Charles den Tex

Onmacht

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Charles den Tex, 2010

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Ruby Del Angel/Arcangel/hh

isbn 978 90 445 3617 1

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2010.

Ochtend

Ze legt zijn overhemd klaar en zijn sokken. Netjes naast elkaar op de rand van het bed. Waarom ze dat zo doet, weet ze niet; ze is er op een dag mee begonnen toen hij zich verslapen had en hij vanuit de badkamer riep of zij zijn dingen alvast kon pakken.

Zijn dingen.

Overhemd en sokken. Sindsdien doet ze het elke ochtend. De eerste dagen lachten ze erom, het was zo ouderwets. Ze gedroeg zich opeens dienstbaar, als een vrouw uit een andere tijd. Ze deed het als een soort grap, om het plezier, en dat schiep een extra band tussen hen. Juist omdat het zo stom was, deed ze het, want daarmee liet ze zien dat ze erboven stond. Ze hoefden elkaar niet te dienen, hij had zijn baan, zij had haar vermogen. Ze kon doen wat ze wilde, in alle vrijheid, zonder dat ze daardoor in een hokje terechtkwam. Nu, acht jaar later, doet ze het nog. Ze lachen er allang niet meer om.

De handeling heeft zich in haar vastgezet, als kalk in een wasmachine. Ze ziet het niet, toch voelt ze de belemmering die het teweegbrengt. Ze schuift de deur van de kast open en pakt een schone onderbroek, een witte boxer van zacht elastisch katoen. Ze ruikt het wasmiddel, fris en kunstmatig, een opgewekte geur.

Ze doet het omdat het geen moeite is en omdat ze van hem houdt. Ook al vraagt ze zich weleens af of dat voor hem ook zo is. Elke ochtend maakt ze dit kleine gebaar waarvoor hij haar niet bedankt. Dat heeft hij alleen die eerste keer gedaan, en daarna nog een paar weken op een aangedikte manier, om de grap te versterken, om te laten merken dat hij begreep wat ze deed.

Daarna niet meer.

Ze pakt een nieuw paar sokken, echt nieuw, zo uit de winkel, donkergrijs, nog helemaal plat en glad, de stof nog niet aangetast door voeten, zweet, was of droogtrommel. Ze legt ze naast de onderbroek op bed en neemt de oude sokken weg. Zijn pak kiest hij zelf, net als zijn das. Overhemden zijn altijd wit. Alleen maar wit, geen strepen, geen kleuren. Sokken zijn altijd donkergrijs. Hij houdt niet van variatie, dat vindt hij tijdverspilling.

Zijn voorspelbaarheid is vertrouwd, ze voelt zijn bewegingen in haar eigen lichaam en even, een paar seconden, doet ze hem na zoals hij zich aankleedt. Imiteert zijn soepele lijf, gedachteloze handeling. Ze lacht.

‘Ik lijk wel gek’, zegt ze.

Het douchewater slaat op zijn hoofd, zijn nek en zijn rug. Hij leunt met zijn handen plat tegen de wand, voelt de voegen tussen de tegels. Tien voor zeven ’s ochtends en hij is nu al moe, alsof zijn lijf zwaarder is dan hijzelf.

Zijn vrouw legt zijn kleren klaar op het bed. Hij zou willen dat ze het niet doet, maar hij heeft het hart niet er iets van te zeggen. Ze doet het voor hem; hij zou er dankbaar voor willen zijn, maar dat lukt niet. Met de beste wil van de wereld kan hij het niet. Het ritueel benauwt hem, daarom blijft hij onder de douche tot hij zeker weet dat ze weg is, naar beneden, naar de keuken, waar ze het ontbijt klaarzet.

Het tweede ritueel.

Het lijkt alsof de gang naar buiten, naar zijn auto, elke dag een beetje langer wordt. Soms durft hij haar niet goed aan te kijken, bang dat zijn gedachten zichtbaar zullen zijn. Dus ontwijkt hij haar ogen, doet alsof hij ’s ochtends vroeg al te veel aan zijn hoofd heeft. Zaken. Hij draait de kraan dicht en luistert naar het druppelen van zijn lichaam. Ademt langzaam, één hand nog tegen de muur. In de slaapkamer is het stil. Met zijn ogen dicht probeert hij geluiden op te vangen uit het huis. Een bord op het aanrecht, een kopje op een schotel. Wanneer was dat begonnen? Vijf jaar geleden? Zes? Opeens dronk hij koffie – zij thee – niet meer uit een mok, maar uit een kopje op een schoteltje. Ze had er zo intens tevreden bij gekeken dat hij ook had geglimlacht, automatisch eigenlijk, omdat hij in die tijd altijd gelukkig werd van haar geluk.

