Charles den Tex

De vriend

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Charles den Tex, 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Mohamad Itani/Arcangel Images/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 3614 0

nur 330

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2012.

1
==

EMMA

Slapen deed ze overdag en korter dan ze zou willen. Twee nachten zat ze al in het hok. Af en toe kon ze even naar buiten om lucht te krijgen, maar het merendeel van de tijd bracht ze door in een kleine ruimte met een grote hoeveelheid apparatuur en twee mannen: Kris de Roode en Wim ’t Man. Haar noemden ze Pop, Wijffie, Schat, Professor, Mevrouw of wat er maar in ze opkwam. Meestal noemden ze haar M, omdat ze zo heette, Emma. De bijnamen waren hun manier om de gein er een beetje in te houden, dat begreep ze wel, al was het af en toe knap vermoeiend, zo veel humor.

‘Is dat alles, Pop?’ vroeg Wim.

Ze knikte, de koptelefoon nog op haar hoofd. ‘Ik hoor niets meer.’

Wim draaide zijn stoel de andere kant op, naar Kris. ‘Zijn ze naar buiten?’

Kris keek naar een monitor die aan de wand hing. Bij hoge uitzondering hadden ze toestemming gekregen om één camera op te hangen zodat ze tenminste een beeld hadden van de mannen die naar binnen gingen en naar buiten kwamen. Het beeld was zwart-wit, niet overdreven scherp en statisch. Ze konden de camera niet bedienen. Op de monitor was de voordeur van het pand te zien. Kris schudde zijn hoofd. ‘Nog niet.’

‘Ik hoor ze op de gang’, zei Emma.

Ze wachtten. Emma met de koptelefoon op, Kris kijkend naar de monitor. Het bleef voor haar een vreemde gedachte dat zij hier zaten te luisteren naar drie mannen aan de andere kant van de muur die daar bijeenkwamen om te praten, te overleggen, afspraken te maken, te vertellen wat ze hadden gedaan of niet hadden gedaan, om plannen te maken. Meestal hadden ze het over gewone dingen of ze hadden ruzie, op hun manier. Ruzie met hun vriendin, met een vriend, met hun vader, er was altijd wel iemand die iets niet goed deed. Tussendoor hadden ze het over wapens, over kogels en messen. Die nacht ging het vooral over een mislukte afspraak. Er had een geldoverdracht moeten plaatsvinden en er was niemand komen opdagen. Ergens was iets fout gegaan, zonder geld liepen ze vast. Ze wachtten op contact dat niet kwam. Daar wonden de mannen zich enorm over op. Emma moest voortdurend haar aandacht erbij houden, midden in het slapste geouwehoer konden ze opeens overschakelen naar iets belangrijks. Soms niet meer dan twee zinnen. Geld was belangrijk. Geld was altijd belangrijk, ook voor Emma, anders had ze daar niet gezeten, luisterend naar een stelletje mannen dat ze alleen kende van een beeld op de monitor en van de klank van hun stemmen. Zij begreep die klanken en vertaalde wat ze zeiden. Wim en Kris verstonden er geen woord van. Slavisch, noemden zij het. Het was Kroatisch. De taal van haar dromen. Ze tolkte, schakelde tussen woorden en gedachten in twee talen en terwijl ze van de ene taal naar de andere ging, van het ene woord naar het andere, zag ze wat voor anderen verborgen bleef. Als het goed liep, werd ze een reiziger in begrippen en op die momenten kon ze zich niets mooiers voorstellen.

Dat mooie had niets te maken met wat ze zochten. De drie mannen beraamden een aanslag, dat was zeker. Ze waren naar Nederland gehaald voor een actie, ze gingen iets groots doen, iets wat in het hele land gemerkt zou worden. Die omschrijving was letterlijk zo binnengekomen. Een aanslag die gemerkt zou worden. Eentje die telt. Zo stond het in verslagen, droog, zonder uitleg. Die informatie was goed. Hard. Betrouwbaar. De informant was bekend. Er werd gespeculeerd, er werden lijntjes uitgezet. Dat was het begin van het onderzoek geweest en dat had al snel namen opgeleverd. sr, lk en ac. Een onbekende groep jonge mannen uit Kroatië in Amsterdam. Ze werden afgeluisterd om erachter te komen voor welke actie ze waren ingehuurd, en juist daarover had de eerste week tap weinig opgeleverd. Een aanslag kon zo veel zijn. Was het op één persoon, op een groep of op een gebouw?

Anderhalve week geleden zaten ze voor het eerst in de tapkamer en luisterden ze naar hun voorbereidingen. Vaak ging het om kleine klusjes, wie doet wat, wie maakte contact met een ander, wie haalde iets of bracht iets? Ze noemden nooit namen of adressen, daar waren ze voorzichtig mee. Behalve de naam Vlatko. Wanneer komt Vlatko? Die vraag hoorden ze keer op keer. De mannen wachtten op een vierde en tot die er was kwam er weinig concrete informatie los.

‘En we weten ook nog niet voor wie ze het doen’, had Wim gezegd. ‘Want er zit iemand achter.’

De opdrachtgever, die wilden ze hebben. De man met het geld en het plan.

‘Als je niet weet wie erachter zit, weet je niets’, zei Kris. ‘Dan kunnen we deze aanslag misschien tegenhouden, maar dan komt er geheid een volgende en weet je nog niet waar je moet zoeken.’

Emma hoorde gestommel op de trap. ‘Daar gaan ze’, zei ze.

Kris keek naar het beeldscherm schuin boven zijn hoofd. ‘En daar komen ze’, zei hij. ‘Onze jongens.’

Twee jonge mannen kwamen naar buiten, ze zagen er gewoon uit. Eind twintig, begin dertig. Spijkerbroeken, sportschoenen, T-shirts, korte leren jacks, ongeschoren, haar alle kanten op. Bijna modieus, op hun manier.

‘Twee op straat, ac en lk’, zei Wim in een microfoon. Hij luisterde naar een antwoord dat alleen hij kon horen. ‘Nog een binnen, sr.’ Hij leunde achterover. Het werk van de unit Tollensstraat zat er nog niet op. Op het scherm was te zien hoe de mannen het beeld uit liepen. Kris rekte zich uit en schoof zijn stoel naar achteren, voor zover dat kon. ‘Hoor jij hem nog?’ vroeg hij aan Emma.

Ze duwde haar koptelefoon tegen haar oren en hoorde iets wat ze onmiddellijk herkende, ze had het de afgelopen weken regelmatig gehoord: het geluid van iemand die aan een laptop werkt, het klikken van de toetsen en het schuiven en klikken van de muis. Ze stak haar hand omhoog om aan te geven dat de anderen stil moesten zijn. Met haar ogen dicht luisterde ze naar de bewegingen. Ze stelde zich de etage voor, de plattegrond die achter haar aan de muur hing, kende ze uit haar hoofd. Eén wand van de kamer waarin ze zat, hing vol met foto’s van de verdieping ernaast. De voorkamer aan de straatkant met een deur naar de gang en een deur naar de achterkamer. De achterkamer aan de tuinkant. Kleiner dan de voorkamer. De keuken, naast de achterkamer, ook aan de tuinkant. Balkon langs de keuken en de achterkamer. Douche met wc op de gang. Deur naar het trappenhuis. Er hing één microfoontje in de voorkamer, een in de achterkamer en een in de keuken. Achter haar gesloten oogleden stelde ze zich de ruimtes voor waar ze nog nooit was geweest. Ze wist waar de tafel stond en waar de bank, de twee losse stoelen, het boekenkastje, de televisie. De deuren van de voorkamer stonden bijna altijd open, daardoor kon ze door de hele verdieping luisteren. De geluiden uit de gang waren zachter, verder weg. Ze hoorde de afstanden en de diepte, ze hoorde waar geluiden weerkaatsten en waar ze verdwenen, alsof ze oplosten in de muren.

‘Hij is bezig met zijn computer’, zei ze.

‘E-mailen, natuurlijk’, zei Kris. Hij schakelde naar de centrale. ‘Berichten via de laptop. Houden jullie dat in de gaten?’ Het was een routinevraag, veel hoop op resultaat hadden ze niet. De drie mannen hadden contact met anderen, onbekenden. Ze werkten via omgeleide e-mailroutes en virtuele servers waardoor het moeilijk was de contacten te traceren. Af en toe zat een van de mannen te gamen, zo’n oorlogsspel op internet waaraan een heleboel mensen tegelijk konden meedoen. Het bleven gewoon jongens.

Ruim een week tappen had niet één bruikbare link opgeleverd. Wat de mannen ook van plan waren, ze hielden het goed verborgen en dat bevestigde hun vermoeden dat ze met een serieuze zaak van doen hadden. Emma concentreerde zich, probeerde al het andere om zich heen buiten te sluiten, totdat ze alleen nog de geluiden hoorde die via de koptelefoon binnenkwamen.

Stilte.

Ze hoorde niets meer. Ze probeerde door de apparatuur heen te reiken naar die achterkamer, waar de tafel stond met stoelen eromheen. Ze rekte haar gehoor tot het als lange voelsprieten door de ruimte tastte. De laptop piepte en pingde en daarna hoorden ze het geluid van een telefoon die overging.

‘Skype’, zei ze. ‘Hij is aan het skypen.’ Ze had het nog niet gezegd of het geluid viel weg. ‘Volgens mij heeft hij een headset ingeplugd.’

‘Dan kunnen we alleen zijn kant van het gesprek horen. Opgelet!’ zei Kris.

Emma luisterde en luisterde, alsof ze langzaam dieper wegzonk in de verbinding tussen de twee verdiepingen. In de voegen van de muren, daar zat ze.

sr: Hallo. Eindelijk. Shit, waar was je?

……

sr: Nee, ik ben alleen.

……

sr: Niets. Hij was er niet. Wij wel. We hebben gewacht … zeker een uur … zeker, maar niemand. Weet jij iets?

……

sr: Nee. Oké. Kun jij contact maken?

……

sr: Dit is niet goed.

……

sr: Geen probleem. Alles ligt op zijn plaats. Bijna alles.

……

sr: Verspreid. Niks thuis … Dat zou mooi zijn, ja. Als mijn moeder met een pistool door de flat loopt. Zie je het voor je?

……

sr: Het meeste ligt bij de garage. Achter.

……

sr: Nee, natuurlijk niet. Stom!

……

sr: Nog niks. Dat zeg ik! Wanneer kom je?

……

sr: Snel, oké? Moet ik bellen? Dat kan ook. Heb je een nummer?

… [geluid van een pen] …

sr: Oké, ik heb het.

Ze hoorden hoe sr zijn laptop dichtklapte en door de gang naar de trap liep. Even later verscheen hij op de monitor. Bij de voordeur op de stoep, laptop onder zijn arm.

‘Drie op straat’, zei Kris. Hij kon zich nauwelijks meer inhouden, was geagiteerd, opgewonden. ‘Terugluisteren. Dat laatste gesprek.’

