Charles den Tex

De macht van meneer Miller

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Charles den Tex, 2005

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Andy & Michelle Kerry/Trevillion Images

isbn 978 90 445 3613 3

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de twaalfde druk, 2011

1 Bellilog 13.06.04

Kees vandaag. Om de vijf minuten tranen in mijn ogen. Wist niet dat ik zo sentimenteel was. Misschien betekent het gewoon meer dan ik weet. Of wil toegeven. En dat met niet meer dan een halve dag vrij, waar ik eigenlijk niet eens de tijd voor heb, want ik zou niet weten wanneer ik die uren moet inhalen – leven in de marge – meer heb ik niet. Alles telt. Fuck it. Jes nog zeker tot eind van de week in s.f. waarschijnlijk langer. Geen seks dus, behalve in mijn hoofd. Leven voor de toekomst, permanent heden. Nu, nu, nu, zoveel nu. Daarom. Drieënhalf uur, drie als het meezit. Terug in de tijd.

Wish me luck.

2 Hyperventilatie

Het einde van mijn leven landde vier weken geleden op Schiphol. Daarna is het nooit meer hetzelfde geworden. Op een maandagochtend om twaalf voor halfnegen bracht een Boeing 747 het rechtstreeks uit Atlanta, zonder tussenstops, en ik ging het nog afhalen ook. Vanaf het moment van de landing, zeven minuten te vroeg zelfs, was ik verloren. Alle controle die ik dacht te hebben, werd me ontnomen. Als ik die ooit al had gehad natuurlijk, maar zolang niemand je test, kun je denken wat je wilt.

Bij de gate heerste de verwachtingsvolle sfeer van mensen die speciaal voor een ander doen wat ze anders nooit zouden doen: in een meute door een glaswand staren naar een ruimte waar ze niet in kunnen en waar altijd minder te zien is dan ze hadden verwacht. Toch stond ik daar ook op mijn tenen te turen naar iemand die ik wilde herkennen. Een gezicht liefst, met een speurende blik, met dezelfde verwachting die vanaf de andere kant van het glas ontlading zoekt. Zwaaiende armen, handen, springende mannen en vrouwen, rondrennende kinderen, intense ogen die door alle belemmeringen heen signalen zenden naar de ander, die ander, die zij hier komen ophalen.

Ik stond samen met mijn ouders te wachten op Kees, mijn jongere broer, die vijfenhalf jaar geleden was vertrokken en tussendoor niet meer terug was geweest. Hij was toen net tweeëntwintig. Hij was blijven hangen in een studie die elk jaar een andere naam had en ik was doorgestoomd op weg naar een baan die me voorgoed uit mijn verleden zou trekken. Kees en ik schelen iets meer dan twee jaar en lijken niet op elkaar, in niets. Hij is blond en ik ben donker en dat is misschien nog het minste onderscheid. In alles kozen wij het tegengestelde: smaken, kleuren, het maakte niet uit. Als ik sport wilde, wilde hij muziek. En andersom. Had ik trek in een burger, zeurde hij om pizza. Altijd was er wel iets, en we waren altijd samen, onafscheidelijk, want met Kees wist ik wie ik was. Hij was mijn broer, ik was zijn broer. Het was makkelijk als ademen, vanzelfsprekend als lopen. Behalve dat hij zich inschreef voor een exchange program theoretische wiskunde, een vak waarin hij verzeild was geraakt omdat hij het kon. Wat hij zelf het liefst zou willen, werd nooit helemaal duidelijk. Hij ging naar Amerika en was vijf jaar later nog niet terug. Na een paar maanden werden e-mails niet meer beantwoord, het telefoonnummer dat ik van hem had, was van de ene op de andere dag afgesloten. Niets begreep ik ervan. Mijn ouders werden gek van dingen die ze niet vertelden. Geschreeuwde woorden achter dichte deuren, ademhaling zo hoog dat de lucht nauwelijks door hun keel kwam, zich ophoopte achter hun ogen.

Maar ze zeiden niets.