‘Vind je ze niet mooi?’ had ze gevraagd, en hij had geknikt, zijn mond vol koffie, zodat hij niets had hoeven zeggen. Koffie en glimlach zakten tegelijkertijd naar zijn maag.

Op het bed, aan zijn kant, liggen een onderbroek, een nieuw paar sokken en een wit overhemd. Hij blijft in de deuropening staan, de handdoek om zijn middel geslagen.

Wat is het toch? denkt hij. Hij vindt het niet erg dat zijn kleren klaarliggen, hij wil alleen niet dat zij het doet. Het is haar idee dat ze voor hem zorgt, dat hem de adem beneemt. De dingen die voor hem belangrijk zijn, weigert ze. En dit doet ze wel. Hij voelt de druk op zijn borst. Hij zou willen schreeuwen dat ze ermee moet ophouden.

Toch houdt hij zijn mond, want hij heeft een hekel aan scènes en geschreeuw, hij houdt niet van aanstellerij. Als hij haar moet vertellen dat ze ermee moet ophouden, kan ze er net zo goed mee doorgaan. Ze moet het zelf begrijpen, zelf bedenken, dan betekent het iets. Maar dat doet ze niet. Integendeel, ze glijdt steeds verder weg in haar gezorg en gezeur. De aantrekkingskracht wordt steeds kaler. Wat blijft is lichamelijk, ze is nog steeds mooi en juist dat fysieke stuurt zijn emoties alle kanten op.

Hij kan haar wel slaan.

Ze dekt de ontbijttafel, zet borden, kopjes en schoteltjes neer, bijna zonder geluid. Victor houdt niet van lawaai. Vooral in de ochtend is hij er gevoelig voor. Hij heeft veel aan zijn hoofd, op de zaak is de druk om te presteren hoog. Dat vreet aan hem, ze ziet het aan zijn ogen, die de hare niet meer vinden. Ze zou hem willen vasthouden, zijn hoofd tussen haar borsten, zodat hij weet dat het goed is. Zonder woorden. Dat is het sterkst.

Op blote voeten sluipt ze over de tegelvloer, ze weet waar alles staat, wat ze moet doen, wat ze moet pakken en waar ze het moet neerzetten. Dit deel van de dag heeft ze onder controle, alles, van het sinaasappelsap tot de goudbruine toast, van de yoghurt tot de koffie. Ze trekt haar neus op, koffie is het enige waar ze slecht tegen kan. Zo vroeg in de ochtend valt de geur verkeerd. Te vet, te dik, te veel olie. Ze niest en probeert haar nies op te vangen in haar rechterhand. Dat heeft ze geleerd toen ze klein was en nu is het een onwillekeurige beweging. Haar hand schiet omhoog, het pak yoghurt vliegt met een boogje door de lucht en komt met een natte knal midden op de ontbijttafel terecht. Het servies springt alle kanten op, een bord valt kletterend op de vloer in stukken. Yoghurt zit overal. Ze schreeuwt.

Het geluid van haar kreet echoot door het stille huis. Even is ze bang voor de reactie van Victor, maar er gebeurt niets. Niemand reageert. Haar man niet en haar zoon niet. Van hem had ze het ook niet verwacht, Bas is zeventien en reageert al een paar jaar nauwelijks op haar. Voor hem lijkt ze soms niet meer dan een onvermijdelijke aanwezigheid.

De uitblijvende reactie van haar man verbaast haar wel. Zodra ze begint op te ruimen denkt ze er niet meer over na. Ze lapt, poetst, gooit de scherven weg, kopjes, schoteltjes, glazen met yoghurt erop zet ze in de vaatwasser, en in een mum van tijd heeft ze de orde op en rond de tafel hersteld. Met een lapje veegt ze een witte klodder uit de lamellen van de luxaflex. Ze is tevreden met haar snelle actie, met haar effectiviteit.

