over schoonheid

Voor mijn lieve Laird

Eerste druk 2005

Negende druk 2013

Oorspronkelijke titel On Beauty

© 2005 Zadie Smith

© 2005 Nederlandse vertaling Uitgeverij Prometheus, Monique Eggermont en Kitty Pouwels

Omslagontwerp Gülschen Artun

Foto omslag iStock

Foto auteur Carli Hermès

www.uitgeverijprometheus.nl

isbn 978 90 446 2542 4

I

Kipps en Belsey

‘We weigeren elkaar te zijn.’

h.j. blackham

1

We kunnen net zo goed beginnen met Jeromes e-mails aan zijn vader:

Aan: howardbelsey@fas.wellington.edu

Van: jeromeabroad@easymail.com

Datum: 5 november

Onderwerp: (geen)

Ha, pap, ik blijf maar gewoon doorgaan met deze e-mails, al verwacht ik niet meer dat je antwoord geeft, maar ik hoop het nog wel, als dat tenminste ergens op slaat.

Nou, ik heb het reuze naar mijn zin. Ik werk op Monty Kipps’ eigen kantoor (weet je dat het eigenlijk sir Monty is??), in de buurt van Green Park. Ik werk samen met ene Elly, een meisje uit Cornwall. Ze is tof. Er zitten beneden ook nog een paar stagiairs, yanks (eentje uit Boston!), dus ik voel me best thuis. Ik ben zo’n stagiair die het werk doet van een persoonlijk assistent: lunches organiseren, documenteren, mensen te woord staan aan de telefoon, dat soort dingen. Monty’s werk houdt veel meer in dan alleen het gedoe op de universiteit: hij zit in de Race Commission en kerkelijke liefdadigheidsverenigingen in Barbados, Jamaica, Haïti enzovoort; hij houdt me aardig bezig. Omdat het zo’n kleine organisatie is, werk ik vrij nauw met hem samen, en natuurlijk woon ik nu bij de familie in huis, waardoor ik het gevoel heb dat ik een totaal ander leven leid. Tja, de familie. Je reageerde niet, dus ik kan me je reactie wel voorstellen (niet al te moeilijk...). De waarheid is dat het me in feite gewoon het best uitkwam op dat moment. En het was zo aardig van ze om het me aan te bieden – ik werd uit mijn bedsit in Marylebone gezet, en hoewel de familie Kipps mij niets verplicht is, nam ik hun aanbod dankbaar aan. Ik zit nu een week bij hen en nog steeds geen woord over huur, dat moet je toch genoeg zeggen. Ik weet dat je wilt horen dat het een nachtmerrie is, maar dat is het niet; ik vind het hier heerlijk! Het is een totaal andere wereld. Het huis is helemaal te gek, vroeg-Victoriaans, een typisch Engels rijtjeshuis: vanbuiten niets bijzonders maar vanbinnen gigantisch, met een eenvoud die me heel erg aanspreekt: bijna alles is wit, en er zijn veel zelfgemaakte spullen en quilts en donkere houten planken en kroonlijsten en een trappenhuis van vier verdiepingen; en in het hele huis is maar één televisie en die staat zelfs nog in het souterrain zodat Monty het nieuws kan zien en een paar dingen die hij voor tv doet, maar dan heb je het ook wel gehad. Ik zie het soms als de tegenovergestelde versie van ons huis... Het staat in die Noord-Londense wijk Kilburn; dat klinkt dorps maar sjonge jonge, dorps is het dus helemaal niet, behalve dan de straat waar wij wonen bij de high road, ineens heb je het idee dat je niets meer hoort en dat je gewoon in de tuin in de schaduw van zo’n gigantische boom – vijfentwintig meter hoog en helemaal omwikkeld met klimop – kunt zitten lezen, net als in een boek... Het najaar is hier anders, veel minder heftig en de bomen worden eerder kaal; alles heeft een veel melancholiekere sfeer.

De familie is weer een ander verhaal – die verdient meer ruimte en tijd dan ik nu heb (ik schrijf dit tijdens mijn lunchpauze). Maar even in het kort: een zoon, Michael, aardig, sportief. Een beetje saai, denk ik. Jíj zou dat in elk geval vinden. Hij zit in zaken – wat voor zaken heb ik nog niet kunnen achterhalen. En lang dat hij is! Vijf centimeter langer dan jij, minstens. Ze zijn allemaal lang en atletisch, zoals Caribiërs. Hij is vast wel 1,92 meter. Er is ook een heel lange, mooie dochter, Victoria, van wie ik alleen nog maar een glimp heb opgevangen (ze reist met de trein door Europa), maar vrijdag komt ze geloof ik voor een tijdje thuis. Monty’s vrouw, Carlene: perfect. Ze komt alleen niet uit Trinidad, maar van een klein eiland, Sint-nog-wat, dat weet ik niet precies. Toen ze het de eerste keer zei, heb ik het niet goed verstaan en nu is het zo raar om ernaar te vragen. Ze probeert me constant vet te mesten en komt steeds met eten aandraven. De rest van de familie discussieert over sport en God en politiek, en Carlene zweeft daar als een soort engel boven – en ze helpt me met bidden. Ze weet echt hoe je moet bídden, en het is echt fantastisch om te kunnen bidden zonder dat een familielid de kamer binnen komt en a) een wind laat, b) begint te schreeuwen, c) de ‘nepmetafysica’ van het gebed analyseert, d) keihard loopt te zingen en e) schaterlacht.

Dat is dus Carlene Kipps. Zeg maar tegen mama dat ze zelf bakt. Zeg dat maar gewoon en loop daarna met een grijns weg...

Nou, kijk goed naar wat er nu komt: ’s ochtends ontbijt de hele familie samen en praten ze met elkaar en dan stappen ze met z’n allen in de auto (heb je het genoteerd?) – oké, ik weet het – het valt niet mee om dit tot je te laten doordringen. Ik heb nog nooit een familie gezien die zo veel tijd met elkaar wil doorbrengen.

Ik hoop dat je na alles wat ik heb geschreven inziet dat die ruzie van jullie of wat het ook is, gewoonweg zonde van de tijd is. Het is trouwens jouw probleem, Monty doet niet aan ruzies. Jullie hebben elkaar niet eens echt ontmoet – op een paar openbare debatten en stomme brieven na. Het is zo’n verspilling van energie. De meeste wreedheden in de wereld zijn gewoon verknoeide energie. Ik moet gaan, het werk roept!

Liefs voor mama en Levi, plus een beetje voor Zora,

en vergeet niet: ik hou van je, pap (en ik bid ook voor jou).

Poeh! De langste mail die ik ooit heb geschreven!

Jerome xxxxx

Aan: howardbelsey@fas.wellington.edu

Van: jeromeabroad@easymail.com

Datum: 14 november

Onderwerp: ben ik weer

Pap,

Bedankt voor de bijzonderheden over de scriptie die je me hebt gestuurd. Kun je misschien bellen naar Brown en uitstel voor me aanvragen? Nu begin ik te begrijpen waarom Zora zich heeft opgegeven voor Wellington... lang niet zo erg om de deadline te overschrijden als je pappie daar lesgeeft J. Toen ik je berichtje van één regel zag staan, ging ik als een gek op zoek naar een attachment (een brief bijvoorbeeld???), maar ik neem aan dat je te druk bezig/boos/enzovoort bent om te schrijven. Nou, ik niet. Hoe gaat het met het boek? Mama zei dat je niet zo goed op gang komt. Heb je al een manier gevonden om te bewijzen dat Rembrandt niet deugde?

De familie Kipps blijft me bezighouden. Dinsdag zijn we met z’n allen naar de schouwburg geweest (de hele zwik is nu thuis), naar een Zuid-Afrikaanse dansgroep, en toen we met de tube teruggingen hebben we een van de melodietjes uit de voorstelling geneuried, en uiteindelijk begonnen we allemaal te zingen, onder leiding van Carlene (ze heeft echt een schitterende stem) en zelfs Monty deed mee, hij is namelijk heus niet die ‘psychoot vol zelfhaat’ die je mij hebt voorgespiegeld. Het was echt leuk om daar te zitten zingen toen de trein weer bovengronds kwam en daarna door de regen naar dat prachtige huis te lopen om zelfgemaakte kipcurry te eten. Maar ik zie je gezicht al voor me, dus ik zal erover ophouden.

Nog meer nieuws: Monty probeert me bij te brengen wat ik gemist heb bij de Belseys: logica. Hij leert me schaken, en vandaag ben ik voor de eerste keer in een week tijd niet binnen zes zetten verslagen, maar verslagen ben ik natuurlijk wel. Alle Kipps vinden me een warhoofd en een dichterlijke figuur – ik weet niet wat ze van me zouden vinden als ze wisten dat ik zo ongeveer de Wittgenstein van de familie Belsey ben. Maar ik geloof dat ze me wel amusant vinden en Carlene ziet me graag in de keuken, waar mijn dwangmatige zindelijkheid eerder als iets positiefs wordt beschouwd dan als een afwijking... maar ik moet toegeven, ik vind het wel een klein beetje eng om ’s ochtends wakker te worden in die vredige stilte (ze fluisteren op de gangen om de anderen niet wakker te maken) en mijn rug mist de opgerolde natte handdoek van Levi een beetje, net zoals mijn oor een beetje van slag is nu Zora er niet langer in schreeuwt. Mama mailde me om te vertellen dat Levi het aantal hoofddeksels heeft uitgebreid tot vier (strak petje, honkbalcap, capuchon van zijn trui, muts, plus een oortelefoon, zodat je nog maar een piepklein stukje van zijn gezicht rond zijn ogen kunt zien. Geef hem daar maar een kus van me. En geef ook mama een kus en denk eraan dat ze morgen over een week jarig is. En een kus voor Zora en vraag of ze Mattheus 24 leest. Ik weet dat ze het heerlijk vindt om elke dag een stukje in de bijbel te lezen.

Heel veel liefde en vrede,

Jerome xxxxx

ps Als antwoord op je ‘beleefde vraag’: ja ik ben het nog... ondanks je duidelijke minachtig voel ik me er heel goed bij, bedankt... twintig is tegenwoordig voor jongeren echt niet zo laat, vooral niet als ze hebben besloten om Christus te volgen. Merkwaardig dat je daarnaar vroeg, aangezien ik gisteren door Hyde Park liep en eraan dacht dat jij de jouwe bent kwijtgeraakt aan iemand die je nooit eerder had ontmoet en daarna nooit meer zou zien. En nee, ik kwam niet in de verleiding om dat scenario van jou te herhalen...

Aan: howardbelsey@fas.wellington.edu

Van: jeromeabroad@easymail.com

Datum: 19 november

Onderwerp:

Beste dr. Belsey!

Ik heb geen idee wat je hiervan zult vinden! Maar we zijn verliefd! De dochter des huizes en ik! Ik ga haar ten huwelijk vragen, pap! En ik denk dat ze ja zal zeggen!!! Je begrijpt de uitroeptekens zeker wel!!!! Haar naam is Victoria, maar iedereen noemt haar Vee. Ze is fantastisch, prachtig, briljant. Ik ga haar vanavond ‘officieel’ vragen, maar ik wilde het eerst aan jou vertellen. Het is ons overkomen als het ‘Lied van Salomon’ en het is niet te verklaren, alleen als een soort wederzijdse openbaring. Ze is pas vorige week aangekomen – het klinkt waanzinnig maar het is waar!!!! Serieus: ik ben gelukkig. Neem maar twee valiumpjes en vraag mam me asap te mailen. Ik heb geen beltegoed meer op deze telefoon en ik gebruik die van hen liever niet.

