Nieuwe lusten

22 verhalen uit De tuin der lusten van Jeroen Bosch

Samenstelling H.M. van den Brink

Uitgeverij De Geus

breda 2016

Deze uitgave is tot stand gekomen in samenwerking met MOTI, Museum of the Image in Breda.

© De auteurs, 2016

Omslagontwerp: © Mieke Gerritzen

Beeld: © Studio Smack, te zien in MOTI tot 31 december 2016

isbn 978 90 445 3670 6

nur 303

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2016.

#

Niña Weijers

1 Bauxieterts

Achtenveertig uur nadat we de bank via een website hadden besteld, stond hij in ons huis. Via de trackingservice hadden we bijna van uur tot uur kunnen volgen waar hij zich bevond. Kalmar, Malmö, Hamburg, Zwolle. Ik kan er nog altijd niet aan wennen dat het internet zulke concrete gevolgen heeft, maar David schudt zijn hoofd en zegt dat het internet zélf concreet is. Twee bezorgers sjouwden het ding de vier trappen op. We haalden hem uit de verpakking, schroefden de poten eronder, duwden de kussens op hun plaats. De stroken karton waarin hij was vervoerd scheurden we in kleine stukken zodat ze in de papierbak zouden passen. David nam de stukken onder zijn arm, liep ermee de deur uit en kwam niet meer terug. Een paar uur later belde hij. Hij wilde niet meer.

Die nacht, in het park, zag ik een uil. Onbeweeglijk zat hij op een tak, ogen als grote zwarte knikkers in zijn kop. Ik weet niet waarom ik hem zag, ik ben geen erg goede observator en al helemaal niet waar het flora en fauna betreft. Een boom is voor mij een boom, geen eik of plataan. Misschien was er iets in mij veranderd, waren mijn ogen op de een of andere manier geopend en zag ik de wereld plotseling in hoge resolutie. Misschien was ik zelf een nachtdier geworden; leven in omkering, het idee sprak me aan. Lange tijd bleef ik staan kijken, en het daagde me dat ik nergens iets beters te zoeken had dan hier. Teruggaan naar huis kon niet meer. Het feit dat mijn sleutel op het slot paste berustte op niets dan puur toeval, een kans van één op de zoveel biljoen in een oneindig universum.

David is zo wezenlijk gezond dat het me soms, wanneer hij sliep en ik wakker lag, aan het huilen maakte. Zijn vel is soepel en glanzend en zit als een perfecte huls om zijn bloed en spieren en botten. Zijn tepels hebben de kleur van rode aarde en zijn een beetje naar binnen gedeukt. Hij ruikt naar muesli en waspoeder, zijn haar wast hij ééns per week, hij koopt kaas in voorgesneden plakken, gebruikt nooit zeep, eet ’s ochtends een banaan, knipt zijn baard bij voor de spiegel, werkt efficiënt, is competitief ingesteld. Tijdens die wakkere nachten stelde ik me voor dat hij plotseling zou sterven: een hartstilstand, een hersenbloeding. Hoe ik zijn lijk in mijn armen zou houden, hem op zijn mooie lippen zou kussen, zijn handen, zijn vingers, zijn tepels met de kleur van bauxieterts.

Tegen drie uur ’s ochtends keerde ik alsnog huiswaarts. Ik had Alice kunnen bellen, natuurlijk, huilen op haar bank met een kop thee en haar hand die zachtjes in de mijne kneep. Maar ik had geen zin om te praten en ook niet om te huilen. Ik wilde wat het kind in mijn buik wilde: slapen, af en toe ergens tegenaan schoppen en ontwaken in gezegende onwetendheid. Dit is hoe het voelt als je leven ontwricht raakt, zei ik tegen mezelf, en ik probeerde iets te voelen.

Natuurlijk had het met die bank te maken, zoals het evengoed helemaal niets met die bank te maken had. David en ik waren geen mensen die samen spullen kochten. David gaf er niet om en ik had er nooit ruimte voor gehad – ook geen geld, trouwens. Jarenlang woonden we ieder in ons eigen kleine appartement bij elkaar om de hoek. Het idee om elke nacht in hetzelfde bed te slapen, elke ochtend samen wakker te worden en altijd op de hoogte te zijn van elkaars bezigheden stootte ons allebei om deels dezelfde en deels verschillende redenen af. Misschien wist David dat ik af en toe met andere mannen sliep, en vond hij het niet zo erg. Ik wist heel zeker dat hij het omgekeerd niet deed met andere vrouwen. Zelfs toen hij me had verlaten, wist ik dat. Ik had een week vrij genomen van mijn werk om het nieuwe huis op orde te krijgen. De dag dat de bank arriveerde, viel samen met de eerste dag van mijn verlof. De dagen erna bracht ik grotendeels liggend door, afwisselend op de bank en in bed. ’s Nachts lag ik wakker, luisterend naar de vreemde geluiden van het nieuwe huis – dat geen huis was maar een opslagruimte voor dozen en twee mensen die ieder op hun eigen manier maar half in leven waren. Alles bleef onuitgepakt, op één doos na, die was gevuld met mijn collectie Franka-strips. Ik verslond ze zoals ik ze ooit als kind had verslonden, zonder enig besef van tijd en verplichtingen. Het verraste me hoe weinig er in me omging. Ik vroeg me niet werkelijk af waar David was of waarom hij was weggegaan. Ik wachtte niet angstvallig op een telefoontje, dacht niet aan de hypotheek, de rekeningen, de verre of nabije toekomst. Alice kwam langs en zei precies de dingen die een vriendin hoort te zeggen. Ik deed met haar mee, zodat ze niet het gevoel zou krijgen voor niets te zijn gekomen. Die klootzak komt wel weer terug, zei ze toen ze wegging, bel me wanneer en zo vaak je wilt. We zijn al een eeuwigheid bevriend, en nog altijd lijkt ze niet te weten dat ik een hekel heb aan telefoongesprekken.