Misschien heeft hij het boven niet eens gehoord, denkt ze en die gedachte maakt een andere in haar los, eentje die ze niet zag aankomen. Als hij het vallende servies en haar schreeuw niet heeft gehoord, dan kan hij haar onmogelijk horen als zij het ontbijt klaarzet en dan doet ze kennelijk al jarenlang voor niets haar best om zo stil mogelijk te zijn.

Wat verwacht ik eigenlijk? denkt ze.

Ze draaien om elkaar heen, dat weet hij. Zijn ergernis is een magnetisch veld waardoor zij hem niet meer kan naderen. Ze stuiten allebei op een onzichtbaar stootkussen dat langzaam dikker wordt.

Hij loopt naar de kast en pakt een andere onderbroek, een ander paar sokken en een ander overhemd. Rustig kleedt hij zich aan, de kleren op het bed laat hij daar liggen.

Bas slaat de deur van zijn kamer achter zich dicht, met lawaai laat hij de anderen weten dat hij eraan komt. De knal van de deur zet iedereen op zijn plaats.

O, Bas, denkt ze. Het geluid van de dichtslaande deur galmt nog na in het huis. Ze hoort zijn voetstappen op de overloop, hard en zwaar, alsof zijn ochtendhumeur in zijn schoenen zit. Ze glimlacht. Bas is een schat, haar schat. Ze was nog net negentien toen ze hem kreeg en hij was het eerste wat echt van haar was. Zo voelde dat. Bas is een deel van haar, en van zijn vader natuurlijk. Zijn bouw is van hem, hij is nu al breed en sterk. Zij is langer en lichter; hij heeft haar ogen en mond. Soms ziet ze haar eigen gezicht, maar dan met steil haar.

Ze zet zijn bord klaar, melk, een pak cruesli, meer heeft hij niet nodig. De vroege zon schijnt laag door de keuken. Ze schenkt thee in voor zichzelf, trekt haar ochtendjas dichter om zich heen en kijkt door het raam naar het scherpe licht. De zon schijnt onder loodgrijze wolken. Stoom van haar thee lijkt tastbaar in de stralen.

Hij keek nog een keer naar de kleren die ze had klaargelegd. Zijn reactie was overdreven, dat wist hij. Hij maakte een toestand van iets wat het niet verdiende en toch voelde het goed. Hij onderdrukte de opkomende neiging om onderbroek, sokken en overhemd alsnog op te ruimen, zodat er van zijn aanstellerij niets meer te zien zou zijn.

Zo was het goed.

Op de gang hoorde hij een deur slaan, Bas, de reden van haar bestaan, een tiener met te veel testosteron, te weinig manieren en een chronisch slecht humeur. Hij had een hekel aan de jongen, de onverwacht stralende zon kon daar niets aan veranderen.

Vals licht, denkt hij, dat is precies wat wij hier hebben.

Zachtjes doet hij de deur van de slaapkamer achter zich dicht, op geen enkele manier wil hij de aandacht op zich vestigen. Zijn daad ligt op bed en gaat pas werken als hij al lang en breed het huis uit is.

Bas rende de trap af en haastte zich naar de keuken, het begin van de dag had hij het liefst zo snel mogelijk achter zich. Soms vroeg hij een van zijn vrienden hem ’s ochtends te bellen en zat hij het hele ontbijt met zijn mobiel aan zijn oor cruesli naar binnen te lepelen. Hij leefde in een hoger tempo, de keuken was een berg mul zand waar hij doorheen moest. Zijn moeder achtervolgde hem alsof ze nog geld van hem kreeg, alsof hij achter was met de huur. Haar vragen waren gewichten die ze aan hem hing, nog voor hij goed en wel wakker was.

Zijn vrienden vinden haar geweldig. Vooral Rutger, die kwijlt bij haar lange benen, hoge, strakke billen en trotse borsten. Want als je objectief kijkt, heeft ze die. Hij wou dat hij het niet zag.