Jxx

2

‘Wat bedoel je, Howard? Waar moet ik nu precies kijken?’

Howard Belsey wees zijn Amerikaanse vrouw Kiki Simmonds op het bewuste deel van de e-mail die hij had uitgeprint. Ze plantte haar ellebogen aan weerskanten van het papier en liet haar hoofd zakken zoals ze altijd deed wanneer ze kleine lettertjes moest lezen. Howard liep naar de andere kant van de keuken annex zitkamer waar de ketel stond te fluiten. Alleen die ene hoge noot was te horen, voor de rest was het stil. Hun enige dochter Zora zat op een kruk met haar rug naar de kamer met een koptelefoon op vol eerbied naar de televisie te kijken. Levi, de jongste zoon, stond naast zijn vader voor de keukenkast. En nu begonnen die twee in zwijgzame harmonie het ontbijt samen te stellen. De een gaf de cornflakes door aan de ander, daarna wisselden ze bestek uit, ze vulden hun kommen en schonken melk uit een roze porseleinen kan met een zongele rand. Het huis lag op het zuiden. Het licht scheen naar binnen door de dubbele deuren die op de tuin uitkwamen en viel gefilterd onder de boog door die de keuken van de kamer scheidde. Het viel zacht op het stilleven van Kiki, die aan de ontbijttafel roerloos zat te lezen. Een donkerrode Portugese aardewerken schaal stond voor haar, met daarop appels, hoog opgestapeld. Op dit tijdstip reikte het licht nog verder, tot achter de ontbijttafel door de gang naar de kleinste van hun twee woonkamers. Hier bevond zich een plank met hun oudste paperbacks naast een suède zitzak en een bank waarop Murdoch, hun teckel, vol overgave in een bundel zonlicht lag.

‘Is dit serieus bedoeld?’ vroeg Kiki, maar er kwam geen antwoord.

Levi sneed aardbeien in stukjes, spoelde ze af onder de kraan en stortte ze in twee cornflakesbakjes. Het was Howards taak om de afgesneden kroontjes in de afvalbak te doen. Net toen ze daar bijna mee klaar waren, draaide Kiki het papier om op tafel, haalde haar handen van haar slapen en begon zacht te lachen.

‘Is het grappig?’ vroeg Howard, terwijl hij naar de ontbijtbar liep en er zijn ellebogen op zette. Bij wijze van antwoord nam Kiki’s zwarte gezicht een onbewogen uitdrukking aan. Het was deze sfinxachtige blik waardoor hun Amerikaanse vrienden haar soms een exotischer afkomst toedichtten dan ze feitelijk bezat. In werkelijkheid kwam ze uit een eenvoudige boerenfamilie in Florida.

‘Lieverd, probeer eens niet zo geestig te zijn,’ opperde ze. Ze greep een appel en begon die met een van de fruitmesjes met transparant handvat in ongelijke stukjes te snijden. Die at ze langzaam, één voor één, op.

Howard streek met twee handen zijn haar uit zijn gezicht weg.

‘Sorry... ik dacht... jij lachte, dus ik dacht dat er misschien iets grappigs was.’

‘Hoe moet ik dan reageren?’ zei Kiki met een zucht. Ze legde haar mes neer en stak haar hand uit naar Levi, die net met zijn schaaltje langsliep. Aan zijn denim broekband kon ze haar forsgebouwde vijftienjarige zoon gemakkelijk naar zich toe trekken, waarmee ze hem dwong twintig centimeter door zijn knieën te zakken zodat ze het labeltje van zijn honkbalshirt in zijn kraag kon stoppen. Ze haakte haar duimen aan weerskanten van zijn boxershort om daar ook iets aan te veranderen, maar hij rukte zich los.

‘Ma-am...’

‘Levi, schat, trek dat ding dan ook een stukje op... hij zit zo laag... hij bedekt nauwelijks je kont.’

‘Dus het is níet grappig,’ concludeerde Howard. Deze manier van vragen stellen zinde hem niet bepaald en het was ook niet zijn bedoeling geweest om het zo aan te pakken, maar hij begreep dat er niets anders op zat als hij nog iets wilde bereiken.

‘O, godnogantoe, Howard,’ zei Kiki. Ze draaide zich naar hem toe. ‘We kunnen hier over een kwartiertje toch wel verder over praten? Als de kinderen...’ Kiki kwam even overeind van haar stoel toen ze het slot van de voordeur een keer hoorde klikken en toen nog eens. ‘Zoor, liefje, wil jij even gaan, ik heb vandaag zo’n last van mijn knie. Ze kan er niet in, kom, ga haar even helpen...’

Zora, die een geroosterde dubbele boterham met kaas zat te eten, wees naar de televisie.

‘Zora, ga nú opendoen, alsjeblieft, het is die nieuwe vrouw, Monique; om de een of andere reden doet haar sleutel het niet, volgens mij heb ik jóu gevraagd een nieuwe sleutel voor haar te laten maken, ik kan niet altijd maar thuis op haar zitten wachten... Zoor, wil je nu met je luie kont van die kruk...’

‘Al de tweede kont vanochtend,’ merkte Howard op. ‘Dat gaat goed. Beschaafd.’

Zora liet zich van haar kruk glijden en liep door de gang naar de voordeur. Kiki keek nogmaals met een vragende, intense blik naar Howard, waarop hij zijn meest onschuldige gezicht trok. Ze pakte de e-mail van haar afwezige zoon, greep haar bril die aan een kettinkje op haar indrukwekkende boezem lag en zette hem op het puntje van haar neus.

‘Je moet het Jerome nageven,’ mompelde ze tijdens het lezen, ‘die jongen is niet gek... als hij jouw aandacht wil, dan weet hij heel goed hoe hij die moet krijgen.’ Ze keek op naar Howard en benadrukte de lettergrepen één voor één, als een bankmedewerker die biljetten telt. ‘De dochter van Monty Kipps. Beng, boem. Ineens ben je een en al aandacht.’

Howard fronste zijn wenkbrauwen. ‘Is dat alles wat je te zeggen hebt?’

‘Howard, er staat een ei te koken, ik weet niet wie het heeft opgezet maar het water is al verdampt, het stinkt. Zet het alsjeblieft uit.’

‘Is dat alles wat jij erover te zeggen hebt?’

Howard keek toe terwijl zijn vrouw kalm een derde glas tomatensap voor zichzelf inschonk. Ze pakte het op en bracht het naar haar lippen, maar verder kwam het niet toen ze weer begon te praten.

‘Hoor eens, Howie. Die jongen is twíntig. Hij wil de aandacht trekken van zijn pappie, en dat doet hij heel goed. Zelfs het feit dat hij stage loopt bij de Kipps – dat had hij bij miljoenen andere mensen kunnen doen. En nu gaat hij trouwen met de dochter van Kipps? Je hoeft Freuds theorieën niet te kennen om te begrijpen wat dat betekent. Ik denk dat hem serieus nemen het ergste is wat we kunnen doen.’

‘De familie Kipps?’ vroeg Zora luidkeels terwijl ze weer binnenkwam. ‘Wat is er aan de hand... is Jerome daar gaan wonen? Wat krankzinnig... stel je voor: Jerome... Monty Kipps,’ zei Zora, terwijl ze twee denkbeeldige figuren rechts en links van haar aanduidde en daarna nog eens herhaalde: ‘Jerome... Monty Kipps. Samen in hetzelfde huis.’

Zora maakte een hele voorstelling van haar afgrijzen.

Kiki goot haar sap in één keer naar binnen en zette het lege glas met een klap neer.

‘Genoeg over Monty Kipps, ik meen het. Ik wil zijn naam vanochtend niet meer horen, ik zweer het bij God.’ Ze keek op haar horloge. ‘Hoe laat is jouw eerste les? Wat doe je hier eigenlijk nog, Zoor? Luister je? Wat – doe – jij – nog – hier. O, goedemorgen Monique,’ zei Kiki op een heel andere, formele toon, zonder dat zangerige uit Florida. Monique deed de deur achter zich dicht en kwam verder.

Kiki schonk Monique een vermoeide glimlach. ‘We zijn vandaag helemaal van slag, iedereen is te laat of gaat te laat komen. Hoe is het met jou, Monique, alles goed?’

De nieuwe werkster was een gedrongen Haïtiaanse, ongeveer zo oud als Kiki maar met een nog donkerdere huid. Ze kwam pas voor de tweede keer. Ze droeg een us Navy-bomberjack met een rechtopstaande bontkraag en in haar ogen lag de angstige verontschuldiging voor alles wat fout zou gaan nog voordat het was fout gegaan. Dit alles werd volgens Kiki nog schrijnender door Moniques kapsel: haar goedkope, oranje synthetische haarstukje was hard aan een opknapbeurt toe en was, met dunne draadjes vastgemaakt aan haar eigen spaarzame haren, nog verder naar achteren geschoven dan ooit.

‘Zal ik hier beginnen?’ vroeg Monique timide. Haar hand bleef boven haar jas hangen voor de ritssluiting, maar ze trok hem niet open.

‘Nou, Monique, begin maar in de werkkamer – míjn werkkamer,’ zei Kiki snel omdat Howard net ook iets wilde zeggen. ‘Is dat goed? Maar wil je alsjeblieft geen papieren verplaatsen, stapel ze alleen maar op, als het kan.’

Monique bleef staan waar ze stond en trok aan haar ritssluiting. Kiki vroeg zich nerveus af wat deze vrouw ervan zou denken dat een andere zwarte vrouw haar betaalde voor schoonmaakwerk. ‘Zora laat het je wel zien... Zora, laat Monique even zien waar het is, toe.’

Zora rende de trap met drie treden tegelijk op terwijl Monique achter haar aan sjokte. Howard kwam achter de coulissen vandaan en stapte zijn huwelijk in.

‘Als het doorgaat,’ zei Howard vlak, tussen een paar slokken koffie door, ‘dan wordt Monty Kipps familie. Van ons. Niet familie van iemand anders. Onze familie.’

‘Howard,’ zei Kiki even onbewogen, ‘geen dramatische voorstellingen alsjeblieft. We staan hier niet op het toneel. Ik heb zojuist gezegd dat ik er op dit moment niet over wil praten. Ik weet best dat je me hebt gehoord.’

Howard boog even naar voren.

‘Levi moet geld mee voor een taxi. Als je je ergens druk over wilt maken, doe het dan daarover. En niet over de familie Kipps.’

‘Kipps?’ riep Levi ergens op een plek waar hij niet te zien was. ‘Welke Kipps? Over wie hebben jullie het?’

Zijn aangeleerde Brooklyn-accent had hij noch van Howard noch van Kiki, en Levi was er pas drie jaar geleden mee begonnen, in het jaar dat hij dertien werd. Jerome en Zora waren geboren in Engeland, Levi in Amerika. Maar al hun verschillende Amerikaanse accenten hadden in Howards oren iets kunstmatigs, niet iets wat van hier thuis of van zijn vrouw afkomstig was. Maar geen van die accenten was zo onverklaarbaar als dat van Levi. Brooklyn? De Belseys woonden bijna vierhonderd kilometer noordelijker. Howard had er deze ochtend bijna iets van gezegd – hij was door zijn vrouw gewaarschuwd dat niet te doen – maar net op dat moment dook Levi uit de gang op met een ontwapenende glimlach voordat hij zijn tanden zette in de bovenkant van zijn muffin die hij in zijn hand hield.

