Charles den Tex

Wachtwoord

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Charles den Tex, 2010

Omslagontwerp © Mijke Wondergem

Beeldredactie © Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Andy & Michelle Kerry/Trevillion Images

isbn 978 90 445 3621 8

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2011

Bellilog 14.10.07

Schoonmoeder 0.5 wil de hele tijd aan me zitten. Erg lichamelijk. Touchy-feely. Pluk-pluk. Ik ben de zoon die ze nooit had en nu moet ik invallen voor dochter Guus. Lie-ver-niet. Zolang Guus er niet is, kan ik wel even zonder. Zij niet. Een bejaarde space invader van over de zestig. Ik kan er wel tegen, met mate. Zij heeft zo haar behoeften, zo moeilijk is het allemaal niet. Begrijpen is easy. Maar je hoeft toch niet alles te doen wat je voelt?

Of alles te voelen wat je denkt?

Of mij te voelen?

Lang steil haar, blond, meestal opgestoken in een knot met een draai. Heavy mascara. Groene oogschaduw. Why? Ze noemt me Mik. mik!! Ik bedoel, Mik kan echt niet. En maar duwen en om me heen draaien. Vooral nu de dag van de vrijlating nadert. Alles komt dichterbij, de wereld wordt door een trechter geperst. Hoe harder je gaat, hoe trager het lijkt. Tijd verdikt. Alle verwachting wordt geconcentreerd op een punt. Een tijdstip. Dan. Dan. Dan gaat de deur open en begint alles opnieuw. Nog drie dagen. Woensdagochtend om tien uur, vrouwengevangenis, na tien maanden komt Guus weer vrij. Weersvoorspelling slecht. Regen, wind, negen graden.

Nooit geweten dat ik iemand zo kon missen.

1 Bonc2005

Het enige wat ontbrak, was mijn laptop. Mijn humeur was ik een paar minuten later kwijt. Midden op mijn bureau was een lege plek en heel even was ik in verwarring. Had ik hem thuis laten staan? Lag hij nog in de auto? Stond hij ergens anders? De afgelopen twaalf uur flitsten door mijn geheugen. Ik had de vorige dag tot half negen gewerkt, hier, aan mijn bureau, presentatie voor een verzekeringsmaatschappij: strategische analyse van doelgroepen, producten en rendement. Mijn deel moest woensdag af zijn, want vanaf dan was ik een week vrij. Research, interviews, cijfers, interpretatie en theoretische onderbouwing. Daar werkte ik al zeven weken aan. Presentatie was volgende week. Als de rapportage goed genoeg was, hoefde ik daar zelf niet bij te zijn. Daar werkte ik aan, ik nam mijn laptop overal mee, in de auto, in de trein, in het vliegtuig. Alleen niet mee naar huis, anders hield ik nooit op. Iets over half negen had ik hier gisterenavond de deur achter me dichtgetrokken. Vermoeide ogen van het kijken naar het computerscherm. Daas van de kolommen premies, kosten, uitkeringen en prognoses.

Mijn compagnon, Gijs, en ik hadden het hele weekend gewerkt en zondagavond laat gegeten, Indische rijsttafel bij een restaurant in de Vijzelstraat, bij hem om de hoek. De pittige variant, padang, was precies sterk genoeg om de sufheid van een hele dag kantoor weg te branden. Daarna hadden we op het Rembrandtplein, boven bij De Kroon, nog een paar biertjes gedronken, voor het nablussen. Na twaalven was ik op de fiets naar huis gegaan, en als ik één ding zeker wist, dan was het wel dat ik toen mijn laptop niet bij me had. De hele avond niet. Niet in het restaurant en niet in het café. Thuis was ik in bed gekropen en bijna onmiddellijk in slaap gevallen. Zonder laptop.

Ik keek naar mijn bureau en vloekte.

‘Waar is mijn computer?!’ schreeuwde ik. Om mij heen bleef het stil, er was nog niemand. Ik was de eerste op kantoor.

Ik kan er niet tegen als mensen aan mijn spullen zitten. Het is mijn kantoor, mijn kamer, mijn bureau; samen met Gijs ben ik hier de baas, weliswaar van een klein bureau – we hebben maar drie medewerkers: twee assistenten en een secretaresse – maar dat maakt voor de verhoudingen niets uit.

Wie had mijn computer meegenomen? Gijs en ik hadden gisterenavond ons deel van het kantoor afgesloten. Tussendeur op slot, alarm aan. In de rest van het pand waren nog wel mensen. Wij huurden onder bij The Pattern, een softwarebedrijf vol supernerds die vaak tot midden in de nacht werkten. Maar waarom zou een van hen mijn computer willen hebben? Het was een gewone laptop, een paar jaar oud, niet eens met de laatste mogelijkheden of met een uitzonderlijk grote geheugencapaciteit; het was een kloon met een rammelig toetsenbord. Ik was gehecht aan dat losse geluid als ik aan het typen was. Al mijn werk zat erin, al mijn verslagen, rapporten, brieven, facturen, urenstaten, memo’s, e-mails, diagrammen en grafieken, aantekeningen, inventarisaties en noem het maar op. Mijn laptop was het archief van mijn leven, en als ik ’s ochtends op kantoor kwam, dan ging ik ervan uit dat al die dingen hier op mij stonden te wachten. Netjes. Waar ik ze had achtergelaten. Alles onder mijn vingertoppen.

Natuurlijk had ik kopieën. Van al mijn recente werk en de opdrachten waar ik mee bezig was, had ik een kopie op een stick. Die zat in mijn rugzak. Van de volledige inhoud van mijn vaste schijf stond een kopie op de server van The Pattern, daar werden de back-ups bewaard van alles wat we deden en van alle programmatuur en de bijbehorende configuratie. Als ik een nieuwe laptop neerzette en inplugde, kon ik alles weer van de server plukken. Bij The Pattern hadden ze vast nog wel een pc of een laptop over, daar vraten ze computers. Het was onwaarschijnlijk dat een van de programmeurs mijn laptop zou hebben gepakt of geleend. Ze hadden er meer dan genoeg en ze hadden veel betere. Bovendien konden zij niet in ons deel van het gebouw. Alleen Karl kon dat, de eigenaar van The Pattern en de eigenaar van het pand.

Ik keek door het grote raam naar buiten, naar het IJ, naar het langzaam wegtrekkende donker en het vale licht dat over het water de stad binnen kwam. Het was nog voor zevenen, ik was vroeg gekomen om ongestoord te kunnen werken, ik had al mijn tijd hard nodig, en nu stond ik doelloos uit het raam te kijken.

Ik liep terug naar de ingang van ons bureau. bon Consult had vier kamers aan het eind van een gang in het enorme pand van The Pattern. Het was een oude loods op een voormalig haventerrein in Amsterdam-Noord. Karl had het hele pand plus de omringende grond gekocht in een tijd dat niemand nog in Noord wilde zitten. Nu zat hij op een vermogen. Zijn bedrijf groeide jaar in jaar uit, een tijdje geleden had hij de eerste opdrachten in het buitenland binnengehaald. Hij stuurde zelfs teams naar Rusland voor grote netwerkprojecten. The Pattern had de beste programmeurs, mensen met een niet te bevatten intelligentie en een onstuitbare nieuwsgierigheid. Mensen voor wie een computer meer was dan een handig ding. De computer was de ingang tot de wereld om ons heen, een poort. Door die poort kwam je in de machinekamer van de samenleving. Zij legden de gangpaden vanuit die machinekamer, zij bouwden de machines die er stonden en zij zorgden voor de beveiliging bij de poort. Zij hadden gedachten die ik niet kon volgen, met veel cijfers en formules, en zij keken me meestal aan met een verbaasde blik als ik een vraag over een computer had. Iets uitleggen konden ze niet, want ze begrepen niet wat ik niet begreep.

