Charles den Tex

Deal

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Charles den Tex, 1999

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Matthias Ritzmann/Corbis/HillCreek

isbn 978 90 445 3615 7

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011.

1

Hij schoof zijn hand onder haar bil en wachtte. Zacht en strak tegelijk. Het bleef stil. Eén tel. Twee tellen. Hij voelde haar warme, gladde huid. Stil geluk. Nog even.

‘Zoek je contact?’ vroeg ze.

‘Meer dan dit? Zo vroeg op de ochtend? Ik weet niet of ik dat wel aankan.’ Hij lachte.

Ze draaide zich om en rolde over hem heen. ‘Sissy!’ zei ze. Terwijl ze omhoogkwam, viel haar oog op de wekker. Kwart voor acht. Verschrikt greep ze het klokje van het nachtkastje. ‘Klopt dit?’ vroeg ze. Ze hield het ding centimeters voor zijn neus. Veel te dichtbij voor hem om nog iets te kunnen zien.

Gaperig knikte hij. ‘Ik zou niet weten waarom niet.’

Ze smeet het ding weg en klom vloekend en tierend over hem heen, het bed uit. ‘Shit’, zei ze, ‘ik ben veel te laat!’ Ze sleurde het dekbed half met zich mee.

‘Zeker geen kans meer op contact?’

Ze stampte. ‘Waarom zeg je dan niks? Je weet toch dat ik eruit moet!’ Met dreunende passen liep ze naar de badkamer. ‘Je mag zelf trouwens ook wel opschieten!’ riep ze vanuit de betegelde ruimte. Haar woorden galmden door de kleine verdieping. Van Speijkstraat, Amsterdam-West. Voorkamer, achterkamer, keuken, badkamertje, wc, herrie van de bovenburen, vette bakluchten van beneden en veel te veel huur. Een jaar geleden was het een ruime woning. Nu knapte hun ambitie uit de vijfenvijftig vierkante meter. Alles was opeens te klein. De badkamer had alleen een douche. De keuken was een aanrecht met een loopruimte ervoor. Op de wc zat je met je knieën tegen de deur. De enige klerenkast in de slaapkamer, die al die tijd meer dan groot genoeg was geweest, puilde nu aan alle kanten uit. Sinds ze werkten, hadden ze allebei elke dag andere kleren nodig. Rokjes, broeken, pakken, jassen, sokken, ondergoed. En overhemden. Veel overhemden. De vuile was lag overal.

Ze stak haar hoofd om de hoek van de deur. ‘Darob, je moet me echt helpen. Anders trek ik het niet.’

Met zijn armen in wijdgespreide onschuld keek hij haar aan. ‘Hé, ik ben zelf ook net wakker. Drie minuten eerder dan jij. Meer niet. Eerlijk.’

Een dikke traan rolde uit haar linkeroog. Een beetje gegeneerd en verbaasd over haar eigen reactie veegde ze met haar pols over haar wang. ‘Het loopt er zo uit’, zei ze.

Darob schoot uit bed en duwde haar weer de badkamer in. ‘Zo kan-ie wel weer’, zei hij. ‘Je hebt nog een uur. Ik maak wel koffie.’

Nog beduusd draaide Laura zich om. ‘Echt,’ zei ze, ‘ik kon er niks aan doen. Ik wilde gewoon iets zeggen en toen …’

Twintig minuten later stonden ze naast elkaar in de keuken. Met zijn lengte van net over de twee meter moest Darob altijd behoedzaam manoeuvreren om zijn hoofd niet te stoten. Voor de meeste ruimtes was hij onhandig lang waardoor hij vaak een licht gebogen houding aannam. Het gaf hem een misleidend slungelig voorkomen, want hij was fit en gespierd. Zijn zwarte, dicht krullende haar was nog nat van de douche.

Laura was bijna een kop kleiner dan hij, maar nog altijd één meter tachtig. Haar lange, sluike, blonde haar opgestoken. Minimale make-up. Zij had weinig nodig en dat voordeel benutte ze ten volle.

Allebei zaten ze zo strak in het pak dat ze met kleine, geknepen ogen voor zich uit keken. Darob liet de vingers van zijn vrije hand langs zijn overhemd glijden. Het strak gestreken katoen was glad en zacht. Een Façonnable. Perfecte stof. Sinds hij bij VeDeVer in Amsterdam-Noord een baan had, kon hij zich uitleven. Een goed pak was mooi. Goede schoenen waren belangrijk. Maar een goed overhemd was alles.

Hij wreef in zijn ogen. Op het aanrecht voor hen stonden twee dampende koppen koffie. Sinaasappelsap. Cracker met kaas. ‘Ik weet niet of ik hier ooit aan zal wennen’, zei Darob. ‘Het is, godbetert, tien over acht. Dat is toch geen tijd?’ Hij slurpte van de koffie.

Laura knikte, half afwezig. ‘Jij doet vandaag de boodschappen?’ Ze nam nog een hap van de cracker en wees met haar mond vol naar de deur van de ijskast. Een briefje onder een magneetje. ‘Dhahs wahwhebmoe.’

‘Ik?’ Darob schudde traag zijn hoofd. Kauwde. Slikte. Meer koffie. Langzaam maar zonder enige twijfel wees hij haar terug. Althans, dat was hij van plan.

Zijn afwegingen gingen aan haar voorbij. Ze hoorde hem wel, maar ze had geen tijd meer. Niet voor hem. Niet voor de uitvluchten die hij altijd had. Met haar vingertoppen streek ze een paar loshangende haren uit haar gezicht.

‘Vergeet niet aspirines mee te nemen. Urgent.’ Ze mikte haar mok in de gootsteen, trok haar jasje recht en zoende hem vlug, bijna afwezig. ‘Nu ben ik echt weg’, zei ze. In de volgende paar tellen graaide ze met haar ene hand haar tas van de grond en met haar andere een appel van de fruitschaal, mompelde ‘Dat haal ik nooit meer’ en liet de deur achter zich dichtvallen.

Darob stond met zijn kop koffie in zijn hand. ‘Ik dacht het niet’, zei hij. Nijdig. Eigenlijk nog niet eens wakker. De deur bleef dicht. Hij hoorde haar voetstappen op de trap naar beneden. Met twee grote passen stond hij in het nauwe gangetje. Hij trok de deur naar de trap open om achter haar aan te roepen, maar hoorde op hetzelfde moment de voordeur dichtslaan. Zijn mond stond al open. Geschreeuwde woorden niet meer dan één spierbeweging verwijderd van geluid. Hij stamelde, bedacht zich en sloot zijn mond. Dan niet, dacht hij. Ik bel wel. Of niet.

2

Met een stapel overhemden over zijn linkerarm stond hij voor de kast. In alle rust bekeek hij zijn kleren. Jasjes, broeken, sokken, onderbroeken, hemden, poloshirts. Zijn rechterhand gleed langs de hangers en over de planken. Hij voelde de stoffen en materialen. Zacht. Bekend.

In de slaapkamer heerste een serene stilte die alleen werd verbroken door het geluid van de kleren die hij opvouwde en in de koffer op het bed legde. Door de grote slaapkamerramen viel warm zonlicht naar binnen. In een brede baan liep het licht dwars over de geopende koffer en met elk kledingstuk dat hij erin legde, stelde hij zich voor dat hij een dun laagje zonlicht meepakte. Voor altijd. Voor hem.