‘Levi...’ begon Kiki, ‘lieverd, ik ben benieuwd: weet je nog wie ik ben? Heb je ook maar een beetje in de gaten wat hier gebeurt? Kun je je Jerome herinneren? Je broer? Jerome die niet hier is? Jerome die over een grote plas water naar een land dat Engeland heet is gegaan?’

Levi had een paar sportschoenen in zijn hand. Daarmee zwaaide hij met een kwaaie blik in de richting van zijn moeder als reactie op haar sarcasme, en hij ging zitten om ze aan te trekken. ‘Nou en? Wat dan nog? Moet ik soms iets van Kipps weten? Ik weet helemaal niks niet van Kipps.’

‘Jerome, ga naar school.’

‘O, ben ik nu ook al Jerome?’

‘Levi, ga naar schóól.’

‘Jemig zeg, waarom doen jullie altijd zo... ik stel alleen maar een vraag, en dan krijg je van dat...’ Hierbij trok Levi een twijfelachtig gezicht dat niets zei over het woord dat hij wegliet.

‘Monty Kipps. De man voor wie je broer in Engeland werkt,’ informeerde Kiki hem uiteindelijk vermoeid. Howard vond het boeiend om te zien hoe Levi deze informatie van Kiki had losgekregen door haar bijtende spot met het tegendeel te beantwoorden.

‘Zie je nou?’ zei Levi alsof er nu alleen door zijn toedoen verstandige taal werd gesproken. ‘Was dat nou zo moeilijk?’

‘Dus dit is een brief van Kipps?’ vroeg Zora die de trap af was gekomen en nu achter haar moeders rug stond. In deze houding, dochter gebogen over moeder, deden ze Howard denken aan de twee mollige waterdraagsters van Picasso. ‘Pap, alsjeblieft, laat me je deze keer echt helpen met een reactie, dan maken we hem helemaal af. Voor welke krant is het? De Republic?’

‘Nee. Nee, daar heeft het niets mee te maken. Hij is trouwens van Jerome. Hij gaat trouwen,’ zei Howard en zijn badjas viel open toen hij zich omdraaide. Hij slenterde naar de deuren die uitkeken op hun tuin. ‘Met Kipps’ dochter. Blijkbaar is dat grappig. Je moeder vindt het hilarisch.’

‘Nee, schat,’ zei Kiki, ‘ik dacht dat ik net had duidelijk gemaakt dat ik het níet hilarisch vind, volgens mij weten we niet wat er precies gaande is. Dit is een e-mail van zeven regels, we weten totaal niet wat die te betekenen heeft en ik ga niet uit mijn dak om iets...’

‘Serieus?’ onderbrak Zora haar. Ze rukte het papier uit haar moeders handen en hield het vlak voor haar bijziende ogen. ‘Dit is zeker een of andere kutgrap?’

Howard liet zijn voorhoofd tegen de dikke glazen ruit rusten en voelde de condens in zijn wenkbrauwen trekken. Buiten viel nog steeds de democratische oostkustsneeuw waardoor de tuinstoelen er hetzelfde uitzagen als de tuintafeltjes, de planten, de brievenbussen en de hekpalen. Hij ademde een wolkje in de vorm van een paddestoel uit en veegde het daarna met zijn mouw weer weg.

‘Zora, jij moet naar school, oké? En het is nergens voor nodig om dat soort taal uit te slaan in mijn huis – Uh! Uh! Uh! Nee!’ zei Kiki elke keer dat Zora haar mond open wilde doen. ‘Oké? Breng Levi naar de taxistandplaats. Ik kan hem vandaag niet brengen – je kunt wel vragen of Howard hem rijdt, maar het ziet er niet naar uit dat dat gaat lukken – ik bel Jerome wel.’

‘Ik hoef niet gebracht te worden,’ zei Levi en nu zag Howard pas goed wat er anders was aan Levi: hij had een dunne, zwarte dameskous op zijn hoofd, die achter in zijn nek was vastgeknoopt en onbedoeld een soort tuitje erbovenop had, als een tepel..

‘Je kunt hem niet bellen,’ zei Howard rustig. Hij bewoog zich doelbewust, buiten het zicht van de anderen, naar de linkerkant van hun ontzagwekkende koelkast, ‘zijn beltegoed is op.’

‘Wat zei je?’ vroeg Kiki. ‘Wat zei je? Ik kan je niet verstaan.’

Ineens stond ze achter hem.

‘Waar staat het nummer van de Kipps?’ wilde ze weten, ook al wisten ze allebei het antwoord op die vraag.

Howard zei niets.

‘O ja, dat is waar ook,’ zei Kiki, ‘dat staat in de agenda, de agenda die in Michigan is blijven liggen tijdens die beroemde conferentie, toen jij belangrijkere dingen aan je hoofd had dan je vrouw en kinderen.’

‘Kunnen we dit op een ander...?’ opperde Howard. Wie zich schuldig voelt, kan alleen maar vragen om uitstel van het vonnis.

‘Wat je maar wilt, Howard. Het maakt niets uit, ik ben toch degene die hiermee moet omgaan, met de gevolgen van jouw daden, zoals altijd, dus...’

Howard bonsde met de zijkant van zijn vuist tegen de vrieskist.

‘Howard, laat dat alsjeblieft. Die deur sluit niet goed, hij is... straks ontdooit alles nog, doe hem goed dicht, tot hij... oké: het is treurig. Als het tenminste serieus is, en dat weten we niet. We zullen stap voor stap te weten moeten zien te komen wat er in godsnaam aan de hand is. Dus we laten het hierbij en dan, ik weet niet... dan praten we erover... als Jerome hier is bijvoorbeeld en er dus echt iets te bepraten valt, ja? Eens?’

‘Hou op met dat geruzie,’ klaagde Levi vanaf de andere kant van de keuken, en toen zei hij het nog een keer, harder.

‘We maken geen ruzie, liefje,’ zei Kiki en boog zich vanuit haar heupen voorover. Ze boog haar hoofd naar voren en bevrijdde haar haren uit de vuurrode doek die ze om haar hoofd had gewikkeld. Ze droeg het haar in twee dikke vlechten die tot op haar billen vielen, als de nog ongeschonden horens van een ram. Zonder op te kijken streek ze de stof aan beide kanten glad en gooide toen in één beweging haar hoofd weer naar achteren, waarbij ze de doek tweemaal rond haar hoofd wikkelde en op precies dezelfde manier vastknoopte, maar dan strakker. Alles zat nu ruim twee centimeter hoger en met dit nieuwe, gezag uitstralende gezicht leunde ze op de tafel en richtte zich tot haar kinderen.

‘Oké, de voorstelling is afgelopen. Zoor, misschien ligt er een paar dollar in het potje bij de cactus. Geef die maar aan Levi. Zo niet, dan leen je hem maar wat, dan betaal ik het je later terug. Ik zit deze maand een beetje krap. Oké. En nu aan de studie. Wat dan ook. Als je maar wat leert.’

Een paar minuten later, toen de deur achter haar kinderen was dichtgevallen, kwam Kiki terug naar haar man met een gezicht als een open boek waarvan alleen Howard elke regel en elke passage kende. Hij glimlachte maar wat. Er volgde geen enkele reactie. Howard hield op met glimlachen. Als het op een ruzie uitdraaide, dan zou alleen een gek op zijn overwinning wedden. Kiki, die ooit, tweeëntwintig jaar geleden, in hun eerste huis door Howard over zijn schouder was gegooid als een rol vloerbedekking, om neer te leggen en op te gaan liggen, woog tegenwoordig honderdveertien kilo en zag er twintig jaar jonger uit dan hij. Haar huid had die voor haar ras kenmerkende eigenschap lang glad te blijven, maar die van Kiki was onder invloed van haar gewichtstoename zelfs nog strakker. Op haar tweeënvijftigste had ze een gezicht als van een jong meisje. Een prachtig stoeremeisjesgezicht.

Nu liep ze de kamer door en duwde hem met zo veel kracht opzij dat hij in een schommelstoel belandde. Terug aan de keukentafel begon ze met veel omhaal een tas in te pakken met spullen die ze niet nodig had op haar werk. Ze praatte tegen hem zonder hem aan te kijken.

‘Weet je wat raar is? Dat iemand professor kan zijn in een specifieke richting, en in alle andere dingen ongelooflijk stom is. Sla het abc van het ouderschap er eens op na, Howie. Dan lees je daar dat je, als je zo doorgaat, precies, maar dan ook precies het tegenovergestelde bereikt van wat je wilt. Precies het tegenovergestelde.’

‘Maar precies het tegenovergestelde van wat ik wil,’ peinsde Howard, schommelend in zijn stoel, ‘gebeurt altijd al, verdomme.’

Kiki hield op met waar ze mee bezig was en keek hem ongelovig aan.

‘Juist. Jij krijgt nooit wat je wilt. Jouw leven is een en al ontbering.’

Dit sloeg op hun problemen van de laatste tijd. Het was een aanbod om in de woning van hun huwelijk een deur open te trappen naar een kamer vol ellende. Het aanbod werd afgeslagen. Kiki begon daarom aan haar dagelijkse gehannes om haar kleine rugzak in het midden van haar gigantische rug te hangen. Howard stond op en maakte zich weer toonbaar door zijn ochtendjas dicht te doen.

‘Hebben we hun adres dan tenminste?’ vroeg hij. ‘Hun huisadres?’

Kiki duwde haar vingers tegen haar slapen, als een waarzegster op een kermis. Ze sprak langzaam en hoewel haar houding sarcasme uitstraalde, waren haar ogen vochtig. ‘Ik wil weten wat wij jou volgens jou hebben aangedaan. Je gezin. Wat hebben we misdaan? Hebben we je iets ontnomen of zoiets?’

Howard zuchtte en keek de andere kant uit. ‘Ik moet dinsdag toch een lezing geven in Cambridge, dan kan ik net zo goed een dagje eerder naar Londen vliegen, al was het maar omd...’

Kiki gaf een mep op de tafel.

‘Godsamme, het is geen 1910 meer. Jerome mag verdomme trouwen met wie hij wil, of gaan we nu visitekaartjes laten drukken en hem vragen alleen in contact te treden met de dochters van academici die jij toevallig...’

‘Zou dat adres niet in dat groenleren boekje kunnen staan?’

Nu knipperde ze haar beginnende tranen weg. ‘Ik heb geen idéé waar het adres zou kúnnen staan,’ zei ze, zijn accent nabauwend, ‘ga het zelf maar zoeken. Misschien ligt het verstopt onder de troep in die verrekte keet van je.’

‘Dank je zeer,’ zei Howard en liep naar boven, op weg naar zijn studeerkamer.

3

Het huis van de familie Belsey, een hoog, granaatrood gebouw in de stijl van New England, bestaat uit vier krakerige verdiepingen. De datum waarop het is opgeleverd (1856) staat gegraveerd in een tegel boven de voordeur en in de ramen zit nog dat gespikkelde groene glas waardoor de plankenvloer onder invloed van het zonlicht de dromerige sfeer van een weiland ademt. Die ramen zijn niet de originele, maar vervangingen, aangezien de originele te kostbaar waren om in gebruik te blijven. Zwaar verzekerd zijn ze opgeslagen in een grote brandkast in de kelder. Een aanzienlijk deel van de waarde van het huis van de Belseys zit in de ramen waar niemand door kan kijken en die niemand kan openzetten. Het enige originele raam zit helemaal bovenaan in het huis, een veelkleurige ruit die op verschillende plekken op de bovenste overloop een kleurig licht werpt als de zon boven Amerika voorbijtrekt, waarbij hij bijvoorbeeld een wit overhemd roze kleurt, of een gele stropdas blauw. Als halverwege de ochtend het schijnsel de vloer heeft bereikt, mag daar op grond van een familiebijgeloof niemand in lopen. Tien jaar geleden waren hier nog kinderen te zien die probeerden elkaar die plek op te duwen. Zelfs nu ze volwassen zijn, lopen ze er op weg naar beneden nog steeds omheen.

