Yvon Né

Het scheve meisje

Uitgeverij De Geus

breda 2016

© Yvon Né, 2016

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Corbis/HH

isbn 978 90 445 3672 0

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2016.

1.

In een vroeg stadium toont het materiaal de voortekenen. Neem nu deze foto. Zwart-wit. Dat meer zegt dan kleur. Op de voorgrond mijn ouders. Ze hebben elkaar kort daarvoor leren kennen en verschijnen nu al samen in vermomming. Sinterklaas is twee meter lang en het kruintje van Zwarte Piet komt langs de lat aan de één meter vijfenvijftig. Lichaamslengte is op de foto niet vast te stellen, maar de informatie is uit betrouwbare bron. Moeder is achttien jaar jong en vader dertig.

Een goed stel, vinden de collega’s op kantoor. Ze zien in één keer de contrasten scherp naast elkaar. Dat mag in hun omgeving en tijd de naam ‘experiment’ dragen. Want verschillen in vorm en kleur staan hier onder strenge controle en mogen al helemaal niet in het oog vallen.

Het gezicht van moeder is een zwart ovaal, dat het plaatselijke licht volledig absorbeert. Twee witte plekjes blijven open en reflecteren het licht. Zo weten toeschouwers waar haar ogen zich bevinden. Een onscherpe veeg geeft aan waar de mond moet zijn. Vader draagt een lange donkergrijze baard. Zijn gezicht is tot enkele centimeters onder de ogen grijs, in werkelijkheid waarschijnlijk roodachtig geschminkt. Vaders mantel is donkergrijs, met zekerheid rood, moeders pietenpak lichtgrijs, van onbekende kleur.

Achter moeder bevindt zich een zwarte rechthoek, waarvan onduidelijk blijft of het een deuropening is of een zwart doek. Het zwart is te diep om rood te kunnen zijn. Achter vader staat of hangt een wit paneel met daarop in zwarte contouren een tekening van het paard van Sinterklaas en op het paard de heilige man zelf. Het hoofd van deze getekende Sint bevindt zich te hoog voor de lens. De kartelige fotorand gaat dwars door zijn hals.

De gezichten van mijn ouders zijn naar de fotograaf toe gekeerd, links van hen, maar de ogen van beiden draaien naar rechts weg. Het geeft ze een angstige en schuldbewuste uitdrukking. Sint en Piet vertegenwoordigen hier niet een heilig gezag, zo lijkt het. Een of andere autoriteit onderwerpt hén aan een verhoor en zij hebben nog geen idee wat ze zullen antwoorden.

Twee lastige kwesties openbaren zich. Allereerst het vinden van de juiste antwoorden op vragen die aan hen gesteld worden. Nog lastiger is het vinden van juiste vragen die zíj moeten stellen. Aan anderen in hun directe nabijheid en vooral ook aan zichzelf. Voorlopig biedt Sint het publiek zijn met een wit, rechthoekig kleed bedekte schoot, en toont Piet haar witte, volmaakt ronde kraag. Het zorgt voor een afgewogen compositie. Op de foto domineert hoopvolle verwachting.

Ik sta al een hele tijd achter het zwarte doek. Vanaf het moment dat ze met elkaar kennismaken is daar mijn plaats. Moeder is dan pas zeventien. Vader negenentwintig. Ik heb lange tijd gedacht dat zowel hun ontmoeting als mijn geboorte een toevalligheid is, een onbeduidende speling van het lot. Inmiddels weet ik dat een dergelijk lichtzinnig toeval niet kan bestaan. Niets is zonder reden. Wat me overkwam heeft direct een richting.

Mijn toekomstige ouders zullen niet in staat zijn de hoofdlijn in de plannen voor hun kind te veranderen. Zo is daar de objectieve dwang van erfelijke eigenschappen en bloedband. Zij voeden de noodzakelijke angsten. Ook zetten ze me spoedig aan het belang van het gezin te relativeren ten gunste van ontmoetingen elders. Verwantschappen op andere niveaus wachten op ontdekking. Deze ouders in wording duwen me langzaam en consequent in de richting van een bestemming die nu nog schimmig is. Alsof een camera met een open sluiter een opname maakt van een verschijning die onophoudelijk beweegt.

Mijn verbinding met deze twee mensen is gebiedend én los. Een haperend contact dat soms letterlijk de adem doet stokken, soms het hele lijf onder stroom zet. Het houdt boodschappen tegen. Lang voor ik dit erken, ben ik een luisterend oor geworden voor wat mijn eigen ziel me dicteert.

Dit klinkt gemakkelijker dan het is. Ik hoor stemmen op grote afstand. Zijn het wel stemmen? Zo klinken kleine bergstromen ook. Ik hoor fellere tonen, bellen, een trompet die van boven lijken te komen. Of is dit alles toch niet meer dan een zacht gezoem? Wanneer ik me inspan valt hierin enige harmonie te beluisteren. Wat me vooral bezighoudt is wat de tonen zeggen.

In de ogen van mijn directe omgeving ben ik volstrekt onbeduidend. Dat is van cruciaal belang. Ze zien me over het hoofd. Zo lang mogelijk en dat is onaangenaam.

Om te beginnen sta ik ruim vier jaar achter het zwarte doek. Een klein deel maar van de tijd die het hele traject vraagt. Die vier jaren vliegen voorbij. Moeder is eenentwintig als ze van mij bevalt. In de Nieuwstraat.

Het zwarte doek gaat opzij. Dit onderdeel van de reis verloopt zonder ontberingen. Ik kom naakt aan. Pas na seconden schreeuw ik om oordopjes en een zonnebril. Niemand toont zich daarover verbaasd of ontsteld. Dit is niet het moment om spijt te hebben van een geboorte. Het is al gebeurd. Vader is direct enige minuten uit beeld. Moeder lacht naar mij en lijkt daarin onverstoorbaar. En kijk, vader voegt zich alweer bij haar. Ook ik bereid een glimlach voor. Hij ligt nog puntgaaf in mijn geheugen. Ik hervind die stille, onzichtbare lach waardoor ik me goed voel.

Welke plaats heeft géén Nieuwstraat in zijn oude centrum? Nog eeuwen na aanleg geeft zo’n straatnaam het signaal af van nieuwheid. Nieuw ben ik, o ja, dat ben ik. Daar, op nummer 32-1, een bovenhuis met trapgevel, precies daar kom ik op de wereld. De trapgevel roept me toe: ‘Jij gaat stapje voor stapje, jij gaat op en af, en af en op, en opnieuw. Het kost je moeite, kind, o ja. En je gaat het doen. Je zult stappen terug doen, zo zal het je voortdurend toeschijnen, van drie naar twee, van twee naar een. En pas dan weer een, twee, drie.’

vis, vis, lange vis

die vannacht gevangen is

van één, van twee, van drie

sta niet op! sta niet op!

of je krijgt het koord al op je kop

van één, van twee, van drie, sta op!