Wim schakelde op het bedieningspaneel en zocht in de digitale opname van de geluiden naar het juiste fragment.

‘Komt-ie.’

‘Nog even, professor, ik wil dat je die laatste vertaling controleert, dat je echt zeker bent van ieder woord.’

Wim liet de opname lopen en ze luisterden nog een paar keer naar het eenzijdige gesprek. Emma vertaalde weer.

Hij was er niet. Wij wel. We hebben gewacht … zeker een uur … zeker, maar niemand. Weet jij iets?

Hij deed verslag van de mislukte afspraak.

Alles ligt op zijn plaats. Bijna alles.

‘Bijna alles’, zei Wim. ‘Wat is dat? Waar heeft hij het over?’

‘Wapens’, zei Kris.

‘Dat zegt hij niet.’ Wim draaide zich naar Emma. ‘Zegt hij dat?’

‘“Als mijn moeder met een pistool door de flat loopt”, dat zegt hij.’

‘Precies. Verder.’ Hij maakte een ongeduldige beweging met zijn hand.

Het meeste ligt bij de garage. Achter.

‘Daar! Dat! Ze hebben het over een garage. Zitten we hier op te letten of wat? Kennen wij die garage? Waar is dat ding? Hij is daar geweest. Waarom weten we dat niet? Waarom heeft het observatieteam dat niet gemeld? Waarom …’ Opeens hield hij op alsof hij het antwoord op zijn eigen vraag niet wilde horen. ‘Om te beginnen komt er een vierde man bij, ene Vlatko, van wie we niets weten, van wie we geen nummer hebben, niets. En ten tweede is er een locatie waar zij heen gaan en die wij niet kennen.’ Hij vloekte. ‘Wat zitten we hier eigenlijk te doen?’

Kris en Wim kwamen in actie, de garage moest worden gevonden: locatie, eigendom, toegang, alles wat ze erover te weten konden komen.

Met de koptelefoon nog op haar hoofd keek ze naar de twee mannen. Hun dwingende energie leek uit de kleine ruimte te barsten. Wim trok zich terug in een hoek van de kamer en draaide zijn rug naar hen toe, hij bediende twee mobiele telefoons.

‘Ga jij maar naar huis. Hier gebeurt niets meer.’ Alle opnames zouden nog uitgebreid worden teruggeluisterd, geanalyseerd, versterkt en uit elkaar gehaald. Ze hadden een lange ononderbroken afluistersessie achter de rug. Ze waren gaar, alle drie. Emma schakelde haar deel van de apparatuur uit en stond op.

‘Als er wat is, roepen we je wel’, zei Kris.

Ze deed de deur achter zich dicht en wachtte tot alle geluid was weggestorven. Wim en Kris waren voorlopig nog niet klaar. De onbekende garage was een tegenslag, ze hadden iets gemist, maar het was ook een opening. Ze wisten nu dat er nog een andere plek was waar de jongens bijeenkwamen. Die plek hadden ze allang moeten kennen, die had ook onder observatie moeten staan. Kris zou het liefst met een paar man speciale eenheid het huis binnengaan om te kijken of er iets te vinden was. Ze kende hem, veel lawaai en misbaar waar je niet op in moest gaan. Zijn boosheid was vaak om zijn eigen fouten, alhoewel dat deze keer duidelijk niet zo was. Niemand wist iets van die garage en dat lag niet aan hen.

Door een korte gang kwam ze bij de trap. Twee verdiepingen lager liep ze om de trap heen en ging door de achterdeur naar buiten, stak het kleine plaatsje over en liep door een poort naar de zijstraat. Niemand lette op haar, een blonde vrouw van zevenentwintig jaar, halflang haar, spijkerbroek, jasje, gympen. Afgestudeerd in Slavische talen, gespecialiseerd in Servisch en Kroatisch. Al tijdens het tweede jaar van haar studie werkte ze als vertaalster. Kleine klusjes. Ze kende de taal en ze wist een beetje hoe het daar was. Ze was er geweest, in Kroatië, voor haar studie en op vakantie. Haar eerste liefde had ze daar ontmoet en haar laatste, Matej. Na de oorlog tussen Servië en de navo kwam ze er voor het eerst, acht jaar geleden. Ook al was Kroatië formeel geen partij in die oorlog, ze werd er ontvangen als een heldin, de Nederlandse vrouw die had gekozen voor hun taal. Zij koos hun taal en dus koos ze ook hun kant, zo zagen ze dat daar. Alsof ze persoonlijk had meegevochten voor de onafhankelijkheid die al meer dan tien jaar daarvoor was uitgeroepen. Naar haar werkelijke motivatie wilde niemand luisteren, in die tijd was elke keuze een politieke keuze. Terwijl Milošević zijn laatste verkiezingen verloor, vierde zij feesten zoals ze in Amsterdam nooit had meegemaakt, en langzaamaan begon ze te geloven dat haar vrienden in Kroatië gelijk hadden: het was onmogelijk gedeeltelijk voor dat land te kiezen, je koos voor alles, de hele zooi, want dat was het daar soms wel.

In het begin was het tapwerk vooral onwennig. Ze luisterde gesprekken af en vertaalde simultaan. Het was spioneren, clandestien meeluisteren, ze was een voyeur van geluid. Toen ze de eerste keer in een tapkamer had gezeten en de stemmen in haar koptelefoon had gehoord, had ze zich opgelaten gevoeld, en opgewonden, want afluisteren was onverwacht spannend. Het beantwoordde aan een gevoel waarvan ze niet wist dat ze het had. Binnen een week was ze gewend en voelde ze zich verrassend goed op haar plaats. Het kleine team in de kleine ruimte bood haar een zekerheid die ze nog nooit had gehad. Ze werd op haar werk beoordeeld. Dit was inmiddels haar derde tapklus en Kris en Wim twijfelden niet aan haar, hoe puberaal ze soms ook konden doen.

In de tapkamer was alle aandacht gericht op het vinden van de informatie die ze nodig hadden. De ene keer was dat makkelijker dan de andere, bij deze mannen ging het moeizaam. Het was zuigen en trekken, elk woord drie keer omdraaien om er zeker van te zijn dat ze niets had gemist. En nu bleken ze nog een ander adres te hebben. Kris was woedend. Wim ook. Terecht. Ergens zou het gaan donderen.

Het afluisteren was ook een manier om zich te kunnen afzonderen, zodra ze aan het werk ging, zette ze haar mobiele telefoon uit. Ze wilde niet dat haar moeder, haar vader of vriendinnen haar konden bereiken als ze in het hok zat. Ook Matej niet, haar vriend. Die was zelf nauwelijks bereikbaar, dus die zat er niet mee. Haar vriendinnen hadden wel geprotesteerd, toch kon het niet anders. Ze kon niet worden gebeld terwijl ze aan het tolken was. Haar werk was geheim, hoe minder mensen ervan wisten hoe beter.

De rust van het geheime werk was een openbaring, geen gesprekjes, geen sms’jes, geen e-mailtjes, geen opgejaagd contact. Steeds vaker liet ze haar telefoon na afloop van een sessie nog urenlang uitstaan. Alleen haar moeder klaagde erover, die wilde kletsen als het háár uitkwam. Zo noemde zij dat. Het kwam er meestal op neer dat Emma luisterde naar de verhalen die haar moeder vertelde over zichzelf en over de man die ze de deur uit had gezet, Emma’s vader.

‘Waarom ben je er nooit als ik bel? Ik bel toch een mobiel nummer?’ vroeg ze dan.

‘Omdat hij vaak uitstaat.’

‘Waarom heb je dan zo’n ding? Als je vader belt, neem je zeker wel op?’

‘Nee, mam, ook niet.’

‘Want ik heb hem er nooit over gehoord, dat hij jou niet te pakken krijgt.’

Niet-aflatende competitie tussen die twee, niet om haar, maar over haar heen. Zij wilde er niet tussen zitten en ze wilde het zo min mogelijk horen. Het was haar competitie niet. Soms moest ze haar eigen leven beschermen tegen de strijd van haar ouders, al noemden zij dat zelf heel anders.

Eind van de ochtend, hartje zomer, oordopjes van haar iPod in haar oren. Ze schoof met haar duim door het menuutje tot ze gevonden had wat ze zocht en even later scheurde vioolmuziek de stad aan flarden. Niets was bestand tegen de brute melodie van Bartók, die elk klein gevoel resoluut naar de prullenbak verwees. Groot, het leven was groot, dat hoorde ze graag.

Ze pakte een tram, twee haltes naar het centrum waar ze naar de winkels wilde, stapte uit op de Westermarkt en liep langs een gracht die een trage bocht maakte, naar De 9 Straatjes. Zonlicht glinsterde in het water. Bomen langs de kade, overal auto’s en fietsen, drukte, mensen op straat. Gedachten en vragen schoven door haar geheugen. Had ze wel alles gehoord? Had ze alles wat ze had gehoord echt vertaald? Zat er tussen alle serieuze en halfgare gesprekken niet toch een verwijzing naar een adres of naar de man die ze nog zochten? Even lette ze niet op waar ze liep en stootte tegen iemands schouder. Het was een man die haar probeerde te ontwijken, door haar zwalkende pas raakten ze elkaar toch, vrij hard nog. Ze wankelde.

‘Sorry’, zei de man. Hij pakte haar schouder en hield haar overeind. ‘Gaat het?’

Ze lachte. ‘Mijn schuld’, zei ze. ‘Ik loop te dromen.’

2
==

VAN DRIE

Een jonge vrouw, een mooie vrouw, objectief gezien. Zelf had hij het meer op mannen. Toch, mooi is mooi, en dat deed goed, al was het maar even. Haar gezicht zag hij als een foto voor zich; hij hoefde iemand maar een paar seconden te zien of het beeld prentte zich in zijn geheugen, automatisch. Rechte neus, grote donkere ogen die nog iets werden vergroot door de glazen van haar bril. Licht krullend haar naar achteren met een elastiekje, bijna rechte jukbeenderen toelopend in een uitnodigend puntje van haar kin. Lange benen, daar hield hij van, onder een jasje, perfect, haar blonde haar op de kraag wipte bij elke stap even op en neer.

Hij knipperde met zijn ogen alsof hij het beeld wegklikte en liep verder langs de gracht, een paar honderd meter, tot hij bij de ingang van een hotel kwam. Een klein koffertje en een schoudertas waren zijn enige bagage. Hij hield er niet van om met spullen te slepen. Je moet de dingen zo veel mogelijk laten waar ze zijn, was zijn devies. Dus nam hij weinig mee. Een paar onderbroeken, twee paar sokken, een overhemd, een polo, een lange broek, een jasje (had hij aan, schoenen ook), tandenborstel, kam, scheermes, pen, notitieblokje, drie mobiele telefoons plus laders en hij kon de hele wereld rond. Hij sleepte niet met truien, joggingbroeken, vrijetijdskleding, eten, cadeaus, aardigheidjes, stukken zeep of eau de toilette – het verplaatsen van geurstof vond hij onbegrijpelijk. Hij reisde altijd zo licht mogelijk. Hoe meer je meeneemt, hoe meer je op dezelfde plaats blijft.

