen trok haar wenkbrauwen op.

‘Laat ik het zo zeggen, mevrouw Brachman, het woord doet in de regel geen recht aan de werkelijkheid. Uw geval is de uitzondering die de regel bevestigt.’ Hij wendde zich tot Halberstein. ‘Wij waren hier toch zo’n beetje klaar.’ Hij sloeg hem amicaal op de schouder. ‘We zien elkaar volgende week. Zetten we de puntjes op de i. Oké?’ Met een glijerige blik in zijn ogen wendde hij zich tot Ellen. ‘Mevrouw Brachman, het was me een genoegen.’

In stomme verbazing keek Ellen hem na. ‘Mis ik hier iets?’ zei ze. ‘Wat was dat allemaal?’

Halberstein kon zijn lachen niet inhouden. ‘Erg effectief!’ zei hij, haar vraag negerend. ‘Wat kan ik voor je doen?’

‘Heb je even?’ vroeg ze. Hij knikte. ‘Misschien kunnen we het beste even bij mij gaan zitten.’

Ze installeerden zich in het hokje van European Hayward. Ellen trok de deur dicht en ging tegenover hem zitten.

‘Ik zal er maar niet omheen draaien’, zei ze. ‘Maritima Bueplate, de All Virtue.’

‘Ik luister.’

‘Het hele geval zint me niet.’

Zijn gezicht verstrakte. Niet agressief of defensief, maar in opperste concentratie. ‘Ga door’, zei hij.

Ellen haalde diep adem. ‘Tot op heden is er nog niet veel spectaculairs gebeurd. Er is een schade-expert ingeschakeld, een bekende van European Hayward, dus in eerste instantie denken we dat het wel goed zal zitten. De man heeft zijn rapport ingeleverd en nu begint het. Het rapport stelt onomwonden vast dat de All Virtue een total loss is; dat er geen aanleiding is een onrechtmatige daad te vermoeden. Dat is allemaal bekend. Ik vertel niets nieuws. Maar ...’ zei ze, ‘ik ben niet tevreden. Het klopt niet. Ik heb, op zijn zachtst gezegd, twijfels omtrent de toedracht van de gebeurtenis.’

Halberstein zweeg.

Ze deed hem haar ideeën en gedachten uit de doeken om, zo goed en zo kwaad als het ging, haar twijfel te onderbouwen. ‘In de maanden dat we nu bezig zijn, heb jij op geen enkele manier laten blijken wat jouw visie is. Positief of negatief.’ Ze pauzeerde even. ‘Ik geef toe, ook dat is niet ongebruikelijk.’

Halberstein wreef met zijn wijsvinger langs zijn neus. En zweeg.

‘Waar het nu om gaat,’ zei Ellen, ‘is dat ik voorstander ben van verder gespecialiseerd onderzoek. Je begrijpt wat ik daarmee bedoel?’

Halberstein keek naar het plafond, naar zijn handen, naar de punten van zijn schoenen. En zweeg. Zijn afwachtende houding begon Ellen op haar zenuwen te werken. Ze ploeterde voort.

‘Daarmee wordt een proces gestart dat maanden kan duren. En nou gaat het niet zozeer om de kosten van een dergelijk onderzoek. Dat is het probleem niet. Het gaat veel meer om de juistheid van de beslissing.’

‘Waarom leg je dit nu, in deze fase, aan mij voor?’ vroeg Halberstein.

‘Kwestie van afstemming’, zei Ellen. ‘Ik wil graag jouw mening horen.’

Met een ingewikkelde beweging verschoof hij zijn lange lichaam op het te kleine stoeltje. Alleen om zijn benen andersom over elkaar te kunnen leggen. Hij nam er ruim de tijd voor. Voor elke beweging. Voor elk woord. Ellen wachtte.

‘Het komt mij voor’, hij formuleerde met uiterste zorgvuldigheid en voorzichtigheid, ‘dat European Hayward in dezen nog geen definitieve beslissing heeft genomen.’

Ellen aarzelde. ‘Er zijn nog wat mitsen en maren’, zei ze. ‘Maar het is overduidelijk de kant die we op willen.’

‘Ik zeg dat omdat ik uit jouw verhaal begrijp dat jij er een voorstander van bent.’

‘Dat klopt.’