Op de derde dag werd er aangebeld. De beller hield de knop heel lang ingedrukt, daarop volgde een pauze, daarna drukte hij hem nog drie keer kort in, een korte pauze, toen nog één keer lang. Hoewel dat nergens voor nodig was, hield ik me minutenlang doodstil. De volgende dag werd er opnieuw aangebeld, op dezelfde dwingende manier. Plotseling werd ik kwaad. Voordat ik erbij stilstond dat ik alleen een kamerjas droeg was ik de vier trappen al af gedenderd. Voor de deur stond een donkere man in de rood-gele bedrijfskleding van dhl. Hij droeg een bril die zijn halve gezicht besloeg, de glazen zo dik dat zijn ogen erdoor vervormd werden. Naast hem op de stoep stond een steekkarretje met een grote kartonnen doos erop. De man, onaangedaan, zei dat hij een pakketje had voor de heer – hij keek op de doos – David Zeeman. Die woont hier niet, zei ik. O, jawel, zei de bezorger. Hij wees op het naamplaatje bij de bel. We hadden het nog voor de verhuizing laten maken bij de sleutelmaker om de hoek. Het is een begin, zeiden we tegen elkaar. Ik laat het bij u achter, in orde, zei de bezorger. Zonder mijn antwoord af te wachten trok hij het steekkarretje onder de doos vandaan en draaide zich om. De doos was behoorlijk zwaar en drukte onhandig tegen mijn buik. Buiten adem kwam ik boven. Ik rukte de tape los, vast van plan om de inhoud met mijn blote handen te vernielen. Het waren pannen. Een braadpan, twee koekenpannen, een grillpan, een steelpannetje, een pastapan. Wat was David van plan geweest, een eigen restaurant beginnen? Er werd weer aangebeld, bij mij en zo te horen ook bij de onderbuurvrouw. Het was opnieuw de bezorger. Wilt u even rustig aan doen, snauwde ik hem toe. Ja, ja, sorry, zei hij. Hij hield een plastic bakje omhoog. Mag ik mijn lunch even bij u opwarmen? Ik was te verbaasd om nee te zeggen. Pas boven, toen we tussen de dozen door naar de keuken waren gelaveerd, realiseerde ik me dat ik helemaal geen magnetron had. Of een gasfornuis, of een oven. Sorry, zei ik, dit gaat niet lukken. De bezorger keek zo beteuterd dat ik ondanks alles medelijden met hem kreeg. Oké, zei hij. Hij wees op mijn buik. Veel geluk en succes toegewenst. Hij draaide zich om, maakte aanstalten het huis te verlaten, mij te verlaten, iemand anders te zoeken. Hé, riep ik in een opwelling. Hebt u misschien nog pannen nodig? De bezorger keek naar de pannen op de grond, de berg plastic en karton, en schudde zijn hoofd. Toen was hij weg.

Precies drie maanden na zijn vertrek keerde David terug, en ik nam hem terug. Hij ging door het stof bij al mijn vrienden en familieleden. Mijn broer gooide drie keer de deur in zijn gezicht en gaf hem zelfs een aardige vuistslag op zijn kaak, maar uiteindelijk viel alles weer in zijn plooi. David ging in therapie. Ons kind werd geboren met grote, heldere ogen en uitstekende stembanden. We praatten veel over wat er was gebeurd en daarna niet meer. Soms denk ik terug aan die ontmoeting met de uil in het park, en dan komt het me voor als een merkwaardig gelukkig moment. Ik zie mezelf daar staan, en er is niets. Geen verleden of toekomst, zelfs het kind in mijn buik lijkt afwezig. Het enige wat telt is de verhevigde alertheid die als elektriciteit tussen mij en de uil heen en weer beweegt. Beter kan ik het niet verwoorden, en dat is ook niet nodig. De meeste dingen stellen het prima zonder woorden.

#

Abdelkader Benali

2 Achter de blauwe bergen

Mijn naam is Mohsin. Ik woon in Amsterdam-Oost. Een paar maanden geleden kwam ik op de Linnaeusstraat een oud-klasgenoot, Mitchell, tegen. Hij was van school gestuurd omdat hij op een schoolfeest een meisje had aangerand. Hij droeg een baard en had een mooie, blauwe djellaba aan. ‘Ik ben toegetreden tot de islam, broeder, khair’Allah’, zei hij en hij wees naar zijn baard. Ik gaf hem een boks, vuist tegen vuist, om m’n respect uit te spreken. Een bekering is niet niks. Zie maar in Amsterdam-Oost een goed gewaad te vinden dat je past. Echt. Mooie kleur blauw ook.