Ik wil wel springen. Het liefst wil ik springen. Aan één stuk door, met reuzensprongen, hoog gaan en ver. En sprongen overslaan. Vandaar die trapgevel in het front boven het dak van mijn adres, die mij roept om een belofte te doen. Goed, ik beloof het, ik zal het proberen, zal me oefenen in kleine sprongen maken. Het lukt me niet. Kleiner! Ik word zo vrolijk van die sprongen. Ze kriebelen in mijn vlees, maken mijn hele stelsel wakker, bij elke sprong opnieuw. Het ziet er doldwaas uit. Ik val geregeld.

‘Is ze niet goed bij haar hoofd?’

‘Ze kan zich erg moeilijk bij één ding houden.’

‘Ze slaat graag de tussenstappen over.’

‘Ze doet haar best.’

‘Ze wil meteen bij het eindpunt aankomen.’

Stop! Zover is het nog helemaal niet. Ik kijk naar de tekens, hoor mensen iets roepen en ik glimlach. Ik ben wat je noemt een opgewekte baby. Zelden huil ik. Het is van belang om krachten te sparen. Om aldoor goed op te letten. Er staat me wat te wachten. Dat ben ik op dat moment nog niet vergeten. Ik ben immers pas een paar weken oud.

Voor mijn ouders is een baby een buitensporigheid. Te nieuw. Onwennig kijken ze naar me. Onwennig zetten ze me hier neer en dan weer daar. Kan dat wel? Oei, dat hoofdje, dat nekje! Totdat het gewoon wordt mij op te pakken, te wassen, toe te prevelen. Ik versta er niets van, wat bedoelen ze? En ze leggen me terug. Hun gebaren zijn na een paar maanden routineus. Ze gooien me omhoog en vangen me weer op, zetten me op vreemde plaatsen neer. Vader tilt me hoog op de kast. Moeder stalt me in een kartonnen doos. Ik blijf daar rustig zitten en glimlach. En zij lachen me voluit toe. Of ze lachen me uit. Elke reiniging in het plastic badje is een massage. Alsof mijn bloedsomloop tot stilstand is gekomen en ik moet worden gereanimeerd. De washandjes zijn van zand. Ik glimlach. Ze bedoelen het goed. Het gaat erom proper te zijn en bangelijkheid moet worden weggeschuurd. Ze hebben er plezier in. Ze kietelen me en we lachen alle drie. Ik kronkel als een vis.

Ik ben een veel te lange baby. Het valt iedereen op die komt kijken. Dat maakt me aantoonbaar minder een baby. Mijn knuffelwaarde is anders dan die van de korte bolle exemplaren. De kwesties geven een kronkel in mijn rug. Ik keer me ervan af en schakel door in mijn groeiversnelling. Meteen in z’n twee.

‘Wat is dat kind scheef!’ roept de arts op het consultatiebureau. ‘Een bocht in een rivier.’

Ja, dat weet ik ook wel. Als een vis heb ik geprobeerd weg te glippen uit het deinende sleepnet van september. Het was me zeker gelukt wanneer ik niet vast had gezeten aan mijn contract met Weegschaal. Vanwege het dubbele karakter van dit teken uit de zonneweg, heb ik een stevige band met onverenigbare krachten. Daar gaat het om. Slechts een fractie voorbij de grens van Maagd geboren. Een mislukte ontsnapping. Was ik maar iets langzamer geweest, dan was me de praktische aanleg van Maagd toegevallen, die het leven veel comfortabeler maakt.

‘Scheef!’

Moeder schrikt van dit woord en kijkt naar me. Ik heb een onuitwisbare vlek.

‘Scoliose.’

Veel o’s. Paniek. Een hoogdravend woord. En niemand geeft uitleg. Van behandeling is geen sprake. Behalve de ‘therapie’ van de verpleegster die me één keer mag onderzoeken. Ze keert me ruw om en om. Mijn ledematen zijn de flippers in een flipperkast die zij bedient. Zelfs moeder is het te gortig. Ze neemt me snel mee naar huis. Het ongemakkelijke ‘scoliose’ vergeet ze zo snel mogelijk. Het woord ‘scheef’ blijft. Het jeremieert in moeders hoofd. Een oorwurm die zich met zijn harde ‘g’ en dubbele ‘ee’ al te gemakkelijk vastzuigt. Zij ziet de scheefte ondubbelzinnig voor zich. Het beeld van mijn achterkant is een hachelijk geval van onbalans.

Ze denkt niet dat zoiets overgaat. Je zult het zien. Omdat het rugje niet goed is, valt vroeg of laat het hele boek uit elkaar. Terwijl het verder als nieuw is. Het is ook te mooi om waar te zijn dat mijn bloed goed is. Moeders bloed behoort tot de negatieve groep die kans geeft op resusbaby’s. Had haar bloed mijn positieve, ‘andere’ bloed gezien als een overduidelijk ‘vreemde’ indringer, dan zou het nog voor mijn geboorte afweerstoffen tegen mij hebben aangemaakt. Dat gevaar is bezworen. Nu is daar onverwacht die constructiefout. Voor mijn ouders een behoorlijke tegenvaller.

Het verschijnsel gaat in feite verder dan een constructiefout. ‘Scheefheid’ is een begrip binnen de waarschijnlijkheidsrekening. Deze tak in de wiskunde heeft me van aanvang af in zijn greep. De wiskundige scheefheid is een rekenmaat van asymmetrie. De pieken en dalen kleven aan elkaar tot een suikerspin van ongeregelde uitschieters. Hun gemiddelde ligt duidelijk uit het midden. Het verbaast me niks. Ontsnappen doe je aan de randen. Ik val naar één kant. Naar deze of naar die. Mijn scheefte is mijn band met de ontsnapping.

Dat ik drie maanden na mijn geboorte gedoopt word, goed, daarmee stemmen mijn ouders in. Uit respect voor de gelovige grootouders van moederskant. Maar die doopkaart, die verschrikkelijke doopkaart stoppen ze heel gauw weg. Ze lezen nooit in de Bijbel. Niemand heeft ze naar een passende regel gevraagd. De dominee die de doophandeling verricht is een onbekende die ze nooit hebben gezien of gesproken. Tijdens de dienst leest hij de bijbelverzen hardop voor.

Ze horen de woorden en schrikken hevig. Ben ik er zelf mee gekomen? Dat moet in de tijd achter het zwarte doek zijn geweest. Kreeg ik ze van iemand aangereikt en heb ik ze toen gretig aanvaard? Hoe het ook zij: de tekst past bij mijn situatie en is een aanwijzing voor mijn route. Mijn ouders al direct schrik aan te jagen, was nooit mijn opzet. Het is een geheugensteuntje, in geen geval mag ik vergeten wat me te doen staat.

De doopkaart gaat in een lade en krijgt geen plaats in het album bij het geboortekaartje en de foto’s. Welke lotgenoten uit hetzelfde oord en tijdsbestek zijn toen met diezelfde verontrustende woorden belast? Of hebben ook zij om een nadrukkelijke geheugensteun gevraagd? Dat moet ik wel aannemen. Ik krijg de tekst overigens pas meer dan een halve eeuw later weer onder ogen, nadat moeder me een stapeltje schoolrapportjes overhandigd heeft met de doopkaart ertussen. Ik lees de tekst hardop, tranen schieten me in de ogen.