Zevenenveertig jaar, een meter tachtig, kort blond haar, haviksneus, lichtblauwe ogen, kleine mond, gave tanden en negen vingers. Een, van zijn linkerhand, was hij kwijtgeraakt in een vechtpartij op straat, na een avondje in de stad. Hij was zestien en had een fietsketting bij zich, als een riem om zijn middel, onder zijn jack. Omdat het stoer was. Op stap met Ahmed en Farouk, gasten om van te houden. Echt waar. Gaaf als glas, die jongens. Tot ze door vijf tractorcowboys uit Kleiklompenerwaard werden afgerost, op de stoep voor het café, omdat ze Marokkaans spraken met zijn tweeën, tegen elkaar. Voordat hij zijn fietsketting los had, lagen ze al op de grond. Ahmed zonder tanden, Farouk zonder lucht. Zijn strot was met een stuk pijp dichtgeslagen.

Hij was hysterisch geweest, had om zich heen gemaaid met zijn ketting, gillend en schreeuwend, alsof hij met zijn stem een heel leger aanvoerde. De ketting floot door de lucht, achter hem de dreunende muziek uit de bar. Niemand die hen hoorde. Met een uithaal had hij een van de aanvallers geraakt, hij had de weerstand gevoeld van het staal dat ergens doorheen sneed. De mouw van een jas was uiteengescheurd in wilde rafels, bloed droop eruit.

Hij had een intense voldoening gevoeld. Hij wilde nog harder slaan en raken. Hij wilde die mannen pijn doen tot ze ophielden te bestaan. Zijn arm flitste naar achteren en onmiddellijk weer naar voren, de zware fietsketting een moordende zweep. Al kon hij er maar een raken, dwars over zijn gezicht, zijn neus eraf, mond aan flarden, een oor weg. Zoiets. Echt hard. Voor Ahmed en Farouk.

Een van de mannen hield een zware stalen staaf omhoog, de ketting wikkelde zich eromheen, hij voelde een felle ruk en zijn ringvinger lag eraf. Bloed gutste eruit, pijn verlamde hem.

‘Wat moet jij met die fundamentalisten, eikel?’

‘Weet je moeder dat wel?’

Ze hadden gelachen. Hard en ronkend als hun machines op het veld. Totdat ze werden opgepakt. Farouk was dood. Ahmed verdween uit het dorp. Hijzelf was de ringvinger van zijn linkerhand kwijt. Vanaf die avond wist hij het: je moet er niet bij horen. Je moet nergens bij horen. Je moet zelfstandig kunnen werken, buiten het zicht van anderen. Dat had hij bereikt.

Hij was geen handelaar, hij was een reiziger, een man die altijd afstand wist te bewaren. Intimiteit met te veel mensen werkte averechts. Hoe minder vrienden, hoe dieper de band, al was het hem nog niet duidelijk hoever dat aantal kon worden gereduceerd. Andersom wel. Wie van iedereen houdt, weet niet meer wat liefde is.

Hij trok zijn das recht, knoopte zijn jasje dicht en liep het hotel in. De gang naar de balie was vertrouwd, hij was hier al eerder geweest. De kleine grijze koffer in zijn linkerhand. Bij de balie moest hij wachten, hij keek naar de persoon voor zich, zijn rug. Een zwaargebouwde man, breed en gespierd, dat was door zijn kleding heen te zien. Zwarte sportschoenen, witte sokken, zwarte broek, wit overhemd met aan de manchet een goudkleurig borduursel. Gouden ring aan zijn vinger. Kort, donker, krullerig haar, kalend achterhoofd, daar had hij vrij zicht op. Aan zijn rechterpols een zwaar roestvrijstalen horloge, keurig verzorgde nagels. De man straalde rust uit, zekerheid in al zijn bewegingen. Naast zijn voeten stond een tas. Niets bijzonders. Allemaal details, beelden, die hij in zijn hoofd opsloeg terwijl hij wachtte.

De man nam zijn keycard aan en liep weg. Weer viel zijn kleding op. Witte sokken onder een donkere broek. Een onmogelijke combinatie.

Militair, dacht hij en de gedachte bleef even hangen. Onmiskenbaar, de man was een militair. Hij was niet in uniform, misschien was hij een voormalig militair. Hij glimlachte en zag de tas die op de grond voor de balie stond. Snel deed hij een stap naar voren, pakte de tas en riep de man. Hield de tas omhoog.

‘Is deze van u?’ vroeg hij.

De man kwam onmiddellijk terug, verontschuldigde zich en bedankte uitvoerig. ‘Als ik iets voor u kan doen?’ zei hij. Even leek het of hij wilde salueren. Stak zijn hand uit.

Het waren formules, efficiënt toegepast, zonder omhaal en zonder geneuzel. Jij voor mij, ik voor jou. Zeg maar wat, waar, wanneer. Altijd handig.

De gedachte nestelde zich in zijn hoofd, bij andere ongesorteerde berichten, nieuws van de afgelopen uren, dagen – doden bij vergeldingsacties in Gaza, de oorzaak van kaalheid ontdekt, haatimam verwerpt integratie, grote brand in chemische fabriek – hij onthield alles, sloeg alles op. Nieuws was belangrijk, hij kon niet zonder nieuws, hij wilde weten wat er gaande was, waar, met wie. Hij vergat niets. Knipperde met zijn ogen. Concentratie. Hij was aan de beurt.

‘Mijn naam is Van Drie’, zei hij tegen de man achter de balie. ‘Ik heb een kamer gereserveerd. Eigenlijk zou ik gisteren zijn aangekomen, maar door omstandigheden kon ik pas later uit Peking vertrekken. Als het goed is hebt u de reservering aangehouden.’ Hij wachtte terwijl de receptionist in het systeem zocht. Hij was een dag te laat, zijn eerste afspraak had daardoor niet kunnen doorgaan. Hij had geen contact kunnen leggen met de ander, die zou tevergeefs op de afgesproken plek op hem hebben gewacht. Dat was vervelend en lastig, maar het kon even niet anders. Er was nog meer dan genoeg tijd. ‘Graag een kamer aan de binnentuin. Nummer 211 zou mooi zijn. Die had ik vorige keer ook.’ Hij roffelde snel met de vingers van zijn rechterhand op het glanzende hout. Eén keer. Het was een tik die hij onder controle moest houden. Daarna frunnikte hij aan zijn horloge. Het nadeel van al die beweginkjes was dat anderen vaak dachten dat hij ongeduldig was, en dat was hij niet. Hij vond het alleen moeilijk om zijn handen stil te houden. Hoezeer hij er ook op oefende, steeds zochten zijn vingers iets te doen. Niet alle oude gewoontes lieten zich onderdrukken.

Hij glimlachte.

‘Van Drie, hier heb ik het’, zei de man achter balie. ‘Kamer 211 had u inderdaad gevraagd. Dat is een suite.’ Hij pakte een keycard uit de bak en gaf hem aan. ‘Vijf dagen, klopt dat?’

Van Drie knikte. Hij genoot van het bekende. Hetzelfde hotel, dezelfde kamer, dezelfde omgeving.

‘Komt u voor de verzekeringsbeurs?’

Van Drie lachte, een beetje geforceerd. In gedachten worstelde hij met het idee dat hij er kennelijk uitzag als een verzekeringstype. Hij trok zijn manchetten recht. ‘Ik zou het niet willen missen’, zei hij.

‘Elk jaar is het hier een gekkenhuis.’

‘Nooit geweten dat verzekeren zo spannend was.’ Hij leunde iets naar voren om de badge van de man te kunnen lezen, deze receptionist kende hij nog niet. De vorige keer dat hij in dit hotel was had hij hem niet gezien. ‘Titus Pletting?’ Een jongere man, begin dertig schatte Van Drie hem. Een beetje een niksig type, glad, een professionele hotelman die nu een volstrekt verkeerde conclusie trok. Van Drie keek hem aan met een hautaine blik. Al zijn ervaring bracht hij in stelling om duidelijk te maken dat hij, Hans van Drie, niets met verzekeringen te maken had. niets.

Titus slikte, zich bewust van zijn vergissing. ‘Ik vraag het alleen omdat gasten die voor de beurs komen een korting krijgen.’

‘BuZa heeft een eigen regeling met dit hotel.’ Van Drie begon onbedwingbaar met zijn vingers te trommelen.

‘BuZa?’

‘Buitenlandse Zaken, jongen.’ Dat laatste woord was verkeerd, maar hij kon het niet laten. Een carrière op de achtergrond, altijd netjes, beleefdheid was voor hem een tweede natuur geworden. Klassebewustzijn was zijn eerste. Sinds het gevecht voor het café wist hij dat het er was: verschil. Verschil in de manier waarop mensen bij elkaar horen of juist niet. Verschil in positie, in begrip. Hij had dan wel een fietsketting bij zich gehad en het verschil tussen een ketting en een stalen staaf was niet heel groot, maar hij had de ketting om zijn middel omdat hij dacht dat het gaaf was. De tractormannen liepen met een stalen pijp omdat ze ergens op uit waren. Dat was een groot verschil. Hij had zijn fietsketting in de gracht gegooid en was bij het leger gegaan. Het gemis van zijn ene vinger compenseerde hij met een enorme inzet. Zo had hij zijn weg naar buiten gevonden, omhoog. Daar had hij geleerd zijn agressie en zijn woede te beheersen, op te heffen en aan anderen over te laten. Zodra hij die zelfcontrole had bereikt, kwamen zijn andere talenten naar voren en kon hij de onmogelijkste situaties bijna achteloos ombuigen en oplossen. Hij kon anderen ruimte bieden alsof hijzelf niet bestond, hij had geleerd hoe hij zichzelf boven een gesprek kon plaatsen, alsof hij toekeek vanaf een hoger punt. Zoals een scheidsrechter bij tennis, nooit superieur aan de spelers. Zelfs als hij aan een gesprek deelnam, kon hij gedeeltelijk verdwijnen. In het leger had hij nog iets anders gevonden waardoor de strenge discipline makkelijker werd, de clandestiene diensten. Zijn activiteiten onttrokken zich steeds meer aan het zicht, ook aan dat van de dienst zelf. De jongen met de fietsketting was er niet meer, die was verdwenen in de training. Al ruim voor zijn eerste missie was hij iemand anders geworden, hij leefde met namen en herinneringen die niet van hem waren, maar die wel de zijne werden. Hij zette zijn volgende stap en werd aangenomen in het klasje van Buitenlandse Zaken. Daar voelde hij zich op zijn plaats, net buiten het bereik van anderen en toch dicht genoeg erbij om zijn invloed te kunnen uitoefenen. Hij werd de perfecte diplomaat en verdween na de opleiding meteen weer uit het hart van het circuit. Hij was een tijdje militair attaché, toegevoegd aan anderen. Hij opereerde in de marge, steeds verder langs de rand. Tot hij eroverheen stapte. Een laatste blip op de radar.