De trap zelf is een steile wenteltrap. Op weg naar beneden hangt er in elke bocht ter verpozing een aantal foto’s van de familie aan de muur. Eerst foto’s van de kinderen, in zwart-wit: mollig, met kuiltjes, en een stralenkrans van krullen om hun hoofd. Het lijkt of ze van alle kanten op de toeschouwer af komen of over elkaar heen tuimelen op hun worstenbeentjes. Een fronsend kijkende Jerome met baby Zora in zijn armen, terwijl hij zich afvraagt wat ze eigenlijk is. Zora die een kleine, gerimpelde Levi wiegt met die verdwaasde, bezitterige blik van zo’n vrouw die kinderen steelt uit ziekenhuizen. Daarna schoolfoto’s, kiekjes van diploma-uitreikingen, in zwembaden, restaurants, tuinen en vakanties die getuigen van hun groei en hun karakter vastleggen. Na de kinderen komen vier generaties van de familie Simmonds, van moeders kant. Ze zijn opgehangen in een triomferende, weloverwogen volgorde: Kiki’s betovergrootmoeder, huisslavin; haar overgrootmoeder, dienstmeid; en daarna haar grootmoeder, verpleegster. Het was deze Lily die dit hele huis erfde van een vrijgevige blanke arts met wie ze twintig jaar in Florida nauw had samengewerkt. Door een zo omvangrijke erfenis wordt het leven voor een arme familie in Amerika totaal anders: ineens behoren ze daardoor tot de middenklasse. En Langham 83 is een mooi middenklassehuis, nog groter dan het er aan de buitenkant uitziet, met erachter een klein zwembad zonder verwarming waarin veel van de witte tegels ontbreken, als een Britse glimlach. Het huis is inmiddels een beetje vervallen geraakt, en toch maakt dit deel uit van zijn grandeur. Het heeft niets nouveau-richeachtigs. Het huis is veredeld door wat het voor deze familie heeft gedaan. Met de huuropbrengst is de opleiding van Kiki’s moeder – juridisch medewerkster die afgelopen voorjaar is gestorven – betaald en die van Kiki zelf. Jarenlang was het het appeltje voor de dorst en het vakantiehuis van de Simmonds; ze kwamen er elk jaar in september vanuit Florida om de kleuren te bekijken. Toen haar kinderen eenmaal groot waren en haar eerwaarde echtgenoot was gestorven, nam Howards schoonmoeder Claudia Simmonds voorgoed haar intrek in dit huis en woonde ze er gelukkig als hospita voor tal van studenten die de logeerkamers huurden. Al die jaren had Howard op het huis geaasd. Claudia, die dat doorhad, besloot hem te laten hongeren. Ze wist heel goed dat dit huis ideaal was voor Howard: groot, mooi en op een steenworp afstand van een fatsoenlijke Amerikaanse universiteit die hem eventueel zou aannemen. Het gaf mevrouw Simmonds een kick, althans dat dacht Howard, om hem al die jaren te laten wachten. Ze haalde zonder ernstige gezondheidsproblemen de zeventig. Intussen voerde Howard zijn jonge gezin mee langs een aantal tweederangs centra van geleerdheid: zes jaar in de staat New York, elf jaar in Londen, een jaar in de buitenwijken van Parijs. Pas tien jaar geleden had Claudia de strijd opgegeven en had ze het huis verruild voor een bejaardenwoning in Florida. Omstreeks die tijd was deze foto genomen van Kiki als ziekenhuisadministratrice en laatste erfgename van Langham Drive 83. Op de foto is ze een en al tanden en haren terwijl ze een staatsprijs in ontvangst neemt voor wat ze in de plaatselijke gemeenschap had gedaan op het gebied van de thuiszorg. Een blanke arm is rond een toentertijd nog bijzonder smalle taille in strak denim geslagen; die arm, slechts te zien vanaf de elleboog, is van Howard.

Als mensen gaan trouwen begint er vaak een strijd over welke familie – die van de man of die van de vrouw – de overhand krijgt. Howard had die strijd blijmoedig verloren. De Belseys – bekrompen, goedkoop en hard – waren geen familie die de moeite van een strijd rechtvaardigde. En omdat Howard zich zo gemakkelijk gewonnen had gegeven, was het voor Kiki gemakkelijk om zich grootmoedig te gedragen. En dus hangt hier, op de eerste overloop, de enige afbeelding in huis van de Engelse familie Belsey, een houtskoolportret van Howards vader, Harold, zo hoog als net nog betamelijk is, met zijn werkmanspet op zijn hoofd. Hij heeft zijn ogen neergeslagen, alsof hij wanhoopt over de exotische wijze waarop Howard heeft verkozen de familielijn voort te zetten. Het had Howard zelf verbaasd dit portret – beslist het enige stukje kunst dat de familie Belsey ooit had bezeten – tussen de schamele hoeveelheid waardeloze troep die te voorschijn kwam na de dood van zijn moeder aan te treffen. In de jaren daarna had het portret zich opgewerkt, net als Howard zelf. Veel ontwikkelde Amerikanen uit de betere kringen met wie de Belseys omgaan, spreken er hun bewondering voor uit. Het wordt ‘stijlvol’ genoemd, ‘mysterieus’ en vaag riekend naar de ‘Engelse aard’. Naar Kiki’s oordeel is het iets wat de kinderen als ze wat ouder zijn zullen waarderen, een argument dat slinks voorbijgaat aan het feit dat de kinderen al wat ouder zijn en er geen interesse voor lijken te hebben. Howard zelf heeft er een hartgrondige hekel aan, zoals hij een hartgrondige hekel heeft aan alle vormen van representatieve kunst – en aan zijn vader.

Na Harold Belsey volgt een aantal vrolijke foto’s van Howard zelf in de jaren zeventig, tachtig en negentig. Ondanks zijn veranderende kleding blijven zijn belangrijkste kenmerken door de jaren vrijwel gelijk. Zijn tanden – uniek voor zijn familie – zijn recht en allemaal ongeveer even groot; het volle van zijn onderlip compenseert aardig de afwezigheid van een bovenlip en zijn oren vallen niet op – en meer kun je van oren niet verlangen. Hij heeft geen kin, maar zijn ogen zijn heel groot en heel groen. Hij heeft een dunne, fraaie, aristocratische neus. Als je hem naast mannen van zijn eigen leeftijd en achtergrond zet, heeft hij twee belangrijke voordelen: zijn haar en gewicht. Beide zijn weinig veranderd. Het haar vooral is bijzonder vol en gezond. Een grijze lok valt over zijn rechterslaap. Deze herfst besloot hij om het voor een groot deel over zijn gezicht te laten vallen, zoals hij het sinds 1967 niet meer had gedragen – en dat was een groot succes. Een grote foto van Howard, uittorenend boven andere leden van de faculteit der Geesteswetenschappen terwijl die netjes rond Nelson Mandela gegroepeerd staan, geeft hier wel een aardig beeld van: hij heeft onmiskenbaar het meeste haar van alle mannen. De foto’s van Howard worden talrijker naarmate we dichter bij de benedenverdieping komen: Howard in een bermudashort met spierwitte, wasachtige knieën; Howard in academisch tweed onder een boom, in de vlekkerige schaduw van het licht van Massachusetts; Howard in een grote hal, bij zijn benoeming tot professor in de esthetica; Howard met een honkbalpet op, wijzend naar het huis van Emily Dickinson; Howard met een baret op, zonder duidelijke reden; Howard in een felgekleurde overall in Eatonville, Florida, met Kiki naast hem die haar ogen tegen hem beschermt, of tegen de zon, of tegen de camera.

Howard bleef even op de middelste overloop staan om te telefoneren. Hij wilde spreken met dr. Erskine Jegede, docent van a-leerstoel van Soyinka in de Afrikaanse literatuur en assistent-directeur van de afdeling Afro-Amerikaanse Wetenschappen. Hij zette zijn koffer op de grond en stak zijn vliegticket onder zijn oksel. Hij toetste het nummer in en wachtte al die tijd dat de telefoon overging, terwijl hij huiverde bij de gedachte dat zijn goede vriend in zijn tas liep te zoeken, zich verontschuldigend bij zijn collega’s en zich een weg banend uit de bibliotheek, de kou in.

‘Hallo?’

‘Hallo, met wie spreek ik? Ik ben in de bibliotheek.’

‘Ersk, met Howard. Sorry, sorry, ik had eerder moeten bellen.’

‘Howard? Ben jij niet boven?’

Meestal was hij daar wel, lezend in zijn geliefde studiecel 187, op de allerhoogste verdieping van Greenman, de bibliotheek van Wellington College. Al jarenlang deed hij dat elke zaterdag, behalve bij ziekte of sneeuwstormen. Hij las dan de hele ochtend en trof Erskine daarna rond lunchtijd op de benedenverdieping voor de lift. Erskine sloeg graag kameraadschappelijk een arm om Howards schouders wanneer ze samen naar de kantine liepen. Ze vormden een grappig stel. Erskine was bijna dertig centimeter kleiner, volledig kaal, zijn schedel glom als ebbenhout en hij had de typische kippenborst van een kleine man, die hij altijd naar voren stak. Overal en altijd verscheen hij in kostuum (Howard droeg al tien jaar lang verschillende versies van dezelfde zwarte spijkerbroek) en de potentaatachtige indruk die Erskine wekte, werd gecompleteerd door zijn keurig bijgehouden peper-en-zoutkleurige baard, puntig als van een Wit-Rus, met een bijpassende snor en driedimensionale sproeten op zijn neus en wangen. Tijdens hun lunch liet hij zich altijd verbazend grof en slechtgehumeurd uit over zijn collega’s – niet dat die dat ooit te weten kwamen of vermoedden: Erkines sproeten hadden een ongelooflijk diplomatiek effect. Howard had vaak gewenst dat hij net zo’n goedmoedig gezicht had kunnen tonen. Na de lunch gingen Erskine en Howard ieder hun eigen weg, altijd met enige tegenzin. Tot etenstijd verbleven ze in hun studiecel. Howard beleefde veel genoegen aan deze zaterdagse gewoonte.

‘Hè, dat treft ongelukkig,’ zei Erskine toen hij Howards nieuws hoorde, en zijn opmerking betrof niet alleen Jerome maar ook het feit dat de twee mannen het nu zonder elkaars gezelschap moesten stellen. En daarna: ‘Arme Jerome. Het is een goeie jongen. Hij probeert hiermee vast iets te bewijzen.’ Erksine zweeg even. ‘Wat, dat weet ik niet.’

‘Maar Monty Kípps,’ herhaalde Howard wanhopig. Hij wist dat hij van Erskine de gewenste reactie zou krijgen. Ze waren niet voor niets bevriend.