‘Indien de wereld u haat, weet dan, dat zij Mij eer dan u gehaat heeft. Indien gij van de wereld waart, zou de wereld het hare liefhebben, doch omdat gij van de wereld niet zijt, maar Ik u uit de wereld uitgekozen heb, daarom haat de wereld u. Johannes 15: 18,19.’

Mijn hart wil naar buiten hollen om luid te protesteren.

‘Wie heeft dit bedacht?’ roep ik.

‘Ik ken de tekst niet’, zegt moeder geschrokken.

Ze is die hele doopkaart vergeten. Het is een vervloeking. Zo klinken deze woorden ons beiden in de oren. Een lot van doem dat zich zal voltrekken. Gelukkig blijkt mijn geheugen ruimer dan ik. En sneller. Vliegensvlug werpt het zijn licht op de tekst.

‘Weet je het nog, het zwarte doek? Je komt toch ook niet van hier?’

‘Eigenlijk is het best een mooie tekst’, hoor ik mezelf zeggen. ‘Nu ik er wat langer naar kijk, krijgt hij een andere betekenis. In wezen is het een prachtige tekst.’

Mijn ontroering is oprecht.

Na een half jaar verhuizen we naar een klein appartement in een van de gloednieuwe flatgebouwen met drie woonlagen aan de zuidkant van het stadje. De naoorlogse geboortegolf maakt dat er veel gebouwd wordt voor gezinnen. Woonwijken met gezinswoningen en flats worden in één keer gepland. Het moet snel en goedkoop. Drie maanden voor mijn geboorte neemt het gemeentebestuur het besluit om de flats te laten bouwen. Hoogbouw is een nieuw fenomeen in de plaatselijke stadsuitbreiding.

In de lente van mijn eerste levensjaar zijn ze gereed. Mijn ouders houden van geplande vooruitgang en van nieuw. Mijn geboortehuis is niet voor niets een oud huis. Ik neig naar wat me toevalt en naar het oude, dat altijd al was. Ik leef nog in het besef dat ook planning aan toeval onderhevig is en nieuw niet wezenlijk nieuw. Waarom zou ik ontzag hebben voor progressieve tijdschema’s en modes die verdwijnen om weer terug te komen? Mijn geboorte loopt direct ver vooruit op mijn leven. Wat ik doen moet is opletten, zo weinig mogelijk bewegen. Gebeurtenissen komen vanzelf op me toe. Hun toevloed zal me bewegen in die ene richting die me past.

Ik hou mij aan het balkon vast, kan nog nauwelijks staan. Mijn hoofd is even groot als de gaten in de betonnen balkonwand. Het is alsof ik erdoorheen val. Ons balkon heeft acht gaten. Op de wijze van twee keer de vijf ogen van de dobbelsteen naast elkaar wanneer de binnenste met hoekposities precies op elkaar zijn gelegd. Dat is tien min twee. Acht gaten om doorheen te vallen. De wereld is duizelingwekkend. Met al haar ogenblikken. Altijd en overal. Ik ben niet van de gaten weg te slaan.

Kijk, daar staat onze eend voor de deur. Een grijze. En daar vlakbij de kinderwagen.

‘In die wagen lig jij’, legt moeder uit.

De foto toont ook moeder. Ze staat op het balkon op de eerste verdieping. De deur van de gedeelde entree staat open. Waar is vader? Het kind dat ik ben begrijpt er niets van. Waarom zijn de mensen die ik zo goed ken niet bij elkaar? Waarom staat moeder zo ver van mij vandaan? Wat doe ik daar zo alleen op straat?

Terwijl ik door het fotoalbum blader, overvalt mij een immens verdriet. Ik barst in tranen uit. De uiteengerukten, de achtergelatenen, al die mensen die weggingen, de mensen die er niet meer zijn, de eenzaamheid van allemaal. Het is een onweer dat in mijn lijf inslaat. Ik zie de slachtoffers. Hoor hun klachten.

Moeder probeert me op te beuren. Ze snapt niet wat ik bedoel en ik kan het haar niet uitleggen. Er is geen taal, ik kan alleen mijn wanhoop tonen. Dan neemt ze me abrupt het fotoalbum af en zet het op een hoge plank. Die foto’s mag ik nooit meer inzien. Van nu af aan zijn ze verboden materiaal.

Alleen zijn is angstig. Denken aan alleen zijn is verboden terrein. Een terrein dat ik ondanks het verbod goed blijk te kennen.

De Breitnerstraat is de lange hoofdstraat in de schildersbuurt. Aan de noordelijke kant komen daar de Rembrandtlaan, de Jan Steenstraat en de Vermeerstraat op uit. Richting zuiden loop je vanaf de Breitnerstraat zo de Mondriaanstraat, de Jozef Israëlsstraat of de Van Goghstraat in. Van ons balkon op noord kijken we recht in de Jan Steenstraat.

Vader schildert dan al niet meer. Terwijl we omgeven zijn door schilders. De schilderijtjes aan onze muren bewijzen dat ook vader voor altijd een van hen is. En vaders vader, die het grote schilderij maakte, van hoge bomen in de herfst. Op boekenplanken staan vijf boeken over schilders. Eén met de brieven van Vincent van Gogh en maar één schilderij dat is afgedrukt op het omslag. De teksten kan ik nog niet lezen. Eén platenboek over de impressionisten. Daarnaast een boek met danseressen van Edgar Degas. Ze staan hoog, ik kan er niet bij. Dan is er een pocketboekje over Paul Signac en zijn directe buur is net zo’n boekje over Rembrandt van Rijn met reproducties in kleur. Beide op de onderste plank. Daar, juist onder die onderste plank, maak ik een eerste Verlicht Ogenblik mee. Ik kijk naar een schilderij van Rembrandt en ineens is er de ervaring, een inslag: ‘Als hem zal ik zijn, iets maken dat even diep voelt als dit.’ Een ‘Ja’. Een flits. Langer duurt zekerheid niet.

In een kist weet ik de jaargangen van National Geographic met de bloederige strijdtonelen van Eugène Delacroix. Ik blijf ernaar kijken. Ze betoveren mijn zintuigen, beangstigen, maken onrustig. Geregeld doe ik de kist open. Ik weet niet waar de kleurige platen me op wijzen. Innerlijk huiver ik. Maar ik geef geen krimp. Geen traan vloeit. De reproducties geven zonder enige vingerwijzing een inkijk in een exotische overvloed, in begeertes en wreedheden. Nooit eerder zijn die mij in het gedempte licht van de Breitnerstraat zo openlijk getoond. De kist gaat niet op slot. Dit blijkt een terrein dat verkend mag worden.

Mijn ouders hebben een praktische benadering. Ik ben hun niet tot last en zij zijn mij niet tot last. Ik ben pas twee, ze vinden me te jong voor onderwijs of opdrachten. Dit betekent niet dat ze weekhartige ideeën hebben over de kinderziel. Hun betrokkenheid op mij is verstandelijk. Toch praten ze niet met me en ik praat niet met hen. Dit beperkt de onderlinge uitwisseling tot een minimum. Zo ontgaat me volledig dat er plannen voor de zomer gemaakt worden.

Ze zijn met zijn drieën in de huiskamer. Vader, moeder en moeders jongere zus. Ze lachen veel en doen kleren en andere spullen in tassen en koffers. Vervolgens gaan we met zijn allen naar opa en oma Bolus. Ze wonen bij de oude, verdwenen zaagmolen.