Hij hoorde zijn vrouw in de keuken. Klein gerinkel van glazen in de vaatwasser. Bestek. Haar hakken op de tegelvloer. Geluiden op afstand. Vertrouwd. Het leven van zesentwintig jaar huwelijk.

Uit de laden in de kast haalde hij ondergoed en sokken en hij legde ze in de koffer. Zonder enige haast. Geduldig streek hij elk kledingstuk glad, zodat het straks zo min mogelijk gekreukt weer tevoorschijn zou komen. Achter zich hoorde hij zijn vrouw de gang in lopen en de telefoon pakken. Seconden later had ze verbinding.

‘Marja, met Els. Ja, hoi. Luister …’ Ze liep met de draagbare telefoon weg, waarschijnlijk naar de zitkamer, of naar het terras waar ze koffie had staan. In elk geval buiten zijn gehoorsafstand.

Schoenen. Te veel om mee te nemen. Hij pakte een plastic boodschappentas en koos een bruin paar en een zwart paar. Pragmatisch. Dan zat hij altijd goed. Hij zette de tas naast het bed op de grond en begon zijn dassen in te pakken. Allemaal zuivere zijde. Effen en gebloemd. Geblokt en gestreept. De gladde, zachte stof gleed tussen zijn vingers door. Hij was gek op dassen. Altijd al geweest.

Al pratend kwam zijn vrouw weer dichterbij. Door de hal, langs de keuken, de gang in en even later achter hem in de slaapkamer. Hij draaide zich om, in zijn hand twee dassen, een donkerblauwe met kleine gele stippen en een rode met goudkleurige ruitjes.

‘Ik overleg even met Jan, momentje.’ Ze legde haar hand over de hoorn van de telefoon, een hopeloze gewoonte, en keek hem aan. ‘Als Marja en ik vanmiddag, een uur of twee, nog even gaan tennissen, dan zijn we toch nog ruim op tijd voor …’ Haar oog viel op de koffer op het bed. Het duurde een paar seconden voordat ze wist wat ze zag. ‘Wat doe jij nou?’

‘Ik pak.’

‘Dat zie ik ook wel, ja. Maar …’ – met een korte vertraging, als een film waarin het geluid niet synchroon loopt, raakte ze in de war – ‘… maar waarom?’

‘Ik ga weg’, zei hij.

‘Je gaat weg? Je bent net terug uit Hamburg. En je gaat toch pas volgende week naar …’

‘Nee,’ zei Jan, ‘ik ga weg. En ik kom niet meer terug.’ Droog. Kalm. Hij vouwde een van de dassen en legde hem in de koffer. Weer dat streepje zonlicht. Hij ademde diep. Rustig. Het was zover. Het was gezegd.

‘Weg? Hoe bedoel je, weg? Bovendien komen Siem en Patricia vanavond, daar was je toch zelf bij toen we dat afspraken? Wat zeg je nou eigenlijk?’ De verwarring was plotseling compleet, tot het ijzingwekkende besef toesloeg. Ze draaide zich met haar rug naar hem toe en bracht de telefoon naar haar oor. ‘Marja, ik bel je later nog wel. Nee. Nee. Even geen tennis vandaag. Nee. Precies. Ik bel je.’ Ze verbrak de verbinding en bleef verstijfd staan. Angst en woede trilden in haar benen. In haar maag. Langzaam draaide ze zich weer om.

‘Je gaat weg?’

‘Ja.’

Stilte.

‘En je komt niet meer terug?’

‘Nee.’ Geen uitleg. Niets. Niet omdat hij er geen had, maar omdat een uitleg toch niet zou worden geaccepteerd. Het zou alleen maar leiden tot een zinloze discussie over details die niet ter zake deden. De harde kern van de boodschap, daar ging het om. Hij liet zich niet verleiden tot uitweidingen totdat de simpele feiten hun plek hadden gevonden. Zo had hij het altijd gedaan en zo deed hij het nu weer.

Els ontplofte. ‘Wat is dat voor waanzin, Jan Langfelder! Sta jij hier met je autistische manier mij te vertellen dat je bij me weggaat? Is dat het? Zomaar! Zonder enige aanleiding! Op een donderdagochtend? Waar denk je wel dat je mee bezig bent?’

Hij antwoordde niet. Bewoog niet. Keek. Zijn ogen in haar ogen.

‘Zeg dan wat, lul! En leg die stomme das neer!’ Ze gilde, maaide met haar armen, haalde uit naar haar man, met één meter achtennegentig meer dan dertig centimeter langer dan zijzelf. Honderdzeven kilo. Hij deed niets. Probeerde haar niet te ontwijken of tegen te houden, maar wachtte. Geduldig. Kalm. Precies zoals ze hem altijd had gekend. Vriendelijk tot op het bot. En net zo koppig. Hij deed wat hij wilde. Zoals hij het wilde. Niet anders.

In blinde woede rukte ze de nog resterende kleren uit de kast en smeet ze om zich heen. De kamer veranderde in een slagveld. Jan raapte links en rechts wat spullen op en legde ze op het bed.

‘Zeker met die teef van kantoor!’ gilde ze. ‘Hoe heet dat ellendige wijf ook alweer, met dat gefleem van d’r. “Is uw man ook thuis, mevrouw Laaangfeeellduhr?”’ Ze liet haar stem zingen van het gif. ‘Ik haat dat mens!’

‘Aniek’, zei hij.

‘Zie je wel!’ Dat hij haar naam zei, was voldoende bewijs. ‘Zij is het! Waar of niet?’

‘Nee.’

‘Je liegt!’

‘Nee.’ Hij schudde zijn hoofd.

‘Wel waar!’

‘Nee.’

‘Niet Aniek?’

‘Nee. Niet Aniek.’

‘Wie dan?’

‘Niemand.’

Eindelijk was het stil. Els liet zich op de rand van het bed zakken. Haar eerste uitbarsting was voorbij. Met haar gezicht in haar handen verborg ze het leven om haar heen.

‘Maar waarom dan?’ vroeg ze uiteindelijk.

Jan wachtte even met zijn antwoord. Toen hij het gaf, was het net zo kort en droog als al het andere wat hij had gezegd.

‘Het is op’, zei hij.

In het half uur daarna hervond Els haar beheersing. Ze kende haar man te goed om verdere woede onverdund op hem te richten. Verbale agressie deed hem niets. Zelfs fysieke aanvallen lieten hem stoïcijns. Ze had hem gezien met briesende zakenpartners die zich net zoals zij vernederd en opgelicht hadden gevoeld. Degenen die ongecontroleerd uiting gaven aan hun agressie trokken altijd aan het kortste eind. Op het moment zelf luchtte de uitbarsting op, maar daarna was de vernedering alleen maar groter. Zo werd zij nu ook behandeld. Ze paste ervoor. Ze werd zakelijk. Afstandelijk.

‘Waarheen?’ vroeg ze.

‘Ik heb een flat gehuurd. In een van die nieuwe gebouwen aan de Omval.’