Toen Kees vertrok, waren we allebei al het huis uit. Van de rand van Dordrecht was ik, via een studie in Rotterdam, in Amsterdam terechtgekomen. Dat ik zomaar, zonder paspoort en zonder inentingen, van de bijbelstreek naar het hart van de internationale handel kon, sterkte mijn vertrouwen in de dingen die ik vanuit de sober gelovige wereld van mijn ouders niet kende. Het bedrijfsleven en de enorme hoeveelheden geld, drank en dure kleding die daarin omgaan. Mannen en vrouwen die elkaar op elk denkbaar vlak beconcurreren: status, positie, relatie, macht of bezit. Niets ligt vast, behalve dat je het moet bevechten. Voor het eind van mijn vierde jaar had ik een baan in Amsterdam, communicatieconsultant bij een groot adviesbureau, hc&p. De economie had een onstilbare honger naar jonge, pas afgestudeerde figuren met een hoge hormoonspiegel en een meer dan gemiddeld iq. Bij hc&p zaten meer dan vierhonderd adviseurs en stafleden in een blinkend glazen toren aan de Zuidas van Amsterdam. Het is de Nederlandse vestiging van een adviesbureau dat over de hele wereld actief is. Daar zat ik, op de negende verdieping, met een flexplek, een complete uitrusting moderne apparatuur, een leaseauto van de zaak en elke maand meer geld op mijn bankrekening dan ik ooit had gezien.

Ik kan met iedereen praten, altijd, onder alle omstandigheden. Dat is wat ik doe. Ik leef van praten, e-mailen, bellen en vergaderen. Zestien uur per dag. Ik train anderen, zodat ze altijd weten wat ze moeten zeggen. Soepeler voor de camera, beter in vergadering, effectiever in overleg. Dat is mijn vak, voor een gedeelte heb ik dat geleerd, maar het is vooral een natuurlijke aanleg. Directeuren, voorzitters en politici zijn mijn klanten. De minister van Justitie zag ik elke week, soms vaker, om hem te leren hoe hij hard beleid zo kan brengen dat het zo min mogelijk weerstanden oproept.

Dat deed ik, al jaren, en in die jaren verdween Kees. Stap voor stap trok hij zich terug uit mijn herinnering waar alles wat wij samen deden steeds mooier werd, maar ook steeds minder.

Tot ik die donderdagochtend met mijn neus tegen de glaswand stond en beelden vanuit het verleden projecteerde op de twijfelende mensenmenigte die rond de lopende band schuifelde, op zoek naar koffers en tassen. Met droge lippen en te snelle adem wachtte ik. Zonder erbij na te denken, haalde ik een Labello-stift uit mijn zak en wreef het vet rond mijn mond. Een automatisme. Nergens zag ik iemand die in de verste verte op Kees leek.

Mijn ouders naast me waren net zo verbaasd als ik toen onze blikken eindelijk werden beantwoord. Een zwaaiende arm, eerst aarzelend, daarna vol overtuiging. Mijn ouders zwaaiden terug. Ik niet. Om de een of andere reden kon ik mijn armen niet meer omhoog krijgen. Mijn ledematen leken vastgeschroefd aan mijn lijf. Mijn longen hingen met keilbouten aan mijn rug, vol veel te zware lucht. Mijn hart pompte paniek door mijn aderen. Kees zwaaide, naar mij, en keek me aan met ogen die me door het glas heen leken te zuigen.

Even later gingen de schuifdeuren van Gate 3 open. Kees liet de tassen op de grond vallen en holde op me af, viel me om de hals, gewoon, zonder iets te zeggen, sloeg armen om me heen en drukte me tegen zich aan, puur lichamelijk contact, en zei toen: ‘Jezus, wat heb ik jou gemist!’

Dat was het moment waarop ik mezelf niet meer kon vinden. Vierkant in de aankomsthal, Kees in mijn armen. Ik wist wat ik zag, maar ik zag niet wat ik wist. Ergens ging iets kapot en langzaam voelde ik mijn knieën slap worden. De ontvangsthal van Schiphol werd steeds donkerder en later, pas veel later had ik in de gaten dat een onbekende man aan me zat te plukken en te trekken.

‘Hij is er weer’, riep de man. Tussen de menigte zag ik mijn ouders. En Kees. Meteen daarna werd alles weer zwart. De volgende keer dat ik weer iets zag, was het een man in een groen-geel pak achter in een ambulance. Hij klopte op mijn rug, luisterde aan mijn borst, scheen met een lichtje in mijn ogen en bewoog zijn rechterwijsvinger langzaam van links naar rechts op en neer.

‘Hyperventilatie’, zei hij en hij gaf me een klein zakje om in te ademen als het nog een keer zou gebeuren.

Wist hij veel.

3 Bellilog 14.06.04

Ik ben er niet. Oké?

4 Uitroeptekens in het niets

Gisteren werd mijn woordenstroom abrupt gestopt. Nadat ik uit de ziekenauto was gestapt, formulieren ingevuld, vragen beantwoord en gezond verklaard, stond ik alleen voor de terminal van Schiphol. Zonder ouders, zonder Kees. Tussen de hysterische aanvallen door had ik mijn vader duidelijk gemaakt dat ze niet op mij moesten wachten. Liever niet. In mijn hand hield ik het zakje en de instructies ‘wat te doen bij een volgende aanval’. Ik had niets meer te zeggen. Hoe ik ook probeerde, ik kon geen antwoord vinden op de vragen die steeds groter en agressiever op me af kwamen.