In de kantine was meestal wel iemand, ongeacht het uur van de dag. Ontwerpers en programmeurs houden zich niet aan kantooruren, ze leven met hun computers en met de dingen die ze daarop creëren. En ze leven op junkfood. IJskasten vol. Karl was begonnen om zijn bedrijf langzaam maar zeker te laten wennen aan gezond eten, maar de hoeveelheid pizza’s die er per week doorheen ging, bleef ongekend hoog.

In een hoek van de grote ruimte zaten twee jonge mannen aan een tafeltje. Mokken koffie voor zich, hun ogen opengesperd alsof ze een sluitingsverbod hadden gekregen. De een leunde met zijn ellebogen op tafel en liet zijn kin op zijn handen rusten. De ander maakte aantekeningen op een schrijfblok.

‘Zijn jullie hier al lang?’ vroeg ik.

‘Uurtje, anderhalf uur.’

Ik vroeg of ze iets wisten van een laptop uit mijn kantoor. Een stomme vraag, ik wist het. Toch stelde ik hem.

Ze keken me aan en schudden hun hoofden.

‘Is hier in die tijd nog iemand anders geweest?’ vroeg ik.

‘Hier niet.’

Ik had geen ander antwoord verwacht. Toch moest ik het vragen, al was het alleen maar omdat ik niets anders kon bedenken.

Waar was dat ding?

Met een beker koffie uit de automaat ging ik aan het bureau van onze secretaresse zitten. Josien kwam pas om negen uur, dus ik had ruim de tijd om ongestoord op haar computer te werken. Als iedereen binnen was, ging ik wel vragen stellen. Ik zette haar pc aan en dronk mijn koffie terwijl het apparaat opstartte. Na ongeveer een minuut verscheen het inlogscherm.

Gebruikersnaam:

Wachtwoord:

Ik typte. Gebruikersnaam: josienvdk. Wachtwoord: bonc2005. Klikte op ok en wachtte. Het beeld op het scherm versprong en ik kon aan het werk. Gelukkig hield niemand zich aan het voorschrift om eens in de maand het wachtwoord te veranderen. Bij de oprichting van ons bureau, bon Consult, hadden we het wachtwoord ‘Bonc2005’ gekozen en dat stelden we op alle computers in. Iedereen gebruikte hetzelfde wachtwoord, dat was handig, want dan kon je altijd op elke computer inloggen. In de paar jaar van ons bestaan was er geen directe aanleiding geweest om het wachtwoord te veranderen. Zelf had ik reden genoeg om oplettend te zijn, ruim een jaar geleden was mijn identiteit gestolen en misbruikt en sinds die tijd was ik wel iets voorzichtiger geworden. Ik veranderde af en toe de pincodes van mijn bankpassen en ik kwam niet meer op allerlei sociale websites waar je gegevens over jezelf moest achterlaten. Geen LinkedIn, geen Facebook, geen Schoolbank.nl, geen Myspace. Alleen nog mijn webmail, de bank, de verzekeringen, de belasting, reizen boeken, bioscoop- en theaterkaartjes bestellen en al die andere dingen waarvoor internet zo langzamerhand het enige toegangskanaal is geworden. Al die tijd bleef het wachtwoord op onze computers hetzelfde.

2 Tekens zijn niet goed

Niemand wist iets. Mijn computer was opgelost in het niets.

‘Misschien was de uiterste houdbaarheidsdatum verstreken’, zei Ahmed. Iedereen lachte, behalve ik. Ahmed Amrani was mijn assistent, bijna een jaar geleden had ik hem aangenomen en ik kon niet meer zonder hem. Tien jaar jonger dan ik en overal inzetbaar. Een echte waarnemer. Hij drong zich niet op, maar liet niets voorbijgaan. Hij had een talent voor het beoordelen van posities en belangen. Hij keek naar ogen en lichaamshouding, hij luisterde naar de klank van een stem, naar de ademhaling en de stilte. En hij kon ongelooflijk goed superieur glimlachen.

Tijdens onze kennismaking zag ik dat voor het eerst.

‘Amrani, mooie naam’, zei ik.

Hij glimlachte, een ironisch lachje. Vriendelijk, beleefd ook nog, en onmiskenbaar spottend.

‘Zeg ik iets verkeerds?’

‘Integendeel, u zegt iets heel aardigs. Maar mooi is niet voor iedereen hetzelfde. Dat is alles.’

‘Vind jij je eigen naam niet mooi?’

‘Natuurlijk,’ weer die glimlach, ‘het is mijn naam. Ik hou van mijn naam. Ahmed Amrani, dat ben ik. Dat is mooi. Maar dat is niet wat u bedoelde.’

‘Ik bedoelde dat Amrani een mooie naam is.’

‘Precies.’ Glimlach.

Ik keek hem aan en zei niets.

‘Frank de Boer kon uitstekend voetballen. Heel erg goed. Hij had fans over de hele wereld. Hij is ook trots op zijn naam. En terecht, Frank de Boer, dat is hij. Hij is de Frank de Boer. Geweldig. Maar hier, in dit land, zal nooit, echt helemaal nooit, iemand tegen hem zeggen …’ Hij zweeg.

‘De Boer, mooie naam.’

Glimlach. ‘En ik kan niet eens voetballen.’ Zo was hij, hij hoorde wat anderen niet hoorden. Hij luisterde naar het verschil en wist altijd wat iemand bedoelde, ook al werd er iets anders gezegd. ‘Bij ons,’ zei hij, en dan wist ik nooit precies of hij zijn familie bedoelde of de Marokkanen in het algemeen of zelfs Marokko, ‘bij ons leer je zo luisteren. Meteen. Zodra je leert praten, leer je luisteren, want de woorden zijn altijd maar de helft van het verhaal. Vaak niet de belangrijkste helft.’

Glimlach.

Gijs had geen idee wat er met mijn laptop was gebeurd, net zomin als Ahmed en Josien. Sacha, de assistente van Gijs, had een paar dagen vrij om te verhuizen.

‘Dat ding kan toch niet zomaar weg zijn?’ vroeg ik. Hoe langer ik erover nadacht, hoe meer het me dwarszat. ‘Het snoer en de muis zijn ook weg.’ Terwijl ik het zei, zag ik in de hoek van de kamer het tasje van de laptop staan. Het stond op zijn vaste plek, in een klein hoekje tussen de boekenkast en de muur. Als je niet wist dat het er stond, zag je het bijna niet. Ik stond op, pakte het en legde het op mijn bureau. ‘Als ik mijn laptop meeneem, dan doe ik hem hierin.’ Ik ritste het tasje open. Het was leeg.

‘Dan heeft hier dus iemand ingebroken en die heeft niets meegenomen, alleen jouw computer’, zei Gijs. ‘Geloof je het zelf?’

‘Er is niet ingebroken’, zei ik. Samen liepen we de deuren langs, maar nergens was een slot geforceerd of iets gebroken. ‘Het alarm is ook niet afgegaan, anders hadden we daarvan gehoord.’ Het pand was beveiligd met bewegingssensoren en zelfs al kwam je met een sleutel binnen, dan nog moest je een code intoetsen op een controlepaneel. Deed je dat niet, dan ging er een stil alarm af in de centrale van het beveiligingsbedrijf. Iemand in de centrale belde dan naar Karl, naar Gijs of naar mij. Wij waren de contactpersonen en wij hadden geen bericht gekregen van de centrale.

Het pand was opgedeeld in drie verschillende zones: de kamers van bon Consult, de ruimtes van The Pattern en de gemeenschappelijke ruimtes, zoals de kantine, de gangen en de toiletten. Wij, de vijf mensen van bon Consult, hadden een code voor de beveiliging in onze eigen kamers en in de gemeenschappelijke ruimtes. Medewerkers van The Pattern hadden een andere code voor hun deel van het pand en voor de gemeenschappelijke ruimtes. ’s Nachts, als het alarm voor bon Consult stond ingeschakeld, kon iemand van The Pattern niet zomaar bij ons naar binnen lopen. Behalve Karl. Hij had een eigen code, waarmee hij het hele systeem in één keer uitzette. Gijs had de vorige avond het alarm aangezet en de deur achter ons dichtgedaan. Automatische handelingen, daar dachten we niet eens meer bij na. Vier cijfers, enter en wachten tot het rode lampje gaat knipperen. Het was een automatisme, zozeer zelfs dat ik nu niet meer met zekerheid kon zeggen of hij het inderdaad had gedaan.