Erskine floot vol medeleven. ‘God, Howard, vertel mij wat. Ik herinner me die gek van een Monty nog van de rellen in Brixton, in 1981, ik probeerde bij de bbc World Service wat te vertellen over de context, deprivatie, et cetera,’ – Howard genoot van de Nigeriaanse zangerige toon waarop hij ‘et cetera’ zei – ‘toen hij daar tegenover me zat, met zijn Trinidad cricketclubdas, en zei: “Een kleurling moet zorgen voor zijn eigen thuis, de kleurling moet verantwoordelijkheid nemen.” De kleurling! En dat zegt hij nog steeds! Elke keer als we een stap vooruit waren, bracht Monty ons allemaal weer twee stappen terug. Wat een triest figuur. Ik heb eigenlijk wel medelijden met hem. Hij is te lang in Engeland gebleven. Dat heeft een vreemde invloed op hem gehad.’

Howard zweeg aan de andere kant van de lijn. Hij keek of zijn paspoort in zijn computertas zat. Hij voelde zich doodmoe bij het vooruitzicht van de reis en de strijd die hem aan het einde daarvan wachtte.

‘En zijn werk wordt elk jaar slechter. Ik vond dat boek over Rembrandt bijzonder laag-bij-de-gronds,’ vervolgde Erskine op beminnelijke toon.

Howard voelde dat het niet fair was om Erskine in zo’n oneerlijke positie te dwingen. Monty was een eikel, maar gek was hij niet. Monty’s boek over Rembrandt was naar Howards oordeel retrogressief, pervers, gekmakend essentialistisch, maar het was niet laag-bij-de-gronds en ook niet dom. Het was goed. Gedetailleerd en grondig. Het had ook het grote voordeel dat het in een harde kaft was gebonden en gedistribueerd in de hele Engelssprekende wereld, terwijl Howards boek over hetzelfde onderwerp maar niet afkwam en verspreid voor zijn printer op de grond lag op vellen papier die, zo leek het hem soms, vol walging uit het apparaat waren gespuugd.

‘Howard?’

‘Ja, ik ben er nog. Maar ik moet nu gaan. Ik heb een taxi besteld.’

‘Voorzichtig aan, kerel. Jerome is... nou ja, tegen de tijd dat je daar bent aangekomen zal heus wel blijken dat het om een storm in een glas water gaat.’

Op de zesde tree vanaf beneden werd Howard verrast door Levi. Weer die kous over zijn kop. Hij keek van onderaf naar hem op, dat opvallende, leeuwachtige gezicht met die mannelijke kin, waarop al twee jaar haar groeide dat zich er toch nog niet helemaal thuis leek te voelen. Hij droeg geen shirt en liep op blote voeten. Zijn slanke bovenlijf rook naar cacaoboter en was onlangs geschoren. Howard strekte zijn armen uit om hem de weg te versperren.

‘Wat stelt dit voor?’ vroeg zijn zoon.

‘Niets. Ik vertrek zo.’

‘Wie had je aan de telefoon?’

‘Erskine.’

‘Dus je vertrekt echt?’

‘Ja.’

‘Nu meteen?’

‘Wat stelt dit voor?’ vroeg Howard, de rollen omdraaiend terwijl hij Levi’s hoofd aanraakte. ‘Is dat uit politieke overwegingen?’

Levi wreef in zijn ogen. Hij bracht zijn armen achter zijn rug, sloeg zijn handen in elkaar en strekte zijn armen naar beneden, waardoor zijn borst enorm uitzette.

‘Het stelt niets voor. Het is gewoon wat het is,’ zei hij alsof hij een spreuk voorlas. Hij beet op zijn duim.

‘O, dus...’ zei Howard, in een poging dit te vertalen, ‘het is dus voor het esthetische, om er mooi uit te zien.’

‘Zoiets,’ zei Levi en haalde zijn schouders op. ‘Tja. Gewoon wat het is, gewoon iets wat ik draag. Je weet wel. Het houdt mijn hoofd warm, man! Gewoon praktisch, zeg maar.’

‘Het maakt je hoofdhuid nogal... strak. Glad. Net een boon.’

Hij kneep even vriendschappelijk in de schouders van zijn zoon en drukte hem tegen zich aan.

‘Ga je naar je werk? Laten ze je daarmee lopen, bij die hoe-heet-het, die platenzaak?’

‘Tuurlijk... Het is geen platenzaak, dat zeg ik steeds al, het is een megastore. Met zeven verdiepingen... Je maakt me aan het lachen, man,’ zei Levi rustig, terwijl zijn lippen door Howards overhemd heen tegen diens huid zoemden. Levi maakte zich los en tikte een paar keer op zijn vaders hoofd. ‘Dus je gaat nu weg of zo? Wat ga je tegen J zeggen? Met welke maatschappij vlieg je?’

‘Ik weet het niet, niet zeker. Waarschijnlijk met de airmiles. Iemand op het werk heeft voor me geboekt. Luister... ik ga alleen maar met hem praten, gewoon een redelijk gesprek als redelijke mensen.’

‘Jezus...’ zei Levi en klakte met zijn tong. ‘Kiki vindt het onwijs stom... En ik ook. Ik vind dat je het gewoon voorbij moet laten gaan, gewoon over laten waaien. Jerome gaat echt niet trouwen. Hij kan zijn pik met twee handen nog niet vinden.’

Howard was het ergens wel eens met deze vaststelling, al wilde hij dat niet laten merken. Jeromes langdurige staat van maagdelijkheid – waarvan Howard had verondersteld dat die nu wel ten einde was gekomen – vertegenwoordigde in Howards ogen een ambivalente relatie tot de aarde en haar bewoners, waar Howard nauwelijks een reden tot vreugde in zag of begrip voor kon opbrengen. Jerome was op de een of andere manier niet zo fysiek ingesteld, en dit had zijn vader altijd een ongemakkelijk gevoel gegeven. En nu maakte die rottige toestand in Londen zeker een einde aan de vage geur van morele superioriteit die Jerome in zijn tienerjaren om zich heen had hangen.

‘Dus als iemand een fout maakt in zijn leven,’ zei Howard in een poging het gesprek wat verder uit te diepen, ‘een verschrikkelijke fout, dan zou jij dat maar gewoon laten gebeuren?’

Levi moest hier even over nadenken.

‘Nou... Al zóu hij gaan trouwen, ik begrijp niet waarom trouwen ineens zoiets vreselijks is... Dan kan hij in elk geval nog íemand in zijn bed krijgen...’ Levi liet een diepe, bulderende lach horen waardoor zijn schitterende buikpartij werd ingetrokken en plooien vormde alsof het een shirt was. ‘Je wéét dat hij anders echt geen kans maakt.’

‘Levi, dat is...’ begon Howard, maar toen kwam er een beeld bij hem boven van Jerome, met zijn onregelmatige afrokapsel en zijn zachte, gevoelige trekken, zijn vrouwelijke heupen en zijn spijkerbroek die altijd iets te hoog in de taille zat, het kleine gouden kruisje om zijn hals – die fundamentele onschuld.

‘Wat? Is dat soms niet waar of zo? Je weet dat het waar is, man... nou lach je zelf!’

‘Het gaat niet om trouwen op zich,’ zei Howard boos. ‘Het ligt ingewikkelder. De vader van dat meisje is... iemand die we in onze familie niet kunnen gebruiken, om het zo maar te zeggen.’

‘O, nou ja...’ zei Levi, terwijl hij zijn vaders stropdas zo draaide dat de voorkant goed zat, ‘ik begrijp niet wat dat daar allemaal mee te maken heeft.’

‘We willen gewoon niet dat Jerome er een potje van maakt als hij...’

‘We?’ zei Levi, met een bedreven opgetrokken wenkbrauw – genetisch gezien een direct erfstuk van zijn moeder.

‘Luister... heb je geld nodig of zoiets?’ vroeg Howard. Hij tastte in zijn portemonnee en haalde er twee verkreukelde biljetten van twintig dollar uit, opgepropt als zakdoekjes. Na al die jaren kon hij het smerig groene gevoel van Amerikaans geld nog steeds niet erg serieus nemen. Hij stopte ze in Levi’s laaghangende broekzak.

‘Wordt gewaardeerd, pa,’ zei Levi lijzig, zijn moeders zuidelijke accent nabootsend.

‘Ik weet niet wat voor uurloon ze je daar betalen...’ mopperde Howard. Levi zuchtte dramatisch. ‘Stelt bijna niets voor, man... echt bijna niets.’

‘Als je wilt dat ik daar eens met iemand ga praten om...’

‘Nee!’

Howard veronderstelde dat zijn zoon zich voor hem geneerde. Schaamte leek het erfstuk in de mannelijke lijn van de Belseys. Wat had Howard op die leeftijd zijn eigen vader niet verschrikkelijk gevonden! Hij had gewild dat hij iets anders was dan slager, iemand die zijn hersenen moest gebruiken bij zijn werk in plaats van messen en een weegschaal – meer een man zoals Howard nu was. Maar mensen veranderen, en kinderen veranderen ook. Zou Levi liever een slager als vader hebben?

‘Ik bedoel,’ zei Levi, argeloos zijn eerste reactie aanpassend, ‘ik kan het zelf wel regelen, maak je maar geen zorgen.’

‘Juist. Heeft je moeder nog een boodschap achtergelaten of...?’

‘Een boodschap? Ik heb haar niet eens gezien. Ik heb geen idee waar ze is, ze is heel vroeg weggegaan.’

‘Goed. En jij? Nog een boodschap voor je broer misschien?’

‘Ja... zeg maar,’ begon Levi lachend, terwijl hij zich omdraaide en aan weerszijden de trapleuningen vastgreep, waarbij hij zijn voeten optrok als een turner op de brug, ‘zeg maar dat ik gewoon een zwarte gast ben in de smeltkroes die probeert van een dubbeltje een kwartje te worden.’

‘Goed. Doe ik.’

Er werd aangebeld. Howard daalde een tree, drukte een kus op het achterhoofd van zijn zoon, dook onder zijn arm door en liep naar de deur. Een bekend, grijnzend gezicht stond aan de andere kant, blauw van de kou. Howard hief ter begroeting een vinger op. Het was een Haïtiaan, Pierre, een van de velen van dat penibele eiland, die nu werk had in New England en discreet Howards gebrek aan een rijbewijs compenseerde.

‘Hé, waar is Zoor?’ riep Howard vanaf de drempel over zijn schouder naar Levi.

Levi haalde zijn schouders op. ‘Kwee-nie,’ zei hij, het antwoord dat hij op bijna elke vraag gaf. ‘Zwemmen?’

‘Met dit weer? Jezus.’

‘Het is wel een binnenbad. Natuurlijk.’

‘Zeg haar maar gedag van me, oké? Ben woensdag terug. Nee, donderdag.’

‘Goed, pa. Voorzichtig, yo.’

In de auto schreeuwden mannen op de radio naar elkaar in een soort Frans dat niet echt Frans was, voorzover Howard dat kon horen.

‘Naar het vliegveld, graag,’ riep Howard eroverheen.

‘Oké. We moeten wel langzaam rijden. De straten zijn niet best.’

‘Oké, maar niet te langzaam.’

‘Terminal?’

Hij sprak het woord met zo’n accent dat Howard meende de titel van Zola’s boek, Germinal, te verstaan.

‘Wat is daarmee?’

‘U weet waar de terminal is?’

‘O... nee... daar kom ik wel achter, ergens daar, maak je geen zorgen... rij maar door. Ik vind het wel.’

‘Altijd maar vliegen...’ zei Pierre wat droefgeestig, en lachend keek hij Howard via het spiegeltje aan. Howard viel de enorm brede neus op, die een flink deel van het goedmoedige gezicht bestreek.