Behalve drank. Dat wilde ik. Veel alcohol, zonder andere mensen. En dan vooral zonder bekenden, zonder adviseurs en klanten. Zuigers. In de dichtstbijzijnde bar zocht ik een dubbele wodka-ijs. Na een derde glas wilde ik helemaal niemand meer zien, zelfs de barman niet. Zijn professionele vrolijkheid werkte averechts. Half dronken en half ontregeld ging ik terug naar huis. Zo kon ik toch niet meer naar kantoor, zeker niet naar een klant. Dat wilde ik ook niet, maar door de alcohol hoefde ik er niet meer over na te denken.

Ik trok de deur van mijn flat achter me dicht en begon. Tegen de tijd dat ik de lege fles tegen de muur aan scherven smeet, heerste er in mijn hoofd een totale verstopping van onhandelbare gedachten en overstuurde emotie. De drie uur die ik had vrijgenomen om Kees op te halen werden er vijf. De eerste afspraak ging voorbij terwijl ik opnieuw inschonk en een gevoel van overwinning niet kon onderdrukken. De telefoon ging, mijn mobiel, kantoor, dat kon ik op de display zien. Meer dacht ik er niet van. Alcohol had de besturing van mijn systemen overgenomen. Uur na uur verdween mijn agenda, vergaderingen losten op in het niets. De wekelijkse sessie op het ministerie van Justitie. De voorbereiding van de Europese top over Veiligheid en Integratie zou het vandaag zonder mijn inbreng moeten stellen. Etnische spanningen en religieuze waarheden leidden in bijna alle Europese landen tot steeds fellere tegenstellingen. De eu moest tot gemeenschappelijk beleid komen, maar de gevoeligheden waren zo groot, dat vooruitgang onmogelijk leek. Voor hc&p was het de grootste opdracht ooit. Vanuit tien landen werkte het bureau aan de conferentie. Ik ook. Mijn begeleiding van de minister was een essentieel onderdeel van het hele project.

Maar niet nu.

Het eindeloze piepen van mijn mobieltje was niet meer dan het staartje van uitzinnig belverkeer tussen bureau en klanten die voor niets in vergaderkamers zaten te wachten. Het maakte geen enkele indruk meer op me. Het waren hinderlijke geluiden uit een andere wereld, signalen die geen verbinding meer konden leggen.

Trillend van de drank pakte ik het toestelletje op en schakelde het uit. Legde het terug op tafel. Stil nu, een eenzaam object. Ding onder de dingen. Ik wilde de fles pakken die iets verderop stond, maar verloor mijn evenwicht. Niets bijzonders, alleen kon ik niet meer bedenken hoe ik mezelf moest tegenhouden. Mijn armen en benen kenden nog wel wat reflexen, zoals zwaaien en om me heen grijpen, maar de wodka had er geen grip op.

Met een enorme klap ging ik onderuit. Languit achterover. Stijlvol, dacht ik nog, tot ik met mijn hoofd veel te hard de houten vloer raakte. Scheuten pijn vochten zich door de drank en hielpen me verder, want door de steken wist ik nu zeker dat ik meer drank nodig had. Veel meer.

Midden in de nacht viel de elektriciteit uit. Alles. In één keer. Van het ene moment op het andere was de flat donker. Ik hing half op de bank en probeerde te begrijpen wat er aan de hand was, maar veel verder dan de aardlekschakelaar kwam ik niet. Waarom die nou plotseling zou zijn uitgeschakeld, daar had ik geen idee van. Struikelend en strompelend liep ik naar de gang. Bij elke stap moest ik me vasthouden aan een deurpost of aan de muur. Halverwege moest ik stoppen. Mijn hoofd tolde. Mijn ledematen waren slap en onbetrouwbaar. Hijgend leunde ik tegen de muur. De inhoud van mijn maag werd steeds onrustiger. Ogen dicht. Diep ademhalen. Langzaam. Tot de rust terugkeerde en ik weer verder kon. Nog vier of vijf passen. Meer niet.