‘Meestal betekent zoiets dat anderen er geen of, laat ik zeggen, nog geen voorstander van zijn.’ Ellen voelde hoe het gesprek onhoudbaar de politieke sfeer in gleed. De open uitwisseling waarop ze had gehoopt, over de mogelijkheid van fraude, begon haar tussen de vingers door te glippen. Ze greep spijkerhard in.

‘Felix, ik wil gewoon weten wat jij vindt. Hier!’ Ze porde met een wijsvinger in haar buikstreek. Felix reageerde tergend langzaam. Hij streek met zijn hand over zijn kin.

‘Ik zie het niet’, zei hij. Droog. Kalm. Afgemeten. Zijn gezicht een ondoordringbaar masker van ervaring en beheersing.

‘Jij ziet het niet.’ Ellen zuchtte. ‘Dat is dan mooi.’ Ze keek hem aan. Met alle wilskracht die ze in zich had, probeerde ze achter zijn façade te kijken. Tevergeefs.

‘Nee’, zei hij. Met ingehouden sarcasme voegde hij daaraan toe: ‘En ik zie al helemaal niet waarom ik jou zou moeten helpen jouw directeur te overtuigen. Het management van Maritima Bueplate heeft heel goede papieren. De directeur, ene Mettema ...’

‘Je kent hem niet?’ vroeg Ellen.

‘Nee. Ik heb de goede man nog nooit gezien. Maar hij heeft hier een uitstekende naam. Juist omdat hij ons onbekend was, hebben we uitgebreid rondgevraagd. Ter plaatse, maar ook hier. Louter positief. Ik kan niet anders zeggen.’ Hij draaide zijn handpalmen naar haar toe. ‘Wat kan ik er nog meer van zeggen?’

‘Wie waren zijn referenties?’

‘Dat zou ik moeten opzoeken. Maar dat kun je ook aan jullie acceptant vragen. Wim Vervuuren moet dat zo uit zijn dossier kunnen vissen.’

Ellen dacht na. Daar was het weer. Een zeurend wantrouwen dat vanuit haar achterhoofd kwam opzetten. Wim Vervuuren was een maand of vier geleden met pensioen gegaan en had zijn dossiers aan zijn opvolger overgedragen. Sinds de schade had zij het dossier van de All Virtue zelf overgenomen. Referenties van Mettema was ze daarin niet tegengekomen. Dat was op zich niet vreemd. Vervuuren hoefde geen volledigheid na te streven, want dergelijke informatie stond in de stukken van de makelaar. Maar hij moest het wel weten. Ze kon het hem gewoon vragen.

‘Wat ik wel kan doen,’ zei Halberstein, ‘is de expert en de schadebehandelaars van de belangrijkste maatschappijen bijeenroepen voor een bespreking. Misschien dat je daar wat aan hebt.’

Ellen schudde haar hoofd. De expert kende ze wel. Die had weinig meer te vertellen dan wat in zijn rapport stond. Met de schadebehandelaar van de tweede maatschappij op de lijst, Kees Laverten, had ze regelmatig contact. Kees was een prima kracht, maar zo begraven onder het werk dat hij de All Virtue met liefde en plezier aan Ellen overliet. Hij volgde haar blind en had zelf weinig toe te voegen. Voor zo’n vergadering gold hetzelfde als voor Raven: een ongedefinieerd vermoeden was niet voldoende. Verbaasd schudde ze haar hoofd. Er was iets met die man. Steeds duidelijker bleek dat Raven de vinger precies op de zere plek had gelegd en tegelijkertijd stelde hij vragen en maakte hij opmerkingen die kant noch wal raakten. Ze keek op en zag hoe Halberstein haar met grote, vragende ogen aanstaarde.

‘Binnenpretjes?’

‘Ik weet het niet’, zei Ellen. ‘Krijg je daar maagzuur van?’

‘Als het goed is niet.’

‘Dan zal het wel wat anders zijn.’ Ze wuifde het weg. ‘Maar even terug. Ik denk dat het voor zo’n bijeenkomst nog iets te vroeg is.’

‘Wat je wilt’, zei Halberstein. ‘Het aanbod staat, je hoeft het maar te zeggen.’ Hij maakte aanstalten om te vertrekken. Ze stonden beiden op.

‘O,’ zei Ellen, ‘nog één ding. Wat bedoelde die vent nou? Die Twaalf-nog-iets.’