Ik belde het beveiligingsbedrijf en vroeg om een rapport van de afgelopen vierentwintig uur. Elke mutatie werd geregistreerd en gedurende een bepaalde periode bewaard. In de loop van de middag zou ik per e-mail het overzicht ontvangen.

Met Ahmed werkte ik aan de presentatie voor de verzekeringsmaatschappij. Samen konden we een deel van de verloren tijd inhalen. We werkten hard en geconcentreerd en toch bleef die stomme computer aan mijn aandacht knagen. De hele tijd probeerde ik te bedenken wat er gebeurd kon zijn en in mijn achterhoofd dacht ik ook nog steeds dat ik hem ergens had neergezet en hem vervolgens had vergeten; als ik nou maar hard genoeg nadacht, zou ik het me weer herinneren.

In de kast?

In een lade van het bureau?

In een andere kamer?

Zo veel plekken waren er niet.

‘Wanneer moet dit af?’ vroeg Ahmed. Hij wist precies wanneer het af moest zijn. Het was zijn manier om te zeggen dat ik mijn kop erbij moest houden.

Het mailtje van het beveiligingsbedrijf kwam om half drie ’s middags. Het was een lijst van alle keren dat de beveiliging van ons deel van het gebouw sinds zondagmiddag was ingeschakeld en uitgeschakeld. In de linkerkolom stond een code, daarnaast een controlenummer, dan een zonenummer, daarnaast tijdstip in, tijdstip uit en ten slotte weer de code. Het duurde even voordat ik mijn weg had gevonden in de reeksen cijfers en codes. Ik keek in de kolom ‘tijdstip uit’ en vond 20.32 uur, het moment waarop Gijs en ik de vorige avond het pand hadden verlaten. Dat klopte. Pal daaronder stond 03.29 uur. Ook ‘tijdstip uit’. Om één minuut voor half vier ’s nachts had iemand het pand verlaten en het alarm weer ingeschakeld. Ik keek in de kolom ernaast, daarin stond de code vermeld die was gebruikt. Het was de juiste code. Dat kon ook niet anders. Ik keek in de kolom aan de andere kant, ‘tijdstip in’: 03.22 uur. Iemand was om acht minuten voor half vier binnengekomen en om één minuut voor half vier weer vertrokken. In zeven minuten erin en eruit. Met gebruik van de juiste code en, kennelijk, met gebruik van een sleutel, want het beveiligingssysteem gaf aan dat alles keurig volgens het boekje was verlopen.

Geen alarm.

Er stond nog een melding op de lijst, de laatste, ‘tijdstip in’: 06.43 uur. Dat was ikzelf toen ik die ochtend vroeg op kantoor kwam en de deur van bon Consult opende. Ik staarde naar het overzicht. Wie was hier binnen geweest? Van ons bureau was Sacha de enige die ik nog niet gesproken had, maar het leek me onwaarschijnlijk dat zij midden in de nacht hier naartoe was gekomen. Karl misschien of iemand van het beveiligingsbedrijf? Daar hadden ze alle codes en alle sleutels.

Voor de zekerheid belde ik Sacha. Ze zette net een verhuisdoos neer in haar nieuwe woonkamer. Hijgend. Nee, ze was niet in de buurt van kantoor geweest. Overmorgen kwam ze weer.

‘Dacht ik al’, zei ik en ik wenste haar succes met de rest van haar verhuizing. Iemand van bon Consult was het niet geweest. Tenzij een van hen loog. Maar wie dan? Gijs niet. Josien? Ahmed? Dergelijke gedachten wilde ik helemaal niet hebben.

Ik zat nog steeds met de hoorn in mijn hand. Josien stak haar hoofd om de deur. ‘Als je klaar bent?’ vroeg ze. ‘Ik heb een mevrouw voor je op de andere lijn. Ze wilde haar naam niet zeggen. Het gaat over woensdag. Dan wist jij genoeg.’

Schoonmoeder 0.5. De moeder van mijn vriendin, Guus, die tien maanden geleden de gevangenis inging. Guus en ik waren elkaar ruim een jaar eerder onder de slechtst mogelijke omstandigheden tegengekomen. In juli 2006 was ik opgepakt voor het veroorzaken van een dodelijk ongeluk. Camera’s hadden het ongeval vastgelegd – een auto schepte een fietser – en hadden geregistreerd hoe de auto na de botsing doorreed. Die auto, een bronskleurige bmw, had ik nog nooit gezien, maar hij bleek op mijn naam te staan. Het was mijn woord tegen dat van de politie en in de cel in Monster kwam ik erachter dat het woord van de politie meer waard is. De enige die mij bijstond, was de piketadvocaat, mevrouw Guus van Donee, en aanvankelijk geloofde zij me ook niet.

Ik pakte de telefoon en drukte op het knopje naast het knipperende rode lampje. Ik wilde Schoonmoeder 0.5 vriendelijk begroeten, maar ze was me voor.

‘Mik, kom je me ophalen? Hier, bij de boot? Dat zou voor mij wel veel handiger zijn. Ik kan ook naar Amsterdam komen, de verbinding is eigenlijk prima, maar de tekens zijn niet goed.’

Een glimlach trok over mijn gezicht. Nulpuntvijf liet zich sturen door betekenissen en tekens, geboortedata, namen, energiebanen, knopen en aura’s. Een groter verschil tussen moeder en dochter was niet denkbaar. Guus was zakelijk, advocate, zij werkte met feiten en bewijzen. Ikzelf hing er een beetje tussenin, de meeste feiten zijn ook maar wat je ervan maakt. Dat was de praktijk in politiek en bedrijfsleven. En nu was Nulpuntvijf kennelijk bezorgd over iets wat ze had gezien of gevoeld.

‘Ik dacht dat alle voortekens juist geweldig waren’, zei ik.

‘Voor Guusje, ja, maar niet voor mij. Voor mij ziet het er niet zo denderend uit.’

‘En voor mij? Heb ik nog tekens?’

Ze lachte. ‘Jou, daar begin ik niet aan’, zei ze. ‘Ik heb deze dagen mijn handen vol aan mezelf.’

Join the club, dacht ik en ik stelde voor dat ik haar dinsdagmiddag bij haar zou ophalen, dat we naar een hotel bij Eindhoven zouden rijden en daar zouden overnachten, zodat we woensdagochtend niet door de spits rond die stad hoefden.

‘Erg verstandig’, zei ze.

‘Dat ben ik.’

3 Hier klikken

Ik kreeg hulp. Thomas, een jongen van The Pattern, bracht een pc met een draadloze muis, draadloos toetsenbord, negentien-inch-scherm, fluisterstil, een enorme harde schijf en meer GHz dan ik voor mogelijk hield. Een prachtig apparaat, nieuwer dan mijn gestolen laptop, veel sneller en krachtiger. Thomas plukte de back-up van de server en installeerde alles. Een uurtje later kon ik weer aan het werk. Ik was op het net en ik was bereikbaar. Ik veranderde de inloggegevens van de bank en zorgde ervoor dat mijn gegevens weer veilig waren. Bonc2005 werd Bellol2007.

‘Vanmiddag regel ik iets draagbaars voor je’, zei Thomas.

‘Dan heb ik twee computers en dan weet ik binnen de kortste keren niet meer wat er op welke staat.’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Deze computers houden elkaar in de gaten en synchroniseren via de server, dus het maakt niet meer uit waar je bent, je werkt altijd in hetzelfde bestand. Je haalt het op en als je klaar bent, schrijft hij het weg.’

‘Dat ding is dus permanent on line?’

‘Hoeft niet. Zodra je alles binnen hebt, kun je off line, als je wilt.’ Hij zweeg even. ‘Maar waarom zou je? Off line is niks.’