De stoppenkast zat in een hoekje van de garderobe, vlak naast de voordeur van de flat. Op de tast zocht ik in het donker naar het schapje boven de stoppenkast. Daar lag mijn paspoort. Altijd op dezelfde plek. Vlak bij de deur. Bij mijn jassen. Handig. Daarnaast lagen een paar reservezekeringen en een zaklantarentje. Ongecontroleerd graaiend vond ik het lampje en knipte het aan. Staarde naar de stoppenkast. Minutenlang, leek het wel, want wat ik zag drong nauwelijks tot me door. Knoppen, dat zag ik. Het duurde lang voordat ik begreep dat alle schakelaars goed stonden en nog langer voordat ik de conclusie trok dat de elektriciteit dus niet in de flat was uitgevallen. Ik zakte achterover tussen de jassen.

Daar werd ik later wakker. Mijn ogen gingen open en zagen bekende vormen die ik niet direct herkende. Het licht in de flat was weer aan en het duurde even voordat ik me herinnerde wat er eerder was gebeurd. Hoeveel eerder wist ik al niet meer. Mijn hoofd was in verzet tegen de alcohol, maar mijn tong en mijn keel wilden meer. Mijn lichaam had vocht nodig. Langzaam begonnen fysieke eisen alle gedachten weg te drukken, maar beelden bleven hangen. Nog steeds. Kees met uitgestrekte armen. Warm lijf tegen me aan. Ogen die alles konden zien. Zelfs nu. Zelfs hier. Dat dacht ik, dus ik had toch nog gedachten.

Misselijkheid zat opeens overal. Vanuit mijn maag greep het om zich heen en voordat ik de wc kon bereiken, wrong mijn maaginhoud zich naar buiten. De ingrijpende geur van braaksel sloeg terug op mijn ingewanden en even later hing ik machteloos over de rand van de pot. Reflexen stuwden tot er niets meer naar boven kwam. Daarna werd de dorst weer erger. In een vlaag van virtuele nuchterheid vond ik in de keuken alles wat ik nodig had. Twee magnetron-hamburgers, cola en een fles rum. Terwijl de magnetron draaide, slurpte ik het blikje leeg en trok de kurk uit de fles. De rum vond moeiteloos zijn weg door mijn systeem en sloot zich onmiddellijk aan bij de alcohol in mijn bloed. Ik was overgeleverd aan een vloeibaar verbond van middelen die het beste met me voor hadden. Het vet en zout van de hamburgers boden geen enkele bescherming, maar deden des te meer voor mijn overtuiging. Junkfood is het enige echte eten van de moderne wereld. Honderd procent verwerkt, behandeld, veranderd en van smaak versterkt. Met garantiedatum afgegeven door een multinational. Iets anders hoef ik niet.

De vloer bleef dichtbij. Kruipend, slurpend. Halverwege de rum was er weinig reden meer om rechtop te staan. Ik hing tegen de bank, met fles en sigaretten. Daglicht kwam veel te vroeg, en met nietsontziend optimisme. Een pijnlijke vrolijkheid waar ik geen enkele behoefte aan had. Meer dan ooit miste ik iemand bij wie ik hoorde. Ik miste Jessica.

De rest van de rum bracht stilte, bewusteloze stilte. De tijd versnelde, zomaar. Als ik met mijn ogen knipperde, was er weer een uur voorbij. De zon verdween uit het raam. De rum werd triple sec. De televisie stond aan en zond woordspelletjes uit die ik niet begreep. Lachende gezichten, verbazing, onbegrijpelijk opgewekte kleuren en mensen die met grote stelligheid van alles beweerden. Beelden flitsten voorbij alsof het televisietoestel tot de nok toe gevuld was en alles er meteen uit stroomde zodra je er een opening in maakte. Mannen met baarden en vrouwen met hoofddoekjes keken naar de smeulende resten van een gebouw. Gekwetste gelovigheid in hun ogen. En haat. Dat herkende ik onmiddellijk. Haat die nog niet de ruimte kreeg, die werd bewaard voor de toekomst, eindeloos houdbaar, genetisch opgeslagen. De stem van de nieuwslezer werd opeens strakker, met minder ruimte tussen de klanken.

‘…is vannacht brand uitgebroken in de plaatselijke islamitische school. Het vuur ontstond op meerdere plaatsen tegelijk en greep razendsnel om zich heen. Muren van de school zijn beklad met racistische leuzen en beledigende teksten. Na de eerdere ongeregeldheden leek de situatie onder controle, maar die rust bleek schijn. Plaatselijke moslims spreken van een aanslag en …’