Gasten krijgen van oma altijd een bolus bij de koffie, daarom worden ze zo genoemd. De bolus is een beroemd koffiebroodje. De bakker maakt het van een streng deeg die hij door de bruine suiker met kaneel rolt, tot een spiraal draait en dan in de oven doet. Dit zeer zoete, malse broodje is in deze streken in de eerste helft van de zeventiende eeuw bedacht door Portugese Joden. Er is een oude Joodse begraafplaats achter het huis van opa en oma Bolus. Alle Joodse inwoners van het stadje zijn in de oorlog naar Polen vervoerd en in de kampen om het leven gebracht. Eten we zo veel bolussen om dit nooit te vergeten? Vader is er een keer over begonnen. Hij mocht zijn zin niet afmaken.

‘Hier, neem nog een bolus.’

Niemand spreekt over de levenden die verdwijnen. Waarom niet?

We eten een bolus en ineens ben ik alleen met opa en oma Bolus. Vader, moeder en haar zusje zijn weggegaan. Ze komen die avond niet terug en ook de volgende ochtend niet, evenmin de avond die daarbij hoort niet. Ik begrijp dat er ontwikkelingen zijn die ze voor mij verborgen willen houden. Daarom hebben ze zo snel afscheid genomen. Ze willen geen commentaar. Ik ben daarna alsnog geschrokken, heel langzaam en diep. Al mijn vloeistoffen zijn langzaam in grote beroering gekomen. Pas na een week worden ze stiller en aanvaarden ze hun plaats weer binnen de afgesproken grenzen van mijn lichaam.

Het is zoals het is. Laat het dan maar zo zijn. Dat ze niet meer terugkomen. Voor iets tot stand wordt gebracht, worden de dingen eerst uit elkaar gehaald. Zo is het steeds geweest. De grote wateren van het begin moeten scheiden, dan pas kan de wereld zich vormen. Mijn ouders zijn er al heel lang. Ze zijn sterk. Ze staan al een mensenleeftijd op het droge. Ik ben nog zacht, mijn water huilt en is op zoek naar een oever. Ook ik zal vaster en vaster worden tot ik de vorm heb die bij me hoort. Zo moet het gaan. Zo heeft het altijd al moeten gaan.

Ik speel in de tuin. Alle dagen. En het is alle dagen mooi weer. De tuin van opa en oma Bolus is op zijn mooist. Bloemen, bijen, vlinders. Ik lig op mijn buik op het gras. Ze zijn mijn vrienden. We delen deze woonplaats.

Na nog twee weken, twee weken van rouw en gewenning, staan ze er ineens weer. Vader, moeder en moeders zusje. Na precies twintig dagen en twintig nachten. Zo lange tijd kunnen mensen wegblijven en dan ineens weer voor je neus staan. Niemand heeft me dit willen uitleggen. Nu ze er weer zijn, raak ik in paniek. Ik huil hartverscheurend. Zo blij ben ik. En nog veel banger. Ik verlies mijn evenwicht en stort mijn gezicht in de bloemen. Vertrouwd gezoem in mijn oor. Een nachtvlinder kruipt weg tussen mijn hals en mijn bloes.

‘Kindje toch!’

‘Dit moeten we nooit meer doen.’

Oma Bolus heeft haar beide handpalmen tegen haar wangen gelegd. ‘Och God, och erm!’

Ik geloof niet dat ik hun woorden begrijp. Of ooit zal begrijpen. Er is een waterscheiding tussen de woorden en de wereld. Er is geen contact tussen die twee. Dit brengt mijn verblijf achter het zwarte doek in herinnering.

Sommigen zeggen dat vertrouwen hetzelfde is als geloven dat de persoon die je vertrouwt zal doen wat je van hem verwacht. De grondslag van vertrouwen krijgt vorm tijdens de eerste twee jaar van een mensenleven. In welke mate dit vertrouwen sterker wordt of juist aangetast kan het oudere kind en de volwassene die hij straks is enorm beïnvloeden in beleven en doen. Wanneer tegenstellingen niet worden overbrugd ontstaat een moeilijke situatie. De werking van een systeem kan ernstig verstoord raken. Moeten ze me echt voortdurend om de oren slaan met al die onenigheden?

Iedereen is van slag. Opa en oma Bolus, vader, moeder en haar zusje.

En bij wie hoor ik nu? Bij wie zal ik blijven? Opa en oma Bolus blijken redelijk betrouwbaar.

Al gauw worden de bolussen rondgedeeld.

Mijn ouders pakken mij op om mee naar hun huis te gaan. Ik protesteer.

Ik reik niet hoger dan de grond, behoor tot de wemelende dieren buiten. Laat me waar ik ben.

Mijn ouders zijn nog steeds verliefd, ze zijn knap om te zien. Ze ontmoeten gelijkgezinden en direct is het een vrolijke boel. Er ontstaan hartelijke en vrolijke vriendschappen. Met mensen van kantoor en van vaders volleybalclub, met de buren in de flat en leeftijdgenoten binnen de familie.

Moeder werkt niet meer op kantoor. Arbeid is bij wet verboden voor getrouwde vrouwen. Het verbod is vóór mijn geboorte opgeheven, maar zonder het er ooit over te hebben houden mijn ouders het in ere. Niemand van de vrouwen in onze omgeving haalt het in haar hoofd om te gaan werken. Vrouwen worden hier niet geacht zelfstandig beslissingen te kunnen nemen. Ze zorgen voor huishouden en kinderen. Mannen zijn het onomstreden hoofd van het gezin. Pas als ik dertien ben, wordt ook die regel uit de wet geschrapt.

Vader wil van zulke vernieuwingen niets weten. Over het socialisme en het communisme wil hij daarentegen graag nadenken. Ook zijn spel met anarchistische gedachten in discussies houdt feestjes levendig. Onschuldige vormen van tegendraads denken. Het-kan-geen-kwaad-rebellie. Hij vindt het vermakelijk om strenggelovigen met zijn atheïstische standpunten op stang te jagen. Te laten zien dat hij lef heeft, vrij is en van deze tijd. Zijn eigen vader was een socialist. Opa Bolus is een socialist. Door en door ‘een rooie’. Zo noemt opa Bolus zichzelf. Ook hij praat niet over vrouwenemancipatie. Heel gewaagd zijn vaders uitspraken niet. Een zelfstandige vrouw kan het echt wel af zonder man, dat weet hij best. En het maakt hem diep van binnen heel bang.

Vader en moeder spreken in het weekend af met vrienden. Ze drinken en lachen. Tot laat in de avond. Ik kan ze horen en dat stelt gerust. Soms maakt een vreemde stilte me wakker. Dan roep ik en ik herhaal mijn roep. Als een vogel. Herhaal, herhaal. Raak volkomen buiten zinnen. Ze zijn weg. Vertrokken.