‘Omdat wij vaak met vertrouwelijke informatie van klanten werken’, zei ik. ‘En dan vind ik het veiliger als dat niet on line staat.’ Het waren overwegingen waar tien jaar geleden niemand over nadacht. Niet eens over hoefde te denken. Nu voerde iedere ontwikkeling verder het internet op. De draadloze en draagbare technologie werd steeds beter. Terwijl ik probeerde ons werk en onze persoonlijke gegevens af te schermen, werden via internet steeds meer systemen aan elkaar gekoppeld en werd uitwisseling makkelijker en sneller.

‘Wat je wilt,’ zei Thomas, ‘maar onze server is veiliger dan jouw laptop.’ Hij controleerde nog een paar instellingen en wees op een klein glanzend knopje midden boven het beeldscherm. ‘Cammetje zit hier’, zei hij. ‘Dan kunnen we elkaar zien als je me nodig hebt.’ Hij schoof de muis heen en weer en klikte op een icoontje. ‘Zo bedien je hem. Zie je?’ Hij legde uit hoe ik de ingebouwde webcam kon gebruiken, zodat ik ook bewegende beelden van mijzelf kon versturen. Hij klikte op een paar knoppen en het beeld versprong. Op het scherm verscheen het gezicht van een van zijn collega’s, een vrouw van achter in de twintig. Ze keek verstoord op.

‘Ja?’ zei ze.

‘Just checking’, zei Thomas.

‘Zit jij nog bij de buurman?’

‘Staat hier naast me.’ Thomas greep me aan mijn mouw en trok me naar zich toe, zodat onze hoofden vlak naast elkaar voor het scherm waren. ‘Zeg even dag tegen onze überfrotter, zit bij mij op de kamer.’

‘Hoi’, zei ik. Ik zwaaide, voelde me enorm stom. ‘Ik ben Michael.’

Ze zwaaide terug. ‘Ik ben Sterre’, zei ze. ‘En nou is het wel genoeg.’ Ze schakelde de verbinding uit en verdween van het scherm. Thomas protesteerde, klikte een paar keer en even later was ze weer in beeld.

‘Wat nu weer?’ zei ze.

‘Moet ik wat voor je meenemen uit de kantine? Ik kom er toch langs.’

‘Doe maar een Fristi.’

‘Check. Tot zo.’ Hij klikte en de verbinding was verbroken.

‘Sterre?’ vroeg ik.

‘Ouders’, zei Thomas. ‘Ze willen de hele kosmos voor hun kind. En als je dat letterlijk neemt, dan krijg je dit: Sterre. Mooi toch.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Uiteindelijk maakt het niks uit, de naam voegt zich naar de mens.’ Hij pakte zijn spullen bij elkaar. ‘En dus hebben haar ouders toch nog gelijk.’ Hij lachte. ‘Als je vragen hebt …’ Hij wees op een icoontje, een minuscuul fotootje van hemzelf. ‘Hier klikken en dan krijg je automatisch contact met mij.’

Alleen in mijn kamer, deur dicht, geen telefoon, mijn beeldscherm als een raam waardoor de digitale wereld zichtbaar werd. Ik dacht aan Guus. Ze zat al tien maanden in de gevangenis, veroordeeld voor valsheid in geschrifte en oplichting en daarna opgesloten in een inrichting op de grens van Noord-Brabant en Limburg. Haar straf zat er bijna op, nog twee nachten slapen en dan ging ik haar ophalen. Samen met haar moeder, mijn halve schoonmoeder. Half, want Guus en ik kenden elkaar nog niet zo lang voordat ze werd opgesloten. Haar moeder had ik pas tijdens het proces leren kennen. Ik ging Guus liever alleen ophalen, maar ik kon Schoonmoeder 0.5 moeilijk bij haar dochter weghouden. Als ik haar niet meenam, zou ik het alleen maar erger maken. En ingewikkelder. Nulpuntvijf liet zich niet afschepen, nooit. Ze was dan wel spiritueel, ze was ook erg vasthoudend. Ik zuchtte.

Door de gebeurtenissen had ik tijd verloren, tijd die ik niet had. Voor het eerst sinds die ochtend kon ik aan het werk en werk begon met de e-mail. Ik opende de inlogpagina van mijn webmail en voerde mijn gegevens in. Die zou ik ook moeten veranderen. De computer reageerde met een korte piep.

Ongeldige gebruikersnaam of wachtwoord.

Ik herhaalde de procedure, met hetzelfde resultaat. Het is ook altijd hetzelfde gelazer, als je haast hebt, kan de wereld het tempo niet bijhouden. Alles wat je kunt doen met je ogen dicht, met twee handen op je rug, blijkt niet meer te werken. Ongeldig wachtwoord. Gezeur. xxxxxxxx. Wat kan daar fout aan zijn?

mbelli21

xxxxxxxx

Er zijn dagen dat het gewoon niet gaat, dat de server te veel porno heeft of plat-gespamd is. Nieuw virus. Dat kan. De grijper van een bouwbedrijf die een kabel doormidden trekt. Het zou de eerste keer niet zijn. Maar niet vandaag. Niet nu.

Alsjeblieft niet nu.

Ik duwde mijn stoel achteruit en wachtte tien tellen. Keek door het raam naar buiten, naar het IJ, naar de boten en het water. Het goot. Met bakken tegelijk kwam het naar beneden. Het was buiten zo nat dat de overgang tussen kade, water en lucht bijna niet meer te zien was. Oktober, vaak een mooie maand, was volledig van slag. Ik zette mijn computer uit en ging koffie halen. Soms is tien minuten pauze en opnieuw opstarten voldoende om weer in het systeem te kunnen.

Niet vandaag. Wat ik ook probeerde, het lukte niet. Ik was afgesloten van mijn e-mail. Waarschijnlijk had deze computer een extra beveiliging of er was een instelling nog niet goed. Ik klikte op het icoontje van Thomas en zijn gezicht verscheen onmiddellijk op het scherm.

‘Nu al?’ zei hij.

Ik keek naar zijn gezicht. ‘Kun jij mij nu ook zien?’ vroeg ik.

Hij knikte. ‘Gaat allemaal vanzelf’, zei hij. ‘Wat is er?’

‘Er is iets met de computer.’

‘Onzin’, zei hij.

‘Ik weet toch zelf wel wat ik zie? Deze computer kan mijn mail niet in.’

Thomas schudde zijn hoofd. Ik zag het op het scherm. En ik zag de meewarige blik in zijn ogen.

‘Nee, nee, nee’, zei hij. ‘Jíj kunt je e-mail niet in. Die computer kan alles.’ Hij keek me aan via het beeldscherm. ‘Zijn er nog andere dingen die je niet kunt?’

Bellilog 16.10.07

Hier kan ik dus niet tegen. Al twee dagen op leencomputers. Het is net alsof ik opeens blind ben, of niet meer kan praten. Ik heb een geamputeerd gevoel. Niet gestolen, maar afgehakt. Alleen mijn blog werkt nog.

En niemand die iets weet. Onnozele gezichten die het eigenlijk wel een grap vinden.

Zo leuk.

En het maakt niet uit, dat is pas echt leuk. Duurde even voordat het tot me doordrong. Werk gaat gewoon door, wordt opgevangen. Anderen lopen de gaten dicht en ik hoef er niet eens om te vragen. Opdracht loopt, problemen worden opgelost.

Wat wil ik nog meer?

Morgen Guus en een week vrij. Helemaal niets, alleen Guus.

Dat is meer dan genoeg.

4 Nog twee minuten

De omgeving was mooi en bijna kaal. Bomen die bladeren verloren, gras, asfalt, tegels, bakstenen en beton, lantaarnpalen en camera’s hoog tegen muren en aan hekken. Sommige struiken stonden nog vol in het blad, verder was er zo min mogelijk dat het vrije zicht kon belemmeren. Niets om de wind te breken. Alles draaide hier om beveiliging en daarin was voor de natuur geen plaats. Vlak uitzicht over platte plakken land. We stonden naast de auto op een bijna verlaten parkeerplaats, regendruppels in mijn nek, de ingang van de gevangenis tegenover ons. Nulpuntvijf en ik waren naar het zuidoosten van Nederland gekomen om Guus op te halen. Zij met een bosje bloemen, ik met een doosje slim panatella’s, de favoriete sigaartjes van Guus. Guus rookte niet, nooit, maar ze voelde zich op haar gemak als ze een sigaartje had. Het was de geur van de tabak en de vorm. Ze hield ervan om een dun sigaartje tussen haar lippen te hebben, tot het eindje uit elkaar viel. Met een doosje van tien deed ze een maand.