Ik zapte weg, naar tmf, dreunende muziek, geluid uit, zwemmend door de kamer op het laatste restje triple sec. De smaak van sinaasappel begon me tegen te staan. Ik spoelde de mierzoete plakkerigheid weg met witte wijn. Daar had ik nog meer dan voldoende van. Ik was voorbij de alcohol, voorbij dronken. Ik was in een transcendentale staat beland, waarin ik alles zag en alles hoorde, maar niets meer registreerde. Minutenlang zat ik naar mijn computerscherm te staren zonder dat er een vraag in me opkwam of ik de wil had om iets te doen. Ik zat er voor mijn weblog, dat wist ik. Ergens ver weg in mijn achterhoofd spartelde een gewoonte die sterker was dan alles wat ik naar binnen kon gieten. Ik moest mijn weblog schrijven, al was het maar een paar woorden, want zonder mijn log was ik niet meer bij de wereld. Met slappe vingers bediende ik de computer. Even verbaasde ik me erover dat hij al aanstond, ik kon me niet herinneren dat ik hem had aangezet. Een misplaatst soort overtuiging nestelde zich in mijn hoofd, terwijl ik wist dat ik niets meer met zekerheid kon weten.

Het e-mailicoontje flitste. Nieuwe berichten. Ik las de mail van Jessica. Stuurde een antwoord. Negeerde alle paniekerige berichten van kantoor. Uitroeptekens in het niets. Jezus, wat was ik ziek.

5 Bellilog 15.06.04

Sterk bse-gevoel, versponsde synapsen waar signalen in verdwijnen en als iets heel anders weer uit tevoorschijn komen, gedempt, verwrongen. Agressief.

Mail van: Jes

Onderwerp: sf

work hard play hard, 24-7, in shape in gear. erg pik-gericht hier, geregenereerd oer met ik-waarde. heeft wel wat. ben hier nog lang niet klaar. alles goed aan de amstel? miss-u. jes

Mail aan: Jes

Onderwerp: Re: sf

je gaat toch niet vreemd? want daar moet ik dus niet aan denken. hier ben ik even mijn draad kwijt. erg veel xxx en alles wat ik vergeet. belli

6 Man is the information he carries

De afgelopen jaren had ik dikke bonussen ontvangen. Voor elke vervolgopdracht die ik wist binnen te halen kreeg ik procenten van de omzet, meer als het een heel nieuwe opdracht betrof. Soms ging het om tienduizenden euro’s. En nu was mijn toekomst opeens onzeker.

Twee dagen lang had niemand iets van me gehoord, collega’s niet, klanten niet, directie niet. Begrijpelijk voor mij, misschien, maar levensgevaarlijk voor het dienstverband. Het was een vorm van corporate zelfmoord. hc&p accepteerde heel weinig van zijn medewerkers en ik was ruimschoots over de grens gegaan. In de lift wachtte ik tot de deuren zich sloten. Met schoon ondergoed, een schoon overhemd, wit, zonder das, donkerblauw pak met een klein streepje, en net voldoende gel om mijn haar in een stand van opgewekte verbazing vast te houden. Het was niet echt, maar het werkte. De alcohol zat nog tot achter mijn oogleden. Ik zag er gladgestreken uit, maar in mij heerste een verwarring die ik niet kon onderdrukken. Ik had alle hulp nodig die ik vinden kon, en tot ik die had gevonden, sloot ik alles uit. Vooral het contact met mijn familie. Met hen wilde ik niet praten, en zeker niet met Kees. Niet omdat Kees niets zei, maar omdat ik mijn eigen woorden niet meer vertrouwde. Alles wat ik wilde zeggen, betekende iets anders dan wat ik zei, en dus hield ik mijn mond. Veel beter.

Die strategie zou op kantoor waarschijnlijk niet lukken, want hc&p zag informatie als het eerste bedrijfsbelang. Niet de mensen, niet de apparaten, niet de gebouwen of de klanten, maar de informatie. Mensen waren niet meer dan de informatie die ze in zich verenigden en die door hen bereikbaar werd.

Man is the information he carries.

Dat staat gegraveerd in een gepolijst, donker granieten zuiltje in de hal van elk van de zevenhonderddrieëntwintig vestigingen van het bedrijf. Het is een klein, stijlvol object, niet schreeuwerig of protserig, integendeel. Als je niet weet dat het er staat, dan moet je het zoeken en dat is een deel van de aantrekkingskracht. Het is de slogan van het bedrijf, meer dan dat misschien, het is het fundament waarop het de wereld tegemoet treedt. Sollicitanten moeten lange vragenlijsten beantwoorden en eindeloze gesprekken voeren.