‘O, man, vijfendertig! Total milf!’ zei Rutger. ‘Hoe heet ze? Hoe heet ze?’ En terwijl hij haar naam riep, trok hij zich af. In de wastafel op zijn kamer. Rutger was een jaar ouder dan hij en wilde iedere dag langskomen. Dan hing hij op de bank in de zitkamer of lag in zijn kamer op de grond. Als hij niet zo’n verlammend mooie zus had gehad, zou Bas hem allang hebben gedumpt. Voor Jessica was hij bereid Rutger geweldig te vinden.

Zijn moeder was blij dat hij zulke leuke vrienden had.

‘Altijd zo vrolijk en beleefd.’

Die ochtend wordt hij niet gebeld, hij is alleen met zijn moeder en haar man. de man in huis, zoals hij zichzelf noemt. Een gladgeschoren, geurend lichaam dat spreekt over strategische keuzes en win-winsituaties. Als hij al wat zegt. De homo. Bas schuift zijn stoel aan, schenkt melk over zijn cruesli en begint zwijgend te eten. Zijn blik op een punt ergens midden op tafel. Hij eet snel, probeert klaar te zijn voor de man ook de keuken in komt.

‘Ben je vanavond thuis?’ vraagt zijn moeder.

‘Ik zie nog wel.’

‘Het is wel handig als ik het weet.’ Ze frunnikt aan haar servet en neemt kleine slokjes thee. Doet haar best om nonchalant te zijn. ‘Of moet ik zorgen dat er iets in de vriezer ligt? Een pizza of zo?’

‘Doe maar wat.’ Waar gaat dit over? De dag is nog niet eens begonnen of hij moet al nadenken over vanavond. En ze houdt niet op, ze blijft maar duwen met die vragen. Iedere ochtend, alsof ze vraagziekte heeft. Vanmiddag laat hij een tattoo zetten, twee veertjes als vleugels naast elkaar. Daar denkt hij aan.

‘Doe maar wat?’ Haar gespeelde verontwaardiging is puur lood, niet te tillen, en ze strooit ermee alsof het niets is. ‘Ik doe het anders voor jou, ja. Je kunt toch zeggen wat je wilt? Of kun je dat ook al niet meer?’

‘Ik ben vanmiddag in de stad’, zegt hij. Vergissing. Shit. Hij had zijn mond moeten houden. Nu blijft ze vragen.

‘In de stad? Wat moet je daar?’

‘Gewoon.’

‘Als je gewoon in de stad kunt zijn, dan kun je toch ook gewoon antwoord geven? Nou?’

Dat doet ze altijd, dingen die echt niets met elkaar te maken hebben als bewijs gebruiken. Hij houdt zijn mond, kijkt naar zijn bord.

‘Bas?’

‘Ik ga naar …’ Hij moet het zeggen, want uiteindelijk zegt hij alles. Zo gaat dat nu eenmaal tussen hen. Hij kan zijn moeder niet weerstaan, daarom probeert hij gesprekken te vermijden. ‘Ik ga naar de tattooshop en daarna ga ik …’

‘Een tattoo?’ Haar lippen blijven hangen in een getuit cirkeltje, de laatste klank van het woord rekt ze tot er niets meer in zit. ‘Wil jij een tattoo? Laat jij je lichaam voor altijd verminken door een vent zonder smaak?’ Ze schudt haar hoofd. ‘Een tattoo, is dat nou wat we willen?’

Ze brengt haar verbod als een vraag. Niet wat híj wil, wat wé willen. We. Dat is zij, maar dat zegt ze niet. We. Haar ideaal van samen. We. Zoals een grootaandeelhouder spreekt tegen een directeur met een slecht plan. Dat is we. Shit.

‘Ik ben er vanavond niet’, zegt de man, dwars door het gesprek heen. Hij loopt naar de tafel en gaat zitten. ‘Vergadering in Amsterdam.’ Hij smeert brood en schenkt koffie in. ‘Wordt heel laat, dus voor mij hoef je niets te doen.’ Steekt een stuk brood met jam in zijn mond, kauwt, tilt overdreven voorzichtig zijn kopje van het schoteltje en neemt een slok.

Bas krimpt, vloekt inwendig. Als de man er niet is, komt alle aandacht op hem. Hij weet hoe zijn moeder is. Hij haalt zijn mp3-speler tevoorschijn en hangt de dopjes in zijn oren, trekt de muziek als een scherm om zich heen. Veilig.