Het vooruitzicht haar weer in vrijheid te zien, had mij de laatste twee weken steeds groter gemaakt, ik vulde hele straten met verlangen en ongeduld. Haar moeder had deze dag al honderd keer geanalyseerd en voor Guus waren alle tekens goed. Dit ging een geweldige dag worden. Het was kwart voor tien.

‘Daar gaan we’, zei ik.

Ze legde haar linkerhand in mijn rechterarm. Ik nam hem aan zonder erover na te denken. Samen liepen we naar de ingang. De gevangenis was gevestigd in een aantal gebouwen op een groot, omheind terrein: een oud klooster, een voormalige kerk en een groot, houten gebouw. Hier zaten meer dan tweehonderd vrouwen een straf uit. Ooit was deze plek onderdeel van een soort dorp, een kamp van de Dienst Uitvoerende Werken van de overheid. Toen woonden er mensen die werkten in de ontginning van de peelgronden in de buurt. Nu stonden er hekken en muren omheen, prikkeldraad op drie meter hoogte. Camera’s bestreken elke centimeter van de omheining. Gemonteerd op hoge palen waakten de kleine zwarte en grijze apparaten over het besloten gebied. Iedere bezoeker werd van minimaal twee verschillende kanten geregistreerd. Ik keek schuin omhoog en glimlachte, zwaaide even en wachtte tot het eerste hek openging. De afgelopen maanden was ik hier elke week geweest. Ze kenden me. ‘B voor D’ noemden ze me.

De oude gebouwen waren onderdeel geworden van een gevangeniscomplex. Op hetzelfde terrein stond strakke nieuwbouw met kleine ramen en misplaatst vrolijke kleuren. Dat was het nieuwe hoofdgebouw. De inrichting had verschillende afdelingen, voor zware misdrijven en voor minder ernstige vergrijpen, fraudeurs en oplichters. Guus zat op een afdeling met vierentwintig vrouwen, van alles door elkaar, mishandelde huisvrouwen die hadden teruggeslagen, prostituees die zonder vergunning werkten, een schoonmaakster die de kas had meegenomen, een bankmedewerkster, een vrouw die elf jaar lang de uitkering van haar overleden man had opgestreken en zij zelf, een advocate. Zij zat er voor valsheid in geschrifte, door haar medewerking hadden anderen met een gestolen identiteit onroerend goed kunnen kopen en verkopen. Die gestolen identiteit was mijn identiteit. De auto die in Monster het dodelijke ongeluk had veroorzaakt, was op mijn naam gekocht. Daarom dacht de politie dat ik het had gedaan. Die auto was echter niets vergeleken bij alles wat er nog meer met mijn identiteit gebeurde. Ik bleek opeens eigenaar van een veel te duur betaald tuinbouwbedrijf met oude, verwaarloosde kassen, ik bleek te worden gezocht door de inlichtingendienst, verdacht van terroristische activiteiten. Door Guus en door haar cliënten was ik in problemen gekomen die ik nauwelijks had kunnen overzien. Niet opzettelijk, zij werkte vanuit de veronderstelling dat Michael Bellicher helemaal niet bestond. Foutje. Toen ik wel degelijk bleek te bestaan, kwam ze in een onhoudbare spagaat, want zij werd door de politie in Monster opgetrommeld om mij te verdedigen tegen alle beschuldigingen. Ze had gedaan wat ze kon zonder zichzelf te verraden. Sigaartje tussen haar vingers. Guus wist zich tussen de tuinders van het Westland staande te houden en had geen moeite gehad met een adviseur uit Amsterdam.

Nu kon ik erom lachen, toen even niet.

De eerste weken van haar straf zocht ik haar bijna elke dag op, zaten we samen uit het raam te staren, en naar elkaar. Zo vaak als het mocht, lagen we in de speciale ruimte waar echtparen en stellen naartoe mochten om de fysieke liefde gaande te houden, en na een tijdje was seks het enige wat we elkaar te bieden hadden. De verhalen werden steeds schraler. Mijn werk, haar cel. Ik vertelde zoveel ik kon, maar steeds vaker struikelden mijn woorden over het verlangen haar vast te houden. Te hebben. Seks was een vrijhaven, en ook dat werd na verloop van tijd machteloos. We wilden ons leven samen niet opgeven, we wilden doorgaan en maakten onszelf wijs dat er niets was veranderd. Tot de anderen me hoofdschuddend begonnen aan te kijken. Zelfs Guus. Ze kon niet anders, in de gevangenis doe je wat de anderen doen, anders wordt de opsluiting nog harder. Daarna kwam ik één keer per week, later nog iets minder. Er was wel degelijk iets veranderd.

Haar moeder en ik wachtten tot we werden binnengelaten. Geduldig, zij aan zij, alsof we elkaar al jaren kenden. Liesbeth Inderlaan behandelde me als een volwaardige schoonzoon.

‘Die eerste vent van d’r was ook zo’n flapdrol.’

‘Dank je.’

‘Neurotische partnerkeuze, als je het mij vraagt.’

‘Ik vroeg niets.’

Ze was de moeder van Guus, de enige familie die ze nog had, dus als zij op afstand geplaatst moest worden, dan mocht Guus dat doen, nadat ze uit de gevangenis was gekomen. Alles heeft zo zijn volgorde.

De eerste keer dat we elkaar ontmoetten, was na de rechtszaak waarin Guus werd veroordeeld. Ze ging tegenover me zitten aan een tafeltje in een café. Ze droeg een tijdloos, modieus mantelpakje, Chanel, keurig, en het stond haar geweldig. Het gaf haar karakter een stijl die ze doorgaans verborgen hield. Ze was beleefd, maar zei wat ze dacht, daar had ze geen enkel probleem mee. Haar ogen waren voortdurend op zoek naar contact, steeds keek ze me net iets langer aan dan comfortabel was. Alsof ze iets van me wilde, iets verwachtte wat ik kennelijk maar moest raden. Guus leek op haar, ze had hetzelfde steile, blonde haar en hetzelfde uitgesproken gemak in wat ze deed.

‘Michael Bellicher’, zei ze. Ze pakte haar tas, die naast haar stoel op de grond stond, en haalde er een schrift uit. Een gewoon groen schoolschrift met een slappe kaft. Op het etiketje stond alleen een nummer: 26. Later zag ik bij haar thuis de vijfentwintig eerdere exemplaren, vol met haar aantekeningen en berekeningen. Haar schriften waren haar extra geheugen, zodra ze er een opensloeg, had ze toegang tot alle ideeën en inzichten die ze koesterde. Ze rommelde met haar spullen tot ze alles precies zo had als ze wilde. Schrift, pen, bril, rekenmachientje, kop koffie opzij geschoven. Ze schreef iets op. ‘Schrijf je dat zo?’ vroeg ze even later. Ze draaide het schrift om en liet het me zien. Ze had mijn naam opgeschreven, de letters opvallend ver uit elkaar. ‘Geen andere namen? Alleen Michael? Geen Petrus of Johannes of Maria? Die katholieken hangen altijd een halve bijbel aan hun kroost.’

Ik schudde mijn hoofd. Mijn moeder was erg gelovig, maar niet katholiek.

‘Geboortedatum?’

‘2 mei 1972.’

‘Natuurlijk, een Stier.’ Ze zuchtte. ‘Man zonder diepte.’ Ook mijn geboortedatum schreef ze op, heel precies. In stilte keek ze naar de naam en de datum, alsof er een straling van uitging die ze wilde opvangen. Uiteindelijk pakte ze haar pen en begon allerlei cijfers achter elkaar te zetten en berekeningen uit te voeren die ik niet kon volgen. Na een paar minuten leunde ze achterover en keek me aan.