‘Altijd op weg, ja,’ zei Howard joviaal, al had hij niet het idee dat hij zo heel veel reisde, maar als hij het deed, was het vaker en verder dan hem lief was. Hij moest weer aan zijn eigen vader denken – vergeleken met hem had Howard meer weg van Phileas Fogg. Reizen had hem vroeger de sleutel naar het geluk geleken. Je droomde van een leven vol reizen. Howard keek door zijn raampje naar een lantaarnpaal die voor de helft in de sneeuw stond en als steun diende voor twee vastgeketende, bevroren fietsen, slechts herkenbaar aan de uiteinden van de handgrepen. Hij stelde zich voor dat hij die ochtend wakker was geworden, zijn fiets uit de sneeuw had gegraven en naar zijn werk was gereden, een fatsoenlijke baan van het soort dat de Belseys generaties lang hadden gehad, en constateerde dat hij zich zoiets toch niet kon voorstellen. Howard vond het interessant genoeg om even over na te denken: het idee dat hij niet langer de luxe van zijn eigen leven kon meten.

Toen ze weer thuis was nam Kiki voor ze naar haar eigen werkkamer ging de gelegenheid te baat om die van Howard te bekijken. Het was er halfdonker, de gordijnen waren dicht. Hij had de computer aan laten staan. Net toen ze zich omdraaide om weer weg te lopen hoorde ze het apparaat tot leven komen, dat zwoegende, elektronische geluid dat computers ongeveer om de tien minuten produceren als ze niet worden gebruikt, alsof ze iets missen en daarom iets ongezonds de ether in sturen om ons te berispen voor het feit dat we ze in de steek hebben gelaten. Ze liep ernaartoe en sloeg een toets aan – daar verscheen het beeld: zijn inbox, met één nieuw e-mailbericht. In de juiste veronderstelling dat dat van Jerome was (Howard onderhield mailcontact met zijn onderwijsassistent Smith J. Miller, met Jerome, met Erskine Jegede en nog een stel kranten en bladen, verder met niemand) klikte Kiki op het bericht.

Aan: howardbelsey@fas.wellington.edu

Van: jeromeabroad@easymail.com

Datum: 21 november

Onderwerp: LEES DIT ALSJEBLIEFT

Pap – foutje. Ik had niets moeten zeggen. Helemaal voorbij – als het al ooit was begonnen. Vertel het alsjeblieft, alsjeblieft, alsjeblieft niet verder, vergeet het gewoon. Ik heb me volkomen belachelijk gemaakt! Ik zou nu liefst in de grond kruipen en sterven.

Jerome

Kiki liet een kreet van ongerustheid horen, vloekte toen en draaide twee keer rond haar as, waarbij ze haar sjaaltje rond haar vingers wikkelde, totdat haar lichaam haar geest inhaalde en zich vermande, want ze kon er nu eenmaal niets meer aan veranderen. Howard was nu waarschijnlijk toch al bezig zijn knieën in de onmogelijk krappe ruimte voor zijn stoel te wringen, zichzelf kwellend met de vraag welke boeken hij bij zich zou houden voordat hij zijn tas achter het bagageluik boven hem opborg – het was te laat om hem tegen te houden en ze kon hem niet bereiken. Howard had een diepe angst voor kankerverwekkende stoffen: hij controleerde alle etenswaren op diethylstilbestrol, hij verafschuwde magnetrons en had nooit een mobiele telefoon gewild.

4

Wat het weer betreft leven de bewoners van New England in een illusie. In de tien jaar dat Howard aan de oostkust woonde, was hij de tel kwijtgeraakt van het aantal keren dat een of andere mafkees uit Massachusetts hem bij het horen van zijn accent meewarig had aangekeken en iets had gezegd in de trant van: Koud daar, hè? Howard zou dan het liefst zeggen: luister, laten we even een paar dingen rechtzetten. In Engeland is het in juli en augustus niet warmer dan in New England, dat klopt. Waarschijnlijk ook niet in juni. Maar het is er wel warmer in oktober, november, december, januari, februari, maart, april en mei – in alle maanden dat warmte ertoe doet. In Engeland zitten de brievenbussen niet vol sneeuw. Je ziet er zelden een eekhoorn bibberen. Je hoeft geen schep te hanteren om je vuilnisbakken uit te graven. Dat komt doordat het in Engeland nooit echt heel erg koud is. Het motregent er vaak, en het waait er; het hagelt ook wel eens, en je hebt wel eens zo’n dinsdag in januari dat de tijd niet opschiet en het maar geen dag wil worden en de lucht vol vocht zit en niemand echt om een ander geeft, maar een dikke trui en een waxjas met wollen voering zijn afdoende voor elk weertype dat Engeland kent. Dat wist Howard, en dus was hij gekleed op Engeland in november: zijn enige ‘mooie’ pak, met daarover een lichtgewicht trenchcoat. Zelfvoldaan keek hij naar de vrouw uit Boston tegenover hem die het veel te warm had in haar rubberjas en bij wie het zweet langs haar haargrens parelde en over haar wang naar beneden droop. Hij zat in de trein van Heathrow richting centrum.

Bij Paddington gingen de deuren open en stapte hij de warme smog van het station in. Hij maakte een prop van zijn sjaal en stopte hem in zijn zak. Hij was geen toerist en hij keek niet om zich heen, niet naar de pure pracht van het interieur, niet naar het fraai bewerkte plafond van glas en staal. Hij liep rechtstreeks naar buiten waar hij een sigaretje kon rollen en roken. De afwezigheid van sneeuw was een openbaring. Een sigaret vast te kunnen houden zonder handschoenen, je hele gezicht bloot te stellen aan de frisse lucht! Howard voelde zich zelden geroerd door een Engelse skyline, maar vandaag had hij bij het zien van een eik en een kantorenblok, omringd door een blauwachtige hemel zonder een glimpje wit, het idee een landschap te zien van een zeldzame schoonheid en beschaving. Ontspannen leunde hij in een smalle bundel zonlicht tegen een zuil. Een rij zwarte taxi’s kwam achter elkaar aanrijden. Mensen zeiden waar ze naartoe wilden en werden genereus geholpen hun bagage achter in de auto te zetten. Howard was onthutst toen hij twee keer in vijf minuten als bestemming ‘Dalston’ hoorde opgeven. Dalston was in de tijd dat Howard daar was geboren een gore achterbuurtwijk in East End, vol gore mensen die hadden geprobeerd hem kapot te maken – zijn familie voorop. Nu was het blijkbaar een plek waar normale mensen woonden. Een blondje in een lange poederblauwe overjas die een draagbare computer en een kamerplant vasthield, een Aziatische jongen gekleed in een goedkoop, glimmend pak waarin het licht werd weerkaatst als in bladstaal. Het was voor hem onmogelijk zich deze mensen voor te stellen in het East Londen zoals hij zich dat van vroeger herinnerde. Howard liet zijn peuk vallen en trapte hem uit in de goot. Hij liep terug door het station en hield gelijke tred met een aantal mannen in pak, door wie hij zich de trap naar de metro af liet jagen. In een metrowagen met alleen staanplaatsen probeerde Howard, tegen een hardnekkige lezer aan geperst, zijn kin te beschermen tegen de harde kaft van het boek en dacht hij na over zijn missie. Hij was nog niets opgeschoten met zijn hoofdpunten: wat hij zou zeggen, hoe hij het zou zeggen en tegen wie. Het was allemaal veel te ondoorzichtig en uit zijn verband gerukt door de ondraaglijke herinnering aan de volgende twee zinnen:

Zelfs in het licht van de bijzonder armzalige argumenten die hij gebruikt, zou het geheel natuurlijk heel wat boeiender zijn als Belsey wist over welk schilderij ik het had. In zijn brief richt hij zijn aanval op het Zelfportret uit 1629 dat in München hangt. Helaas voor hem heb ik in mijn artikel meer dan duidelijk gemaakt dat het om het Zelfportret met Kanten Kraag gaat, uit hetzelfde jaar, dat in Den Haag hangt.

Dit waren de zinnen die Monty Kipps had geschreven. Drie maanden lang bleven ze hangen, steken, soms leken ze zelfs een heus gewicht te hebben – wanneer hij eraan dacht, zakten Howards schouders naar voren alsof plotseling iemand achter hem was verschenen en hem had beladen met een rugzak vol stenen. Howard stapte uit bij Baker Street en liep over het perron naar de Jubilee-lijn naar het noorden, waar hem een wachtende trein begroette. Natuurlijk was het wel zo dat op beide zelfportretten van Rembrandt een witte kraag stond afgebeeld, godnogaantoe; bij beide doemen de gezichten op uit sombere, dreigende schaduwen, en allebei met de angstige blik van een jongvolwassene – maar dat deed er niet toe. De positie van het hoofd die Monty in het artikel had beschreven, was Howard ontgaan. Hij maakte toen een bijzonder moeilijke tijd door en had zijn aandacht er niet helemaal bij gehad. Monty had zijn kans schoon gezien. Howard zou hetzelfde hebben gedaan. Iemand in één klap, als een jongen die voor de ogen van het andere team de korte broek van het achterwerk van zijn vriendje trekt, voor gek te zetten, hem te kakken zetten – dat is een van de grootste genoegens van academici. Je hoeft het niet eens te verdienen; je hoeft er alleen maar gelegenheid voor te geven. Maar wat een stunt! Vijftien jaar lang hadden de twee mannen in dezelfde kringen verkeerd, dezelfde universiteiten bezocht, bijdragen geleverd aan dezelfde tijdschriften, soms het podium gedeeld – maar nooit een mening – tijdens forumgesprekken. Howard had altijd de pest gehad aan Monty, zoals iedere liberaal met een beetje verstand de pest heeft aan een man die zijn hele leven wijdt aan de perverse politiek van de rechtse beeldenstorm, maar hij had hem nooit écht gehaat totdat hij twee jaar geleden het nieuws hoorde dat Kipps ook bezig was met een boek over Rembrandt. Een boek dat, zo voelde Howard aan, zelfs al voordat het werd gepubliceerd, enorm populair – en populistisch! – zou worden en een halfjaar boven aan de bestsellerlijst van New York zou prijken om daar alle andere boeken onder zich te verpletteren. Het was de gedachte aan dat boek en het lot dat het zou zijn beschoren – vergeleken met Howards eigen onvoltooide werk dat, in het gunstigste geval, niet verder zou komen dan de boekenplanken van een stuk of duizend studenten kunstgeschiedenis – die hem ertoe hadden gebracht die vreselijke brief te schrijven. Ten overstaan van de gehele academische wereld had Howard een touw gepakt en zichzelf opgeknoopt.

Vlak voor station Kilburn vond Howard een telefooncel en belde hij inlichtingen. Hij gaf het volledige adres van Kipps op en kreeg daarop een telefoonnummer te horen. Een paar minuten lang bleef hij daar treuzelen, terwijl hij de kaartjes van de prostituees bestudeerde. Vreemd dat er zo veel van die dames van lichte zeden waren, verstopt in Victoriaanse erkers, weggekropen in naoorlogse halfvrijstaande huizen. Hij merkte op dat velen van hen zwart waren – veel meer dan je in een telefooncel in Soho zou aantreffen, natuurlijk – en hoeveel, als je de foto’s mocht geloven (mag je die geloven?) bijzonder knappe meisjes erbij zaten. Hij pakte de hoorn weer op. Hij wachtte. In het afgelopen jaar was hij zich schuwer gaan gedragen tegenover Jerome. Hij was bang voor die nieuwe religieuze hang van de jongvolwassene, die morele ernst en stiltes waar altijd iets van kritiek in verscholen lag. Howard vatte moed en toetste het nummer in.

‘Hallo?’

‘Ja, hallo.’

De stem – jong en zeer Londens – bracht Howard even van zijn stuk.