Ik ben alleen. Direct veranderen druk en samenstelling van de atmosfeer. Tijd gaat alle kanten op, ruimte scheurt open. Ik val in een afgrond en schreeuw om hulp. Beelden vallen door mijn hoofd. Ik val met ze mee. Langs vuile waskrijtjes. In de gedaante van hoge populieren staan ze langs wegen. Mijn pop met het stenen hoofd geeft me kopstoten. De donkerblauwe gordijnen zijn kwaadaardig en hebben brandharen. Ze waaien en steken, draaien, wikkelen me in alsof ik een toffee ben. Ik ben plakkerig en taai. Ruik naar suiker. De suiker van de angst.

Waar is God? God is een teddybeer. Ik bijt me in hem vast. De pop met het stenen hoofd is de demon die me verwondt. Ik gooi hem uit bed. Het hoofd valt kapot. De hemel barst open en bliksemt in mijn schedel. Ik vind het universum uit. Een kosmos vol wezens. En keer op keer werpt hij me uit. Het doet pijn. Koude en hete materie vallen door mijn eigen gekromde ruimte. Mijn stelsel met zijn scheve as is op drift. Koorts is een verhoging van normale gemiddelde lichaamstemperatuur. Mijn gemiddelde ligt niet in het midden. Het midden is een gat. Niemand kan me daar vinden. Ik moet ervoor zorgen dat ik daar wegblijf. Het trekt heel hard aan mij.

Er is helemaal niets aan de hand. Wanneer mijn ouders thuiskomen lig ik rustig te slapen. Een huiselijk tafereel dat niet verandert. Het is wat het altijd is. Alleen ligt nu op het zeil de pop met het hoofd in stukken.

De buren spreken hen erop aan. ‘Laat dat kind niet alleen’, hebben ze al een paar keer gezegd. De muren zijn van karton. De kreten gaan door merg en been. Het is echt niet de eerste keer.

‘Hoe kan dat nu? Ze huilt nooit. Ze sliep toen wij vertrokken. En ze sliep toen we terugkwamen.’

Het stille kind is een imago dat tegen mij werkt. Ik moet theater maken. Tumult. Vuurtorenlicht uitsturen. Seinen. Wenken. Razen in het licht.

Maar ik hou van mijn stilte. Mijn universum bewijst met milde geluiden dat het er is.

‘Oma Bolus, ga je koffie malen?’

Ik stel elke keer dezelfde vraag. Oma Bolus móét koffie malen. In de elektrische koffiemolen. Want het kan zijn dat de stilte me zegt dat er niemand is. De grote verlatenheid wordt bezworen met een gerucht, een zachte grondtoon van gedeeld leven. Hoor je het? In een ononderbroken totaliteit van aanwezigheid. Meteen is er ook zijn vertrouwde geur. De deur van mijn slaapkamertje mag openblijven om dit alles binnen te laten.

‘Ik moet altijd koffie malen’, zegt oma Bolus verbaasd tegen mijn ouders nadat ze zijn thuisgekomen. Ze lachen.

‘En dan slaapt ze meteen.’

‘Gooi de demonen eruit en laat het geluk binnen’, zegt later een Indonesische kennis van mijn ouders tijdens een bezoek aan ons.

Niemand van ons begrijpt haar.

De letter a zegt me niets, de letter b zegt me niets, ook de z niet. Dat iemand wat hij zegt in vaste stukjes kan opdelen, is nooit in me opgekomen. Laat staan dat ze een onverwisselbare plaats hebben en ook een eerste en een laatste in hun rij. Ze lijken op schoolkinderen.

Vader leest de krant. Hij staart langdurig naar grote vellen papier die met zwarte kriebeltjes zijn bedekt. Af en toe slaat hij een blad om. Er zijn ook foto’s. Vanaf mijn speelterrein beneden op de vloer kijk ik af en toe naar boven. Wat doet hij daar? Ik durf vader niet te storen. De kriebels vertellen hem iets. Ze maken me nieuwsgierig.

Ik ga op mijn knieën naar de krantenbak om geen aandacht te trekken. Pak een oude krant en kruip terug naar mijn tekenboek op de grond. Leg de krant opgevouwen voor mij neer, pak mijn potlood weer op en begin de minuscule streepjes en rondjes na te maken. Geduldig werk zal licht werpen op het mysterie van de onbekende tekens. Ik druk op mijn potlood, ik trek en ik stippel. Het gaat me steeds makkelijker af. Er zijn zo veel dezelfde tekens. Ik meen dat meer variatie mijn beeld zal voeden. Ik draai de tekens om hun as. Een kwartslag naar links, naar rechts, een halve slag, ik zet ze op hun kop. Ze veranderen in dierfiguren, in planten, stenen. Ze onthullen me hun karakter. De boze, de vriendelijke, de beweeglijke, de strenge vertellen me iets over hun leven terwijl ik ze teken. Ik teken hun portret.

‘Wat doe je met die krant?’ vraag vader plotseling, opkijkend uit zijn krant.

‘Ik maak een nieuwe.’

‘Weet je wat er staat?’

Ik kijk hem niet-begrijpend aan.

‘Wat schrijf je?’

Wat vader bedoelt bereikt me niet.

‘Wat teken je?’

‘Dieren.’

‘Kom es hier.’

Vader wijst op grote zwarte vormen op het papier in zijn handen.

‘Kijk, dit is een Z, zzzz, en dit een aaaa, een gggg, hier staat: Zagerspitter tot twee weken veroordeeld. Deze letters, hier en hier en hier, maken samen een woord en woorden, hier en hier, maken samen een zin. En de zinnen, die lopen tot aan de punt, maken een verhaal. Zo zit dat. Straks leer je dat allemaal op school en wanneer je goed je best hebt gedaan, kun jij lezen wat hier staat. Eerst hardop en later heel stil zoals ik dat doe. Hoor wat hier staat: wee eee ell sss … wel schuldig, geen boete. Haha. Er staat zo veel in de krant. De hele wereld staat in de krant.’

Er kleven dus geluiden en grootse bedoelingen aan de kriebels! Ik kan al best wat oefenen voordat ik er het fijne van weet. Aan wat ik nu heb gehoord en gezien heb ik voorlopig mijn handen vol. Ik buig me over mijn papier en teken nu ook grotere vormen: w e l s c h u l d i g. Ik heb de volgorde goed in me opgenomen. Dan vervolg ik mijn reeksen fantasieletters, onderbroken door meer en grotere tussenruimtes. Later zal ik kunnen lezen wat hier staat. Ik ga naar school en het valt me ten deel.

Nu zijn het raadselachtige boodschappen. Ik hou van zulke boodschappen. De letter ‘schuld’ lijkt op een slang. Dat weet ik alvast. En met de letter ‘wel’ en de letter ‘zager’ maak ik een mooie dubbele rand rondom mijn verhaal. En de punten …….. zijn wachtende sterren in de nachtelijke lucht. En de kikkervisjes,,,,,,,, wachten in hun lange smalle sloten. Tot ik leer lezen. Ik zal graag leren lezen! Tot ik de geluiden van de tekeningetjes ken. Tot elke krant onder mijn ogen zal zingen! De zwarte beestjes zullen zingen.

‘Papa, wat is schuld?’

Het kleed overspant de hele breedte van de lange muur in de kinderkamer en is een halve meter hoog. Kleine stukjes vilt zijn met fijne steekjes borduurzijde op ongeverfd natuurlinnen genaaid. Een kleurige partituur rondom het leven van een clown.