‘Dubbel-acht’, zei ze en ze knikte alsof daarmee alles was gezegd. ‘Zo, zo, zo, een dubbel-acht.’

‘Klinkt als een roeiteam’, zei ik.

‘Typisch. Een Stier leert erg langzaam. Dubbel-acht betekent dat je levenspad en je naam samenvallen. Dat je lot en datgene wat je van je ouders hebt gekregen, in elkaars verlengde liggen, elkaar versterken. En in jouw geval betekent het dat je nog eigenwijzer bent dan ik al dacht.’

De vorige avond waren we van Zeeland naar Eindhoven gereden, voorbij de ochtendspits van de volgende dag. Overnachting in een Van der Valk Hotel. Niet te duur, ruimte zat. Een vrijetijdsfabriek aan de rand van de stad. Een vakantiekolonie, stampvol. Met alle deuren dicht en de lichten aan leek het alsof we op de belangrijkste feestavond van het jaar terecht waren gekomen. Glimmende gezelligheid, enorme porties eten, grote wijnglazen, tot de rand gevuld. Overdaad van middelmaat. Nulpuntvijf en ik hadden onthutst om ons heen gekeken.

‘Weten we dit heel zeker?’ had ze gevraagd.

‘Morgenochtend ervaren wij de wijsheid van deze keuze.’

We deelden een praktisch soort verstandigheid. Zij wist wat er was gebeurd tussen Guus en mij, ze wist ook wat Guus had gedaan. ‘Zit in de genen’, had ze gezegd en daarmee bedoelde ze niet die van haar zelf. Zij was jaren geleden al uit het Westland vertrokken. Ze kon de beklemming van het sociale netwerk daar niet meer aan. Haar man, Willem van Donee, behoorde tot een ons-kent-onsclubje succesvolle tuinders en hun gestudeerde maten. Mannen die elkaar bij elke vloek en elke zucht steunden. Hij was hun advocaat, een man van de wet zoals zij die wilden. Toen hij te jong overleed aan vervetting en jarenlange stress om het werken met de jongens van de kassen en de vrachtwagens te kunnen bijhouden, kreeg zij opeens al die kerels over de vloer. Opdat ze niet zou vereenzamen, zogenaamd. Ze kwamen voornamelijk om te controleren of hun belangen en geheimen nog wel veilig waren. Zonder Willem was dat opeens een acuut probleem. Het waren mannen die ze nog niet in haar straat wilde zien, laat staan in haar zitkamer. Ze bood ze jenever en pils, iets anders begrepen ze niet, en luisterde met haar oren dicht en een glimlach om haar mond. Haar ogen vertelden haar alles wat ze wilde weten. Ze verkocht haar huis en verwees iedereen naar haar dochter, Guus, die de praktijk van haar vader voortzette: Advocatenkantoor Van Donee in Monster. Ze trok zich terug op een luxueus verbouwde tjalk in een jachthaven in de buurt van Brouwershaven. Daar had ze alles wat ze nodig had: een heldere sterrenhemel, haar boeken, haar spirituele attributen en breedband internet. Schoonmoeder 0.5 vond dat ik verantwoordelijk was voor de opsluiting van haar dochter, mijn advocaat had Guus aangeklaagd voor de vervalsing van documenten en aktes, waardoor ik in de problemen was gekomen. Van mij had het niet gehoeven, ik hoefde geen vergelding, maar om mijn naam te zuiveren was het noodzakelijk. Nulpuntvijf had geen idee wat een adviseur precies deed, maar ze was erg blij dat ik geen tuinder was.

‘Door jou zit Guus vast, zei ze. ‘Voornamelijk door haar eigen gesjoemel, natuurlijk, maar zonder jouw aanklacht was ze niet in de gevangenis gekomen. Dan hadden de advocaten het onderling geregeld, zoals ze dat altijd doen. Deze keer niet, en op een bepaalde manier is dat een zegen.’ Dan greep ze mijn arm en kneep en wreef me, duwde me en keek me aan met fonkelend donkere ogen. Ze was niet sentimenteel, helemaal niet, maar ze kon haar handen niet thuishouden. Vanaf de dag dat Guus werd afgevoerd, had ze me bestookt met haar onverwerkte verleden en een toekomst die ze niet had verwacht. Haar dochter in de gevangenis, dat had ze niet kunnen voorspellen. Daar had haar man moeten zitten, en omdat hij er niet meer was, mocht Guus het opknappen. Ze kon de rechtvaardigheid er wel van inzien, iemand moest zitten. Willem van Donee had zichzelf en zijn Westlandse vriendjes rijk gemaakt door illegale transacties zo te verpakken dat iemand anders met de strop bleef zitten. Guus had geprobeerd de ergste van zijn fraudes recht te zetten en de manier waarop ze dat had gedaan, was al net zo illegaal. Ik was een van de mensen die de rekening mochten betalen. Niet expres, ze kende me niet eens. Ik was niet meer dan een naam die ze gebruikte om een paar aktes aan op te hangen. Een vrije naam, dacht ze. Zij ging ervan uit dat haar cliënten hun failliete tuinbouwbedrijf verkochten aan iemand die niet bestond. Dat was ik. Ik werd opgescheept met een bouwval van een huis en vijf hectare kassen die op instorten stonden. En ik werd de trotse eigenaar van een hypotheek van een paar miljoen en alle ellende die daarbij hoorde. Die rotzooi mocht ik zelf opruimen. Toen Guus ontdekte dat de gebruikte naam van mij was en dat ze de problemen van haar cliënten niet had opgelost maar gewoon had doorgeschoven, had ze alles gedaan om me op te vangen. Dat wel. Tegen de tijd dat ik erachter kwam dat ik door haar schuld in de ellende zat, was ik allang voor haar gevallen. Dat bleek sterker dan het onrecht dat me was aangedaan en toen zij de gevangenis inging, was het mijn beurt om er voor haar te zijn. Haar moeder begon me te bellen de dag nadat Guus naar de gevangenis was gebracht.

‘Wij moeten toch op zijn minst wat uitgebreider kennismaken. Op zijn minst.’

Dat was een van haar favoriete uitdrukkingen, ‘op zijn minst’.

Het hek sprong open en we werden toegelaten tot het eerste deel, de veiligheidssluis. Hier was niemand, alleen de bewakingscamera’s die ons vanuit vier hoeken in de gaten hielden. Achter ons sloot het hek en het volgende ging pas open nadat het eerste was vergrendeld. We hoorden de sloten klikken in het staal. Alles werd hier vertraagd, elke stap werd gecontroleerd en elke volgende stap werd met tegenzin toegestaan. Ik had ooit zelf een paar nachten in een cel op een politiebureau doorgebracht, maar dat was niets vergeleken met een echte gevangenis. In een politiecel word je even opgesloten, hier verlaat je de wereld, en dat gebeurt langzaam en weloverwogen.

Een minuut later mochten we verder, van de ene ruimte in de andere. Hier waren mensen, geüniformeerde bewakers, merendeels vrouwen, die ons opvingen en controleerden. De meesten kenden me, in de afgelopen maanden hadden ze me allemaal wel een keer gezien. We liepen naar de balie om ons aan te melden, Michael Bellicher en Lies Inderlaan voor mevrouw Van Donee.

‘De advocate’, zei de vrouw achter de balie. Ze keek ons aan met een verbaasde blik, wenkbrauwen omhoog, het hoofd iets naar achteren. Ze had donkerblond haar met een rode gloed, om de ringvinger van haar linkerhand zat een pleister. Ik zag het, maar het drong niet echt tot me door. Ik was te veel gericht op het moment dat Guus binnen zou komen.

‘Vandaag zitten de tien maanden erop’, zei ik. ‘Vandaag gaat ze mee door die deur.’ Ik wees met een theatraal gebaar naar de uitgang, naar de deur die via de veiligheidssluis naar het parkeerterrein leidde. ‘Om tien uur precies’, zei ik. Ik keek naar de klok aan de muur. ‘Nog drie minuten.’