‘Als wij niet weten wat jij weet, dan weten we nooit wat we voor elkaar kunnen doen.’ Zo denkt de leiding bij hc&p en zo werkt het bureau. Openheid, en het delen van kennis en informatie, dat is de basis van samenwerking. Het bureau weet alles van mij. Het weet wie ik ben, waar ik vandaan kom, waar ik woon, wat mijn bankrekeningnummer is, wat mijn favoriete muziek is, wat mijn sterktes en mijn zwaktes zijn, hoe hoog mijn iq is (sollicitanten onder de 140 worden zonder opgaaf van reden afgewezen), waar mijn familie woont, welke ziektes ik heb gehad en wanneer ik voor het laatst naar de tandarts ben geweest.

iq is belangrijk. Partner-iq is 180 en hoger. Dat zijn de mannen met het vermogen extreem ingewikkelde situaties en gegevens te doorzien en nieuwe mogelijkheden te formuleren. Jessica is de eerste vrouw in het bedrijf die op dat niveau denkt en werkt. Wat ze mist aan ervaring compenseert ze met een ongetemd killerinstinct. Ze is sneller en trefzekerder dan wie ook. Ze kan zich volledig concentreren en toch bereikbaar blijven voor anderen, alsof haar hersenen twee gescheiden functies kennen, net als ademen en kijken. Jessica is een iq-storm in haar eigen lichaam en hc&p doet niets liever dan haar soms angstaanjagende capaciteiten benutten. Alles binnen de regels van het bureau, natuurlijk.

De dichtschuivende deur van de lift werd door een sterke, gebruinde hand gestopt. Dries van Waayen stapte de glimmend gepoetste ruimte in.

‘Ik ook mee’, zei hij, partner-directeur, zesenvijftig, zijn horloge kostte meer dan alles wat ik aan had. Zijn gezicht stond strak maar blij. Alles wat hij deed was belangrijk en dus serieus. Hij genoot zo van zijn werk dat de voldoening van hem af straalde. Altijd, onder alle omstandigheden.

‘Bellicher’, zei hij. Hij had het vermogen om op een ijzige manier vriendelijk te klinken. ‘Zijn wij zeker de enigen?’

‘Lijkt er wel op.’

Terwijl de deur voor de tweede keer dichtschoof, legde Van Waayen een hand op mijn schouder en keek me aan met een blik waarin niets te lezen viel, behalve dat onbeschaamde genieten van zichzelf.

‘Komt goed uit,’ zei hij, ‘want wij moeten het eens met elkaar over de toekomst hebben, lijkt je niet?’ Met zijn wijsvinger duwde hij op de knop voor de vijfde verdieping. Even leek het of de opwaartse beweging van de lift alleen effect had op zijn wenkbrauwen. Die stegen tot ongekende hoogte. De lach verdween van zijn gezicht. ‘Want je begrijpt natuurlijk wel dat die er heel anders uitziet dan een paar maanden geleden.’ Hij verwachtte geen antwoord. De slechte economie, de inzakkende beurs, de invallende stilte bij fusies en overnames, de ingestorte telecom en de leeggelopen it en het gat van twee dagen dat ik net had gecreëerd – alles was een reden om mijn toekomst bij het bureau te bespreken.

Ik knikte, trok wat met mijn lippen, probeerde een onbestemde glimlach. Het maakte allemaal weinig uit.

‘Bij mij’, zei Van Waayen. ‘Tegen de lunch, dacht ik. Komt dat uit?’ Dat laatste was geen vraag. Zorg dat het uitkomt.

‘Uurtje of halfeen’, zei ik. We wisten allebei waar dit over ging.

Van Waayen knikte. ‘Prima’, zei hij.

De lift kwam met een zucht tot stilstand. Het zachte geluid van een elektronisch nagebootste gong en een knipperend cijfer gaven aan dat we op de vijfde waren aangekomen.

‘Dit ben ik’, zei Van Waayen. ‘Last in first out, geldt ook voor mij. Zie je wel!’ Hij lachte en verdween door de gang. Zijn gang. Verschil moet er zijn, en op het moment dat de lift zich weer in beweging zette, drong het tot me door dat ik zou worden ontslagen. Hier bood zelfs het alcoholresidu geen uitvluchten meer. In feite stond ik al buiten. Virtueel misschien nog, maar wat was een paar uur op het grote geheel?

De lift schoot omhoog en drukte mijn keel in mijn hart, als ik slikte perste ik het ritme uit mijn borst, verstijfde mijn lichaam in een droge kramp. Dit was meer dan ik hebben kon. Ontslag kon niet. Het was onmogelijk. Mijn lichaam leek zich fysiek tegen de gedachte te verzetten. Ontslag betekende dat ik zou worden afgesneden van alles wat ik had, van de techniek, het vak, de systemen. Afgesneden van de opdrachten die me tot in het hart van alle belangrijke ontwikkelingen brachten. Megaopdrachten waar ik twintig uur per dag voor kon werken. Gedreven door de verplichting oplossingen te vinden waar ze vaak niet waren. Waar de oplossing pas ontstond als ik hem vond. Als wij ze vonden. Racend door het land, voor elke klant, elke opdracht een ander team. Connected. Met alles. Als ik dat niet meer had, dan bleef alleen de inhoud, en inhoud is voor losers. Het vooruitzicht alleen al sneed mijn adem af.