‘Hoi.’

‘Sorry, met wie?’

‘Ik ben... met wie spreek ik?’

‘Familie Kipps. Met wie spréék ik?’

‘Aha... de zoon, juist.’

‘Pardon? Wie bent u??’

‘Eh... luister, ik moet – dit is lastig – ik ben de vader van Jerome en...’

‘O, oké, ik zal hem even roepen...’

‘Nee, nee, wacht... heel even...’

‘Het geeft niet, hij zit te eten, maar ik kan hem wel roepen –’

‘Nee, nee, ik... luister, ik wil niet... Het zit zo, ik kom net aan uit Boston... we hebben nog maar net gehoord, eh...’

‘Oké,’ zei de stem op een vragende manier waar Howard niet goed raad mee wist.

‘Tja,’ zei Howard, en slikte moeizaam, ‘ik zou graag iemand van de familie spreken die een beetje... voordat ik echt met Jerome ga praten. Hij heeft niet veel uitgelegd en kennelijk... je vader zal vast wel...’

‘Mijn vader zit ook te eten. Wilt u...?’

‘Nee... nee, nee, nee, néé, ik bedoel, hij zal niet... néé, nee, nee, ik... het is natuurlijk een vreselijke toestand, de kwestie is alleen...’ begon Howard, maar hij kon niet bedenken wat voor kwestie het eigenlijk was. Er klonk een kuchje aan de andere kant.

‘Luister, ik begrijp het niet. Wilt u nu dat ik Jerome haal?’

‘Ik ben eigenlijk heel dicht in de buurt...’ flapte Howard eruit.

‘Pardon?’

‘Ja... ik sta in een telefooncel... ik ken dit deel van de stad niet zo goed... geen kaart, weet je. Je kunt me zeker... niet even ophalen? Ik ben nogal... ik raak de weg kwijt als ik jullie huis probeer te vinden, totaal geen richtingsgevoel... ik sta vlak voor het station...’

‘Juist. Het is niet zo moeilijk hoor, ik kan wel zeggen hoe u moet lopen.’

‘Het zou echt heel fijn zijn als je me even oppikt. Het wordt al donker en ik weet zeker dat ik verkeerd loop, en...’

Howard kromp zwijgend ineen.

‘Ik zou jullie namelijk eerst graag een paar dingen vragen, voordat ik Jerome spreek.’

‘Goed,’ zei de stem nu eindelijk een tikje geïrriteerd, ‘nou, ik trek even mijn jas aan, oké? Voor het station? Queen’s Park.’

‘Queens...? Nee, ik eh... o god, ik sta bij Kilburn... is dat niet goed? Ik dacht dat jullie in Kilburn woonden.’

‘Nou, niet echt. We wonen daartussenin, maar dichter bij Queen’s Park. Luister... ik kom u halen, maakt u zich geen zorgen. Kilburn Jubilee, ja?’

‘Ja, dat klopt, dat is heel aardig van je. Bedankt. Ben jij Michael?’

‘Ja. Mike. En u bent...?’

‘Belsey, Howard Belsey. Jeromes...’

‘O ja. Blijf staan waar u staat, professor. Ik ben er over een minuut of zeven.’

Een grove blanke jongen stond voor de telefooncel te wachten, met een pafferig gezicht en drie puisten op gelijke afstand van elkaar: een op zijn neus, een op zijn wang en een op zijn kin. Toen Howard met zo’n typisch verontschuldigend lachje de deur opendeed, reageerde de jongen op de typische ik-lap-conventies-aan-mijn-laars-manier daarop met ‘dat werd verdomme eens tijd’ en maakte het vervolgens zo moeilijk mogelijk voor Howard om naar buiten te komen en voor hemzelf om naar binnen te gaan. Howards gezicht gloeide. Waarom schaamde hij zich terwijl iemand anders zo onbeschoft was dat hij hem opzij duwde – vanwaar die schaamte? Maar het was meer dan schaamte, het was ook de fysieke capitulatie. Op zijn twintigste zou Howard iets grofs teruggezegd hebben of hem hebben uitgedaagd, en ook nog op zijn dertigste, zelfs nog op zijn veertigste, maar niet nu hij zesenvijftig was. Uit angst voor een escalatie (Wat mot je? Kijk voor je!) haalde Howard de benodigde drie pond uit zijn broekzak voor de fotoautomaat vlakbij. Hij boog door zijn knieën en trok het oranje minigordijntje opzij alsof hij een piepkleine harem betrad. Hij ging op het krukje zitten, zette een vuist op elke knie en boog zijn hoofd. Toen hij opkeek, zag hij zichzelf weerspiegeld in de smerige perspex plaat, met een grote rode kring om zijn gezicht. De eerste flits ging af zonder dat Howard erop voorbereid was. Hij had zijn handschoenen laten vallen en net toen hij omlaag keek om te kijken waar ze lagen, moest hij opspringen toen hij hoorde dat het apparaat in werking trad, waarbij zijn hoofd omhoogschoot zodat zijn haar voor zijn rechteroog hing. Hij zag er geïntimideerd, verslagen uit. Voor de tweede flits hief hij zijn kin en probeerde hij de camera uit te dagen zoals die jongen misschien zou doen – nu keek hij nog onzekerder. Daarna volgde een volkomen onechte glimlach die Howard normaal nooit zou laten zien. En de reactie na deze onechte glimlach was bedroefd, open, beteuterd, bijna alsof hij iets opbiechtte, zoals mannen vaak op het eind van hun leven kijken. Howard gaf het op. Hij bleef waar hij was en wachtte tot de jongen de telefooncel had verlaten en wegliep. Toen raapte hij zijn handschoenen van de grond en verliet hij het hokje.

Buiten stonden de kale bomen achter elkaar langs de weg, hun gesnoeide takken staken omhoog in de lucht. Howard liep erop af om tegen een ervan aan te leunen, waarbij hij ervoor oppaste dat hij niet tegen de smerige plek van de stam ging staan. Vandaar af kon hij zowel beide kanten van de straat als de ingang van het station in de gaten houden. Toen hij een paar minuten later opkeek, zag hij de jongen op wie hij waarschijnlijk wachtte de hoek om komen. Volgens Howard, die zich erop liet voorstaan dat hij dit soort dingen wist, zag hij eruit als een Afrikaan. Zijn huid had die okerkleurige gloed, het duidelijkst zichtbaar op de plek waar de huid dicht tegen het bot aan zat: op de jukbeenderen en het voorhoofd. Hij droeg leren handschoenen, een lange grijze overjas en een donkerblauwe kasjmieren das die hij zwierig had vastgeknoopt. Hij had een bril met een dun, goudkleurig montuur. Zijn schoenen vielen op: bijzonder vieze sportschoenen, van die smakeloze, goedkope, die Levi volgens Howard nooit zou dragen. Toen hij het station naderde, vertraagde hij zijn pas en keek hij rond naar de paar mensen die op andere mensen stonden te wachten. Howard was ervan uitgegaan dat hij even gemakkelijk te herkennen zou zijn als deze Michael Kipps, maar hij was degene die met uitgestoken hand op hem moest aflopen.

‘Michael – Howard. Hallo. Bedankt dat je me bent komen halen, ik zou niet...’

‘Was het goed?’ kapte Michael hem kortweg af, terwijl hij naar het station knikte. Howard, die de vraag niet begreep, grinnikte stompzinnig terug. Michael was een heel stuk langer dan Howard, iets wat Howard niet gewend was en wat hem niet beviel. Hij was ook breed gebouwd, niet zoals de studenten met wie Howard vaak te maken had: een breedte die boven in de nek begint waardoor jongemannen de vorm krijgen van een trapezium, nee, deze jongen was eleganter. Een geboorterecht. Hij is een van die mensen, dacht Howard, die opvallen door een bepaald kenmerk, en dat kenmerk is in dit geval nobel. Howard vertrouwde dit soort mensen niet, als waren het boeken met een schreeuwerig omslag.

‘Deze kant op,’ zei Michael, en deed een stap naar voren, maar Howard greep zijn schouder vast.

‘Even hierop wachten... nieuw paspoort,’ zei hij, terwijl de foto’s in het bakje gleden, waar een kunstmatig briesje ze begon droog te blazen.

Howard bukte al om de foto’s te pakken, maar Michaels hand hield hem tegen.

‘Wacht, laat ze even drogen, anders gaan ze vlekken.’

Howard ging weer rechtop staan en ze bleven allebei staan kijken naar de foto’s die opdroogden. Hoewel Howard geen moeite had met de stilte, hoorde hij zichzelf ineens zeggen: ‘Eh...’ heel lang, zonder precies te weten wat er op dat ‘eh’ zou volgen. Michael draaide zich met een norse, afwachtende blik naar hem toe.

‘Eh,’ zei Howard weer. ‘Wat doe jij voor werk, Mike, Michael?’

‘Ik ben risicoanalist bij een handelshuis.’

Zoals veel academici wist Howard niets van dit soort zaken. Hij kon dertig verschillende ideologische trends in de sociale wetenschap onderscheiden maar wat een software-engineer deed, wist hij eigenlijk niet.

‘O, juist... dat is heel... in de binnenstad?’

‘In de binnenstad, ja. In de buurt van de St. Paul’s.’

‘Maar je woont nog wel thuis.’

‘Alleen in het weekend. Eerst naar de kerk, dan de zondagse lunch. Familiedingetjes.’

‘Woon je dichtbij of...?’

‘Camden, vlak bij de...’

‘O, maar Camden ken ik wel. Eens in de honderd jaar struinde ik daar zo’n beetje rond, je weet misschien wel waar de...’

‘Uw foto’s zijn klaar, geloof ik,’ zei Michael, en pakte ze uit het bakje. Hij wapperde ermee en blies erover.

‘De eerste drie kunt u niet gebruiken, die zijn niet recht in de camera,’ zei Michael bars. ‘Daar zijn ze heel streng in tegenwoordig. Misschien is die laatste bruikbaar.’

Hij gaf ze aan Howard, die ze zonder te kijken in zijn zak stak. Dus hij heeft nog meer moeite met dat huwelijk dan ik, dacht Howard. Hij kan het niet eens opbrengen om beleefd tegen me te doen.

Samen wandelden ze de straat in waar Michael zojuist uit was gekomen. Zelfs in de manier waarop de jongeman liep school een noodlottige ernst, elke stap leek bedoeld om zijn status te handhaven, alsof hij een agent moest bewijzen dat hij heus wel langs een rechte witte lijn kon lopen. Een minuut, twee minuten gingen voorbij zonder dat een van hen iets zei. Ze liepen langs huizen en nog meer huizen, nergens onderbroken door een openbaar toilet, winkel, bioscoop of wasserette. Overal rijen dicht op elkaar gebouwde Victoriaanse huizen, de ongetrouwde tantes van de Engelse architectuur, die cultuurmusea van burgerlijke Victoriaanse kunstvoorwerpen... Dit was iets waar Howard over kon doordraven. Hij was opgegroeid in een van die huizen. Eenmaal bevrijd van zijn eigen familie had hij geëxperimenteerd met extreme woonvormen – communes en kraakpanden. En toen waren de kinderen gekomen, de tweede familie, en werden al die woonvormen onmogelijk. Hij dacht niet graag terug aan hoezeer en hoe lang hij op het huis van zijn vrouw had geaasd – we vergeten wat we liever niet meer willen weten. Hij zag zichzelf in plaats daarvan als een man die door omstandigheden was gedwongen in ruimtes te wonen die hij in politiek, persoonlijk en esthetisch opzicht verwierp, als een concessie aan zijn familie. Een van de vele concessies.