Van Drie was een man die je overal kon tegenkomen en die nergens opviel. Hij zorgde ervoor altijd meer te weten dan de ander, zodat hij zonder enige angst kon doen alsof hij niets wist; de ander kon laten komen in het vacuüm dat hij om zich heen creëerde, tot ze onherroepelijk iets zeiden waarvan hij wist dat het niet waar was. Dan glimlachte hij.

Misleiding begint bij bevestiging. De eerste stap was altijd de mening van de ander bevestigen, hem laten weten dat zijn idee klopt, dat hij het goed heeft gezien, dat hij de feiten kent en het in de gaten heeft. De ander laten horen wat hij wil horen, dan is hij weerloos en gaat hij uit zichzelf verder. Dan kun je hem sturen. Mensen zijn alleen te misleiden met hun eigen gedachten. Anders is het indoctrinatie. Dat werkt ook, op een andere manier. De beste misleiding speelt zich helemaal af in het hoofd van de ander. Bij de inlichtingendienst werken mensen die aanslagen moeten voorkomen. Om hun werk goed te kunnen doen moeten andere mensen aanslagen plannen, anders kan de dienst niets voorkomen. Zonder terroristen of moordenaars is de dienst overbodig en dat wil niemand. Zodra de dienst ergens een spoor vindt, bevestigt dat de noodzaak van de dienst. Een mooier begin kun je niet hebben.

Hij tekende het formulier dat de jongeman hem voorlegde, balpen van het hotel, het was nauwelijks te zien dat een van zijn vingers ontbrak. Na ruim twintig jaar merkte hij het zelf niet eens meer. Al voelde hij hem soms nog wel. Hij schoof het papier terug en veegde met een achteloos gebaar zijn haar van zijn voorhoofd.

‘Uw keycard’, zei Titus.

3
==

TITUS

Gasten waren gasten, je moest ze niet als mensen zien, dan was het makkelijker om de onzin van je af te laten glijden. Onzin van gasten hoorde erbij. Sommige waren aanstellers, zoals deze. BuZa. Alsof hij, Titus, niet wist wat BuZa was. Wat dacht die man wel, met zijn geaffecteerde maniertjes en zijn nichterig slanke handje? Haar van zijn voorhoofd vegen waar hij helemaal geen haar had. Daar herkende hij ze aan, aan de zinloze gebaartjes en de opgepompte teksten. Soms moest je zo iemand even laten weten dat zijn eigen belangrijkheid ook grenzen had. Binnen de perken, natuurlijk. Nooit onbeleefd worden, dat zou onacceptabel zijn. Een conciërge kende zijn plek, beter dan de klant. Dat voordeel moest hij onder alle omstandigheden behouden. Hij was lid van Les Clefs d’Or, een professional. Conciërges waren vierentwintig uur per dag beschikbaar om gasten een zorgeloos verblijf te garanderen. Ze deden alles, zolang het legaal was. Voorzichtig, geduldig, vriendelijk, vasthoudend, zelfbewust, flexibel, gedisciplineerd en slim. Discreet, dat was hij, voor zichzelf en voor anderen. Hij wist wanneer hij zijn mond moest houden. Hij was conciërge en soms vroeg hij zich af hoelang hij het zou kunnen volhouden. Hij keek de volgende gast aan, registreerde zijn naam, nam zijn creditcard aan, checkte de boeking, liet de gast tekenen, gaf een keycard en draaide de standaardriedel hotelinformatie af. Het grootste deel van zijn werk deed hij met zijn ogen dicht.

Zeven jaar liep hij al door de vijfentwintig grachtenpanden die waren samengevoegd tot één hotel. Alle huizen waren met elkaar verbonden, soms door een overdekte gang in de tuin. Souterrains, bel-etages en verdiepingen, trappenhuizen en halve trapjes, smalle gangetjes en ruime kamers, een hele wereld van historisch Amsterdam binnen de muren van een half blok panden op twee grachten. Ooit waren ze het eigendom geweest van een rijke Amsterdamse handelsfamilie, in die tijd was het een landgoed in de stad. Door de eeuwen heen was het bezit intact gebleven, zodat het eind twintigste eeuw kon worden omgebouwd tot een modern luxe hotel. Daar werkte Titus, daar was hij groter dan zichzelf. In het labyrintische gebouw kwamen verleden en toekomst bij elkaar, en hij was er de chef op de vloer. Hij kende het gebouw als zijn eigen flat, iedere gang, iedere trap, iedere kamer. Elke verdieping, elk huis was anders.

‘Alles in orde?’

‘Iedereen glimt van tevredenheid’, zei hij.

Achter hem was Christine verschenen, zij had dienst, hij had even voor haar waargenomen zodat ze naar de wc kon. Normaal gesproken stond hij niet achter de balie, de conciërges hadden hun eigen desk. Christine nam haar plaats in en ontfermde zich over de volgende gast. Titus trok zich terug, zijn shift zat erop. Via de zijkant verliet hij de balieruimte en checkte zijn berichten: veertien. Twee sprongen eruit. Een van Harald en een van een vrouw die hij liever niet meer wilde zien. Ze vroeg te veel voor wat ze bood, kwam te snel te dichtbij. Daar kon hij niet tegen, het ontregelde zijn vaste patronen. Dat gebeurde altijd met vriendinnen, deze keer sneller dan ooit. Claudia was erop uit om een relatie te regelen en daar had hij geen zin in. Liever niet. Dan kon hij de dingen niet meer doen zoals hij dat wilde. Andere zaken hadden zijn aandacht nodig, als hij zich liet afleiden kon er te veel misgaan.

Hij bewoog zich makkelijk door het luxueuze hotel. Zolang hij zijn uniform aanhad, kon hij overal lopen en overal zijn. Zijn kleding was een paspoort binnen het gebouw, gaf hem status, iedereen wist dat hij de conciërge was, iemand die kon inboeken, die keycards kon uitgeven, toegang had tot de securitysystemen en anderen opdracht kon geven iets te doen. Voor gasten was hij herkenbaar, hij was de man van de hotelstaf die hun vragen kon beantwoorden, hij was altijd beschikbaar. Hij knikte en glimlachte vriendelijk naar iedereen die hij tegenkwam, en gebruikte net zo makkelijk de trappen, liften en gangen die voor het personeel bestemd waren als de openbare ruimtes van het hotel. Hij liep niet snel of langzaam, zijn pas had het overtuigde ritme van iemand met een taak, een verantwoordelijkheid. Hij was er omdat hij er moest zijn, waar dat ook was.

Titus volgde een omslachtige route naar het souterrain om de paar beveiligingscamera’s van het hotel te ontlopen. Hij wist waar ze hingen en hij wist hoe hij ergens moest komen zonder te worden gefilmd. Lang niet alle gangen werden door camera’s gedekt. In het souterrain hield hij stil voor een deur zonder kruk. serviceruimte stond erop. Naast de deur zat een scanner aan de muur, een rood ledje knipperde. Hij keek om zich heen, er was niemand anders aanwezig. Uit zijn zak haalde hij een hotelpas, hij hield hem voor de scanner en wachtte tot hij een korte piep hoorde. Het rode ledje ging uit, een groen ledje ernaast lichtte op. Met een zachte klik sprong het slot van de deur open. Hij handelde snel en met minimale bewegingen. Naar binnen, deur achter zich dicht, in het slot. Hij stond in een ruime kamer zonder ramen, goed geventileerd. De airconditioning hield de ruimte op een constante temperatuur. Achttien graden. Het voelde fris, kippenvel kroop op zijn armen omhoog. Langs een van de wanden stonden de servers van het hotel opgesteld met alle benodigde communicatieapparatuur. Dikke trossen kabels liepen vanuit de computers naar verdeelkasten en verdwenen van daaruit in de kabelgoten van het hotel. Titus haalde een kleine digitale camera uit zijn zak en maakte een serie foto’s. Het flitslicht kaatste van de kale wanden. Hij werkte rustig en systematisch, tot hij alle apparatuur van alle kanten had gefotografeerd. Daarna borg hij het toestel weer op, keek nog een keer om zich heen en verliet de kamer.

Aan het eind van de gang was een grote buitendeur, daarachter lag de Keizersgracht. Door die deur werden alle voorraden voor de keuken, de bar en het restaurant binnengebracht. Aan de buitenkant hing een keurig bordje: afgifte goederen.

Titus keek weer om zich heen, er was nog steeds niemand. De bevoorradingstijden van het hotel waren ’s ochtends vroeg, voor zessen. In de middag gebeurde hier vrijwel nooit iets. Hij liep naar de buitendeur, hield het pasje voor de scanner en ook deze deur sprong van het slot. Hij deed een schoen uit, zette hem tussen de deur zodat hij niet dicht kon vallen, en stapte naar buiten, vier treden op en hij stond op de stoep van de gracht.

Alles werkte. Het pasje waarmee hij de deuren had opengemaakt, was niet zijn eigen pas. Het stond op naam van een Amerikaanse gast die maanden geleden in het hotel had overnacht. Titus had zijn gegevens gekopieerd, inclusief zijn pasfoto, creditcard- en bankrekeningnummer, en daarmee had hij een nieuw hotelpasje gemaakt. Vaak kwamen stafleden bij hem met pasjes die niet meer functioneerden of beschadigd waren en dan zorgde hij ervoor dat ze verder konden werken zonder al te veel oponthoud. Een van die pasjes had hij achtergehouden, er bleek niets mee aan de hand te zijn. Waarschijnlijk had de schoonmaakster het niet goed voor de scanner gehouden of er was iets anders misgegaan. Hij had haar onmiddellijk een nieuw gegeven, een algemene vervangingspas, en had in het systeem aangegeven dat zij een nieuwe op naam gestelde pas moest ontvangen van de beheerder van het systeem. Haar oude pas had hij meegenomen en laten ombouwen door Harald, een vriend van hem die in elk systeem binnen kon komen en daar ook geen probleem mee had. Vanuit zijn reparatiewinkeltje in het oosten van de stad hackte hij zich een weg door de wereld. Systemen waren er om te kraken. Als mensen dat niet wilden, moesten ze maar beter opletten. Harald had het pasje veranderd en op naam gezet van Stephen Carmichael, zakenman uit Los Angeles, im- en export van luxe sanitair, drieënvijftig jaar oud, getrouwd met Gwyn Franzen, drie kinderen en een hond. Het pasje was intact, de nieuwe code werkte en werd door de scannersloten geaccepteerd. Dat had hij nu gecontroleerd. Met dit pasje kon Harald ongemerkt de serverruimte bereiken en daar de aanpassingen maken die zij hadden bedacht. Wat extra software en hardware, een programmaatje, een klein kastje en wat snoertjes waardoor boven op elke hotelrekening tien euro extra werd versleuteld, die er vóór de verwerking door de administratie van het hotel weer uit werd gehaald en werd overgemaakt naar een eigen rekening. Dat moest ongeveer vijfhonderd euro per dag opleveren, had Titus berekend. Driehonderdvijfenzestig dagen per jaar. Niemand die er last van had, een tientje per dag was voor de gasten van dit hotel niet merkbaar. Een tientje was niets, geen geld. Niet voor hen, voor hem wel, hij had chronisch geld te kort. Hij leende van iedereen, schulden schoof hij heen en weer. Hij was een continu financieel herstructureringsproject zonder centrale bank. Hij leende ook van Harald, die om te beginnen al weinig had, en nu dreigde Harald zijn werkplaats te verliezen. Een projectontwikkelaar wilde het hele pand en de huizen ernaast kopen om ze op te knappen, te splitsen en als gloednieuwe appartementen weer op de markt te brengen. Harald mocht zijn winkel en het achterhuisje apart kopen, maar geld was de oplossing die ze niet hadden. Al jaren lang zag Titus hoe makkelijk mensen hun geld uitgaven, voor hun eigen plezier kon het niet snel te veel kosten. Hij regelde alles, van privérondvaartboten met twintig dozen champagne tot de mooiste meiden en jongens, inclusief een adres waar de gast ze kon ontmoeten. Hoeren kwamen het hotel niet in, hoe mooi ze ook waren. De gast keek niet op duizend euro. Hij gaf ze de sleutel van een appartement in een van de grote nieuwe gebouwen langs het Oosterdok. Uitzicht over het IJ. Taxi voor de deur. Visitekaartje erbij.