Ze knikte. Het was dus geen impuls. Hij had het maanden van tevoren gepland. Een flat zoeken. Huren. Wachten op de oplevering. Inrichting. Er moest toch op zijn minst een bed in en wat meubilair. Het zou haar niets verbazen als hij alles had geregeld voordat hij hier zijn koffer was komen pakken. Dat was Jan Langfelder. Perfecte voorbereiding.

‘Ik zal het adres en telefoonnummer achterlaten’, zei hij.

Ze haalde haar schouders op en liet niet merken hoe hij de ene belediging op de andere stapelde. ‘Je doet maar’, zei ze. ‘Ik hoef hier verder niet meer bij te zijn. Als je het niet erg vindt, neem je zelf maar afscheid. Als je daar tenminste nog behoefte aan hebt.’

Haastig liep ze de kamer uit. Hij hoorde haar in de gang haar jas en haar autosleutels pakken. Seconden later viel de voordeur in het slot. Hij was alleen met zijn kleren en zijn koffer en de chaos eromheen.

In de zitkamer schonk hij zich een groot glas cognac in en dronk het in één teug leeg. Hij zuchtte. Beheersing had zijn prijs. Hij nam nog een glas en sloeg het even snel achterover. De cognac tintelde in zijn keel. De alcohol bracht rust in zijn hoofd.

Terug in de slaapkamer ruimde hij de rommel op, pakte de rest van de spullen in, sloot zijn koffer en zette deze naast het telefoontafeltje in de gang. Op een papiertje schreef hij zijn nieuwe adres en telefoonnummer. Legde zijn voordeursleutels ernaast. Zonder achterom te kijken, deed hij de deur open en vertrok.

Om half twaalf stapte hij in zijn Jaguar, hing zijn jasje aan het haakje achter zijn stoel, startte de auto en genoot van het onmiskenbare, donkere geluid. Met een korte beweging draaide hij de parkeerplaats uit. Bij de grote kruising stopte hij en wachtte tot er ruimte was in het verkeer om links af te slaan. Met zijn hoofd was hij overal tegelijk. In het huis dat hij net had verlaten. En in de flat waar hij naartoe ging. De geur van de zomerse dag. De windstilte. Het niemandsland tussen verleden en toekomst. Dit was het moment zonder verplichtingen. Het oude lag achter hem. Het nieuwe had hij nog niet bereikt. Het duurde even voordat hij in de gaten had dat het verkeer in een niet-aflatende stroom voorbijkwam.

Met zijn hand aan het stuur liet hij zijn voet van de rem glijden en langzaam schoof de auto naar voren. Zijn blik schoot van links naar rechts over het kruispunt en zonder er bewust over na te denken koos hij een opening tussen twee auto’s. Hij drukte het gas in en de Jaguar spurtte grommend vooruit. Hij leunde voorover om achter een wachtende vrachtwagen langs te kunnen kijken. Hij was er zeker van dat de weg vrij was. Zonder te aarzelen drukte hij het gas dieper in. De automaat bleef in de laagste versnelling en de auto versnelde. Met zijn linkerhand draaide hij het stuur, met zijn rechter reikte hij naar het bedieningspaneel van de radio.

Hij zag niets. Hij hoorde hooguit het gillen van metalen wielen op stalen rails. En het vreemde, moeilijk thuis te brengen geluid van metaal dat moeiteloos wordt verfrommeld. Heel even. De tram greep de auto aan de linkerkant, onder de bumper en sloeg hem met een enorme klap van de weg. De Jaguar rolde om, belandde op zijn dak en schoof vonken spugend naar de overkant van de straat waar hij de poten onder de daar geparkeerde Mammobiel wegmaaide. Langzaam kantelde het mobiele onderzoekscentrum voor borstkanker naar voren en werd de grote, donkergroene auto geplet door de hardware van de nationale gezondheidszorg. Te veel cognac op het verkeerde moment en Jan Langfelder had geen schijn van kans. Eenenvijftig jaar. En een beetje. Twee lege huizen. Hij herinnerde zich een bericht in de krant over hoe een hond een gezin uit een brandend huis redde. Een flits. Waarom juist dat? Een rare echo tussen zijn leven en een werkelijkheid die al niet meer bestond. Weg was het. Alle voorbereiding ten spijt. Het zonlicht zat nog in de koffer.

3

Scheldend op zichzelf tuurde hij door het drukke verkeer naar de kant van de straat, op zoek naar een telefooncel. Als hij niet zo stom was geweest zijn mobiele telefoon op kantoor te laten liggen, had hij allang kunnen bellen. Om hem heen werd getoeterd en hij zag mensen achter hun voorruit naar hun voorhoofd wijzen. Hij maakte onbeholpen verontschuldigende gebaren en draaide zijn auto een parkeerplaats in. Zuchtend veegde hij de zweetdruppels van zijn voorhoofd. Juni in Parijs. Ongekende drukte en een loden hitte waren in een ongecontroleerde wedloop verwikkeld.

Hij stopte geld in de parkeermeter, legde het papiertje op zijn dashboard en liep naar de telefooncel een eindje verderop. Met de hoorn tussen zijn schouder en zijn oor geklemd viste hij een creditcard tevoorschijn, stopte die in de gleuf en koos het nummer van zijn eigen kantoor, Mons Chimie. Geen grote zaak, maar Rob Bergman was trots op alles wat hij in acht jaar had bereikt. Een handelsfirma met een aardige naam, trouwe klanten en een heel behoorlijke omzet. Met de winst was het iets moeilijker, maar dat lag vooral aan zijn uitgavenpatroon. Of aan de hoge prijs die in Parijs moest worden betaald voor een beetje normaal leven. Zo noemde hij het zelf.

Terwijl hij wachtte op verbinding keek hij om zich heen. Het kleine glazen hokje was benauwd en bood nauwelijks enige ruimte om iets neer te leggen. Met enige moeite vond hij een plekje voor zijn blocnote, zodat hij aantekeningen kon maken. Hij klapte het ding open op een lege pagina en met zijn pen in de aanslag stond hij te wachten. Het duurde lang.

Hij keek naar de grond. Zijn oog viel op een klein boekje dat tussen de rommel in de hoek lag. Het leek een agenda. Hij boog zich voorover om het op te rapen en kreeg op datzelfde moment zijn secretaresse aan de lijn. Zonder erbij na te denken liet hij de agenda in zijn zak glijden. Aan zijn secretaresse vroeg hij zijn mobiel per koerier naar het restaurant te sturen. Zonder dat ding ging het niet. Er liepen te veel orders die zijn aandacht nodig hadden. Op elk moment. Dat was het voordeel van mobiele telefoons: altijd bereikbaar. Het nadeel was dat je alles zelf moest doen.

Gehaast griste hij zijn spullen bij elkaar en rende terug naar zijn auto. Toen hij zijn sleuteltjes uit zijn zak wilde halen, stond hij opeens met de gevonden agenda in zijn hand.

Schaapachtig keek hij om zich heen. Alsof hij te midden van de middagdrukte iemand kon herkennen die overduidelijk naar een verloren agenda liep te zoeken. De gedachte alleen al was absurd. De trottoirs waren afgeladen. Het verkeer denderde langs. Bovendien had hij er de tijd niet voor. Snel stapte hij in en reed weg.