Halberstein slikte. Zijn blik dwaalde af naar de gang buiten het kantoortje. Overal stonden groepjes mannen en vrouwen te praten. Het was bijna half vier, de laatste werkdag van de week. Er hing een prettige, kameraadschappelijke sfeer, die hij niet graag wilde verbreken. ‘Wat niet weet, wat niet deert’, zei hij.

Ellen gaf niet op. ‘Felix, hoelang kennen wij elkaar nou al?’

‘Een jaar of zes.’

‘En nu ga je me opeens als een of ander tutje behandelen? Doe me een lol.’

Halberstein keek haar recht in de ogen. ‘Oké’, zei hij. ‘Maar onthou, je hebt er zelf om gevraagd.’

‘Vooruit maar.’

‘Bij de mannelijke kunne van deze branche sta jij bekend als het Casco.’

‘Het Casco? Bedoel je ...?’

Halberstein knikte. Nu het eruit was, ontspande hij zichtbaar. ‘Ik zal je de meer plastische, en onvermijdelijk plattere, omschrijvingen besparen.’

‘Nog platter?’ Ellen kon haar oren niet geloven.

‘Hm mm.’

‘Zoals?’

‘Ellen, alsjeblieft ...’

‘Nee, nou wil ik het weten ook.’

Halberstein zoog zijn wangen samen tot zijn lippen ver naar voren tuitten. ‘Jij bent ... eh ... het Casco dat iedereen wel in zijn polis wil. In dat verband krijgen oorspronkelijk vakgebonden uitdrukkingen als “zinker” en ... eh ...’ hij aarzelde even, ‘bijvoorbeeld “volledige dekking” een wat andere betekenis.’

Ellen stond perplex. ‘Het Casco? Zo praten jullie over mij?’

‘Soms.’

‘Jij ook?’

‘Kan ik moeilijk tegenspreken.’

‘Ik weet niet of ik dat als een compliment of als een belediging moet opvatten.’

Halberstein haalde zijn schouders op. ‘Wat je het beste uitkomt, zou ik zeggen.’

‘Strikt opportunistisch, bedoel je?’

‘Hm mm. Principes zijn in dit soort gevallen vaak ver te zoeken’, zei hij. ‘Kom, ik moet er hoognodig vandoor. Laat het me weten als ik nog iets voor je kan doen. Wat de All Virtue betreft.’

Met één soepele beweging stapte hij het kantoortje uit en met een paar lange passen was hij door de gang verdwenen. Wat in de war zat Ellen achter het bureautje. Eigenlijk wilde ze er hard om lachen, maar hoe ze het ook probeerde, ze kon de humor niet ontdekken. Het Casco. Haar hoofd tolde van de tegenstrijdige emoties. Ze koos er zelf voor haar lichaam in vorm te houden en dat viel op. Dus dat mannen naar haar keken, was geen nieuws. Ze gebruikte het zelfs. Maar om het zo te horen was de wereld op zijn kop. Het was haar keus om er goed uit te zien. Niet hun keus om haar af te doen als het Casco!

En zo voelde het. Felix had haar niets verteld. Niets toevertrouwd. Hij had zich bewust op de vlakte gehouden. Nu het om een echte, grote zinker ging, liet hij haar merken dat ze niet meedeed. De mannen zouden het onderling wel regelen. En Ellen Brachman mocht mee omdat ze een mooi wijf was. Het oog wil tenslotte ook wat.

Het hokje, de beurs, alles benauwde haar. Hoelang had ze zichzelf voor de gek gehouden? Gedacht dat ze als gelijke werd gezien? Al haar inspanning, al haar werk stond op de helling en gleed langzaam maar onhoudbaar een peilloze diepte in. Ze gooide haar spullen in haar koffertje, sloot het kantoortje af en vertrok. Onzeker en uit haar doen. De gangen van de beurs leken tien keer zo lang geworden. Bij elke man die haar prettig weekend wenste, had ze het gevoel naakt rond te lopen. Haar reactievermogen was verstoord. Pas toen ze de trappen van het World Trade Center af liep en de gure maartse motregen in haar gezicht voelde bijten, kwam ze een beetje tot zichzelf.

Principes, dacht ze, principes liggen voor het oprapen, hufter. Als je tenminste bereid bent verder te kijken dan je pik lang is. Het klonk sterk, maar het was alleen maar stoer. Voor ze het eind van de straat had bereikt, had de snijdende, waterige kou haar onzekerheid bereikt. En koude onzekerheid is nog veel erger dan warme onzekerheid.