‘Anything, just call me.’ Dat was zijn lijfspreuk. Dat was hij. Hij had de mooiste baan van Amsterdam, geen discussie, maar het geld vloog aan alle kanten langs hem heen en bleef nooit bij hem hangen.

Met de foto’s die hij van de apparatuur had gemaakt kon Harald zijn werk voorbereiden, zodat de installatie snel en onopvallend kon gebeuren. Alleen de beveiligingscamera bij de buitendeur moest nog worden uitgeschakeld. Langs de muur liep Titus ernaartoe. De camera stond gericht op de deur, door hem van achteren te benaderen kwam hij niet in beeld. Hij reikte omhoog, in het souterrain waren de plafonds laag, en schroefde de kabel aan de achterkant van de camera los, trok het stekkertje eruit en liet de kabel tegen de camera aan liggen. Van een afstandje was niet te zien dat de kabel niet meer verbonden was, maar er werd geen beeld meer doorgegeven van de deur waar de goederen werden afgegeven. Niemand zou het merken. De beveiligingscamera’s waren aangesloten op een computer die alle opnames digitaal opsloeg. Alleen als er iets fout ging werden de opgeslagen beelden teruggehaald en bekeken. Anders niet. Het hotel had geen beveiligingsmedewerker die dag in dag uit alle beelden van alle camera’s in de gaten hield, dat was veel te duur. En zinloos, er gebeurde nooit wat.

Achter de voorraadkamers langs liep Titus terug naar de voorkant van het hotel, hij nam de trap naar boven en kwam uit in de stafruimte achter de balie. Daar kleedde hij zich om, hing zijn uniform in zijn eigen kast en kwam even later in een spijkerbroek en een jasje door een van de zijdeuren naar buiten. Het was vroeg in de middag, hij had negen sms-berichten, drie gemiste oproepen, twee voicemailberichten en eenentwintig tweets van de zevenennegentig twitteraars die hij volgde: vrienden, collega’s, conciërges in andere steden, mensen die hij in het hotel had ontmoet, ook Amerikanen en Engelsen. Zij deelden hun leven in flarden van honderdzevenentwintig tekens. Of minder. ‘Deuren van de trein gaan dicht, ik sta op het perron’, en ander persoonlijk wereldleed. Buzz in het oneindige en daar hoorde hij bij. Vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week. Commentaar, gedachten, meningen, flitsen, observaties, mededelingen. ‘Ik ben nu hier.’ ‘Ik ben nu daar.’ Ook een van Harald, die was op weg naar een nerd-night in het oosten. ‘Rippen voor gevorderden.’ De man was een illegale download van zichzelf. Titus klikte verder door de berichten, overal gebeurde wel iets. Hij stuurde een sms naar Claudia.

Moving on.

Verzenden. Klik.

Het deed meer pijn dan hij had verwacht. Niet om Claudia. Of misschien wel. Hij wist het niet eens. Het was het gemak, het automatisme waarmee hij het deed. Kappen. Bijltjesdag. Lossen nog voordat er iets was geladen. Rationeel klopte het allemaal, in zijn eentje functioneerde hij beter, sneller, vrijer. Dan hoefde hij niets uit te leggen of te verklaren, en dat was van groot belang. Hoe minder mensen om hem heen, hoe veiliger het was. Harald en hij. Verder niemand. Tot ze klaar waren. Tot het plan was uitgevoerd, tot de geldstroom op gang kwam. Tot alles anders was.

Maar het bleef weglopen voor iets waar hij steeds meer naar verlangde, naar iemand die bij hem hoorde. Iemand bij wie hij hoorde.

Waar vond je die?

4
==

KRIS

‘We hebben een gat’, zei Kris. ‘Of het observatieteam is met vakantie. Een van de twee, zeg het maar.’ Zonder zich op te winden probeerde Kris uit te leggen waarom hij zo geagiteerd was. Boosheid viel verkeerd, dat wist hij. Collega’s een douw geven was altijd zwak, je was samen verantwoordelijk en dus moesten problemen samen worden opgelost. Kris wist dat het zo werkte, hij was het er ook mee eens, maar dit gat kon gewoon niet.

Van Rijsewinkel luisterde geduldig. Veel te geduldig.

‘Hoe kunnen die jongens in een of andere garage aan het werk zijn waar wij niets van weten? Ze worden toch gevolgd door een ot? Of gaan ze daar alleen naartoe als de dames en heren van het ot naar bed zijn? Waarom staat die garage in geen enkel rapport? Wij zitten daar voor lul in een tapkamer te luisteren terwijl ze ergens anders bezig zijn. Dáár zouden we moeten zitten!’

Zijn chef keek hem aan, legde zijn handen op tafel en keek naar zijn vingers. ‘Voor zover we het nu weten, uit jullie eigen verslag, is een van de mannen in een garage geweest. Eén. Van die anderen weten we dat niet.’

Kris wilde reageren, maar Van Rijsewinkel tilde een hand op en keek hem aan, over zijn leesbril. ‘Even rustig, De Roode.’

Foute tekst. ‘We weten waar ze wonen en we weten waar ze schijten, maar we weten niet waar ze naartoe gaan om datgene te doen waar wij de hele tijd op zitten te wachten. Ik ben enorm rustig, chef.’

Van Rijsewinkel bleef het toonbeeld van zelfbeheersing, een manager die gewend was aan oplopende emoties en mensen die onder hoogspanning moesten werken. Een man met veel ervaring, die onder alle omstandigheden zijn mensen steunde, die wist wanneer hij moest luisteren, wanneer hij moest laten gaan en wanneer hij moest ingrijpen.

‘Je hebt gelijk’, zei hij. ‘Natuurlijk heb je gelijk. Dit kan niet. En daar gaat iets aan gebeuren.’

Kris luisterde en keek naar zijn chef, de teamleider, en hij zag hem achteroverleunen in zijn stoel, vriendelijk en toch serieus, een open houding aannemen. Hij zag het gebeuren.

Hij neemt een open houding aan, dacht hij. Letterlijk. Kris kende de trucjes, hij had één keer een managementcursus gevolgd omdat hij was aangemerkt als potentieel leidinggevende. Weggegooid geld en verloren tijd. Managers hadden een ander dna, het was een ander soort, het waren mensen die praatten over resultaat behalen en nooit zelf een resultaat hadden gezien. Ze hadden het over oplossingspercentages, hij had het over mannen op straat, oppakken en wegzetten.

Van Rijsewinkel was een goeie, ook dat wist hij, maar die dag had hij geen zin om gemanaged te worden. Wat ze hadden gehoord was een tegenslag en een fout, daar wilde hij zich over opwinden zonder door een leidinggevende te worden gesust. En ook dat begreep zijn chef. Het was om gek van te worden. Hij wilde onmiddellijke actie, maar moest wachten op anderen.

‘Anders ga ik er zelf achter aan.’ Hij zweeg en keek zijn chef aan.

‘Dan krijg je met mij te maken. Die garage vinden we niet door als een dolle achter ze aan te gaan, dan verdwijnen ze echt en zijn we alle aansluiting kwijt. Jij doet de tap, De Roode, en je blijft erbovenop, want voorlopig is dat het enige wat we hebben.’

Hij leefde volgens de regels, het liefst hield hij alles zo eenvoudig mogelijk. Voorschriften waren daarbij handig. Hij was streng voor anderen en strenger voor zichzelf, hij maakte geen onderscheid. Of het nu zijn superieuren waren of zijn ondergeschikten, zijn familie of zijn vrienden, iedereen werd langs dezelfde meetlat gelegd. Wie niet vertrouwelijk kon handelen was niet interessant. Mensen kletsten te veel. Afspraken waren heilig. Wie zich niet aan een afspraak kon houden, had een probleem. Dat was de enige manier waarop hij zich staande kon houden tussen de vaak ondoorzichtige politieke bedoelingen en belangen. Wim was daar beter in, die kon spelen met de verhoudingen, kon zich beter verplaatsen in de ander en daarmee was hij zelf ook toegankelijker. Kris had dat gemak niet, hij was gericht op wat hij deed, op procedures en resultaten. Vooral dat laatste. Zodra hij te veel andere meningen toeliet, andere gezichtspunten, kon hij goed en kwaad niet meer uit elkaar houden. Dat was sowieso een probleem. Hij geloofde in het verschil tussen goed en fout, tussen daad en misdaad. Zo gek veel anders is er niet om je van de ene dag naar de volgende te leiden. De toekomst kan niet zonder leidraad.

Hij woonde in Diemen, in een driekamerflat zonder vrouw en zonder dochter. Die waren bijna anderhalve maand geleden vertrokken, en niet omdat hij vreemd was gegaan. Kris ging niet vreemd, toen niet en nu niet, terwijl het nu niet eens meer vreemd zou zijn. Hij was te betrokken bij het werk, dat werd er over hem gezegd. Ook de mensen boven hem vonden het beter als hij wat meer afstand zou nemen. Praatjes. Het werk vroeg meer dan het volgen van voorschriften, hij wilde altijd verder, dieper in de zaak. Anders werd het een spelletje en daar deed hij het niet voor. Achter zijn toewijding zat de overtuiging dat hij overal op moest letten, dat hij sneller was dan anderen, beter, scherper. Kris deed zijn werk niet om het nieuws te halen, hij deed het omdat hij het verschil kon maken in de opsporing. Hij liet niet los, de zaak niet en zijn collega’s niet, en dat hield hem gevangen. Elke minuut, elk uur, elke dag was er iets wat belangrijker was dan het voorgaande, dan gisteren of morgen. Door zijn werk lukte het hem niet zich te onttrekken aan het moment. Plannen liepen stuk voordat ze concreet konden worden, in de voortdurende druk van de dag zelf was geen plaats voor de toekomst. Dromen werden onderbroken. Zonder de mogelijkheid ze vast te houden en dichterbij te halen, te reiken naar een andere tijd, werd elke droom steeds kaler tot hij niet meer was dan een vergissing.