‘Ik ben bang dat er iets niet klopt’, zei de vrouw achter de balie.

Niets kon mijn goede humeur bederven. Glunderend hield ik de secondewijzer in de gaten, die onherroepelijk de tijd wegtikte. ‘Nog twee minuten.’

‘Meneer Bellicher?’

‘Ja?’

‘Mevrouw Van Donee is vanochtend om acht uur al vrijgelaten. Direct na het ontbijt.’

5 Haar belang

Twee uur, nog niet eens, honderdnegentien minuten geleden was ze vertrokken. Terwijl haar moeder en ik bij Van der Valk broodjes met koffie naar binnen werkten, was Guus hier de poort uit gelopen.

‘Dat kan niet’, zei ik, tegen beter weten in. De bewaking had geen enkele reden om te liegen. ‘Dat kan niet’, herhaalde ik. Guus en ik hadden deze dag meer dan eens besproken. Woensdagochtend om tien uur. Tien uur. Nooit had Guus een ander tijdstip genoemd en ik had het nooit gecontroleerd. Waarom zou ik? Als iemand wist wanneer ze vrijgelaten zou worden, dan was Guus het wel. Al maandenlang hield ik deze dag vrij, geen afspraken, geen klanten, geen deadlines, geen besprekingen en de hele week na deze dag geen werk, geen vergaderingen en geen presentaties. Ik wilde volledige vrijheid als Guus uit de gevangenis zou komen. Dat was gelukt.

Een van de vrouwen draaide haar beeldscherm naar me toe en liet me de registratie van haar vertrek zien, elf minuten over acht, digitaal opgeslagen in de systemen van Justitie. Mevrouw Van Donee was vertrokken.

Ik begreep er niets van. Mijn hersenen bleven terugkeren naar de afspraak die Guus en ik hadden gemaakt. Keer op keer herhaalde ik de datum en de tijd, totdat de vrouwen van de bewaking geen antwoord meer gaven. Hun zwijgen maakte me gek, uit zichzelf zeiden ze niets, ze gaven alleen antwoord op vragen en daar liep ik vast. In totale verwarring belde ik het mobiele nummer van Guus. Nog voordat haar telefoon overging, werd ik doorgeschakeld naar haar voicemail. Waarschijnlijk had ze haar mobiel nog niet eens aangezet, na al die maanden zou het toestel eerst moeten worden opgeladen. Ik sprak een overspannen bericht in en verbrak de verbinding. In shock. Guus was er niet en ik kon haar niet bereiken. Halsstarrig bleef ik vasthouden aan wat Guus en ik hadden afgesproken, ik werd boos en begon te schreeuwen; daarmee verdween bij de bewaking elke wil om mij te helpen.

‘U mag hier gerust nog even wachten,’ zei een van de vrouwen, ‘ik kan vragen of iemand u een kopje koffie brengt, we hebben hierachter een automaat, maar ik ben bang dat ik verder niets voor u kan doen.’ Ze wees naar de plastic stoeltjes die langs de muur stonden, hard, recht en ongebruikt. Niemand bleef hier ooit langer dan strikt noodzakelijk. Zwijgend keken ze me aan. Ik had de neiging de vrouw aan haar uniform over de balie te sleuren, alsof het haar schuld was. Ik vloekte.

Moeder Lies stond naast me met het bosje bloemen in haar handen. ‘Mik, beheers je’, zei ze.

Verkeerde opmerking.

‘Waarom moet ik me beheersen?’ Ik was degene die hier werd gefrustreerd, mijn teleurstelling was groot en sloeg om in onberedeneerde woede. Maaiende armen, wilde bewegingen.

‘Nou is het genoeg’, zei ze. Ze wilde mij daar weg hebben en pakte mijn arm. Met kleine, besliste bewegingen stuurde ze me mee, door de sluis, naar buiten. Een paar minuten later stonden we weer op de parkeerplaats. De wind floot door het hekwerk. Camera’s registreerden alles wat we deden, onze passen, onze aarzeling, mijn uitbarsting met wild zwaaiende armen. Het parkeerterrein leek tien keer zo groot geworden, de leegte vloog me aan, vooral omdat ik er zonder Guus stond. De huisjes van het omringende dorp zagen er donker en dicht uit. De afgegraven peel is niet een plek waar de toekomst je toelacht.

We reden terug, via Eindhoven naar het westen. De stilte in de auto leek onbreekbaar. Hier had ik naartoe geleefd, naar de dag dat Guus en ik samen het hek uit zouden lopen. Samen. Wat er daarna zou gebeuren, wist ik niet, maar dat gevoel had ik al weken bij me. Kant-en-klaar. Ik wist wat het was, hoe het was, wanneer het was en waar. Alleen Guus toevoegen en goed schudden. We hadden erom gehuild, op voorhand al, ik tenminste, en nu klopte het niet meer. Alles wat we hadden gezegd, moest worden teruggedraaid, en voordat ik daarmee klaar was, had ik niets te zeggen. Stopverf in mijn keel, expansieschuim in mijn hoofd.

‘Ik moet nu koffie’, zei Nulpuntvijf. ‘Daar.’ Ze wees naar een benzinestation in de verte, afslag na twaalfhonderd meter. Ik parkeerde achter het gebouw. Het was er koud en guur.

Binnen heerste de gezelligheid van een snelweg, veel mensen die geen enkele intentie hadden om lang te blijven hangen. We zochten een koffiemachine uit, stopten er wat euro’s in en even later hadden we allebei een dampende beker koffie. Door de drukte schuifelden we steeds verder naar de zijkant, tot we een rustig plekje hadden gevonden naast de seksbladen. Een hele rij bolle, jonge borsten keek ons aan. We waren de enigen die hun gezelschap zochten.

Lies blies over de rand van de beker en nam kleine slokjes. De hete koffie dwong ons tot niets doen. We keken om ons heen en naar elkaar, naar de mensen die doelgericht, gehaast hun koffie dronken, broodjes aten, afrekenden en weer vertrokken. Een niet-aflatende stroom mannen en vrouwen, lachend, pratend, telefonerend, allemaal op weg, in contact, nuttig, sommige in net pak, andere in spijkerbroek en jack of overall. Vrachtwagenchauffeurs, vertegenwoordigers en managers door elkaar. Bij de automaten achter in de zaak stonden twee motoragenten te praten. Helmen op een statafel met suikerzakjes, creamer en servetjes. Niks aan de hand.

‘Ik had al zo’n gevoel’, zei Lies.

‘Het klopt niet’, zei ik. Dat was ook de enige gedachte die ik had, mijn hoofd leek op slot te zitten. ‘Er klopt geen bal van. Dit zou toch zo’n goeie dag worden volgens jou?’

‘Voor Guus’, zei ze. ‘Een goeie dag voor Guus.’

‘Nou?’

‘Misschien is dat het ook wel.’

Die gedachte was te pijnlijk. Het idee dat Guus mij willens en wetens te laat had laten komen, dat zij haar vertrek zonder mij weken van tevoren had gepland, dat ze mij al die tijd had voorgelogen, expres, met als enig doel ervoor te zorgen dat zij zelf al weg kon zijn voordat ik bij de gevangenis aankwam, dat was erg genoeg. De gedachte dat zij daar gelukkiger van werd, wilde ik niet eens toelaten. Ik schudde mijn hoofd.

‘Waar is ze dan naartoe?’ vroeg ik. ‘Naar huis? Naar Monster?’

We keken elkaar zwijgend aan. Allebei beseften we dat Guus niet op weg naar huis was. Dat zou pas echt nergens op slaan. Als ze naar huis wilde, dan had ze wel op ons gewacht. Dan had ze met ons mee kunnen rijden. Dat zou logisch zijn en Guus was logisch. Dus was ze ergens anders heen.