Een kwartiertje later schoof hij aan bij drie opvallend modieus geklede mannen. Armani en Gianfranco Ferré zetten een toon die in zijn handel op zijn minst ongebruikelijk was. Als één man stonden de drie op. Breed glimlachend schudden zij hem de hand en stelden zich aan hem voor. Russen. De heren waren alvast aan de wodka. Bergman bereidde zich voor op een extreem zware lunch.

Aan het eind van de middag was het gesprek een wazig landschap waar de potentiële opdrachten als enig herkenbare pieken boven uitstaken. En die pieken waren hoog. Dronken en traag bladerde hij door zijn aantekeningen. Na de wodka was er champagne geweest. Daarna rode wijn, Gruant La Rose, een medoc zo zwaar en zo vol en zo rijp dat een tweede fles onvermijdelijk was. Ten slotte, bij het dessert, een prachtige sauternes. Elke keer als hij zich ergens op wilde concentreren, begon zijn hoofd te tollen.

De mannen vertegenwoordigden een nieuwe Russische groep die voor hun productiefaciliteiten een trader zocht. Iemand die snel en zeer gespecialiseerd voor hen kon werken. Iemand op wie ze dag en nacht een beroep konden doen. Iemand die honderd procent betrouwbaar was, die zelf een mooie marge kon maken zonder hun het vel over de oren te trekken.

‘U begrijpt, monsieur Bergman,’ hun Franse uitspraak rolde met een volvet Slavisch accent over tafel, ‘wij zijn een beginnende groep en in de industrie voor generieke geneesmiddelen telt elk procent.’

‘Toch kunt u bij een grote handelaar waarschijnlijk scherpere inkoopprijzen verwachten.’ Bergman vond het zijn plicht ze te wijzen op de mogelijke voordelen van zijn concurrenten. ‘Zij zijn vaak in de positie om prijzen te maken.’

‘En zij hebben de bureaucratie, monsieur Bergman. Dat is de ellende. Niemand weet beter dan een Rus wat dat kost.’

‘Misschien. Hier in Frankrijk kunnen ze er trouwens ook wat van.’

Het was een feest van herkenning en elke keer waren de glazen weer vol. De heren dronken wijn alsof het limonade was.

‘Daarom komen wij bij u, monsieur Bergman. Bij u hebben wij de garantie dat uw winst een gezonde winst is. Ook voor ons.’ De vrolijkheid werd dik en vet. Er werd te luid gelachen om opmerkingen die niet zozeer geestig waren, maar wel prettig klonken. Erg prettig. De Russische groep was voor Bergman een klant met wie hij zijn omzet in één klap kon verdubbelen. Misschien wel meer.

Eenmaal thuis wist hij ook dat hij het niet alleen aankon. Hij moest zo snel mogelijk met Darob een afspraak maken. De samenwerking met VeDeVer zou hierdoor veranderen. Met Darob kon hij de praktische zaken regelen: de inkoop, de vergunningen, de administratie, transport, enzovoort. En hij moest bespreken of de relatie tussen hun bedrijven misschien toch niet moest worden geformaliseerd.

In zijn hoofd begon alles te draaien. Plotseling voelde hij dat alle controle verdwenen was. Het draaien sloeg over op zijn maag en in een panische sprint stoof hij, met zijn linkerhand op zijn buik en zijn rechter voor zijn mond, naar de badkamer. Voor de wc zakte hij in elkaar en hij bracht zijn lunch onverteerd terug in het ecologisch systeem. Met zijn armen om de pot geslagen vierde hij zijn grootste zakelijke doorbraak. Een mijlpaal.

Nog bibberend zat hij met een kop thee aan tafel. Vóór hem lag de agenda die hij in de telefooncel had gevonden. Op zoek naar de naam van de eigenaar bladerde hij erin. Het was een klein ding. Zakformaat. Hij vond niets. De pagina voorin was niet ingevuld. Er zaten geen visitekaartjes in, geen briefjes. Gedachteloos bladerde hij door. Afspraken op bijna elke dag. In een priegelig handschrift genoteerde aantekeningen. Achterin zat het adresboekje. Het was opvallend leeg. Alleen voornamen met nummers. Anatole, François, Hugo, Ivo, Jean Jacques, Nathalie, enzovoort.

Hij legde de agenda neer en dronk van zijn thee. Kleine slokjes. De hete drank gleed zacht en weldadig door zijn rauwe keel. Hij voelde zich een wrak. Hij was een wrak. Eén ding wist hij zeker: morgen zou het nog erger zijn.

Hij stond op, kleedde zich uit en stapte onder de douche. In de hete waterstroom bleven de namen uit de agenda in zijn hoofd opkomen. Anatole. Hugo. Voornamen. Alleen die voornamen. Het fascineerde hem. Nathalie. Jean Jacques. Kaal. Bloot. Ze smeekten om kennismaking. Invulling. Een voornaam alleen kon niet leven. Wie was Gary? Gerard? Isa? Wie was Loline? Zijn fantasie ging ermee aan de haal. Hij verzon gezichten en figuren. Donker, blond, groot, klein, dik en zwaar of juist tenger, met bruine, blauwe, groene of grijze ogen. Hij moest het weten. Wilde het weten. Dat was het. Misschien wist een van hen van wie de agenda was. Daarmee was zijn redenering rond. Hij had een reden gevonden om aan zijn nieuwsgierigheid toe te geven. Met een handdoek om zijn middel geslagen pakte hij het boekje en zette zich bij de telefoon. Water druppelde van zijn haren in zijn nek. Lukraak koos hij een nummer en belde. Geen gehoor. Volgende. Geen gehoor. Een antwoordapparaat. Bij de vierde werd er opgenomen.

‘Hallo, oui?’

‘Meneer Hugo?’

‘Wie wilt u spreken?’ De mannenstem was zacht, bijna hees.

‘Meneer Hugo.’

De stem bleef zacht. Vertraagde. De woorden kwamen een voor een, duidelijk van elkaar gescheiden door de telefoon. ‘En u bent?’ Met die vraag lag het spelletje van Bergman in één keer volledig andersom.

Wie was hij? ‘Meneer Bergman. U kent mij niet …’

‘En hoe komt u aan dit nummer?’ Zonder stemverheffing, zonder het spreektempo te verhogen, voerde de man de druk op. Het was niet de bedoeling dat dit nummer door onbekenden werd gebeld.

Bergman legde de situatie uit en probeerde de man duidelijk te maken dat hij niets anders wilde dan de eigenaar van de agenda traceren. ‘Misschien is het helemaal niet belangrijk’, zei hij.

De man reageerde niet. De lijn bleef doodstil.

‘Eigenlijk probeer ik maar wat. In het adresgedeelte staan alleen voornamen met telefoonnummers. Vandaar.’

‘Dit is heel ongebruikelijk,’ zei de man scherp, ‘maar goed.’ Hij dacht even na. ‘U hoort van mij, meneer Bergman.’

‘Maar …’ De verbinding was al verbroken. Bergman keek verbijsterd naar de hoorn in zijn hand voordat hij het ding teruglegde op het toestel. Hij pakte de agenda, klapte hem dicht en gooide hem bij een stapel tijdschriften op tafel.

‘Dan niet’, zei hij. ‘Ook goed.’