We liepen samen een eindje op. Hij had een probleem. Hij wees naar zijn leren tasje. ‘Een auto heeft me geraakt en mijn Louis Vuittontasje beschadigd.’ Ik keek naar zijn tasje maar kon geen schade vinden. Hij wees naar een hoekje waar een minuscuul krasje op lag. ‘Zesenhalve barki kosten ze’, zei hij. Ik moest slikken. Zeshonderdvijftig euro vind ik veel geld. Voor Mitchell was het niks.

‘Kan de verzekering betalen?’ Hij bleef maar tegen me aan praten over de verzekering, alsof ik hem daarmee kon helpen.

‘Heb je een foto gemaakt van het incident?’

‘Ik heb foto’s gemaakt. Ik heb alles, broeder. Khair, in’challah!’

Aan de rand van het Oosterpark bleven we staan. Hij was een nieuwe moslim met een tasje van zeshonderdvijftig euro. Hij legde zijn financiële situatie uit. ‘Ik heb drieduizend euro in mijn zak,’ zei hij, ‘meer heb ik niet nodig, Allah is groot!’

‘Wanneer besloot je moslim te worden?’

‘Omdat mijn vrienden het ook zijn, broeder.’ Natuurlijk. We namen afscheid van elkaar. Hij omhelsde me. Mitchell ging de ene kant op, ik de andere kant.

Sommige van je vrienden zie je daarna jaren niet meer, ook wanneer ze heel dichtbij wonen. Ze verdwijnen. Maar Mitchell kwam ik de volgende dag weer tegen.

‘Subhana’Allah!’ riep hij uit.

‘Salaam, Mitchell.’

‘Mijn nieuwe naam is Abu Talab.’ Hij was nog steeds boos om zijn beschadigde tasje. Het ging weer over de verzekering. Er zat geen schot in de zaak.

‘Ik ga naar m’n vrienden,’ zei hij, ‘die hebben vast wel een oplossing.’ Omdat ik niks te doen had ging ik met hem mee.

Zijn broeders waren de koffers aan het pakken. Ze hadden de grootste en goedkoopste koffer die ze op de Dappermarkt konden vinden gekocht. Koffers die migranten kopen als ze terugkeren naar het moederland en zo veel mogelijk mee willen nemen, alsof ze nooit meer gaan terugkomen. Koffers waar al hun ellende en al hun geluk in past.

‘Hayaak Allah’, werd ik begroet en ik werd daarna flink geknuffeld. Ze roken naar muskus, mirre en jasmijn. De geur van het herwonnen geloof dat eeuwig bevestigd moet worden.

‘Dit is een broeder’, stelde Abu Talab mij aan hen voor.

‘Ma’challah! Normaal hebben we een baard, broeder’, zei er een, zonder te vragen wie ik was, wijzend naar zijn gladgeschoren gezicht. ‘Maar die baard komt wel weer terug.’

‘Waar gaan jullie heen?’

‘Naar het Beloofde Land, in’challah. We verlaten het land van de ongelovigen. Ga je mee?’ Ik was nog nooit verder gegaan dan Parijs, waar het natuurlijk ook stikte van de ongelovigen.

‘Waar ligt dat Beloofde Land?’

‘Ma’challah, hij weet niet waar het Beloofde Land ligt!’ riep een van de broeders uit. Ze moesten lachen om mijn naïviteit. Ik voelde me dom.

‘Balad Sham’, zei er een.

‘Syrië, zoals het heet in het Westen, maar die entiteit erkennen we niet. Syrië is een koloniale, westerse uitvinding.’

Syrië was verder weg dan Parijs.

‘Is het niet gevaarlijk in Syrië?’

‘Daarom gaan we juist’, zei de andere jongen. ‘Omdat het er gevaarlijk is. We gaan het bevrijden van de ongelovigen, de munafiqoun, de lasteraars en de sjiieten. Zij die met hun ridda het land hebben weggegeven.’

‘Aan wie?’

‘Aan de ongelovigen. De westerlingen. Zij die achter de bergen verslagen moeten worden.’ Ik begon het te begrijpen.

‘En wat gaan jullie daar doen?’ Ze wezen met hun vingers naar boven.

‘Al-Hair, insjallah! Gods plan.’ Een van de jongens was de hele tijd religieuze teksten aan het reciteren. Ik verstond er niets van maar het klonk heel mooi. De koffers waren gepakt en het was tijd voor het gebed. Een andere jongen vroeg of ik mee wilde bidden. ‘Waarom niet’, zei ik. Hun verlangen om naar een plek te gaan waar ze grootse daden konden verrichten vond ik wel wat hebben. Achter de bergen wachtte de droom van overwinning en eeuwig respect.

‘Ik ga mee!’

‘Dan moet je wudu doen, want een moslim bidt.’

‘Ben je geen moslim als je niet bidt?’

‘Dan ben je een ongelovige.’

‘Oké’, zei ik en ik deed de rituele wassing.

Ze werden ongeduldig. Ze wilden snel bidden en vertrekken. Hun ongeduld deed me denken aan mijn vader wanneer hij in de auto op mijn moeder zat te wachten. Tijdens het bidden moest ik denken aan Lina, het meisje dat ik in het Westpoort winkelcentrum had ontmoet. We hadden een vage afspraak staan om elkaar te ontmoeten.

Het bidden ging sneller voorbij dan ik had gedacht. Ze waren helemaal klaar voor de reis. ‘Sommigen gaan via België, anderen via Schiphol. We ontmoeten elkaar aan de grens met Turkije. Dan gaat alles vanzelf, insjallah.’ De opwinding van de reis kreeg me ook te pakken.