Verslagen kijkt ze naar haar twee mannen. De dag is nog geen uur oud of hij is al verloren. ‘Dus ik zit hier straks weer alleen?’ zegt ze en ze kijkt naar haar man. Hij leest zijn krant alsof haar vraag niet voor hem bestemd was, als een manager die zich niet bemoeit met de verantwoordelijkheden van anderen.

Ze ziet de jaren door elkaar schuiven. Zoals ze hem voor het eerst zag, zo is hij gebleven. Een beetje grijs haar, niet veel. Een klein litteken vlak boven zijn linker wenkbrauw, van een val toen hij op het ijs wilde laten zien hoe snel en jong hij nog was. Bloedde als een rund, vier hechtingen waren er nodig geweest om het te stoppen. Sindsdien heeft hij een frons aan één kant van zijn voorhoofd, een kleine plooi die de gelijkmatige tekening van zijn gezicht verstoort, iets ernstigs geeft, alsof hij nadenkt. Ze kijkt naar hem met alle herinneringen van bijna elf jaar. Ze kent hem beter dan hij zichzelf kent. Ze weet hoe hij zijn borrel wil en hoe zijn seks – wodka-ijs en achterom. Ze weet hoe hij zijn aardappelen het liefst heeft – gebakken – welke schoenen hij het liefst draagt – brogues naar zijn werk en instappers als hij vrij heeft – welke overhemden – altijd hetzelfde merk – en welke tandpasta – met whitener. Hij houdt van vroege ochtenden, het opkomen van de zon; hij houdt van stilte bij het wakker worden en herrie bij het neuken. Zo kijkt ze naar hem, naar zijn ogen, en ze ziet dat ze dieper zijn geworden, verder weg, ontoegankelijk.

Haar hart krimpt.

‘Victor’, zegt ze.

Hij kijkt niet op van zijn krant. ‘Ja?’

Hij is zo ver weg dat ze hem met haar stem niet meer kan bereiken. Schreeuwen heeft geen zin, dat weet ze. Ze heeft één keer tegen hem gegild, daarna had hij haar een week lang genegeerd. ‘Zo gaan we niet met elkaar om’, had hij gezegd. Precies die woorden, alsof ze een medewerkster was. Ze had zich vernederd gevoeld en gestraft, en het was haar eigen schuld. Door te schreeuwen had ze hem ertoe gedwongen.

‘Wat doe ik verkeerd?’ vraagt ze.

Haar man legt een hand op haar hand en kijkt haar bijna aan. ‘Je doet niets verkeerd’, zegt hij en hij kijkt op zijn horloge.

Opeens ziet ze het, in zijn ogen die haar niet zoeken, die voorbij drijven, alsof ze een kast is of een wasmand. Nu ze het heeft gezien, kan ze het beeld niet meer van haar netvlies krijgen. Hij zegt nog iets, ze hoort het niet meer. Met één blik heeft hij haar wereld binnenstebuiten gekeerd. Altijd heeft ze alles in zijn voordeel uitgelegd. Zijn zwijgzaamheid was om haar de ruimte te bieden; zijn knorrigheid was intelligentie; zijn hekel aan lawaai was innerlijke beschaving; zijn spaarzame lichamelijke contact was omdat hij zich niet wilde opdringen, ook al deed zij er alles aan om aantrekkelijk te blijven. Dieet, fitness, kleren. Voor hem. Voor zijn aandacht.

Maar hij kijkt er niet eens meer naar. Dat is de verandering die ze zag. Ze zag die combinatie van bewuste en onbewuste verlangens en ambities, en ze zag dat zij daar geen rol in speelde, hoe hard ze ook haar best deed. Juist die rol, de wetenschap dat ze telt, dat hij naar haar luistert zoals zij naar hem, dat haar woorden – uitgesproken of niet – betekenis hebben, gewicht en vorm, als stenen in de muren van hun huis, dat ze onderdeel is van hun leven samen, zij van hem zoals hij van haar: dat! Ruim elf jaar van haar leven, Bas was nog net geen zes, heeft ze alles gegeven. Meer, want het voelde niet eens als geven. Zij was in hem groter dan alleen in zichzelf.