Hij droogde zich verder af en kleedde zich weer aan. Een half uur later zat hij achter de computer in zijn werkkamer de aantekeningen van de lunchbespreking uit te werken. Het vergde al zijn concentratie, zijn hersenen deden nog lang niet alles wat van ze werd verwacht. Toch wilde hij het per se nu doen. Handel was tijd. Snelheid. De Russen hadden daar met zoveel woorden om gevraagd. Hoe eerder hij de gegevens overzichtelijk op papier kreeg, des te beter kon hij zijn handelingen plannen. Hij worstelde zich door zijn eigen, soms onleesbare handschrift en de alcoholhiaten in zijn geheugen.

Bij de eerste bel had hij de hoorn van de telefoon in zijn hand. Zijn gedachten waren nog volop bij het verslag.

‘Hallo?’

‘Meneer Bergman?’ De hese stem.

Bergman verstijfde. Onwillekeurig huiverde hij. ‘Ja.’

‘Meneer Rob Bergman, Rue Henri Regnault, nummer drieëntwintig, veertiende arrondissement, Parijs?’

Zijn mond was plotseling droog. Hij had moeite het kleine woordje uit te spreken. ‘J-ja.’

‘Nederlander. Eigenaar-directeur van Mons Chimie, handelaar in chemische en aanverwante producten?’

Met stomheid geslagen zat Bergman aan de telefoon. Hij realiseerde zich dat hij zijn telefoonnummer helemaal niet had gegeven. Zijn naam had hij één keer genoemd. Dat was kennelijk voldoende geweest. Maar dan nog? Hoe kon deze man zo snel zo veel over hem te weten komen? En wat nog veel ernstiger was: waarom zou hij dat willen?

‘Bent u daar nog, meneer Bergman?’ De stem was beleefd en dreigend tegelijk. De klank, de toon sneed door zijn hoofd.

‘Ja’, zei hij. ‘Ja, ik luister.’

‘Mooi zo. Ik stel voor dat wij elkaar ontmoeten.’

Bergman slikte. ‘O’, zei hij. Hij kon niets anders bedenken. Hij vocht tegen plotseling opwellende angsten. Gedachten flitsten links en rechts door hem heen. Met de grootst mogelijke moeite onderdrukte hij zijn onberedeneerde paniek. Het sloeg nergens op, vertelde hij zichzelf. Die man, hoogstwaarschijnlijk Hugo, wilde gewoon die agenda inkijken om te zien of hij het ding kon thuisbrengen. ‘Lijkt me een goed plan’, zei hij gedecideerd. ‘Wanneer?’

‘Kent u Café Alésia? Niet zo gek ver bij u vandaan. Donderdagochtend om half elf?’ Het was geen vraag.

‘Akkoord. Hoe herken ik u?’

‘Ik ben de kale man met het witte baardje’, zei de stem, een en al vriendelijkheid nu. ‘Kan niet missen. En vergeet u niet de agenda mee te nemen. Dat lijkt me voor alle partijen beter.’ Hij hing op.

Die laatste zin haalde het moeizaam herwonnen zelfvertrouwen van Bergman in één klap onderuit. Trillend kwam hij uit zijn stoel overeind. Met beide handen wreef hij door zijn haar. Nu werd hij pas echt ongerust. Met wat voor mensen kreeg hij te maken? Waarom werd hij op deze manier ontboden? En dat voor een ontmoeting in een café, over twee dagen.

Hij liep naar de keuken om koffie te zetten. Sterke koffie. Terwijl hij wachtte, ijsbeerde hij door zijn flat. Van de keuken naar de werkkamer, naar de zitkamer en weer terug. Uiteindelijk graaide hij de kan onder het filter vandaan. Een dun straaltje koffie viel sissend op het warmhoudplaatje. Hij liet drie klontjes suiker in het kopje vallen en liep al roerend naar de zitkamer waar hij de agenda uit de stapel viste. Zonder precies te weten waarom begon hij alle namen en telefoonnummers uit de agenda over te schrijven in zijn blocnote. Alles bij elkaar was het toch nog een pagina vol.

Hij scheurde het vel eruit en legde het apart. Vervolgens scheurde hij de drie volgende lege vellen ook uit het blok, om te voorkomen dat iemand aan de doordruk op een van die pagina’s kon zien dat hij de nummers had gekopieerd.

Dit is paranoïde, dacht hij. Maar hij deed het. En hij deed nog meer. Hij verscheurde de drie lege vellen tot kleine snippertjes, wikkelde ze in wc-papier en spoelde alles door het toilet. Het vel met de namen en de nummers vouwde hij op en hij stopte het met een kort briefje in een envelop, geadresseerd aan VeDeVer, ter attentie van de heer D. Dichter. In de warme, drukkende Parijse avond liep hij naar buiten en liet de envelop in de brievenbus op de hoek van de straat glijden. Het zweet stond op zijn voorhoofd en druppelde van zijn nek langs zijn borst naar beneden. Zijn hart klopte in zijn keel.

Whisky, dacht hij, nu meteen. Met veel ijs.

4

Hij zuchtte. Het werk was het probleem niet. Het was de haast. Altijd maar dat gebrek aan tijd. Hij was nu anderhalf jaar aan het werk. Verkoop bij VeDeVer Chemtrade bv in Amsterdam-Noord. Geen wereldbaan. Zeker geen wereldlocatie. Net buiten de poolcirkel, volgens sommigen die het in Amsterdam-Zuid en Rotterdam beter hadden getroffen. Maar na de heao-marketing was er voor Darob Dichter niet zo veel te kiezen geweest. Na zeven maanden zoeken sprong hij een gat in de lucht toen VeDeVer hem wilde hebben. Morgen beginnen, geen bezwaar.

‘Darob?’ had Van der Voort, de directeur, gevraagd. Zijn wenkbrauwen tot achter zijn oren opgetrokken. ‘Is dat Arabisch? Of bijbels?’

Darob schudde zijn hoofd. ‘Mijn ouders waren hip’, zei hij.

‘Hip? Met lang haar en zo?’

‘Ongeveer. Ik was hun eerste kind. En trouwens ook hun enige. Toen mijn vader mij voor het eerst vasthield, zei mijn moeder: “Nou, wat zeg je daarop, Dichter?” Mijn vader was sprakeloos. Althans, zo vertelt hij het nu. De volgende dag heeft hij mij onder die naam ingeschreven.’

‘Als Darob Dichter?’

‘Volgens mij vond hij het gewoon leuk.’

‘Erg hip.’

‘Erg.’

‘En nu loop jij bij een psychiater?’

Darob lachte. ‘Nee,’ zei hij, ‘maar zij wel.’

‘Kijk!’ Van der Voort sloeg met zijn vlakke hand op het bureau, ‘dat is nou mooi. Waar zou de wereld zijn zonder schuld?’

Darob haalde zijn schouders op. ‘Als u het weet, mag u het zeggen.’

‘Om te beginnen, meneer Dichter, zou de hele psychofarmacie op z’n gat liggen.’

Darob was lang, maar Van der Voort was groot. Alles aan de man was groot. Zijn handen, zijn rug, zijn nek, zijn hoofd. Niet dik of zwaar, maar gewoon groot. Zijn voeten waren gigantisch. Zelfs zijn oogleden waren enorm. Als hij met zijn ogen knipperde, dan gebeurde er iets in de kamer.