‘Ben je verzekerd?’ vroeg een van de broeders.

‘Tegen wat?’

‘Reisverzekering met internationale dekking in geval van ongelukken. Als je iets overkomt dan word je gerepatrieerd.’

‘Ik denk het wel.’

‘Ma’shallah’, zeiden ze in koor.

Mijn vriend Abu Taleb ging niet mee. ‘Ik moet eerst m’n geld van de verzekering krijgen. Dan kom ik jullie achterna.’ De schade aan zijn tasje zat hem dwars.

Twee dagen later zat ik in de bus naar het oosten van Turkije. Ik was nog nooit zo ver van huis geweest. Mijn nieuwe vrienden wisten de weg, ik keek uit het raam en droomde weg. Ik had niet het gevoel dat iemand mij thuis miste. ‘Geniet maar van deze korte vakantie’, zei een van de jongens die zich Abu Sufian noemde. ‘Straks komt de strijd. Ze spraken luid, wat dat betreft waren het echte Amsterdammers. De Turken in de bus waren muisstil; ze leken ons maar rare snuiters te vinden. ‘Straks gaan we vuurwerk maken, fi sabili’Allah, insjallah.’ Bij elke busstop gingen de broeders achter elkaar staan om te bidden. Ik bad ook, mijn gedachten vlogen naar Lina, het meisje van het winkelcentrum.

‘Het is vanaf nu beter dat je niemand meer vertelt waar je heen gaat,’ zei een van de broeders, Abu Ghazal, ‘laat de te verrichten daden voor ons spreken.’

‘Ook geen whatsapp?’

‘Ook geen whatsapp.’ De grens kwam dichterbij, wat ze serieuzer maakte. Het laatste stuk ging in een krakkemikkige bus waar nauwelijks nog mensen in zaten. De bus kreeg pech. Om de tijd te doden gingen we tegen elkaar voetballen. We stelden twee groepjes samen. De broeders schepten er genoegen in om een team te vormen. Ze noemden zichzelf fc Umma en de andere ploeg noemden ze fc Turkije. Jihadistenhumor. Het was niet normaal hoe fanatiek ze voetbalden. Ze wonnen met 5-2, maar niet door hun techniek. Het was voetbal van hakken en duwen, niet de Ajax-school. Toen de wedstrijd afgelopen was werd de bal lek geprikt want, zo riepen ze, voetbal was de sport van de ongelovigen. Waarom ze dat niet voor het potje hadden gedaan, begreep ik niet. ‘Alleen Allah weet het beter’, zei een van de broeders, waaruit ik begreep dat hij het ook niet wist.

De bus zette ons af in Rihanli, niet ver van de Syrische grens. Als je goed keek kon je Syrië zien liggen. Het leek als twee druppels water op Turkije. Er hing een okerkleurige waas over het land, een kleur die steeds intenser werd. Het betoverde me. Hier spraken de mensen Arabisch, een taal die ik niet begreep en de broeders maar matig spraken, op de inschallahs en hayak Allah’s na. Toch leek dat geen belemmering te zijn om over de grens te komen. Talenkennis was geen vereiste voor de heilige strijd. Ik prees mezelf gelukkig met moedige jongens onderweg te zijn; ze gaven me geen seconde het gevoel dat ik in onveilig gebied was. Aan het einde van de avond zag ik nieuwe kleuren. Blauw zo blauw als uitgelopen ecoline.

We staken de grens over bij klaarlichte dag. Door een heuvelachtig gebied trokken we. Ik kreeg dorst maar durfde er niks van te zeggen. Waar Syrië begon en Turkije stopte zag ik niet.

‘Allah U-Akbar, Allah U-Akbar!’ schreeuwde een van de jongens het uit. Ze doken neer op de aarde en verzonken in een extatisch gebed. Ik ging achter ze zitten om niet uit de toon te vallen. ‘Eindelijk in Bilad A-Sham aangekomen, broeder’, en ze omhelsden me. Een Toyota pick-up bracht ons naar een kampement. Daar werden we ontvangen door een jongen die een Engels sprak dat ik nog nooit op televisie had gehoord. Hij kwam uit het ongelovige Liverpool. Wanneer zijn mobiele telefoon overging klonk er een deuntje van de Beatles, ‘Yesterday’. Hij was de leider. We kregen goed te eten en te drinken. Vooral de Red Bulls waren welkom. Daarna mochten we slapen.

De dagen erna werden gevuld met Red Bull drinken, bidden en gevechtsoefeningen. De jongen uit Liverpool was heel streng. Je mocht een maximaal aantal blikjes Red Bull drinken. Na een week gingen ze op hun eerste expeditie uit om, fi sibila Allah, Gods plan uit te voeren. Bij terugkeer hadden ze een Amerikaan bij zich, althans, ze noemden hem de Amerikaan. Hij werd John genoemd al geloof ik niet dat dat zijn echte naam was. De Amerikaan werd vastgehouden.

Na een tijdje begon ik me af te vragen wat mijn opdracht was in het geheel. De broeders konden me niet helpen, die hadden het druk met hun oefeningen. Ze zaten in een steile leercurve. ‘Ma’shallah,’ zeiden ze, ‘als je blijft bidden en om vergiffenis vragen, komt het goed.’ Aan die hoop klampte ik me vast. Om de tijd door te komen dacht ik aan de kuiten van Lina en trok me af.