De jongere zus van moeder heeft het kleed voor mij gemaakt. Op de dag van mijn geboorte komt ze het brengen. Met een dunne roede die door de aangenaaide lussen van het kleed past. Vader heeft het meteen boven mijn houten wieg aan de muur bevestigd. Na de verhuizing naar de schildersbuurt wordt het opnieuw boven mijn kinderbed gehangen. Bij elk ontwaken is het kleed het eerste wat ik zie. In de schemering val ik geleidelijk in slaap bij het laatste beeld dat het kleed mijn ogen geeft. Overdag begeleidt het me bij mijn spel op het vloerzeil van de kinderkamer. Het heeft mijn komst aangekondigd. En toen ik er eenmaal was, heeft het mijn gezichtsvermogen wakker gemaakt. Het leert mijn ogen nieuwe dingen sinds het prilste begin. Van dag tot dag.

De verschillende gebeurtenissen in het leven van de kleine vilten clown staan boven, onder en naast elkaar. Tante moet er enorm veel werk aan hebben gehad. Haar vilten figuren vormen een gedetailleerde kroniek van de kleine circusartiest. Het is mijn eigen kleed van Bayeux, een betoverend panorama. Voor jaren. Linksonder ligt de babyclown in zijn eigen wieg met spijlen.

Ik ben drie jaar en word gelijktijdig met de vogels wakker. Ik open mijn ogen. Het is voorjaar. Dit is de tweede keer dat ik Het Licht zie. Het moment waarop ik merk dat het kleed naar mij kijkt en om een antwoord vraagt. En er komt een antwoord uit mijzelf. Het bloeit uit eigen beweging open. Een visionair vuurwerk. De lange haren van een vallende ster.

‘Hier ben ik!’

Ik sta rechtop in mijn bed en raak met mijn handen de kleurige voorstellingen aan. Nu pak ik het linnen beet en schuif het voorzichtig naar links. Kijk, daar valt het al van de stok. Ik trek het verder naar links. Het laatste stuk valt van de stok. Ik sleep het tot bij het raam en schik het net zo lang tot het vlak ligt zonder vouwen. Mijn hart slaat in mijn keel. Een groots moment. Papier! Het schrijfboek met gelinieerd papier waarop ik mijn zelfverzonnen alfabetten teken is bruikbaar. Voorzichtig scheur ik een tiental bladen los langs de perforatielijn en ik leg ze tegen elkaar tot ze een langgerekt vlak vormen. Dan pak ik mijn kinderschaar met de geelgeverfde ogen. Het valt niet mee om de stompe punt van het onderste schaarblad onder de zijden draad te krijgen. Maar ik word er steeds handiger in. Na een aantal uren heb ik al veel stukjes vilt los.

Ik besef dat het om een schepping gaat, een herschepping. Van iets wat mooi is tot iets wat nog mooier is. Het visioen dat ik ontving staat scherp op mijn netvlies. Ik schuif de stukjes heen en weer tot ze hun juiste plaats hebben gevonden. Dat maken ze direct kenbaar.

Een ‘ja’, opnieuw, in een flits.

Snel pak ik mijn flesje kinderlijm. Ik zet de stukjes vast op de plaats waar ze zelf om hebben gevraagd. Mijn wangen gloeien. De nieuwe voorstellingen schitteren! Ik scheur meer vellen schrijfpapier los en breid mijn nieuwe schepping uit. Ja! De uitgebreidheid van de wereld! Ze is onuitputtelijk. Het werk is nog lang niet gedaan. Het verhaal van de vilten clown ligt verre van vast. Er is nog zo veel meer te vertellen. Niets is mooier dan op zoek te gaan. Zo zal ik alles over de dingen ontdekken.

Wat dan komt is van onvoorziene omvang. Donder en bliksem. Abrupte ommekeer van weersomstandigheden. De deur van mijn kamer gaat open. Wat een herrie! Liever krijg ik tikken met een roede van taaie twijgen waarover de sprookjes vertellen dan dat ik deze geluiden onderga. Ze komen van boven. Kokende woede. Explosies van moeder. In twee grote stappen is daar ook vader. Het is het einde van de wereld. Ik lig al onder mijn bed.

‘Kom tevoorschijn!’

‘Tante heeft dit niet voor jouw schaar gemaakt!’

‘Ondankbare! Wat een onbeschaamdheid!’

‘Wat denk jij eigenlijk?’

Maar er is geen ruimte meer voor toegevendheid, geen ruimte voor een afwijkende invalshoek. Er is geen stille seconde voor een begin van een poging tot antwoord. Mijn zenuwstelsel zoemt en sist. Ik heb een schat vernield waar ik dacht een schat te scheppen.

Vader sleurt me onder het bed vandaan.

‘Slang!’ roept moeder.

Tante is het kleed komen ophalen. Ik heb me verstopt. Ze heeft alles zonder morren hersteld.

Van de ene op de andere dag ben ik een langslaper geworden. Er is moed voor nodig om vroeg op te staan. Ik geloof niet langer dat je iets zinvols kunt doen in die eerste uren. Je moet van goeden huize komen. Eerste uren van een dag zijn verbonden met heel moeilijke dingen. Herschepping geeft schuld.

Ik kan niet omgaan met het fenomeen van de schuld. Het is te groot.

Houten blokken liggen op de grond verspreid. Het zijn kubussen met stukken van plaatjes op alle zes de kanten. Elke zijkant ziet er anders uit. Als ik ze allemaal in de juiste volgorde in een vierkant tegen elkaar leg, kan ik er wel zes verschillende hele voorstellingen mee leggen. Spannender is het om te variëren met hoogtes. Ik verplaats en stapel tot ze samen de indruk geven van een stad. Dan pas is het goed. Ik zet de stukjes van afbeeldingen die niets met elkaar te maken hebben tegen elkaar en geniet. De kleuren, de vormen, zelfs de beschadigingen vormen bijzondere ritmes en patronen. Ze zijn bouwstenen voor nieuwe verhalen die in onbekende prentenboeken staan. Ik kan er eindeloos mee schuiven. De vierkantjes van de Jabo-vloerbedekking staan diep in mijn knieën gedrukt.

Soms bouw ik een toren. Tot hij niet hoger kan en omvalt. Soms bouw ik met de blokken een muur, strak in een volmaakte rechthoek. Ik maak me heel klein, mijn hoofd rust op de grond, zodat niemand me daarachter kan zien. Soms leg ik alle blokken aaneengesloten in een cirkel om me heen. Dan kan iedereen me nog zien, maar weet ik me toch beschermd tegen dreiging van buiten.

‘De poorten waren gesloten, geen mens ging in of uit’, zegt vader.

Hij leest me voor uit het Groot vertelboek voor de bijbelse geschiedenis. Vandaag gaat het verhaal over de val van Jericho’s stadsmuren. Vader en moeder brengen me zeker niet het christelijk geloof bij, maar zijn van mening dat bijbelverhalen bij de algemene ontwikkeling van een kind horen. Het dient ook het gemak, zo veel bekende verhalen in een dik boek bijeen. Voor het slapengaan word ik op een gelijkwaardige manier ingevoerd in de avonturen van Mozes en Christus en in die van Klein Duimpje en Doornroosje. Ook sprookjes vullen een dik boek.