Voorzichtig hijgend, ondiep en niet te snel, stapte ik op de negende de lift uit. Mijn lippen waren zo droog dat ze leken te barsten. Koffertje in mijn ene hand en Labello in mijn andere haastte ik me naar mijn flexplek. Uitkijkend over Amsterdam smeerde ik het vet op de kleine, scherpe velletjes en de priemende kloven in mijn lippen. Het verlichtte de trek om mijn mond, dat wel, maar hoe ik ook keek, de ochtend werd alleen maar korter. Halfeen naderde zoals het dat nog nooit had gedaan. Onvermijdelijk. Nog vijfentwintig minuten. Twintig. Een kwartier.

Wat er ook gebeurt, dacht ik, dit niet.

Van Waayen zei: ‘Ik heb in twee dagen meer ontevreden klanten aan de telefoon gehad dan in de afgelopen vijftien jaar …’ Hij keek me aan en zweeg.

Ik reageerde niet.

‘…jouw klanten’, zei hij. ‘Erik Strila van Justitie heeft nog nooit zo vaak gebeld. Als je een minister laat zitten zonder iets van je te laten horen, dan doe je iets niet goed. En dan druk ik me heel netjes uit. Ik heb me twee dagen lang in allerlei hoogst ongemakkelijke bochten moeten wringen om ervoor te zorgen dat het daarbij bleef. Maak je geen zorgen, alle klanten zijn gerustgesteld en ze blijven. En dat is meer dan ik van jou kan zeggen.’

Wat er met mij aan de hand was, kwam pas op de derde plaats, of nog later. De eerste plaats was voor de klant, de tweede voor het bureau. Terecht misschien, alleen overdreef Van Waayen. De macht van de klant is dat hij wegloopt en naar een ander gaat. Dat is misschien zo, maar in de praktijk lopen klanten niet zo snel weg. Dat speelde nu ook helemaal niet, maar dat hij voor mij uitvluchten had moeten verzinnen, dat stak hem. Erger dan ik had kunnen denken.

‘Daarvoor heb ik je niet aangenomen’, zei hij. ‘Even serieus. Gisteren heb ik al op stel en sprong Peter naar Den Haag moeten sturen, want de voorbereiding van de eu-top gaat gewoon door, of jij nou wel of niet komt opdagen. Ik heb het er ook met de andere partners over gehad en we kunnen hier niet meer doen alsof er niets is gebeurd, begrijp je.’ Hij lachte niet. Het belang van een tevreden klant was groter dan ooit. ‘De eu-top is onze grootste opdracht. De afstemming van het Europese veiligheids- en integratiebeleid zet ons vierkant in alle betrokken ministeries. Justitie is daarin cruciaal. En wat doe jij? Blijkbaar is die verantwoordelijkheid bij jou niet in betrouwbare handen. Dus, als ik niet nu ingrijp, ligt de ellende straks tot aan het plafond, en wat hebben we dan met z’n allen voor elkaar gekregen?’

Het was een gesprek met veel logische gevolgtrekkingen uit onmiskenbare ontwikkelingen, maar het was voornamelijk geen gesprek. Het leek er niet eens op. Het was een aanbod van drie maanden salaris en de toezegging me gedurende een half jaar te helpen bij het vinden van een nieuwe baan. Concreet: een dikke achttienduizend euro, vijf gesprekken met een outplacementadviseur en geen enkel uitzicht op werk, want ontslagen adviseurs vormen een nauwelijks bemiddelbare groep. Vooral communicatieadviseurs. Auto inleveren, mobiel inleveren, laptop inleveren, klanten inleveren en binnen vier maanden de zekerheid dat de combinatie van hypotheek en flexibel krediet me genadeloos onderuit zou halen.

Ik reageerde niet op het aanbod. Dat had ik besloten. Onbewust. Instinctief. Ik tuitte mijn lippen, schudde wat met mijn hoofd, trok met mijn wenkbrauwen.

‘Zou kunnen’, zei ik. ‘Zou kunnen.’ Maar ik ging niet akkoord, om de eenvoudige reden dat ik het er niet mee eens was.