Toen ik tegen de wens van de strijders mijn WhatsApp bekeek las ik de binnengekomen berichten van Lina die me vroeg waar ik uithing. Ik miste haar. De broeders lieten me gaan nadat ik had gezegd dat ik was gebeld door mijn broer met slecht nieuws over mijn moeder. Dat leugentje raakte een gevoelige snaar. Ik beloofde snel terug te komen.

Dezelfde Toyota pick-up waarmee ik gekomen was bracht me terug naar de grens met Turkije. Een herdersjongen bracht me tot aan Rihanli. Bij het verlaten van Syrië keek ik om naar wat ik achterliet om te zien hoe de heuvels in een blauw dat steeds zachter werd wegzonken. Van dat blauw nam ik afscheid.

Daar nam ik de bus naar Izimir en van daar boekte ik een vlucht terug naar Nederland. In de charter zat ik tussen de Hollandse vakantievierders. Ze waren allemaal dronken of heel erg moe. Een passagier had een gebroken been. ‘Wat heb jij gedaan?’ vroeg hij.

‘Ik was in Syrië.’

Hij lachte me keihard uit. Hij vertelde dat bier in Turkije de helft goedkoper is dan in Nederland. De hele reis vertelde hij moppen, de ene nog smeriger dan de andere. Ik wilde hem slaan. Ik weet niet waarom. Alsof hij mijn hele reis aan het verpesten was.

Terug in Amsterdam-Oost kwam ik mijn oude vriend weer tegen. Mitchell vroeg of ik hem kon helpen bij het fiksen van zijn probleem met de verzekering en het Louis Vuittontasje. Van de broeders heb ik nooit meer iets gehoord. John zag ik laatst op televisie langskomen. Ik hoop dat het goed met hem gaat. We kunnen niet allemaal geluk hebben in het leven.

#

Dirk van Weelden

3 Entree

Het was een warme middag, vroeg in de grote vakantie. Hij was op weg naar de diepe tuin achter het herenhuis waar een klasgenoot woonde. Henry, een jongen met stugge rode krullen die je uitbundig onthaalde als je onaangekondigd langskwam. Het zou vandaag niet anders zijn. Hij stelde zich de lome wiegende beweging van de hangmat voor, de ruisende schaduw onder de bomen en Henry die op een holletje chips en limonade zou aanslepen. En wie weet hing zijn oudere zus Julie er ook rond. Ze deed afwerend en onvriendelijk tegen Henry’s vrienden, die haar achter haar rug uitlachten om haar vooruitstekende boventanden. Ze hoefde hem niet aardig te vinden, als hij maar kon kijken naar haar lange, roodbruine haar, de sterke, rechte rug en haar borsten in het strakke zomerse hemdje, rond en hoog. Hij kon zijn ogen niet van haar afhouden, vooral als ze van een van de hangmatten naar de keuken liep, of iets uit het houten tuinhuis ging halen. Ze bewoog makkelijk en onbedoeld sierlijk. Al ging het veel te snel, toch leek het dan alsof hij naar slowmotionbeelden keek.

Het was niet ver lopen naar Henry’s huis. Een golf van geluid spoelde over hem heen toen het licht op groen ging op het kruispunt achter hem. Scooters en twee bulderende Harleys schoten voorbij, de stadsbus volgde zwoegend en sissend. De stad was al dagen oververhit en alles leek pijnlijk fel op te lichten in de zon, en nóg meer geluid te maken of te weerkaatsen dan anders. Op voorheen geurloze plekken wemelde het opeens van doordringende geuren en stanken. Hij liep langs wat ze de oude schoenwinkel noemden, niet omdat die langer bestond, maar omdat het een schoenwinkel was voor ouwe wijven. Ernaast zat een broodjeszaak, waar het nu extra druk was. Mensen stonden op de stoep aan bekers frisdrank te lurken of wurmden zich tegen de stroom in naar binnen om een ijsje of warme wafels te halen. Toen hij naar de etende mensen keek en de wafelwalm inademde kwam er een wee en misselijk gevoel opzetten. Maar snel doorlopen.

Er waren ook al winkels dicht vanwege de vakantie, zoals de bloemenwinkel en de kantoorboekhandel. Hier was het stiller en misschien viel het hem daarom meteen op dat de deur van de apotheek openstond. Vreemd, de strenge dames in witte jassen herinnerden iedereen er doorgaans aan dat de weldadige koelte in de winkel niet gratis was.

De medicinale geur was deze keer niet onaangenaam, eerder zacht, de belofte van verzorging en ontspanning. Het was stil en hij zag niemand. Hij stapte behoedzaam naar binnen, en bewoog met ingehouden adem richting toonbank. Onderweg hield hij even halt en keek in alle richtingen om zich heen. Nee, ook niet bij de planken met babyspullen en wetenschappelijke zonnebrandcrèmes. Komend bij de toonbank rook hij de schaal met drop en andere snoepjes. Het was zo stil dat hij het brommen en tikken van de tl-buis hoorde achter een reclame voor antirimpelserum. De deur naar het kantoortje achter de winkel stond open. Geen geluid en geen beweging.