Ik luister gretig terwijl huiveringen door me heen gaan. De verhalen zijn spannend en het gedrag van de hoofdpersonen raadselachtig. Alleen door op de juiste momenten om de grote en sterke stad Jericho heen te lopen, op toeters te blazen en te juichen storten de muren in. Wie is er dan nog veilig? Moet je er gewoon maar in geloven, dat je beschermd wordt? Hoe weet je dat je bij de goede mensen hoort, die gered worden, en niet bij hun tegenstanders, die de dood vinden?

De vragen die opkomen zijn groter dan de woorden die ik tot mijn beschikking heb. Ik trek aan de lakens, die strak over me heen tussen matras en bedrand zijn ingestopt. Als ik gelóóf dat wat gebeurt het enig juiste is, is dat genoeg? Hoef ik dan niet te vechten, me niet te verdedigen met verschrikkelijke wapens? Nooit dát? Wat er ook gebeurt?

‘Hun huizen en bezittingen werden verbrand. En de Here gebood streng, dat niemand er iets van mocht nemen.’

In Jericho komen alle mannen en vrouwen en kinderen om in een grote brand!

‘Het is maar een verhaal’, zegt vader. ‘Het is niet echt gebeurd.’

Is het helemaal verzonnen? Door wie en waarom? Dan moet die persoon het toch hebben meegemaakt. Dan is het echt. Wat je verzint is echt. Je kunt alleen verzinnen wat er al is.

‘Jericho is de oudste stad van de hele wereld. Ze ligt driehonderd meter onder zeeniveau, dat is veel lager dan wij hier wonen.’

Vader vindt waterstanden en een goede watervoorziening belangrijker dan avonturen in woestijnen en sprookjesbossen. Dat is onderdeel van zijn beroep. Maar het doet hem zichtbaar goed mij zo oprecht te zien griezelen terwijl ik dieper wegduik onder de dekens. Hij ziet zichzelf graag in zijn rol van het grote en sterke gezinshoofd waarvan de zijnen weten dat hij hen beschermt. In mij wordt het besef van krachten die de menselijke maat te boven gaan steeds sterker. Bovendien weet ik langer dan vandaag dat goede schuilplaatsen noodzakelijk zijn. Een grote en sterke vader die beweert alle gevaren te zullen trotseren, doet niets af aan die noodzaak.

Als het overdag stil is, zingt de stilte in mijn oren. Daarin zijn vleugels van kleine insecten. Ik hou van stilte in het licht, niet van stilte in het donker. Ik hou ervan zelf zeer stil te zijn in die stilte. Met om mij heen de voorwerpen die ik aan kan raken. Stille ruimte is grenzeloze ruimte waarin de voorwerpen in uitzonderlijke helderheid aan me verschijnen. Ik hoef niets aan te raken om te voelen wat ik zie.

Mijn lichaam ontspant zich. Er is van binnen een wolk die warm wordt en steeds groter en doorzichtiger. In mijn borst verschijnt een zonoverschenen vredig landschap. Ik luister en wacht. Ik ben niet meer mijn lichaam, ik ben niet meer de angst en verwarring die aan mijn gedachten en ledematen trekken. Als een klok die zelf geen voorstelling heeft van tijd en beweging. Als een lied dat niets weet van klank en woord. Het is een prachtig lied.

Klaarwakker zit ik op de grond, onderga ik de betovering van de zintuigen. Dit kan een droom zijn. Ik ben een van de stofjes in de straal zonlicht die door het raam in mijn kamer valt. Een van de zwevende vonkjes, kleine planeten. Ze dansen om elkaar heen, van elkaar af en naar elkaar toe. Soms botsen ze. Dan botsen ze zachtjes.

De deur vliegt open. Moeders bewegingen zijn abrupt.

‘Suffie, wat ben je aan het doen? Weer aan het sikkeneuren?’

Vestingen hebben uitsteeksels om de eerste stormloop op te vangen. Ik heb geen kasteel. Geen hek dat ik kan neerlaten. Geen slotgracht rond mijn kamer. Het is mijn kamer niet eens. De aanvallen blijven komen.

‘Beweeg je eens, je gaat fijn in de huiskamer spelen!’

‘Nee.’

‘Ja, kom mee.’

Moeder pakt mijn hand, trekt me omhoog en duwt me voor zich uit. Ik verzet me. ‘Je gaat mee, je gaat niet hier zitten mokken!’

‘Nee.’

Ik dompel mijn jonge bleke hart in donkerrode verf. Ik trek het dicht, maar het gaat vanzelf weer open. Het wordt wit en het wordt rood en in de voortdurende herhaling daarvan loop ik voor moeder uit door de gang die de kleine kamers van onze flat met elkaar verbindt. De fundamentele beweging van het hart is zijn samentrekking.

‘Ik wil niet.’

En het gaat vanzelf weer open om vol te lopen.

Het grootste licht boven de aarde maakt dat je overdag alles ziet. Een kleiner licht maakt dat het ’s nachts niet zó donker is dat het lijkt alsof je blind bent. Nu valt de zon heel langzaam naar beneden. Hij raakt in zijn val gewond. Ik zie dat hij bloed verliest, dat de lucht rood kleurt. Het gaat vast om een onschuldige schaafwond. Niemand maakt zich er immers druk om.

Moeder draait zich naar het raam. Het resterende licht wordt snel minder. Ze kijkt op haar horloge.

‘Kom, het is bedtijd. Zeg papa welterusten.’

‘Welterusten, papa.’

Ik blijf staan waar ik sta, twee meter van waar vader in zijn fauteuil zit te lezen.

‘Kom hier,’ zegt vader, ‘een kus.’

‘Nee.’

‘Toe, ga naar papa toe en geef hem een kus.’ Moeder pakt me bij de arm en trekt me naar vader, die mij tegen zich aandrukt.

Ik stribbel tegen.

‘Een kus’, zegt vader.

Ik ben een narrig paard, werp mijn rechterbeen naar achteren, buig mijn romp naar voren en druk mijn wang tot net niet tegen zijn oor. ‘Welterusten, papa.’

‘Dat is geen kus. Kom.’

Hij drukt natte lippen tegen mijn wang.

‘Nu jij.’

Vaders grote handen pakken mijn hoofd op mijn weerspannige nek en hij drukt mijn mond tegen zijn mond. Hij lacht.

‘Nog een keer, en nu van harte.’

Zo gaat het elke avond. Ik wil dat dit ritueel zo snel mogelijk voorbij is, maar mijn verzet maakt dat het langer duurt.

‘Wees toch eens lief’, zegt moeder.

Vader lacht nog eens, plagend. ‘Mijn honneponnige honneponnetje.’

Ik vlucht voor moeder uit de donkere gang in.

Ben ik er echt zelf mee begonnen? En is het waar dat ik er geweldig voor terugschrik? Als iemand mij bij de hand pakt, ruk ik me los. Als ik iemand bij de hand neem, verandert die beweging al haast direct in een handdruk ten afscheid. Tussen komen en weggaan sta ik hulpeloos ten aanzien van elke omhelzing. Leven is omhelzen. Alsof ik dat niet weet! Ik ken het verlangen. Innig verlangen. Naar iets wat zacht is, wat de juiste massa heeft en troost.