‘Soms heb ik geen idee wie je bent’, had Denise gezegd. Ze had hun dochtertje bij de hand genomen en was teruggegaan naar haar moeder omdat ze een man wilde die hij nooit zou kunnen zijn. Na negen jaar huwelijk was ze erachter gekomen dat ze hem niet kon veranderen. Dat had hij haar meteen kunnen vertellen als ze het had gevraagd. Hij was slachtoffer van het misverstand waar veel mensen in vastliepen: niet kijken maar projecteren. Dat was dé manier om bewijsmateriaal over het hoofd te zien. Of te verzieken.

Ondertussen waren ze weg, Denise en Lara, en dat was niet goed. Zoiets zou hij nooit doen. Trouw hield niet op, behalve misschien als je werd verraden, en dat had hij niet gedaan. Hij was niet veranderd, hij was nog steeds dezelfde man. Hij had al haar commentaar en kritiek over zich heen laten komen zonder ertegenin te gaan. Ooit zou het wel ophouden, had hij gedacht. Hij had alleen nooit gedacht dat het op deze manier zou gebeuren. Thuis of op het werk, dat maakte niet uit, je kon elkaar verrot schelden, maar je liet elkaar niet vallen. En je liep niet weg.

De dienst zat hem in zijn bloed. Hij hield van het team en van de manier waarop ze samen een onderzoek voerden. Deze keer zaten ze in de kleine ruimte om de jongens in de gaten te houden. Een dikke week nu. Kroaten. Op een verdieping in de Kinkerbuurt. Gehuurd. De eigenaar was nagetrokken, een Amsterdamse sjacheraar, rijk geworden in de tijd dat huizen nog goedkoop waren. Tussen 1972 en 1978 had hij een imperium aan pandjes bij elkaar gekocht en nu zat hij op een fortuin. Opknappen deed hij zo min mogelijk, huurders kregen geen garantie. Wie zijn huur betaalde kon rustig blijven zitten, wie niet betaalde kreeg te maken met zijn vriendenclub. Sterke jongens. Het interesseerde de man niet wie er in zijn pandjes zaten zolang ze de boel maar niet sloopten. Zo’n man, die wist niet van Kroaten. Die had van dat hele land nog nooit gehoord.

Waarom Kroaten? Het leek te wijzen op iets in de onderwereld, een afrekening of een overval, maar de afgeluisterde gesprekken deden iets anders vermoeden. Die dag weer. ‘Maak je geen zorgen, dit gaat iedereen merken.’ Zoiets zei je niet van een eenvoudige moord, daar merkte bijna niemand wat van.

Ze waren de jongens op het spoor gekomen door informatie uit een andere bron, iemand had het adres van de verdieping genoemd, iemand anders had iets gezegd over een klus, een opdracht. Informanten zaten overal, sommige waren beter dan andere. Het waren lijntjes die soms nergens heen liepen, soms veelbelovend leken en vervolgens verdwenen in een chaos van berichten, en soms leverden ze een link, een doorsteek naar iets anders, naar een dieper niveau waar alle informatie opeens een plek kreeg. Je haalde geen drie Kroaten naar Amsterdam om de kat van de buurvrouw te meppen. Er was iemand die iets speciaals wilde, iets groots, een opdrachtgever. Kris wist dat hij er was, ergens, onzichtbaar, onvindbaar.

Hij schudde zijn hoofd. Niemand was onvindbaar. Ook deze figuur niet. Negenennegentig procent van het werk was routine. Nazoeken van gegevens, controleren van data, namen, adressen, en alles nog een keer controleren. En nog een keer als het moest. Met eindeloos geduld verzamelden ze informatie, eerst in losse stukjes die niets met elkaar te maken leken te hebben, tot langzaam maar zeker verbanden naar voren kwamen, er een web ontstond en gegevens betekenis kregen. Betekenis was de doorgang naar het volgende niveau, betekenis opende de mogelijkheid om losse data te groeperen en hele groepen gegevens in één keer op hun plaats te laten vallen. Als dat niet gebeurde wisten ze dat ze fout zaten. Zoals die dag. De lijntjes bleken heel ergens anders samen te komen. Ze zaten op een vals spoor en ze konden er niets aan doen. Het was het enige spoor dat ze hadden. Daar kon hij niet tegen.

Twee weken eerder, vlak voordat de tapkamer operationeel werd, hadden Denise en hij elkaar voor het laatst gezien, ze praatten af en toe. Zij wilde dat, hij ook, al vond zij het makkelijker om van alles te zeggen. Dan luisterde hij, hij begreep niet altijd waarom ze dingen zei, maar hij vond het prettig om haar te horen.

Hij belde haar en ze voerden een ongemakkelijk gesprek met zinnen die elkaar niet raakten. Hij zei dat hij haar miste, dat was ook zo. Ze hadden geen ruzie, ze hadden verwijdering. Zo heette dat. Zij zei dat ze de rust nog steeds nodig had, harder dan ze had gedacht. Hij zei dat hij Lara miste. Binnenkort was ze jarig, werd ze zes, en kwam hij langs. Zij zei dat ze daarop rekende, Lara was ook zijn dochter. Het ging goed met haar en met Lara, nu ze over alles nadacht. En ze zei dat ze eindelijk aan zichzelf toekwam. Dat was zo belangrijk.

‘Had je je niet de hele tijd met mij moeten bemoeien, dan had je tijd zat gehad voor jezelf.’ Foute tekst. Echt een heel foute tekst, maar hij kon zichzelf niet stoppen. Hij meende het, het was zijn waarheid. Hij hoorde zijn eigen stem en de pijn die erin klonk, voor hem, en hij hoorde de klik van de telefoon. Denise had opgehangen.

Hij dacht niets. Hij dronk niet en hij rookte niet. Hij dacht aan het team, aan de onvoorwaardelijke steun die ze elkaar gaven. Hij had altijd gedacht dat zijn gezin ook een team was, een unit die niet stuk kon. Ieder zichzelf, allemaal anders, maar altijd voor elkaar. Denise was weggelopen, naar haar moeder op IJburg. Niks onvoorwaardelijk. Zijn eigen principes hadden het moeilijk. Elkaar niet afvallen, elkaar geen douw geven. Voor de tweede keer die dag was dat mislukt.

Langzaam dreven zijn gedachten terug naar het werk, naar de garage die ze nog niet hadden gevonden en naar het ot. De inzet van zo’n team ging buiten alles om, niemand wist wie erin zat. Kris wist niet eens waar ze zaten, of ze in actie kwamen en wanneer. De teamleider diende een verzoek in en kreeg verslag. Met het ot was geen direct contact, nooit. Alles was erop gericht de geheime status van de mensen in het ot te bewaren, zodra hun identiteit bekend was, konden ze niemand meer ongemerkt schaduwen. Zo werkte het. Hij wist het en Wim wist het. Alleen M wist het niet. Zij wist zo min mogelijk, dat was de afspraak, en dat werkte prima. M. Mooie meid, dacht hij. Beetje conservatief. Bij haar zag je nooit een blote navel of de bovenkant van een string. Ze droeg meestal een lange broek, overhemd of ander ruimzittend shirt, riem, gympen, jackje. Gewoon. Ze zag er vaak uit alsof ze zichzelf niet wilde laten zien. Heel anders dan Denise. Denise liet zien wat ze had en ze was direct, eerst de mening dan de mens, anders weet niemand wie je bent. Daar hield hij van, knal, midden in je gezicht, dan wist je het, dan hoefde je nergens naar te raden. Want zo werkte het. Mensen die hun mond dicht hielden, vonden dat je zelf moest begrijpen wat er aan de hand was, zonder dat ze alles hoefden te zeggen. Dan moest hij thuis ook nog de rechercheur uithangen, zeker. Dat deed hij toch wel, omdat hij het niet kon laten. De ander moest er alleen niet op rekenen, dan ging het mis.

Denise had precies gedaan wat hij van haar verwachtte, sterk en uitgesproken. Door weg te lopen had ze bevestigd wat hij al wist: hij wilde haar niet kwijt. Dat had M niet, die was trager, verborgen, meestal had hij geen idee wat ze dacht of vond. Al moest hij af en toe op zijn handen zitten om van haar af te blijven, want ze was niet lelijk.

Hij moest om zichzelf lachen. Hij wilde niet eens iets met M en toch dacht hij eraan. Net zo makkelijk. Binnen een team gaf zoiets altijd gelazer, verhoudingen zogen je aandacht weg. Bovendien had M haar eigen sores, gescheiden ouders, vriend die nooit kwam. Soms wist hij te veel van haar.

Lastig.

Hij stapte in zijn auto, op de stoel naast hem lag een doos van Wehkamp. Die had hij twee weken geleden al naar het postkantoor zullen brengen voor Denise. Een lichtgroen pak, broek en jasje, zag er niet uit, daar waren ze het tenminste over eens. Dus had ze het aan hem meegegeven.

‘Jij komt elke dag in de stad’, had ze gezegd.

Dat was ook zo. Hij kwam alleen nooit in een postkantoor.

5
==

NUTTELOOS VERZET

Ze woonde op een boot. Daar was alle ruimte van haar, elke keer als ze thuiskwam na een dag of een nacht in het taphok was ze dankbaar voor wat ze had. Het voelde als pure luxe en ook dat was betrekkelijk. De boot was in slechte staat. Er zaten lekken in het dak, twee van de zes raamkozijnen waren verrot en de andere vier waren niet veel beter. De schimmel stond langs de plinten. Verven hielp niet meer, de zwarte groeisels kwamen er binnen de kortste keren weer doorheen. Her en der stonden vochtvreters die ze niet vaak genoeg verving. Het badkamertje was er het ergst aan toe, daar leek het vocht van alle kanten te komen. Ze leefde met geurverfrissers, potpourri en lavendel, die waren het sterkst.

Ze had geld nodig, daar kwam het op neer. De boot was een geweldig bezit, gekregen van haar vader, en ze wilde er nooit meer weg. Ze hield van haar plekje op de Amstel, vrij uitzicht, geen buren boven of onder, de zacht deinende beweging van de oude omgebouwde aak.

Haar vader had heel goed begrepen hoe belangrijk dat voor haar was. Daarvoor was ze hem dankbaar, maar sinds ze niet meer studeerde was ze zelf verantwoordelijk voor de kosten. De eerste tegenvaller was het groot onderhoud aan de bak, jaren over tijd. Dat had ze laten uitvoeren met een lening en die drukte nu zwaar op haar budget. De crisis had het niet makkelijker gemaakt, ze leefde van het ene tekort naar het andere. Zolang de boot niet zonk, was er niets ernstigs aan de hand, dat hield ze zichzelf voor. Ondertussen werd het achterstallig onderhoud groter.