Hij was nog altijd bevangen van verbazing. Zijn bewegingen vertraagd, zijn zintuigen op scherp. Geen begin van een reactie, een oordeel of een plan. Het kwam niet in hem op iemand te roepen of te gaan zoeken in het kantoor achter. Zelfs niet toen zijn oog viel op de kassa, die openstond, de gapende zwarte vakken in de lade, waarin alleen nog wat kopergeld te zien was. Hij deed een stap achteruit. Kippenvel in zijn nek, hij ademde diep uit. In zijn bovenbenen kon hij het voelen opkomen, het moment waarop hij het op een lopen zette en naar buiten stormde.

Hij schrok, als van een vuistslag vol op de maag, van het schuivende geluid van een sandaal en van de aanblik van de jonge vrouw die hurkte voor een lage houten kast, de deur open. Helemaal rechts in de hoek van de winkel, half verscholen achter een rek met folders met medische informatie. Hij vergat naar adem te happen.

Ze droeg een zwarte spijkerbroek en een lichtblauw shirt met kraag en korte mouwen. Ze had halflang donker haar met slagen en golfjes, donkere rechte wenkbrauwen en ogen die hem meteen vastgrepen, hij voelde het in de keel. Ze was niet bang, maar je zag in haar blik de scherpe lijn tussen aanval en vlucht als in de ogen van een wild dier. Vanaf het moment dat hij de apotheek was binnengelopen had hij geen enkele verboden handeling verricht, zelfs niet eens gedacht aan het jatten van snoep, pillen of condooms en toch was het of zij hem betrapte. Hij bevroor.

De vrouw raapte de witte doosjes op die ze uit de kast gezocht had, griste zonder haar ogen van de jongen af te houden een smoezelig canvas rugzakje achter de kastdeur vandaan en propte alles erin. Ze kwam overeind, en bleek van zijn lengte, met nogal brede schouders in het dunne hemd. Ze zag dat hij allang had willen wegrennen, maar het niet kon.

De glimlach leek voor haarzelf, niet voor hem bedoeld. Hij schrok van de arm, die uit de rugzak schoot met een halfvol flesje bronwater. Ze kwam op hem af.

‘Hier, neem een slok. Vieze airco, krijg je een droge bek van.’

Het water was lauw. Op het moment dat hij het flesje teruggaf, vroeg ze:

‘Ken je de stad goed?’

‘Wat bedoel je? Ik ben hier geboren, maar ik weet natuurlijk niet alles.’

Ze trok een vies gezicht.

‘Goor, dat lauwe water. Kom, dan gaan we wat kouds drinken. Ik denk wel dat je me kunt helpen.’

Ze raapte een kartonnen doos op en drukte die in zijn handen. Het ding woog bijna niets, zijn zweethanden maakten donkere plekken op het lichte bruin. Hij liep achter haar aan en verbaasde zich erover hoe vanzelfsprekend dat was.

Bij de deur zette ze een zonnebril op en vroeg: ‘Een rustig café met een tuin of een binnenplaats, links of rechts?’

Ze bestelde een zwarte koffie, een jus en een glas mineraalwater met prik. Hij een cola. De tuin achter het café was verder leeg. Een paar tafeltjes met marmeren blad en tuttige vaasjes met bloemen. Er lagen grote vierkante tegels, beschadigd en oranjerood, zo oud, dat ze afkomstig leken uit een middeleeuws klooster. Hij zat op het randje van de klapstoel, alsof hij ieder moment zou wegrennen.

Hij betrapte zich erop dat hij zich concentreerde op geluid van ver weg, de passerende vuilniswagen, een hoog boven de daken krijsende zwaluw, het sissen van de espressomachine voor in het café. Nog altijd had hij geen idee wat hij haar moest zeggen of vragen, maar hij had geen zin om weg te lopen. Waarom wist hij niet, maar het leek belangrijk om bij haar te blijven.

‘Heb je nog wat tijd? Ik ben helemaal niet bekend in de stad en ik moet voor drieën die doos afgeven in snackbar de Pinguïn, ken je die?’

‘Ja, dat is vlakbij, nou ja, niet ver.’

Ze knikte alsof ze dat al wist, of wist dat hij de Pinguïn kende. Met een leren bandje dat om haar pols zat bond ze haar haar in een slordige lage knot. Het gebaar waarmee ze de knoop aantrok was gedecideerd, bijna militair.

‘Wil je me ernaartoe brengen? Ik heb geen zin in dat gezoek.’

‘Da’s goed.’ Hij werd op slag rustiger en ging wat makkelijker op de stoel zitten.

‘Is ze even bezig?’ Ze knikte met een schuine hoofdbeweging naar het café en bedoelde het mollige meisje op roze gympen dat hen bediend had. Zij zat net te veel in de hoek van de tuin, maar hij kon als hij zich draaide tot voor in het café kijken. Het meisje was tafels aan het dekken aan de straatkant. Hij knikte.

Ze deed de brede leren riem los en gleed, even opwippend van de stoel en sneller dan hij voor mogelijk had gehouden, uit haar zwarte jeans. Ze rolde hem op en stak hem in haar rugzakje. Daaruit diepte ze een flessengroen zomerjurkje op dat ze uitklapte zoals hij zijn moeder dat weleens met een tafelkleed zag doen, met een zweepslag. Ze stond op en stapte in het jurkje. Hij kon het niet helpen dat hij naar haar pezige bruine benen en zwart satijnen slipje bleef kijken. Ze ging zitten en trok haar shirt uit, legde het op tafel. Hij keek naar de kuiltjes bij haar sleutelbeenderen, haar borsten in de zwarte glanzende beha, ieder een hand vol.