Dacht ze.

Had ze altijd gedacht. Twijfels drukte ze moeiteloos weg met de extra kracht die ze van hem kreeg. Dat was haar ideaal, vergroting van het leven door de versmelting met een ander. Ze had nooit gedacht dat ze een tweede keer in haar leven dat geluk zou treffen, en nu blijkt dat vermoeden terecht. Ze kijkt naar haar man en haar blik blijft hangen aan zijn overhemd. Er is iets.

Ze zit als versteend aan de keukentafel. Een kwartier geleden had ze hier nog als een bezetene opgeruimd om ervoor te zorgen dat hij de rotzooi niet zou zien. Ze kan het zich niet meer voorstellen, ze zou hem het liefst een liter yoghurt in zijn gezicht smijten. Als ze haar lichaam maar kon bewegen.

Ze ademt. Haar hart klopt.

‘Wat zeg je?’ vraagt hij.

Nu kijkt hij haar aan. Nu. Nu ze niets kan zeggen en niets kan doen. Ze heeft niet eens iets gezegd. Ze verbijt zich, draait zich naar haar zoon en sleurt een glimlach uit haar ziel. ‘Vraag anders of Rutger wil komen’, zegt ze tegen Bas.

‘Wie is Rutger?’

‘Vriend van Bas. Leuke knul. Altijd enthousiast, toch, Bas?’

‘Ken ik niet.’

‘En hoe zou dat komen, denk je?’ Ze is over het dode punt heen. ‘Je interesseert je niet voor hem, je bent er ook niet voor hem. Al het andere is kennelijk leuker dan een beetje meedoen hier in huis.’

‘Wat een onzin,’ zegt hij, ‘het is gewoon druk. Iedereen moet harder werken. En jij hebt hier al genoeg te doen zonder voor de vriendjes van meneer te zorgen.’

‘Victor …’ Ze moest zich verbijten om niet te gillen.

‘Ja?’

Het blijft stil. Ze heeft geen vraag voor hem. Het was een verzuchting en nu dwingt hij haar die zucht in woorden om te zetten. Ze schudt haar hoofd. Is ze teleurgesteld? Ontgoocheld? Niet eens. Ze voelt zich verslagen, door de tijd, door de gewoonte, door haar eigen vertrouwen in hem.

Hij drinkt zijn koffie en staat op, trekt zijn jasje aan, zijn mouwen strak, boord van zijn overhemd recht onder zijn kraag. Geen das vandaag, makkelijk. Tussen Bas en zijn moeder is het altijd moeilijk manoeuvreren. Hij heeft haar geraakt, dat ziet hij, maar hij weet niet waarmee. Voor zover hij weet, heeft hij niets verkeerds gezegd. Al zijn woorden waren neutraal of aardig. Hij heeft zijn best gedaan om de ochtend beheersbaar te houden, geen confrontatie aan tafel. Toch voelt hij haar reactie, door haar ingehouden woede valt de truttigheid van haar af en ziet hij weer hoe mooi ze is. Hij treuzelt, koortsachtig op zoek naar de fout, het woord dat verkeerd is gevallen. Hij vindt niets, hij heeft ook nauwelijks iets gezegd. Wat heeft ze dan? Waarom kijkt ze hem aan alsof hij iets vreselijks heeft gedaan?

Weer wordt hij overvallen door de drang haar te slaan, haar fysiek te raken. Het is een behoefte die in hem opkomt, zwelt. Waarom weet hij niet, ze heeft niets gedaan om dat te verdienen. Dat heeft hij ook gezegd en hij meent het. Het heeft te maken met haar geluk en de manier waarop ze hem daar verantwoordelijk voor maakt. Zoals met de gebakken aardappelen. Om de een of andere reden vindt ze gebakken aardappelen belangrijk en het is zo eenvoudig haar daarin te bevestigen dat het stom zou zijn het niet te doen. Hij begroet ze vrolijk en ziet hoe blij ze reageert. Ook die blijdschap begrijpt hij niet echt. Wel het gedeelde enthousiasme, het moment dat gelukt is. Of het nou klopt of niet, dat doet er niet eens toe. Zelf heeft hij liever gekookte aardappelen, wat kan het schelen. Maar bij Ellen heeft de blijdschap een diepte die tot in haar karakter reikt, tot in haar seks bijna. Ze lijkt er opgewonden van te worden en daar raakt hij haar kwijt. Daar begint zijn agressie, ergens in de buurt van de gebakken aardappelen. De aanstellerij.