‘En hoe?’ vroeg ik. ‘Lopend? Komt daar een bus? Heeft ze een taxi laten komen? Had ze daar geld voor? Ik bedoel, hoe is ze van dat oord daar ergens heen gegaan?’ Door mijn stompzinnige gedrag waren we bij de gevangenis weggegaan zonder één vraag te stellen, zonder dat we iets te weten waren gekomen. Door mijn eigen emotie was ik het meest voor de hand liggende vergeten. Ik stampte op de vloer, smeet mijn lege koffiebeker in de afvalbak en pakte Lies bij haar arm.

‘We gaan terug’, zei ik.

Ze waren erg aardig en na mijn verontschuldigingen deden ze hun best om te helpen. Niet dat ze veel wisten. Wat ze konden vertellen, maakte de zaak eigenlijk alleen maar erger. Mijn vragen leidden tot nieuwe vragen. Hoe was ze weggegaan? Per bus? Per taxi?

‘Mevrouw Van Donee is opgehaald. Twee mannen kwamen haar halen en zij is met hen meegegaan.’

‘Zomaar? Zonder te protesteren? Zonder dwang?’

‘O, ja, zeker. Nee, absoluut niet.’ Ze vielen over elkaar heen om me ervan te verzekeren dat Guus uit eigen vrije wil was meegegaan. Wie die mannen waren, wisten ze niet, want mensen die alleen maar komen afhalen, hoeven zich niet te legitimeren. De gevangene wordt vrijgelaten en die vrijheid begint meteen.

‘Mannen?’ vroeg ik.

‘Twee.’

‘Wat voor soort mannen? Groot, klein, oud, jong?’

‘Zwart. Erg zwart.’

‘Negers?’

Ze begonnen te lachen. ‘Nee, juist niet. Blanke mannen. Heel erg blank zelfs. Echt van die bleke gezichten. Opvallend bleek. Alles wat ze aanhadden, was zwart. Zwarte pakken, zwarte schoenen, zwart overhemd, zwarte das, zwarte leren jassen. Alles was zwart.’

Haar collega knikte enthousiast. ‘Boeven’, zei ze. Ze moesten er allebei om lachen. ‘Maar wel leuke boeven. Vrolijke types. Van die mannen die je echt aankijken. Die een praatje hebben. Met zo’n dik accent. Uit Rusland of zo.’

‘Kenden ze elkaar?’ vroeg ik.

‘Dat neem ik aan van wel. Anders was mevrouw niet met ze meegegaan. Denkt u niet?’

Ik dacht helemaal niets. Ik kon me niet eens voorstellen dat Guus met anderen was meegegaan en vooral niet met mannen die ik niet kende. Wie waren die mannen? Waren het vrienden? Klanten? Zakenrelaties? ‘Hoe begroetten ze elkaar?’ vroeg ik. ‘Enthousiast, afstandelijk, vrolijk? Vielen ze elkaar om de hals?’

De vrouwen schudden hun hoofd. ‘Nee, dat zeker niet. Gewoon, handje schudden, volgens mij. Beleefd.’

‘Waren die mannen hier al eerder geweest? Op bezoek?’

‘Dat zou ik eigenlijk niet weten’, zei de een. ‘Had jij ze al eens eerder gezien?’ vroeg ze aan de andere vrouw.

‘Het zou kunnen.’ Ze dacht even na. ‘Wij draaien hier diensten, dus we zitten hier niet altijd elke dag. Ze kunnen geweest zijn op een dag dat ik geen dienst had.’

‘Waren ze groot? Of juist klein?’

‘Flink wel, ja. Groter dan u. Breder vooral.’

‘Hebben ze nog wat gezegd? Kunt u zich iets herinneren?’

Ze schudden hun hoofd. Er was niets bijzonders gebeurd. Guus was binnengekomen, ze had handen geschud, ze had getekend voor vertrek, haar spullen meegenomen en was met de mannen meegegaan. ‘Ze heeft gedag gezegd’, zei een van de vrouwen. ‘Gewoon, aardig, zoals ze is. En dat was het. Klaar. Daarna zijn ze naar buiten gegaan.’

‘Waren ze met de auto?’

‘Waarschijnlijk wel.’

‘Dat kunt u toch zien, hier, via al die camera’s?’

Ze knikte. ‘Maar dat onthou ik niet allemaal’, zei ze. ‘Je kijkt, ziet een auto, mensen, niets ongebruikelijks, alles normaal, daar let je op, of alles normaal is. Pas als er iets niet normaal is, dan ga je echt kijken. De rest vergeet je weer. Dat kan ook niet anders.’

‘U weet ook niet wat voor soort auto? Welk merk?’

Ze schudde haar hoofd. ‘Daar let ik echt niet op. Soms staat hier die hele parkeerplaats vol en dan zal ik een beetje automerken onthouden. Ik heb wel wat anders te doen.’

‘Kleur?’

‘Wij zien het hier in zwart-wit.’

‘Maar het is opgenomen, geregistreerd’, zei ik. ‘Dus we zouden even kunnen kijken.’

Er viel een stilte. De vrouw keek me aan en schudde langzaam haar hoofd. Het leek mij overduidelijk wat er moest gebeuren. Alles wat die camera’s zagen, werd ergens digitaal opgeslagen. We hoefden alleen de opnames van de parkeerplaats tussen tien voor acht en kwart over acht terug te kijken en dan zou ik die mannen kunnen zien, hun auto en zelfs het kenteken.

‘Om te beginnen kan ik die registratie niet van hier bedienen’, zei de vrouw. ‘De controlekamer zit ergens centraal in het gebouw. Wij hebben hier een paar beeldschermpjes, en daar zitten niet eens knoppen aan. Als je iets wilt terugzien, dan kan dat alleen in de controlekamer. Nergens anders. En daar ga ik niet over.’

Hoe ik ook probeerde, ze was niet bereid me zelfs maar in verbinding te stellen met de controlekamer. Er waren procedures en regels die gevolgd moesten worden en die maakten het bijna onmogelijk. De opnames die door de bewakingscamera’s werden gemaakt, waren in principe voor niemand toegankelijk. Alleen als er iets gebeurde, een onregelmatigheid, een opstand, een uitbraak of zoiets, dan kon een advocaat of een rechter of de politie de opnames opvragen, en dan nog was het niet eenvoudig.

‘Maar dit is haar moeder’, zei ik.

‘Dat weet ik’, zei de vrouw. Ze keek Lies vriendelijk aan. ‘U ken ik wel, u bent hier een paar keer geweest. U was hier ook die keer dat die andere mensen er waren. Toen was er nog zo’n gedoe, want zij wilden niet samen met u, weet u nog?’

Lies knikte. Ja, ze wist het nog. Ze deed geforceerd mee aan het ophalen van een herinnering die haar niet interesseerde.

‘Weet u nog wie die mensen waren?’ vroeg ik.

‘Niet zo uit mijn hoofd.’

‘En jij?’ vroeg ik aan Lies.

Ze schudde haar hoofd. ‘Ik herinner het me wel, maar ik heb niet met ze gesproken of zo.’

Ik richtte me weer tot de vrouwen achter de balie. ‘Het waren bezoekers, dus dan staan ze geregistreerd en u kunt dus in uw systeem opzoeken wie het waren.’

‘Dat zou ik inderdaad kunnen, maar die informatie mag ik u niet geven. Die is niet openbaar.’

Steeds liepen we tegen dezelfde regels op. ‘Wij zijn hier speciaal naartoe gekomen om mevrouw Van Donee op te halen’, zei ik. ‘Ik ben haar vriend. Wij hebben toch het recht om te weten met wie ze is meegegaan?’

Weer schudde de vrouw haar hoofd. ‘Ook familie mag dat niet zien’, zei ze. ‘Zolang wij geen bewijs hebben dat zij tegen haar zin is meegenomen, en dat is er dus niet, moeten wij van haar belang uitgaan.’

‘Wij zijn haar belang!’ Ik schreeuwde bijna.

‘Dat is misschien voor u zo, dat wil ik niet tegenspreken. Maar als zij niets tegen u heeft gezegd, dan betekent het dat zij niet wil dat u het weet. Dat is haar belang.’