Ze ademde diep uit en grijnsde naar hem.

‘Je kijkt je ogen uit, hè?’

‘Sorry.’

‘Nee, kijk zo veel je wilt. Dat is goed voor je.’

Terwijl ze haar armen in het jurkje stak en over haar schouders drapeerde, stond ze op.

‘Kun je de rits even dichtdoen?’

Hij stond op en ritste het jurkje dicht. Haar gebruinde hand met de dikke roodkoperen ring om haar duim tilde de knot een beetje op.

Ze pakte haar shirt van tafel en stak het hem toe. Werktuiglijk pakte hij het aan.

‘Doe je T-shirt uit en trek dit aan.’

‘Waarom?’

‘Dan lijken we niet meer op die twee die de apotheek uit liepen. Doe je ook deze pet op.’ Uit haar rugzak kwam een dubbelgeklapte honkbalpet. Roestig roodbruin met een grote D erop. Rafels aan de rand van de klep.

Hij trok zijn T-shirt over zijn hoofd.

‘Nou, jij ziet er gezond uit. Wat voor sport doe je?’

‘Zwemmen.’

‘Nee, nou mag ik even kijken, wacht even met dat shirt.’

Hij keek haar recht aan. Nam ze hem in de maling? Ze fronste haar voorhoofd en kwam voorover om een hand op zijn borst te leggen. Hij deinsde achteruit.

‘Ben je goed?’

‘Bij de club misschien net boven de middenmoot.’ Zijn stem klonk een beetje wiebelig, dat had hij wel door. Hij pakte het lichtblauwe shirt en trok het snel aan. Het paste net, maar zat strak om de borst en in de oksels. Daar voelde hij natte plekken in de stof.

‘Hoe oud ben je eigenlijk?’

‘Zestien.’

‘Shit, ik had je achttien of negentien geschat.’

‘En jij?’ Hij keek naar haar handen en slikte. Snel nam hij een slok cola.

‘Ik ben zevenentwintig. Maar van binnen veel ouder.’ Ze pakte een sigaret en stak die aan. Ze bood hem er ook een aan, maar hij weigerde.

‘Hoe kun je nou van binnen ouder zijn? Heb je een ziekte?’

Ze schoot even in de lach.

‘Misschien is het wel een ziekte.’ Haar glimlach was niet zelfverzekerd als eerder, ze leek even niet te weten hoe het verder moest. Het was stil en hij aarzelde of hij zou doorvragen.

‘Staat je goed, dat shirt. Je schouders en armen komen er mooi in uit.’

In een opwelling knikte hij onverschillig en rekte zich uit. De armen hoog boven zijn hoofd gestrekt en hij geeuwde. Daar moest ze om lachen en ze kwam voorover in een wolk van sigarettenrook.

‘Ik mag jou wel. Hoe heet je eigenlijk?’

Hij zei zijn naam.

‘Ik ben Tanja.’

Ze trok haar wenkbrauwen op terwijl hij sprakeloos in haar ogen keek. Hij zat rechtop, zijn handen gevouwen in zijn schoot; hoe kwam hij hier terecht? Waar was hij?

Bij de Pinguïn zat een klant op een kruk naast een vitrine met blikjes frisdrank. Een uitgezakte vent van in de veertig met een pilotenbril. Een paarse polo. Zoals Tanja had opgedragen, zette hij de kartonnen doos naast de man op de kruk, draaide zich om en betaalde aan de balie een blikje fris. Het klopte dat de man in de paarse polo toen een bruine envelop op de balie legde. Nadat hij het blikje fris uit de koelvitrine gehaald had, pakte hij de envelop en liep naar buiten. Om de hoek, op een bankje bij de brug zat Tanja op hem te wachten. Ze sprong op toen hij kwam aanlopen, sloeg uitgelaten een arm om hem heen en kuste hem in zijn nek, vlak onder zijn oor. De envelop verdween razendsnel in haar rugzak.

‘Dank je wel, je bent een schat!’

Zijn hand was al onderweg, automatisch een baan om haar middel zoekend, alsof hij zoiets iedere dag deed, haar al jaren kende, of het bij tientallen vrouwen had gedaan. Maar ze stapte van hem weg en blies de lucht uit met bolle wangen. Opgelucht.

‘En nu?’ vroeg hij.

‘Ik heb honger, en jij?’

Ze aten couscous met lamsvlees en gestoofde groenten, in kleermakerszit op kussentjes op een Perzisch tapijt aan het water, de tajines tussen hen in. De stad gonsde van de zomerse drukte. Cabriolets met harde muziek, bootjes met borrelende mensen, groepen toeristen op kroegentocht. De hemel begon te verkleuren, er stak een briesje op, de avond kwam eraan. Ze vertelde over een reis door Marokko, een dag wachten op de bus in een stoffig bergdorp waar het angstaanjagend stil was en het leek of de zon zo hard scheen dat de tijd niet vooruit was gekomen sinds 1910.

De karaf met rode wijn was snel leeg. Ze maakte er een punt van die tot de laatste druppel eerlijk te verdelen. Ze betaalde uit de envelop.

‘Ik moet nog wat afleveren buiten de stad en ik zie op tegen de reis alleen. Wil je met me mee, dan kunnen we onderweg nog wat kletsen?’