Het is een precair moment, hij kan de trek in zijn spieren nauwelijks bedwingen. De gedachte aan haar pijn vervult hem. Hij heeft visioenen van blauwe plekken op haar zorgvuldig gecultiveerde lijf. Elf jaar geleden waren ze gelijkwaardig, ze waren een team waarin zij beiden zichzelf konden zijn. Staand naast de keukentafel kijkt hij op haar neer, de vrouw die hem had gevonden, een jaar ouder dan hij, en hem in één keer uit zijn voortwoekerende mislukking aan de universiteit had getrokken. Ze was zelfstandig, niet alleen financieel, en nu is alles wat ze doet gehuld in afhankelijkheid. Hij is haar kwijtgeraakt en hij weet niet eens waar. Ergens in die jaren is ze overgestapt, van zichzelf op hem; het voelt alsof hij vierenvijftig kilo dood gewicht met zich meesleept. Iedere dag. De sterke vrouw van toen heeft nu spieren die maar voor één ding dienen: hem vasthouden, belemmeren, hinderen. Ze stelt vragen die ze niet afmaakt en dan moet hij maar raden wat ze bedoelt. In haar stem klinkt verwijt, terwijl zij juist degene is die hem op afstand houdt als het haar uitkomt.

‘Ja?’ zegt hij nog een keer.

‘Ze wil weten of je vreemdgaat’, zegt Bas, zijn mond vol cruesli.

In de stille keuken klinken de woorden droog en onontkoombaar. Ellen kijkt in verbijstering naar haar zoon, ze had de vraag nog niet eens zelf zo bedacht, maar nu hij is gesteld, wacht ze op het antwoord. Haar verslagenheid heeft opeens een naam, Bas heeft het gezegd. Hij is nog te jong om te kunnen voelen wat zij voelt, zijn woede komt uit zijn genen, en dat herkent ze. In haar groeit een weerzin tegen haar man die ze nog niet had, maar die ze in haar zoon ziet. Dezelfde kleur, hetzelfde ritme, dezelfde adem die op slot zit. Bas heeft die adem eruit geperst, als een vuistslag, lucht verpakt in woorden, leven verpakt in vervloeking.

God, wat houdt ze van hem.

‘Ze wil weten of je vreemdgaat’, zei Bas.

De kleine klier had zijn mond niet eens leeggegeten voor hij sprak. Wist waarschijnlijk niet eens waar hij het over had, maar Victor zag de woorden bij Ellen naar binnen glijden. Moeiteloos. In één keer naar het juiste vakje. En hij hield het niet meer.

Zijn hand flitst door de lucht, sneller dan zijn gedachten. Hij kan zijn eigen reactie nauwelijks volgen. Raakt Bas midden in zijn gezicht, de klap steekt in zijn vingers. Onder zijn hand voelt hij iets kraken en voldoening golft door zijn lijf, ontlading. Pure bevrediging in zijn spieren trekt door zijn armen en benen. Zijn arm zwaait door en op de terugweg mept hij de jongen van de andere kant. Dit heeft hij al zo vaak willen doen, die eigenwijze rotpraatjes eruit slaan.

Ellen gilt. Ze krijst. Het geluid van haar stem snijdt door zijn reflexen en stopt hem. Hijgend staat hij naast de tafel. Tegenover hem zit Bas, bloed druipt uit zijn neus. Hij probeert het niet eens te stoppen, laat de grote rode druppels over zijn lippen en zijn kin lopen, op tafel.

Ze staat op, grist de rol keukenpapier van het aanrecht en scheurt er een paar vellen af. Paniekerig duwt ze het papier onder Bas’ neus. Hij reageert kortaf, trekt de vellen uit haar hand.

‘Laat maar’, zegt hij. Hij staat op, de prop voor zijn gezicht, kijkt Victor nog één keer aan en loopt de keuken uit.