Hij was ontwapenend direct. Moderne managementbegrippen waren niet aan hem besteed. Flexibiliteit was voor mensen met een inkomen boven een ton. Hoe meer je verdiende, hoe flexibeler je moest zijn. De rest was geouwehoer. Punt.

‘Denk je dat je moeder daar iets van snapt? Flexibilisering!’ Hij declameerde het woord als een koninklijk besluit. ‘Ze ziet je aankomen.’

‘Mijn ouders zijn erg flexibel’, zei Darob.

‘O ja. Dat is waar ook.’ Hij krabde zich op zijn hoofd. ‘Oké, slecht voorbeeld, maar je begrijpt wat ik bedoel. En communicatie, dat doen we hier niet. Wij praten. Als je wilt communiceren, dan doe je dat maar alleen.’

Zijn botheid was een façade. Bij problemen in het bedrijf voerde hij vaderlijke gesprekken, waarin altijd bleek dat het probleem minstens voor de helft zijn schuld was. Hij schermde zijn medewerkers af van de fouten die zij maakten. Zo groot als hij was, zo klein was zijn hart.

‘Hoe lang ben jij?’

‘Twee-nul-één.’

Van der Voort tikte met zijn wijsvinger op zijn eigen borst. ‘Ik twee-nul-twee’, zei hij. ‘Lijkt me wel een goede verhouding. Je bent aangenomen.’

Een maand later had hij een auto van de zaak. Cliootje. Alleen met de stoel in de verste stand kon hij erin, maar toch. Eén-punt-acht en het ding ging als de brandweer. Daarover geen klachten. Behalve over dat achterlijk vroege begin ’s ochtends. Niet alleen moest hij eigenlijk ruim voor half acht zijn bed uit zijn, hij moest bovendien al om half negen zinvolle dingen kunnen denken en zeggen. Hij keek op zijn horloge. Tien over half negen. Te laat. Veel te laat. Bijna veertig minuten. Hij schakelde het koffiezetapparaat uit, zette de etenswaren terug in de ijskast, deed het licht uit en vertrok.

Tegen de file in reed hij door de IJ-tunnel naar het noorden. Over de achtbaansweg die na de ring rond Amsterdam plotseling overgaat in vierbaans en dan tweebaans. Bevreemdende grootschaligheid aan de rand van de ontwikkeling. De grens tussen stad en provincie wordt met groot infrastructureel geweld gemarkeerd.

Een paar kilometer verderop sloeg hij links af, naar een klein industrieterreintje waar VeDeVer was gevestigd. Een familiebedrijf. Drieëntwintig werknemers. Niet onaardig. Een dikke veertien miljoen omzet. Gemiddelde marge op de verhandelde producten: nog geen twintig procent. Tweeënhalf miljoen. Minder dan twee ton per medewerker. Ronduit mager. De winst moest marginaal zijn. Als er al winst was.

Daarom was hij aangenomen. Niet om de marge te verbeteren, wat ze eigenlijk zouden moeten doen, dat was hem na een paar maanden al duidelijk, maar om meer omzet te maken.

Darob vond het best, maar zijn handen jeukten soms. Op de heao was hem zo veel bedrijfsmatig inzicht bijgebracht dat hij kon zien wanneer er ergens te veel personeel rondliep. En dat was bij VeDeVer het geval. Als het archaïsche administratiesysteem van met de hand ingevulde formulieren en kaarten werd geautomatiseerd, kon het bedrijf zo met vier man minder toe. Misschien wel vijf. Daar zat de winst.

Het kostte hem af en toe de grootste moeite zijn mond dicht te houden. Toch moest dat, want op aanwijzingen van een verse ex-student zat niemand te wachten. Dat was hem al heel snel te kennen gegeven. VeDeVer Chemtrade bv was Van der Voort en bij Van der Voort deden ze het al jaren zo.

‘Al langer dan jij zonder hulp koffie kunt drinken, Dichter. En tot op heden hebben wij daar geen last van gehad. Dus …’ Met een veelbetekenend gebaar had Van der Voort naar de stapel dossiers op zijn bureau gewezen. ‘Hoeveel hebben we er al gebeld vandaag?’

Dat soort opmerkingen was voor Darob een nauwelijks te verstouwen domper. Natuurlijk was het belangrijk dat klanten werden gebeld, dat er afspraken werden gemaakt en dat er contracten werden gesloten. Alleen een gek zou beweren dat dat niet zo was. Maar het was geen reden om het niet af en toe ergens anders over te hebben. Hij was het er dus niet mee eens, maar hij kon geen tegenargumenten vinden.

Het was ook niet slecht, of onaardig bedoeld. Eerder het tegenovergestelde. Er was altijd aandacht voor iedereen. Van der Voort zag zijn bedrijf als een familie. Er werd redelijk betaald. Maar het zat vast. Er heerste een verstikkende sfeer die zich aan hem vast leek te zuigen zodra hij een pas buiten het welbetreden pad van Van der Voort zette. En het werk had natuurlijk niets met marketing te maken. Helemaal niets. Het was verkoop, verkoop en nog eens verkoop. Bellen, rijden, lopen, lullen en verkopen.

De eerste tijd had Van der Voort hem zelf ingewerkt, voorgesteld aan klanten en relaties, geïntroduceerd, hier en daar naar voren geschoven. Hij had de producten en de leveranciers leren kennen, de database met eindeloze hoeveelheden namen en adressen van chemische producenten. In Nederland, Engeland, Spanje, Rusland, India, China, de Verenigde Staten, Brazilië, Argentinië, de fabrieken stonden overal, elk met een eigen gespecialiseerd proces. Zij maakten grondstoffen voor antibiotica, pijnstillers, slaapmiddelen, kalmeringsmiddelen, antidepressiva, malariapillen, maar ook jodium en andere ontsmettingsmiddelen. Van het meest alledaagse tot en met stoffen voor medicijnen waar hij nog nooit van had gehoord. VeDeVer handelde in alles, met evenveel gemak. Vrachtwagens vol. Handel. Inkoop, verkoop, kosten, marge.

Darob zag dat eenvoudig. Poeders, siropen, vloeistoffen, het maakte hem weinig uit. Het konden net zo goed grondstoffen voor plastics zijn. Of onderdelen voor auto’s of wasmachines.

‘Wat je verkoopt is nauwelijks interessant’, zei hij na weer een succesvolle order. ‘Het gaat erom hoe je het doet.’

‘Zolang je je maar aan de regels houdt’, gromde Van der Voort. Hij zag Darobs succes. Het ging moeiteloos en het gemak was reden voor ongerustheid. ‘Het is geen drop.’ De zware stem van Van der Voort beukte door de kamer.

‘Jammer genoeg niet,’ grinnikte Darob, ‘dan hadden we pas echt een leuke marge gemaakt.’ Hij was niet van plan zijn goede humeur te laten verpesten door moralistische afwegingen. ‘Handel is handel’, zei hij.

‘En het maakt niet uit wat? Aandelen, zeep, tomaten of radio’s?’

‘In principe niet.’

‘Voor een intelligent iemand ben je soms knap stom’, zei Van der Voort.