Dat ze ooit voor de recherche zou werken, was wel het laatste wat ze had verwacht. Een paar jaar geleden werd ze benaderd door Kris, ze zochten een nieuwe vertaler. Emma had haar lachen met moeite kunnen bedwingen, pas na een paar gesprekken was ze aan het idee gaan wennen en begon ze naar hem te luisteren. Kris was een oprechte man, zonder trucjes, ook al was hij een beetje vreemd. Hij was te nadrukkelijk, te overtuigd, met allerlei meningen die zij helemaal niet had. Hij was bijna tien jaar ouder dan zij en hij wist heel veel dingen zeker. Veel te zeker. In het begin vond ze hem bijna onbetrouwbaar, zo zeker was hij van zichzelf.

Toch was ze uiteindelijk meegegaan om Wim te ontmoeten, zijn maat en de rustige van de twee. Kris deed het woord, Wim zei de dingen die ertoe deden, samen haalden ze haar over om freelance voor de dienst te vertalen. Ze was gescreend, dat wist ze. Haar vrienden en kennissen waren bekeken, onderzocht. Sinds ze voor de dienst werkte, wist ze dat zo’n screening niet heel diep ging. Er werd gekeken of ze nooit iets raars had gedaan, of ze geen strafblad had of verkeerde vrienden. Ze had ook een geheimhoudingsverklaring moeten tekenen en daar had ze nog zeker een week over nagedacht. Die ene handtekening leek het gewicht van de verklaring niet te kunnen dragen. Wilde ze echt verklaren dat ze verplicht was alle bijzonderheden die op welke manier dan ook verband hielden met de activiteiten van haar werkgever geheim te houden? Wilde zij zich verplichten tot strikte geheimhouding tegenover onbevoegden? Onbevoegd? Dat was iedereen die zij kende: haar familie, haar vrienden en vriendinnen. Strikte geheimhouding. Vooral dat woord ‘strikt’ zat haar dwars.

Wim en Kris hadden niet aangedrongen, ze hadden haar de tijd gegund. Op geen enkele manier pretendeerden ze dat zo’n verklaring eigenlijk maar weinig voorstelde, dat ze zich er geen zorgen over moest maken. Integendeel, ze waren serieus en stil en ze wachten rustig tot ze tekende.

Eerst deed ze alleen opnames, bandjes die ze afluisterde en vertaalde, de vertaling leverde ze uitgetypt via de e-mail in. Later waren er ook gespreksverslagen. Na ruim een jaar werd haar gevraagd te tolken bij verhoren en later ook in een tapkamer, zodat de rechercheurs meteen wisten wat er werd gezegd. De rest van het team kende ze nauwelijks, alleen van gezicht.

Ze koesterde het werk, hoe onhandig de werktijden ook waren. Het was inkomen, sinds ze er werkte waren er alleen maar meer opdrachten gekomen. Voldoende om alle kosten te betalen, te leven, af en toe uit te gaan en iets te sparen. Zo kon ze een plan maken. Eerst moest het dak. Daarvoor had ze nu bijna genoeg, voor het najaar begon wilde ze er een nieuwe bekleding op hebben. Ze had al iemand gebeld om ernaar te kijken, over een week of twee zou hij komen, de afspraak stond. En ze wilde weer naar Kroatië, naar het land waar alles anders was, waar ze geen last had van financiën en verantwoordelijkheden. Daar kon ze haar eigen ingetogen manier vergeten, loslaten. Hier was ze een nuchter type, niet verlegen, eerder afwachtend. Ze wilde niet toegeven aan de eerste indruk, gehaaste keuzes pakten meestal verkeerd uit. Dacht ze. Totdat ze de eerste keer op vakantie in Dubrovnik was en daar mannen leerde kennen die met al hun aanstellerij de mooiste emoties bij haar hadden ontketend. Lachen had ze altijd al gekund, de slappe lach met vriendinnen vond ze heerlijk, en lange tijd was die slappe lach het vrolijkste dat ze kende. Goran en daarna Pavo en sinds een anderhalf jaar Matej veegden dat plezier opzij en openden een levenslach die direct vanuit haar hart leek te komen. Ze ging twee keer, soms drie keer per jaar en elke keer beloofde Matej dat hij naar Nederland zou komen, zodra het kon, zodra hij tijd had. Belofte na belofte.

Hij kwam niet. De eerste keer was ze hevig teleurgesteld geweest, de tweede keer was nog erger, die had ze verdrongen. De derde keer was een bevestiging van een kant van zijn karakter die ze pas op afstand leerde kennen. Zijn passie en intense levenslust zag ze nu op een andere manier. Zijn zaken in Kroatië gingen goed, hij had het altijd druk, andere dingen te doen. Dus stapte ze in het vliegtuig terug en tegen de tijd dat ze in Nederland weer uitstapte, waren de ervaringen alweer op weg om herinneringen te worden. De grote emotie was achtergebleven. Hier genoot ze van de koelte, de zachte lucht en haar eigen nuchterheid, ook al duurde het altijd een paar dagen voordat ze de hitte van het Slavische vuur niet meer in zich voelde. Matej stuurde sms’jes, mailde foto’s, digitale kaarten met maffe teksten en muziekjes. Daarmee hield hij de herinnering levend, niet veel meer dan dat, als ze eerlijk was.

Ze bewoog door haar woning zonder erbij na te denken, alles was er zo vertrouwd dat ze niet eens hoefde te kijken waar ze liep. Ze kon over andere dingen nadenken terwijl ze deed wat er in huis moest gebeuren: de was, de strijk, stofzuigen, de wc, plannen voor het weekend, schelden op de stinkende afvoer, zweten van het werk en rillen van vermoeidheid.

In de hoek van de woonkamer stond een klein bureautje met haar computer, een goedkope kloon. Ze liet hem altijd aan staan, mensen die hun apparatuur de hele tijd uitzetten en dan weer moesten opstarten begreep ze niet. Dat kostte alleen maar tijd. Alleen als het ding vastliep deed ze een herstart, anders niet.

Ze checkte haar sms, er was maar één belangrijk bericht: vanavond meidenavond met Karin, Renate, Judith en Sas, om acht uur in de stad. Eten, drinken en dansen. Renate had een nieuw restaurant uitgezocht. Haar antwoord was kort: ‘yes!’ De meidenavond was verplicht. Geen enkel excuus werd geaccepteerd. Ze genoot al bij voorbaat. Via een linkje op de computer klikte ze naar een videoplayer en opende een bestandje. Even later keek ze naar een opname van haar eigen loopplank. Boven de voordeur hing een webcam, zodat zij van achter haar computer kon zien wie er voor de deur stond, als ze dat wilde. Ze maakte er nauwelijks gebruik van. De bediening zat weggestopt in het draadloze netwerk, ze moest altijd door allerlei menuutjes klikken om bij de beelden te komen. Via een aparte app kon ze die beelden ook op haar mobieltje bekijken als het moest. Het was voor de veiligheid, haar woonboot was fantastisch, maar wel een beetje uit het zicht. Bij een boot een paar honderd meter verderop was een keer iemand binnengedrongen en sindsdien had ze extra maatregelen genomen. De webcam was er een van. Ook daarom stond haar computer altijd aan, dan konden de beelden worden opgenomen. Zo fungeerde het als een soort antwoordapparaat; als er iemand aan de deur kwam terwijl zij er niet was, kon ze dat later terugzien. Haar vriendinnen wisten ervan en reageerden er soms op. Ze liet de opname versneld afspelen. Een jonge vrouw kwam de loopplank op. Renate. Ze leunde naar voren en belde aan. Keek naar de deur. Keek achterom. Weer naar de deur, leunde opzij, waarschijnlijk om door het raam te kijken. Even later verscheen Renate weer in beeld, ze keek omhoog, recht in het cameraatje, en stak haar tong uit. Zwaaide. Daarna draaide ze zich om en liep de loopplank weer af, naar de stoep. Emma klikte het beeld weg en stond op om de voicemail af te luisteren. Door haar geheime werk werd het controleren van berichten steeds belangrijker.

Het eerste bericht was van haar moeder. Of ze nog kwam het komende weekend en waar ze in vredesnaam was want ze leek wel van de aardbodem verdwenen. Haar broer klaagde er ook al over.

‘Volgens Eric heb je een nieuwe vriend en ben je van die Bosniër af.’ Het kleinerende toontje dat haar moeder altijd gebruikte als ze het over Matej had deed pijn, iedere keer weer. Alsof zij wist wat liefde was of wat het moest zijn. De seksloze relatie van haar ouders had jaren geduurd voordat ze uit elkaar gingen. Haar moeder begreep niets van haar liefde voor de Balkan. Ze deed er ook geen enkele moeite toe, ze vond het allemaal onbetrouwbare figuren. ‘Hun wenkbrauwen zijn te donker en te dik’, zei ze. Zolang Emma ermee dweepte was ze in de ogen van haar moeder nauwelijks beter.

Met een nijdig gebaar drukte ze het bericht weg en wachtte op het volgende.

… Tweede nieuwe bericht …

‘Hé, kleintje!’ Zijn stem klonk vet, lui en lekker. Als hij zich op zijn gemak voelde klonk hij altijd zo. Uitgerekt, genietend van alles. De Bosniër, zoals haar moeder hem noemde, was thuis bij zijn ouders en daar werd hij tot in zijn tenen verwend. Dat gebeurde daar altijd. Zijn ouders deden er ook alles aan om hem daar te houden. Ze wist het, ze was er geweest. Zijn familie was vrolijk, ze leken altijd pret te hebben. Er werd gelachen en geplaagd. Niet alles kon ze volgen, soms barstten ze in lachen uit en begreep ze het echt niet. Om haar verbaasde reactie moesten ze dan nog harder lachen. Dat begreep ze wel, het was een soort leedvermaak waar ze dol op waren. Hij had gezegd dat hij misschien binnenkort zou komen. Misschien. Voor de zoveelste keer. Ze rekende er allang niet meer op.

‘Het gaat niet lukken, te veel te doen hier. Mooie zaken en dan kan ik hier niet zomaar weglopen, weet je …’

Natuurlijk wist ze dat. Ze ging zelf wel naar hem toe, dan wist ze tenminste zeker dat ze hem zou zien. Dat was haar plan. Eén laatste keer waarschijnlijk, want zo wilde ze niet doorgaan. Ze zou gaan om afscheid te nemen. Zo ver was ze al, rationeel.

De rest van het bericht was niet meer interessant. Hij kon niet komen, misschien in het najaar. Uitstel, altijd uitstel. Dat hoefde ze niet te horen. Behalve de laatste vier woorden.

‘Ik hou van je.’