Even weet ze niet wat ze moet doen. Moet ze achter haar zoon aan lopen of juist niet? Heeft de klap zijn neus gebroken of is het alleen een bloedneus? Waarschijnlijk het laatste, anders had Bas wel laten merken dat het pijn deed. Dus blijft ze. Staand naast de tafel, net als haar man.

‘Heb je nou je zin?’ vraagt ze. Ze stampt met haar voet op de betegelde vloer. ‘heb je nou je zin?’ Met gebalde vuisten houdt ze zichzelf in bedwang. Niet om hem te stompen, daarvoor zijn haar vuisten niet. Als ze al iemand zou slaan, dan zichzelf, dat ze zo stom kon zijn, zo blind, zo naïef om deze man ooit te vertrouwen. Zover is ze. Trots op Bas, die geen krimp gaf, geen kik, die hem zijn gang liet gaan zonder zich te verzetten, zonder terug te slaan en zo Victor alle ruimte gaf om te laten zien wat voor man hij eigenlijk is. Ze voelt zich niet meer verslagen, ze voelt zich verraden. Hij heeft Bas geslagen, maar hij had haar niet harder kunnen raken.

‘Hij is jouw zoon niet.’ Ze bijt terwijl ze spreekt, haar tanden staan in haar woorden. ‘En jij hoort hier niet.’

De opluchting duurde maar even, daarna was er onzekerheid, twijfel en wantrouwen. Hij had het tegendeel bereikt van wat zijn bedoeling was: orde scheppen, verhoudingen helder maken, gezag laten gelden. Niet alles kon zomaar ongestraft gebeuren, daden hebben consequenties, woorden ook. Dat wilde hij duidelijk maken, aan Bas en aan haar. Je moet je bewust zijn van wat je doet. Altijd. Verantwoordelijkheid is overal, ook in de slaapkamer en in de keuken.

De klap kwam uit zijn ruggemerg, puur instinct. De klap was goed en verdiend, daarover had hij geen enkele twijfel, nu niet en straks niet. Hij zag Ellen en de onaangedane blik van Bas. Ellen had hem niet gesteund, Bas had niets dan minachting voor hem. Hij voelt zich alsof hij een verkeerde afslag heeft genomen en in een onbekende wijk is beland. Zijn hart rilt, zonder de agressie blijft hij alleen met zijn opwelling en de breekbare cirkels van zijn redenaties. Zijn uitbarsting heeft geleid tot een veel grotere frustratie: dat hij het al die jaren verkeerd heeft gezien, dat het zijn eigen fout is. Hij heeft de jongen midden in zijn gezicht geslagen, twee keer, en hij heeft hem niet eens geraakt. Zijn woede krimpt als een weekdier onder hitte, trekt zich terug, verhardt zich tot een bittere kern. Opeens herinnert hij zich de klaargelegde kleren op het bed, zijn kleine daad van verzet, die nu een heel andere betekenis heeft gekregen. Hij ziet de onderbroek, de sokken en het overhemd en sluit zijn ogen. Eigenlijk moet hij nu teruggaan, naar boven, opruimen, de situatie ontzenuwen. Dat zou hij moeten doen, hij weet het, maar hij blijft staan. Trots en eer zaaien verwarring in zijn hoofd, ergens moet hij laten zien waar hij staat. Niet toegeven. Het gaat om hem. Nu.

‘En jij hoort hier niet’, zegt ze.

Haar felheid dwingt hem tot een antwoord dat hij niet heeft. Wat moet hij zeggen? Dat hij de vertrutting ontvlucht? Moet hij terug naar de mokken en de kopjes om uit te leggen waarom hij, ja, inderdaad, een ander heeft, zonder servetringen en placemats? Hij ziet geen opening, ziet niet hoe hij tussen de verwijten door kan, hoe hij kan uitleggen wat hij mist zonder haar te beschuldigen, haar te veroordelen. Ze is zo overtuigd van haar gelijk, van wat ze heeft, van hoe het is. Ze voedt het geweld in hem en ze weet het niet eens. Soms is hij bang van zichzelf. Hij zucht. Boven hoort hij Bas, op de overloop, van de badkamer naar zijn eigen kamer. Deur gaat dicht.

‘We praten wel weer als je wat rustiger bent’, zegt hij. ‘Dat lijkt me beter.’