‘Misschien.’ Darob lachte. ‘Maar het blijft knap’, zei hij.

Van der Voort stond op en legde zijn grote handen plat op zijn bureau. Zwaar. ‘Woorden’, zei hij.

Darob knikte. ‘Inderdaad’, zei hij. Hij stond ook op. De twee lange mannen stonden tegenover elkaar. ‘En doe er maar niet zo laatdunkend over, want alles wat wij doen, doen we met woorden. Elke deal, elke order. Zonder woorden bestaan ze niet eens.’

‘O ja?’

‘Ja!’

‘Mooi!’ Van der Voort stond stijf van woede. ‘Hou dan je kop en luister. Wat jij levert, daar kunnen mensen aan doodgaan. Besef je dat?!’

‘Natuurlijk. Maar meestal worden ze er beter van.’ Darob haalde zijn schouders op. ‘Bovendien, wij verkopen toch geen medicijnen?’

‘Nee!’ brieste Van der Voort, ‘wij doen helemaal niks. Wij verkopen onschuldige spullen. Zoals glycerine. En wat is er nou onschuldiger dan glycerine?’

Darob reageerde niet.

‘Ik vraag je wat!’

‘Rustig maar. Ik hoor het wel.’

‘Nou?!’

‘Glycerine is onschuldig. Oké. Nou goed?’

‘Precies. En toch gaan er een paar honderd kinderen aan dood. Gek hè? Gewoon. pop! Weg zijn ze. Ergens aan de andere kant van de wereld. Niks aan te doen. Zomaar. En waarom? Weet jij het?’

‘Omdat het spul vervuild was, misschien?’ Darob raadde, maar hij wist het eigenlijk al.

‘Heel goed. En weet je wat nou het ergste is? Glycerine is niet eens een geneesmiddel. Het is een drager, meer niet. Maar omdat de een of andere lepe eikel het allemaal zo goed wist en dacht dat hij een voordelig partijtje van dat spul makkelijk kon doorverpatsen aan een derdewereldland, gaat het in één keer fout. Allemaal mooie stempels op alle papieren. Karren maar. Handel. Begrijpen wij elkaar?’

‘Slechte controle’, zei Darob.

‘Nee. Kwestie van meer dan honderd doden. Kinderen. Zodra je wordt opgelicht, ben jij er opeens verantwoordelijk voor. Leven. Of dood. Net zo makkelijk. Als er mensen doodgaan, staan ze hier op de stoep. Bij mij. Bij jou. En dan?’

Darob zweeg.

‘Dan ben je uitgeluld. Dat is pas knap.’ Van der Voort keek Darob indringend aan. ‘Via VeDeVer wordt geen rommel verhandeld. Nooit’, zei hij.

‘Nou, dan hoef ik me geen zorgen te maken’, zei Darob in een poging luchtig te blijven.

‘Juist wel’, zei Van der Voort. ‘Jij hebt nog niks in de gaten.’

VeDeVer kocht van de ene fabriek en verkocht weer aan een andere fabriek. En wat die ermee deed, was niet meer de verantwoordelijkheid van VeDeVer. Natuurlijk moest er worden gecontroleerd of de kwaliteit van de spullen goed was. En dat er netjes werd geleverd. Op tijd. De juiste producten. In perfecte staat. En dat de vereiste vergunningen in orde waren. Voor sommige producten waren de regels streng. De hele handel in grondstoffen voor narcotica bijvoorbeeld, de precursors, is volledig gecontroleerd.

Weken achtereen vulde Darob zijn avonduren met het lezen van handboeken en leverancierslijsten. Op hun kleine verdieping zaten Laura en hij tegenover elkaar aan tafel. Zij met mappen en dossiers van het bedrijf waar ze sinds kort stafmedewerker marketing was. Een grote drukkerijgroep met meerdere drukkerijen, opmaak- en vormgevingsfaciliteiten, ontwerpbureaus en lithobedrijven. Beiden moesten ze hun bedrijf leren kennen. Voor haar waren dat de verschillende markten en disciplines, de razendsnelle technologische ontwikkelingen en de steeds nieuwe mogelijkheden.

Darob stampte prijzen en reglementen in zijn hoofd. Hij maakte overzichten van afnemers. Waar zaten ze? Wat kochten ze? Hoe vaak? Hoeveel? In de late avonduren werden bier en wijn snel verdrongen door koffie en sigaretten. In de ochtend deed de wekker zijn genadeloze intrede.

Langzaam maar zeker begon hij een beeld te krijgen van VeDeVer Chemtrade bv. Hoe het bedrijf handelde tussen de internationale molochs van de farmaceutische industrie, die overal ter wereld vestigingen hadden en hun winsten in miljarden telden; de overheids- en semi-overheidsinstellingen die verantwoordelijk waren voor de gezondheidszorg in hun land en de talloze plaatselijke fabrikanten van medicijnen. Hoe een klein familiebedrijf ergens in een polder buiten Amsterdam een wereldmarkt kon bedienen.

‘Kijk,’ had Van der Voort op zijn vragen en opmerkingen gezegd, ‘je bent natuurlijk een eigenwijze pik. Dat weet ik wel. En, als ik heel eerlijk ben, daarom heb ik je ook aangenomen, maar …’ – hij stond op, liep naar het raam, trok de luxaflex omhoog en wees naar het platte, groene land dat zich tot aan de horizon uitstrekte – ‘… als je vanuit deze plek de hemel wilt bestormen, dan moet je je eerste stap verdomd goed kiezen. Anders werkt het niet.’

Daarna was de begeleiding opgehouden. Darob Dichter was verkoper. Hij had een kamertje, een bureau, een pc, een telefoon, een fax en drie collega-verkopers die allemaal op dezelfde verdieping werkten. Van der Voort regelde verder alles zelf, tot en met de financiële zaken. Eens per week hield hij een verkoopvergadering waarin de voortgang en de mogelijke contacten werden besproken. Iedere dag waren er specifieke opdrachten die de verkopers uitvoerden voor de contacten van Van der Voort zelf.

Het was druk. Hectisch. Orders volgden elkaar in hoog tempo op. De vraag naar grondstoffen was groot en de wereldwijde productie was nog veel groter. Elke dag waren er betere deals te maken. De enorme productie uit China en India duwde de prijzen steeds verder naar beneden en alleen door waanzinnig snel en scherp te handelen kon VeDeVer zijn klanten elke dag een aanbod doen waarbij de prijs lager was dan bij concurrerende handelaren en de winst toch intact bleef.

Na een half jaar wist Darob niet beter. Het was alsof hij zijn hele leven dit werk had gedaan. Blindelings vond hij de juiste telefoonnummers, de passende reglementen en de contacten die hij voor een bepaalde order nodig had. Zijn hoofd dreunde in een cadans namen van grondstoffen, hoeveelheden en data, fabrikanten, transporteurs en verladers. Na een jaar was hij de beste verkoper van het team. ‘Maar dat’, zei hij tegen Laura, ‘zou een aap met één hand op zijn rug gebonden nog kunnen. Godallemachtig, wat een ingeslapen zootje!’