Zoals hij dat zei, daar kon ze weer dagen mee vooruit, dan dacht ze niet meer aan afscheid.

Aan de muur hing een groot televisiescherm. ‘Welkom H. van Drie’ was erop te lezen. Hij voelde zich altijd beledigd door de onpersoonlijke vriendelijkheid van zo’n bericht, gekleineerd zelfs. Het was de suggestie van interesse gegenereerd door een computerprogramma en een linkje naar het televisietoestel in zijn kamer. Misschien waren er mensen die dat juist op prijs stelden, Van Drie in elk geval niet.

Hij pakte zijn koffertje uit, de inhoud verdween op een plank in de kast, zijn toiletspullen zette hij in de badkamer. Hij deed het licht uit en schakelde de tv naar cnn. Nieuws. Het laatste nieuws. Ieder uur kon er iets gebeurd zijn, dat wilde hij weten. Radio, televisie, mobiel internet via een smartphone die hij speciaal daarvoor had. Met dat toestel belde hij nooit en hij werd er nooit op gebeld, het zat vol nieuwsapps waarmee hij op de hoogte kon blijven, waar hij ook was. Nederland, Europa, Midden-Oosten, India en Pakistan, China, Noord-Amerika. Meestal in die volgorde. Het was een verslaving, dat wist hij, het was een behoefte waar hij voortdurend aan moest voldoen. Maar het was ook belangrijk, veranderende verhoudingen konden zijn werk direct beïnvloeden. Onderhandelingen hingen soms op details, gevoelens en indrukken. Nieuws was de thermometer van zijn klanten, het continue cardiogram van zijn wereld.

Hij deed de gordijnen dicht, door een klein kiertje scheen nog een beetje licht, net voldoende om de contouren van de kamer zichtbaar te houden. Van Drie trok zijn kleren uit en ging op bed liggen. Slapen deed hij wanneer het kon, en nu had hij een paar uur. De komende dagen en nachten had hij een druk en onoverzichtelijk programma. In zijn werk was een goede conditie een voorwaarde, hij was veel op pad, vaak ook ’s nachts. Hij was fit, zijn lichaam was sterk en snel, daar zorgde hij voor. Sinds zijn laatste actie bij clandestiene operaties had hij nooit meer een wapen bij zich gehad. Geen mes, geen koord, zelfs niet iets wat op een wapen leek. Zijn handen waren elegant, zijn huid was zacht. Eens in de drie weken ging hij naar de kapper, waar hij ook was, zijn haar zat altijd hetzelfde. Kort. Zijn bakkebaarden leken al jaren lang precies dezelfde lengte te hebben. Het enige wat veranderde was een klein beetje grijs dat door het donkerblond heen begon te schijnen. Het beeld van Hans van Drie was constant, geen grote veranderingen, dat vestigde de aandacht maar op hem.

Hij belde naar de desk en vroeg of hij de volgende ochtend iets uit de hotelkluis zou kunnen halen in de beveiligde ruimte in het souterrain.

‘Rond half tien? Kan dat?’

Natuurlijk kon dat.

‘En ik heb een smoking nodig’, zei hij.

‘Zal ik iemand langs sturen, meneer?’

Dat was het prettige van een goed hotel. Als hij iets wilde, hoefde hij het maar te vragen. Elke wens die hij had was terecht, niets was overdreven. Het was het gemak van voldoende geld, daarvan was hij zich bewust.

Hij zapte door de kanalen. cnn, bbc World, rtl. Laatste nieuws: Schrik in de stad. Paniek tijdens een ceremonie, tientallen mensen gevallen, in de verdrukking. Veel gewonden. Acht mensen in het ziekenhuis. Twee mannen opgepakt.

Elke dag gebeurde er wel iets waardoor de angst van mensen werd gevoed, maar het was niet genoeg. Het was bij lange na niet genoeg.

Meidenavond was laat en luidruchtig. Praten, aan elkaar hangen, gillen van het lachen en lak hebben aan alles. Veel wijn en daarna dansen. Keiharde muziek. Emma genoot van haar vriendinnen en van de ongegeneerde uitspatting. Karin was ervan overtuigd dat Emma een relatie had met een getrouwde man, een bekend iemand, en dat ze daarom zo geheimzinnig deed. Want over Matej waren haar vriendinnen het allang eens.

‘Die vent van jou die komt helemaal nooit. Wanneer begrijp je dat nou eens?’ zei Renate. ‘Hij heeft al geld, auto’s, huizen, weet ik veel, daar in Dubro. Wat zou zo’n man hier nog zoeken? Bij jou? Vrouwtje in Nederland. Wake up, oké!’

‘Jij hebt helemaal geen relatie. Jij hebt drie weken per jaar een scharrel hier heel ver vandaan en voor de rest ben je net zo single als ik.’ Karin keek haar uitdagend aan.

Voor zichzelf had Emma het nooit zo gezegd, maar de woorden van Karin klonken onmiddellijk vertrouwd. Zo was het. Hier had ze haar familie en vriendinnen en haar werk, mannen hield ze op afstand omdat ze een relatie had, zogenaamd. Als ze eerlijk was, net zo eerlijk als Karin, dan was ze inderdaad single. Maar niet alleen. Dat was misschien het verschil.

‘Net als jij!’ gilde ze over de muziek heen. Het was een bevrijdende en tegelijk beangstigende gedachte die ze alleen te midden van de herrie durfde toe te geven. Straks, in de stilte van haar boot, zouden de dromen weer terugkomen. Ook dat wist ze. Maar dat was straks, nu waren ze samen en ze waren los.

Ze kenden elkaar van de middelbare school en met zijn vijven waren ze onaantastbaar. Daarom waren ze ongeremd. Zeggen wat je denkt en het niet erg vinden, daar hadden ze elkaar voor nodig. Emma ook, net zo hard. De sessies in het hok met Wim en Kris waren vermoeiend. Altijd moest alles onder controle zijn, ze moesten voorzichtig bewegen anders raakten ze elkaar voortdurend aan. Waarschijnlijk werkte zij nauwer met mannen samen dan haar vriendinnen. Niets bleef verborgen in die kamer. Van haar ook niet, daarover maakte ze zich geen illusies. Het hoorde erbij.

Afluisteren had iets met haar gedaan wat ze niet had verwacht. Het geheim van het werk, het feit dat ze een deel van haar leven moest verbergen, viel haar mee. Waar ze het meest tegen op had gezien, deed ze nu met plezier. Het werk creëerde een onverwacht tegenwicht voor de openbaarheid van sms, Twitter, Facebook, ping en alle andere manieren waarop ze elkaar van iedere scheet en halve gedachte op de hoogte hielden. Het was alsof ze een intimiteit terugvond, daar waar ze die nooit zou hebben gezocht. Elke dag in de tapkamer begon ze meer van het geheim te houden, ze begon erop te rekenen.

Soms miste ze de jongens. Haar jongens. Aan de muur in de tapkamer hingen foto’s van ze, opnames van veraf en van dichtbij, met zijn drieën en elk afzonderlijk. Portretten en groepsfoto’s. Ze kon er minutenlang naar kijken, dan vroeg ze zich af hoe het met ze zou zijn, wat ze aan het doen waren, waar, met wie. Op de dagen dat ze niet werkte, miste ze het luisteren. Ze was ervan gaan houden; zonder dat ze er erg in had, was het een deel van haar geworden. De koptelefoon op, de grote zachte schelpen over haar oren, weggedoken in een wereld van geluid, verborgen achter een wand van elektronica, draden, ruisfilters en equalizers luisterde ze naar mannen die zij niet kende en die haar niet kenden. Soms hoorde ze kleine geluiden die ze niet doorgaf. Als een van de mannen een wind liet en de anderen erom lachten, flauwe opmerkingen maakten, dan hoorden Wim en Kris het wel, zachtjes, via de speakers. Ze begrepen het ook wel zonder vertaling. ‘Laat een wind. Gelach.’ Verder vertaalde ze alles, ook de persoonlijke grappen. ‘Moet ik je van achteren even dichtstoppen? Hoezo? Mag je bij je vriendin niet meer? Gelach.’ Dan deed ze haar werk, en tegelijkertijd was ze bij haar mannen, haar jongens, zo voelde dat. lk, ac en sr.

De meedogenloze hartslag van de dj joeg haar steeds verder door haar gedachten. Ze was er en ze was er niet. Sinds dat stomme bericht op de voicemail zat Matej in haar hoofd. De man die alles wilde als ze bij hem was en die niets meer wilde zodra ze was vertrokken. Het voelde verkeerd, het verschil was te groot. Misschien had haar moeder toch gelijk. Die gedachte stopte haar. Het moest niet nog gekker worden, haar moeder had geen gelijk. Ze mocht geen gelijk hebben, haar moeder dacht vanuit een vooroordeel en vooroordelen mogen niet kloppen.

Nutteloos verzet, een achterhoedegevecht, ze wist het en voelde het. Dat soort gedachten kun je niet straffeloos hebben. Matej was een lieve jongen en hij zat tot over zijn oren vol passie, precies het soort emotionele energie waar iedereen naar op zoek leek, en ze hield van hem, daar was ze van overtuigd. Overtuigd. Het woord alleen al. Overtuigd was je van andere dingen, dat je het gas had uitgedaan of de deur op slot. Niet van liefde.

Midden in de nacht liep ze door de stad, alleen, op zoek naar vervoer, op zoek naar haar gedachten. Had ze nu een beslissing genomen over Matej of niet? Was het tijd om de droom af te sluiten? Liep ze naar iets toe of liep ze van iets weg? Dat hing ervan af vanuit welk punt ze het bekeek. Haar droom. Dat was het. Hij was haar droom, zij was niet zijn droom. Wakker worden. Wilde ze dat? Ze wilde nog één keer daarnaartoe. Dat wilde ze. Haar lijf hunkerde ernaar, en met de hunkering kwam de twijfel.

Thuis zette ze de televisie aan en startte haar computer. Ze checkte haar e-mail, vier berichten die tot morgen konden wachten, twee van Facebook. Ze klikte op de link en las de reacties van ene Joost op een posting van Hans en van Tina op een foto van zichzelf. Waar ging het over? Ze klikte door naar haar startpagina, tientallen berichten van mensen, ze had achtenzeventig vrienden, de meeste kende ze niet eens. Vrienden.

Alles draaide in haar hoofd, het was te laat geworden. Ze kroop in bed en viel onmiddellijk in slaap. Diep. Heel ver weg. Tot de telefoon ging. Half vier. Ze graaide naar haar mobiel, liet hem bijna vallen. Half overeind in bed, leunend op een elleboog, ogen nog dicht.

‘Maak ik je wakker, Pop?’

Ze kreunde. Kris.

‘Ze zijn er weer.’

‘En doen ze ook wat? Is er iets aan de hand?’

‘Dat kun jij alleen verstaan.’

Ze zuchtte. ‘Ik wil niet opstaan voor een crimineel.’

‘Jij hebt piket.’

‘Ik heb altijd piket.’