‘Neem even rustig je tijd’, zei Van Waayen. In zijn stem klonk een verplicht soort redelijkheid. ‘Dan praten we morgen verder. Vrijdags heb ik altijd tijd.’

‘Het is vandaag woensdag’, zei ik.

‘Whatever, je begrijpt wat ik bedoel. Je hoeft hier niet voor de lunch weg, zo gaan we hier niet met elkaar om, maar linksom of rechtsom moeten we hier een conclusie trekken. Dat weet jij net zo goed als ik.’

Twintig minuten later stond ik weer op de gang. Ik had niets toegezegd, niets toegegeven, en van de broodjes had ik er niet een genomen. In mijn maag lag een bijtende plas koffie en zuur. Niets van wat ik wist, bleek nog te zijn wat het was. Het immense pand van hc&p, vorige week nog het fundament van een rotsvaste toekomst, was nu het tegendeel. Met één beslissing zou ik aan de achterkant van alle glans en veiligheid terechtkomen. Als ik nu losliet, kwam ik er nooit meer in. Dat was zeker, en dus ging ik niet weg. Sterker zelfs, ik bleef.

Na de lunch belde ik mijn contacten en verzette al mijn afspraken. Met veel excuses en mooie woorden pakte ik mijn oude klanten nog één keer in. Waarom weet ik niet, maar het ging vanzelf. Ik belde Erik Strila, die nu al verbaasd leek van me te horen. Mijn vertrek snelde kennelijk voor me uit. Hij hoorde mijn verontschuldigingen wel, maar hij omzeilde ze ook, alsof hij al andere had gekregen. Betere. En dat had hij ook.

‘Erik,’ zei ik, ‘hoe vaak hebben wij elkaar het afgelopen jaar gezien en gesproken?’

‘Te vaak om op te noemen.’

‘En al die keren was ik er, altijd. Alles altijd perfect voorbereid. Waar of niet?’

‘Dat klopt, ja.’ Hij beaamde het, maar het klonk als een vergeten herinnering. Een adviseur is zo goed als zijn laatste prestatie.

Ik zei het om het gezegd te hebben. Ik was nog niet weg. Erik Strila was de klant met wie ik het beste kon werken. Hij was mijn contactpersoon bij Justitie. Ik had hem in verlegenheid gebracht bij zijn minister, en dat zou hij me niet zomaar vergeven.

‘We spreken elkaar nog wel’, zei hij. Zelfs een afscheid ging hij uit de weg.

Mijn onderbewustzijn kwam geheel zelfstandig en bijna ongemerkt tot een beslissing. Mijn hoofd maakte afwegingen die ik niet kende. Wat ik wist, wat ik had gedaan, wat ik had gehoord, alles werd keurig op rijtjes gezet, onder elkaar, naast elkaar, vergeleken, opgeteld, afgetrokken, gewogen en nog één laatste keer omgedraaid, voordat het werd goedgekeurd of afgewezen. Terwijl ik belde en praatte, drong het tot me door, ergens achter mijn ogen, langs de fijne vertakkingen van de zenuwcellen in mijn hoofd, waar tussen de honderden miljoenen contacten er eentje bleef hangen.

Helder als glas.

Hard als oorlog.

7 Bellilog 16.06.04

Ik ben communicatieadviseur en ik zou niets anders willen zijn. Zou het me niet eens kunnen voorstellen. Adviseur zijn is een state-of-mind. Ondertussen liggen de verhoudingen als volgt: vw is partner en ik ben junior – eigenlijk al niet meer, maar dat moet nog bevestigd worden, dus tot die tijd wel – en partners hoeven geen gelijk te hebben, want een junior heeft altijd ongelijk. Het is misschien niet eerlijk verdeeld in het leven, maar dat is niet erg. Dat is macht. En omdat hc&p een net bedrijf is, zal een junior ervoor zorgen dat een partner zijn macht nooit hoeft te gebruiken. Want zoiets doe je niet. Macht hebben is chic, maar macht gebruiken is plat. En plat kan niet. Een platte adviseur is een contradictio in terminis. Een platte adviseur bestaat niet. Die heft zichzelf op.

Zo liggen de verhoudingen, en de enige kans die ik heb, is de partner iets in handen te geven waardoor hijzelf belangrijker wordt. Niet ten opzichte van mij, want ik tel niet eens mee, maar ten opzichte van zijn collega’s, de andere partners, de maten. Daar worden de punten geteld.

Loopt u rustig door, de deur sluit zich vanzelf.

Mail van: Jes

Onderwerp: Re: Re: s.f.

vreemd? draad kwijt? pardon? waar gaat dit over? ben heet en denk aan je. helpt dat? love u