Ik hoef maar te kijken naar mijn teddybeer. Hij is soms God. Ik heb weet van het bestaan van God. Hij houdt zich in mijn teddybeer schuil. Hij ís daar. Net zo schuilt soms in pop Oma de verlosser Jezus. Teddybeer en pop Oma zijn de oudsten en liggen direct naast me in mijn kinderbed.

Daarnaast liggen de andere poppen. De pop met het korte rode haar, die mijn eigen naam draagt. Mijn ouders hebben haar die naam gegeven en ik heb dit direct aanvaard. Poppen hebben namen voordat iemand ze ziet. Dat spreekt vanzelf. De pop met de korte blauwe krullen draagt mijn tweede naam, ook door hen bedacht. Dat is de naam van vaders moeder. De pop met het boze stenen hoofd dat vervangen is door een plastic hoofd, heeft geen naam. De pop van breekbaar plastic met het aangegoten haar is evenzo naamloos gebleven. Het is een vage suggestie van haar, dit roze reliëf op het roze hoofd met daarin een gaatje en een barst. Ook zij is gevallen. Dan zijn er nog de negerpop en de gebreide poedel van witte wol. Ik leg ze elke avond in een andere volgorde, want niet één mag worden voorgetrokken of achtergesteld. Ze liggen naast de teddybeer en pop Oma, die vanwege hun soms buitenwereldse positie, hun leeftijd en bovengemiddelde afmetingen een vaste plaats in bed hebben. Allemaal op hun rug. Ik kan er nog net bij.

En aan een spijker op de muur, hoog boven ons hoofd, is het masker opgehangen. Ik heb het zelf gemaakt in de eerste klas van de kleuterschool. Een simpele schoenendoos die ik aan de buitenkant zwart heb geverfd. Rondom de twee gaten die de ogen zijn en op zijn platte wangen, dat is de bodem van de doos, schilderde ik strepen in felle kleuren. Op de zijkanten van de doos lijmde ik lange haren van gekleurde repen crêpepapier. Zijn gezicht kwam direct tot leven, zong zich los van mijn handen.

Eenmaal in dit bezielde wezen veranderd heeft hij ook zijn mysterieuze supervisie over het rijk van mijn kamer gekregen. Hij let scherp op, ook als ik er niet ben. In het bijzonder als ik er niet ben. Wanneer moeder mijn kamer schoonmaakt en weer ruimte maakt waar ik voor wanorde zorg. Na moeders herschikking vind ik mijn spullen niet meer terug en na mijn eigen herschikking lijkt het erop dat een storm of explosie in de kamer heeft huisgehouden. Het masker houdt in alle omstandigheden de boel bij elkaar.

Ik raak het masker nooit aan. Hoewel ik er makkelijk bij kan. Ik moet er wel voor op mijn bed gaan staan. Aan de open kant is van oor tot oor een elastiek gespannen. Ik zou mijn hoofd erin kunnen steken en het masker kunnen dragen en door zijn ogen naar buiten kijken. Maar ik draag het nooit. Beroer het niet eens lichtjes. Zeker, ik hou ervan de dingen aan te raken. Overal waar ik ben, strek ik mijn handen uit. Aldoor. En ik trek ze rap weer terug. In werkelijkheid heb ik me niet eens bewogen.

‘Niet aankomen!’ is een onnodige waarschuwing.

Aanraken gaat niet. Er loopt direct iets scheef. Het klopt niet meer. Haast niets klopt. Het strookt gewoon niet. Het is of ik me brand. Of iemand mijn handen heeft vastgebonden. Ik durf niet of ik deug niet. Ben niet bekend met de juiste rangschikking van de dingen. De dingen zijn allemaal even belangrijk. Omdat ik het ene aanraak moet ik ook het andere aanraken. Nog geen vinger aan mijn hand raakt ze aan. Ik ben heel gehoorzaam.

Net dat is een vergissing.

De horizon ontdek ik nadat ik mijn eerste tweewielige fietsje cadeau heb gekregen. Een doortrapfiets met mooie luchtbanden. Zijn trappers draaien almaar door en er is geen rem om ze te stoppen. Wil ik stoppen, dan moet ik springen. Om dat goed te doen is oefening nodig. Ik ben vertrouwd met de driewieler. Inmiddels zit ik daarop klem tussen zadel en stuur, zo hard ben ik gegroeid, voortdurend stoten mijn knieën tegen het stuur.

Vader leert mij fietsen op de nieuwe tweewieler. Vaders linkerhand heeft mijn stuur beet en zijn rechterhand ligt om mijn nek. Onder dit contactpunt dreigt nog steeds de rest van mijn lichaam af te wijken van het enige en goede midden. Tot dat ene moment. Ineens is het er. De geboorte van het evenwicht en een nieuw perspectief. Ik schater het uit. Deze dageraad kietelt in mijn nek. Magisch! Het kietelt in mijn hoofd en in mijn buik. De fiets is betoverd. Zijn trappers gooien mijn benen in de lucht.

‘Meedraaien!’

Ik ga sneller. De stoeptegels glijden onder mij door, ik scheer rakelings langs hun oppervlak. Ik vlieg. De stoep komt dichtbij.

Vader pakt mijn stuur. ‘Recht voor je kijken!’

De straat loopt uit in een punt. Ik val om. Vaders hand.

‘Hou je stuur recht! Rug recht!’

Uit alle macht bestrijd ik de kronkels die mij belagen. Als ik de ene kronkel weersta, komt een andere uit het niets aanzetten, hij zwelt aan en neemt me mee tot vaders handen de slingering afwenden. Mijn hoofd weet niet wat benen en handen doen. Ik kan mijzelf niet op de nog altijd scheve rug zien, probeer alleen maar tegen te gaan dat mijn wervelkolom er in zijn eentje vandoor gaat. De trappers spelen de baas over mijn voeten. En dan, onverwacht, rij ik los. Vader loopt met grote passen naast me. Op koers. Ik snap niet hoe het gebeurt.

Daar staat de man die bij ons om de hoek woont en altijd boos kijkt. Ik kijk niet naar hem. Want ik vlieg. Ik vlieg nu zo gemakkelijk voorbij aan al die ongemakken op andere momenten. Ik heb er geen tijd voor. Ik ben al waar ik nog niet zijn kan. Mijn lichaam proeft de vreugde van een volmaakt tussen alles in zijn. Ik ervaar voor het eerst wat controle is. Het geeft vleugels, al is zijn verbinding met mijn lichaam nog zwak. De snelheid doet de wereld die ik voorbijga stralen. Alsof er een glanslaag op is aangebracht. Mijn snelle fiets poetst elk vlekje weg. Daar ga ik. Oei!

Vader lacht en dit keer niet omdat hij mij dom of langzaam vindt. Hij heeft oprecht plezier om zijn kleine meisje dat zo zichtbaar haar best doet het evenwicht en de onderlinge afstemming van ledematen opnieuw uit te vinden. De afstemming lijkt inderdaad volmaakt. Vader onderwijst en dochter leert.

‘Het gaat goed. Morgen verder.’