’s Avonds voerden Laura en hij staccato gesprekken over alles wat ze die dag hadden gedaan. Eten werd gehaald. Pizza’s, Chinees, Indisch. Of ze aten buiten de deur. In de keuken werd niet meer gekookt. Het aanrecht was een verzamelplaats voor vuile borden en vuilniszakken. Eens in de paar weken schold Laura hem de huid vol. Dat hij meer moest doen in het huishouden. ‘Gelijkheid houdt niet op bij de voordeur’, zei ze. ‘We doen het samen of we doen het niet!’

Darob wierp een blik op het stampvolle aanrecht in de keuken. ‘We doen het niet’, zei hij vrolijk.

‘Dat bedoel ik niet!’

‘Maar ik wel.’

Elke dag ging het tempo omhoog. Niet veel, misschien niet eens merkbaar, maar hoe meer ze deden, des te groter de verantwoordelijkheden werden. En des te meer ze weer moesten weten en doen. Het ging vanzelf. Het belang van hun werk creëerde een roes waarin alles intenser leek te worden.

Darob draaide zijn auto de parkeerplaats op en wreef de laatste resten slaap uit zijn ogen. Kwart voor tien. Bij VeDeVer waren ze gelukkig niet altijd even strikt. Wie ’s ochtends een half uurtje te laat binnenkwam, werd daar niet direct op aangesproken. Als de verkoop maar draaide en als de contracten maar volledig, stipt en tot op het moment van levering aan de klant werden afgewikkeld, dan werd er af en toe wel iets door de vingers gezien. Maar vandaag was hij wel erg laat.

Hij graaide zijn koffertje van de stoel naast hem en stapte uit. Door een plotselinge zomerbui rende hij naar de voordeur. Binnen, in de hal, veegde hij het water uit zijn haar en hij keek naar een groep van tien, twaalf medewerkers die met lange gezichten aan bekertjes koffie stonden te slurpen. Bijna de helft van het bedrijf was in de hal verzameld. Sommigen stonden geagiteerd te praten. Anderen keken verslagen voor zich uit. Waar gisteren nog een eenheid was, leek het nu of mensen willekeurig bij elkaar waren gezet. Alsof tijdens een toneelstuk plotseling het decor was weggerukt en de spelers voor de naakte staketsels van de achterbouw stonden. De betekenis van hun rol weggevaagd.

Met zijn jas nog aan liep Darob naar de groep. De eerste die hem aankeek wachtte zijn vraag niet eens af. ‘De zaak is verkocht’, zei hij.

5

‘Mevrouw Langfelder?’

‘Ja.’ Ze drukte het mobiele telefoontje stevig tegen haar oor. Met haar hand gebaarde ze naar haar vriendin even stil te zijn.

‘U spreekt met de politie.’

In de volgende minuten stortte alles in elkaar. Haar precaire balans van woede en beredeneerde haat, van zelfbeheersing en ontkenning, van pijn en trots werd met korte, klinische feiten onderuitgehaald. Haar gevoelens begonnen in het slopende tempo van een stroboscoop te wisselen. Haat werd verlies, pijn werd liefde, trots werd geborgenheid, alleen werd samen. En weer terug. En sneller. Harder. En nog een keer. Ze werd van binnenuit door mokerslagen geveld.

‘Ik kom eraan’, zei ze.

Haar gezicht had elke uitdrukking verloren. Bleek en plotseling twee keer zo oud staarde ze met een lege blik voor zich uit. Het telefoontje gleed uit haar handen en stuiterde op de plavuizen vloer. Splinters hard plastic sprongen ervan af.

Marja schoot om de keukentafel heen en kon haar nog net vastpakken voor ze slap en willoos van haar stoel gleed.

‘El?’ zei ze. ‘Hé, El?’ Ze schudde haar door elkaar. Er kwam geen reactie. ‘El!’ Ze gilde. ‘El! Verdomme El! Wat gebeurt er?’ Ze duwde haar rechtop in de stoel en sloeg haar met een vlakke hand op de wang. Els deed haar ogen weer open. Marja praatte door. ‘El, kom op, meis, hier blijven! Niet, nee, we gaan niet weer wegzakken. Zo doen we dat niet. Kom op!’ Ze zakte door haar knieën, sloeg een slappe arm om haar schouder en sleurde Els uit haar stoel naar de gootsteen. Met haar vrije hand draaide ze de koude kraan open en wreef koud water in haar gezicht en haar nek. Langzaam kwam Els weer bij. Ze hield zich met twee handen aan het aanrecht vast, haar hoofd diep tussen haar schouders.

‘Blijven staan, El!’ Marja stond met drie passen bij de ijskast, haalde er een fles sherry uit en schonk een glas in. ‘Hier,’ zei ze, ‘drinken!’

Els bracht het glas naar haar mond en rook. ‘Ugh’, zei ze. ‘Sherry! Wat een smerig spul.’ Met een snel gebaar sloeg ze het glas achterover en klokte de drank weg. Ze liep terug naar de tafel en ging zitten.

‘Dit wil ik niet’, zei ze. Tranen stroomden over haar wangen. Ze boog zich voorover en in een soort trance schudde ze haar hoofd traag heen en weer. ‘Dit is niet wat ik wil.’

Onder de zachte, maar onontkoombare leiding van Marja, knapte ze zichzelf op. Ze liet zich in de auto zetten en naar het opgegeven adres rijden. Ze was stil. Alle eerdere dwang tot praten was verdwenen. Bij elke stap zocht ze zwijgend de steun van haar vriendin. Een hand. Een blik. Een gebaar. Meer was niet nodig. Meer was waarschijnlijk ook niet goed, want haar emoties lagen klaar om bij de minste of geringste aanmoediging de controle weer over te nemen.

Bij een balie identificeerde ze zich en vanaf dat moment werd ze begeleid door professioneel handelende en pratende mensen. Ze werd opgevangen in een kussen van kretologie die geheel aan haar voorbijging. Ze registreerde de personen niet eens. Vriendelijk. Voorkomend. Afstandelijk, maar toch begrijpend.

Identificatie van haar man was kort en indringend. Hem herkende ze wel. Onmiddellijk. Ondanks de zware verminkingen was er geen enkele twijfel. Ze zag hem zoals hij altijd was geweest. Een beeld uit haar herinnering ontfermde zich moeiteloos over het dode lichaam. Jan Langfelder. Eeuwige ondernemer. Hard en hartelijk.

‘Ja,’ zei ze, ‘dat is mijn man.’

Marja leidde haar weer naar buiten, naar de auto. Ze liep om de auto heen en stapte zelf achter het stuur.

‘Gaat-ie een beetje?’ vroeg ze.

‘Nee.’ Els zat als een klein, opgevouwen mensje naast haar. Een schim van zichzelf, de doortastende ondernemersvrouw die jarenlang in de zaak van haar man had meegedraaid; voor wie een crisis niets meer was dan wat extra werk. Nu zocht ze wanhopig naar houvast. Ze probeerde haar aandacht te verleggen naar de praktische zaken die onherroepelijk geregeld moesten worden, om zodoende weer vaste grond onder de voeten te krijgen. Maar hoe ze ook aan haar gedachten sjorde en trok, er was geen beweging in te krijgen.

Marja knikte. Ze legde een hand op haar schouder. ‘Jij blijft voorlopig bij mij’, zei ze. ‘Tot ik je weer herken.’