‘Is het ver?’ Zonder telefoon op zak was het makkelijker alle gedachten aan thuis, zijn moeder, zijn kamer te verdringen. Het was alsof hij al op reis was, ver van huis.

‘Nee, nog geen uur rijden, misschien maar iets meer dan een half uur. Ik vind het fijn bij je. Je hebt nog zo weinig over jezelf verteld, ik ben nieuwsgierig.’

‘Maar ik ken je helemaal niet’, stamelde hij en hij verbaasde zichzelf daarmee. Ze nam zijn gezicht tussen beide handen. Hij rook een mengsel van haar parfum, haar zoetige zweet en het gekruide eten.

‘Dat bedoel ik nou precies’, zei ze en ze kuste hem op het voorhoofd. Toen ze hem losliet leek zijn hoofd groter geworden en de huid van zijn voorhoofd dunner.

Op de achterbank van de taxi lag ze tegen hem aan, zijn arm om haar heen, zijn hand zelfbewust boven op haar heup. De chauffeur draaide slome dubreggae, de bassen trilden door in de achterbank.

‘Ik wed dat je geen zussen hebt’, zei ze.

‘Nee, dat klopt. En jij?’

‘Ik heb twee zussen en twee broers, maar jij hebt ook geen broer, denk ik.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Door hoe je naar me kijkt. Er is iets heel stils in je. Ik zie jou naar je moeder kijken, wetend dat niemand jou ziet kijken. Geen broer, geen vader.’

‘Ik heb een vader, net als iedereen. Alleen, hij is al zes jaar weg.’

‘Dat bedoel ik. Kijk je veel naar je moeder?’

‘Nee, hoezo?’ Voor het eerst ergerde ze hem.

‘Sorry, dat was zeikerig van me.’ Ze richtte zich op en maakte zich los van zijn arm. Ze staarde uit het raam en speelde met de koperen ring om haar duim.

‘Waar gaan we eigenlijk naartoe?’ vroeg hij.

‘Dat is de mooiste vraag die je vandaag gesteld hebt. Naar Mitchell. Hij is illegaal en seropositief en ik breng hem zijn medicijnen.’

Het duurde even voordat hij de gebeurtenissen van de dag op een rij had. Er waren nog veel vragen open, maar hij wist niet wat hij zeggen moest. Omdat ze naar buiten bleef kijken in de zomerse duisternis met bewegende autolichten en het ordelijke patroon aan lichten van een vinexwijk, legde hij zijn hand op haar schouder.

Ze keek hem aan alsof ze elkaar al jaren kenden en hij met niemand zo kon praten en zwijgen als met haar. Ze knipperde niet, ze glimlachte niet, ze bekeek hem, zoals zijn moeder tegen de leerlingen in haar meditatieklas zei dat ze moesten kijken naar de lotusbloem in de schaal in het midden van de kring.

‘Als we er zijn geef ik je geld mee voor de terugreis, oké?’ Haar stem was bijna gefluister, zo zacht.

En ze kuste hem teder op zijn mond. Kort, met ontspannen, gesloten lippen. De taxi schoot door het donker naar een dorp waar hij nog nooit van gehoord had. Tanja zei dat hij terug naar huis moest, dat het voorbij was. Maar het was net begonnen, het was volop aan het gebeuren!

Ze pakte zijn hand en kuste die.

‘Je bent oké, jij wordt een goeie vent. Je hebt me er echt doorheen geholpen vandaag, daar ben ik je dankbaar voor.’

Ze liet zijn hand niet los en haar glimlach was anders. Niet spottend en stoer, zoals in het begin; niet onzeker, zoals later, maar als een omhelzing waarmee je een oude vriend begroet.

‘Vind je me eng?’ Voor het eerst, in dit schemerlicht van de taxi zag hij lijntjes om haar ogen, haar leeftijd, en vroeg zich af wat ze in die elf jaar dat ze ouder was dan hij had meegemaakt.

‘Nee, ik geloof van niet. Ik vind het tof dat je me niet als een kind behandelt en ik vind je vreselijk mooi om naar te kijken.’

‘Wat zie je dan?’

‘Je verbaast me de hele tijd. Alles wat je doet en zegt verrast me, ik heb het idee dat als ik bij je ben letterlijk alles kan gebeuren, zomaar, ieder moment.’

‘En dat is mooi?’

‘Ja, ik val op vrouwen. Bij een vrouw is dat heel mooi.’ Het was even stil en hij hoorde haar diep uitademen.

‘Beloof je dat je vannacht naar huis gaat?’

Hij knikte en keek naar buiten, naar de bewegende nacht van de snelweg. Ze passeerden kantoorgebouwen, de onverlichte ramen als glimmende zwarte gaten in het beton. Hij stelde zich voor dat ze open waren en zwermen zwaluwen in lange slierten naar binnen vlogen en er aan de andere kant weer uit vlogen, pijlsnel, in een naar zichzelf terugkrullend lint, eeuwig door. In en uit. De stem van zijn moeder, die zei: Wees een zachtjes klepperende deur, met je adem die in- en uitgaat, open en dicht, laat de lucht eruit stromen en vertrouw erop dat je weer zult volstromen, vanzelf, je hoeft nergens heen, je hoeft niets te doen, je bent hier, je rust onbeweeglijk in jezelf en je leeft, je hebt geen reden nodig.