Ze liepen een straat in die kennelijk in de oorlog was gebombardeerd. Hier stonden kolossen van rond 1950 met imitatie-Tudor-voorgevel en fantasiebestrating. Pluimen pampasgras hingen, als de staarten van enorme katten in buitenwijken, over de muren.

‘Leuke buurt,’ zei Howard, en verwonderde zich over dat instinct van hem waardoor hij zomaar precies het tegenovergestelde zei van wat hij dacht.

‘Ja. U woont in Boston?’

‘Net erbuiten. Vlak bij de universiteit waar ik lesgeef: Wellington. Waarschijnlijk hebben jullie er hier nog nooit van gehoord,’ zei Howard met valse bescheidenheid, want Wellington was verreweg het meest gerespecteerde instituut waar hij ooit had gewerkt, bijna van Ivy League-niveau.

‘Jerome zit daar toch?’

‘Nee, nee... nee, zijn zusje... Zora. Jerome zit op Brown. Waarschijnlijk veel verstandiger,’ zei Howard, hoewel hij in werkelijkheid gekwetst was geweest door die keuze. ‘Zijn eigen vrijheid, geen knellende familieband en zo.’

‘Die hoeft niet per se te knellen.’

‘Denk jij van niet?’

‘Ik heb op de universiteit gezeten waar mijn vader werkte. Ik vind het positief als een gezin een hechte band heeft.’

De hoogdravende manier van doen van de jonge man concentreerde zich volgens Howard in de kaak van de jongen, die hij tijdens hun wandeling steeds rondmaalde, alsof hij de mislukkingen van anderen liep te herkauwen.

‘O, ja, absoluut,’ zei Howard op een manier die volgens hem grootmoedig overkwam. ‘Jerome en ik zijn alleen niet... nou ja, we denken over bepaalde dingen anders en... jij en je vader hebben waarschijnlijk een hechtere band dan wij. Misschien kunnen jullie beter... tja, ik weet niet.’

‘We hebben een heel hechte band.’

‘Nou,’ zei Howard, die zich moest beheersen, ‘dan hebben jullie erg veel geluk.’

‘Het gaat erom dat je je best ervoor doet,’ zei Michael fel, het onderwerp leek hem te inspireren, ‘het gaat erom dat je er moeite voor doet. En ik denk dat het feit dat mijn moeder altijd thuis is, heel wat uitmaakt. Dat je een moederfiguur hebt en zo. Gekoesterd wordt. Het is een Caribisch ideaal, veel mensen vergeten dat.’

‘Ja,’ zei Howard, en terwijl hij de volgende twee straten afliep, langs een Hindoestaanse tempel in de vorm van een ijslepel en door een laan met afgrijselijke bungalows, sloeg hij in gedachten de jongen met zijn kop tegen een boom.

De straatlantaarns brandden nu in elke straat. Howard zag dat ze bij Queen’s Park waren, waar Michael het over had gehad. Het had niets weg van de goed onderhouden koninklijke parken in het centrum. Niet meer dan een dorpsweide met een kleurig verlichte muziektent in het midden.

‘Michael... mag ik iets zeggen?’

Michael zei niets.

‘Luister, ik wil niemand van je familie beledigen, en ik zie wel dat we het in wezen eens zijn... dus ik begrijp niet waarom we er ruzie over zouden maken. We moeten echt even de koppen bij elkaar steken en iets bedenken... nou ja, een of andere manier, iets om hen er allebei van te overtuigen, je weet wel... dat dit een waanzinnig idee is... ik bedoel, daar komt het in feite toch op neer, vind je niet?’

‘Luister, man,’ zei Michael kortaf, en hij ging sneller lopen, ‘ik ben geen intellectueel. Ik heb niets te maken met woordenwisselingen tussen u en mijn vader, oké? Ik ben een vergevingsgezinde christen, en wat mij betreft doet wat er tussen jullie speelt niets af aan wat wij van Jerome vinden. Het is een goeie knul, man, en daar gaat het om, dus van een ruzie is geen sprake.’

‘Ja, nee... natuurlijk, natuurlijk, natúúrlijk, niemand heeft het hier ook over een ruzie... ik zeg alleen, en ik hoop dat je vader dit inziet, dat Jerome echt nog te jong is. Hij is in feite nog jonger dan hij in jaren is. In emotioneel opzicht is hij veel jonger, volkomen onervaren, veel meer nog dan jullie misschien beseffen –’

‘Sorry, misschien ben ik gek, maar wat wilt u nu zeggen?’

Howard haalde bewust diep adem.

‘Ik geloof dat ze allebei nog veel te jong zijn om te trouwen, Michael, echt. Dat is het, kort samengevat. Niet dat ik ouderwets ben, maar ik geloof echt, hoe je het ook bekijkt...’

‘Trouwen?’ zei Michael, terwijl hij bleef staan waar hij stond en zijn bril een stukje omhoogduwde, ‘wie gaan er trouwen? Wat loopt u nou te bazelen?’

‘Jerome. En Victoria, sorry... ik dacht echt dat...’

Michael trok nu op een andere manier met zijn kaken en kneep zijn ogen tot spleetjes.

‘Hebben we het nu over mijn zusje?’

‘Ja, sorry, Jerome en Victoria, over wie heb jij het dan? Wacht... wat?’

Michael liet een harde schaterlach horen en bracht toen zijn gezicht vlak voor dat van Howard, alsof hij daar iets zou kunnen bespeuren dat op een grap wees. Toen hij dat niet zag, zette hij zijn bril af en wreef hij de glazen op met zijn sjaal.

‘Ik weet niet hoe u aan dat idee bent gekomen, maar ik zou zeggen: zet het in vredesnaam uit uw hoofd, want het is niet eens... poe!’ Hij ademde zwaar uit, schudde zijn hoofd en zette zijn bril weer op. ‘Ik bedoel, ik mag Jerome graag, het is een prima jongen, natuurlijk. Maar ik geloof niet dat mijn familie het een... goed idee zou vinden als Victoria zich zou binden aan iemand die zo totaal...’ Howard zag dat Michael duidelijk naar een verzachtend woord zocht, ‘nou ja, anders denkt over dingen die wij belangrijk vinden, ja? Dat zal dus niet gebeuren, sorry. U moet het verkeerd hebben begrepen, maar hoe dan ook, ik raad u aan om dit eerst goed tot u te laten doordringen voordat u het huis van mijn vader betreedt, ja? Jerome is het niet, maar dan ook helemáál niet.’

Michael liep in een hoog tempo weg, nog steeds zijn hoofd schuddend, terwijl Howard rechts achter hem probeerde hem bij te houden. De jongen wierp af en toe een blik opzij naar Howard, waarop hij weer met zijn hoofd schudde, totdat Howard behoorlijk opgefokt was.

‘Luister, sorry hoor, ik vind dit niet bepaald leuk, begrijp je? Jerome zit boem midden in zijn studie rechten, en trouwens, als het zover komt dan denk ik dat hij een vrouw wil van hetzelfde – hoe zal ik dit netjes zeggen – intellectuele niveau, en niet de eerste de beste met wie hij een nummertje kan maken. Luister, ik wil niet ook nog ruzie met jou. We zijn het eens, dat is prima. Jij en ik weten allebei dat Jerome nog een baby is...’ zei Howard toen hij Michael eindelijk had ingehaald, en hij liet de jongen nogmaals stilstaan door een stevige hand op zijn schouder te leggen. Michael draaide heel langzaam zijn hoofd om naar de hand, totdat Howard zich gedwongen voelde om hem weg te halen.

‘Wat stelde dat voor?’ zei Michael, en Howard bespeurde een accent, iets plats, iets wat je eerder op straat hoorde dan op kantoor. ‘Pardon? Hou wel je handen thuis, ja? Mijn zusje is nog maagd, ja? Begrijp je wel? Zo is ze opgevoed, namelijk. Ik weet niet wat je zoon je heeft wijsgemaakt...’ De middeleeuwse wending die het gesprek nu nam, werd Howard te veel.

‘Michael, ik wil niet... we staan allebei aan dezelfde kant, niemand zegt dat een huwelijk niet volslagen idioot is, kijk maar naar mijn lippen, ik zeg volslagen idioot, volslágen – niemand trekt de eerbaarheid van je zusje in twijfel, echt niet... we hoeven geen zwaardgevecht te houden bij zonsopgang... duelleren... of iets dergelijks. Natuurlijk weet ik dat jij en je familie bepaalde “overtuigingen” hebben,’ begon Howard ongemakkelijk, alsof ‘overtuigingen’ zoiets waren als mondherpes. ‘Weet je... en dat respecteer en tolereer ik helemaal... ik besefte niet dat dit je zo zou overvallen...’

‘Nou dat doet het dus wel! Reken maar van wel, verdomme!’ riep Michael, terwijl hij tijdens zijn vloek, die hij fluisterend uitte, om zich heen keek alsof hij bang was dat hij werd afgeluisterd.

‘Oké, het overvalt je, dat begrijp ik... Michael, alsjeblieft... ik ben hier niet gekomen om ruzie te maken. Laten we rustig aan doen...’

‘Als hij ook maar één vinger,’ begon Michael, en nu werd Howard, buiten de waanzin van het gesprek om, pas echt bang voor hem. Het verlaten van de ratio, waarvan het bewijs in deze nieuwe eeuw overal te zien was, had Howard niet zo verbaasd als anderen, maar elk nieuw voorbeeld dat hij ervan tegenkwam – op tv, op straat, en nu bij deze jongeman – maakte hem op de een of andere manier zwakker. Zijn verlangen zich te mengen in de onenigheid, in die cultuur, verdween. De energie om cultuurbarbaren te bevechten, dat is wat er langzaam verdwijnt. Nu keek Howard naar de grond alsof hij een stomp verwachtte, of verbaal geweld. Hij luisterde naar een plotselinge windvlaag die om de hoek jaagde en de bomen liet ruisen.

‘Michael...’

‘Ik kan dit niet geloven.’

Het edele trekje dat Howard eerst in Michaels gezicht meende te zien, veranderde plotseling in iets hards, zijn nonchalance werd vervangen door precies het tegenovergestelde, alsof er gif door zijn aderen stroomde in plaats van bloed. Hij draaide zijn hoofd weer met een ruk terug; Howard bestond niet langer voor hem. Haastig liep hij weg, hij rende bijna over de straat. Howard riep hem na. Michael versnelde zijn pas, tot hij ineens rechts afsloeg en een ijzeren hekje opentrapte. ‘Jerome!’ schreeuwde hij, en hij verdween door een bladerloos prieel waaruit naar alle kanten takjes staken, als een vogelnest. Howard volgde hem door het hek en onder het prieel door. Hij bleef staan voor een imposante dubbele zwarte deur met een zilveren klopper. Hij stond op een kier. In de Victoriaanse hal bleef hij weer staan, op de zwart met wit geblokte tegels waarop niemand hem had uitgenodigd. Toen hij een minuut later harde stemmen hoorde, ging hij daarop af naar de achterste kamer, een eetkamer met een hoog plafond en indrukwekkende openslaande deuren, waar een lange tafel, gedekt voor vijf personen, klaarstond. Hij had het gevoel dat hij zich in een van die afgrijselijk benauwende toneelstukken uit de tijd van koning Edward bevond, waarin de hele wereld is gereduceerd tot één kamer. Rechts in dit decor was zijn zoon, die op dat moment tegen de muur werd gedrukt door Michael Kipps. Verder had Howard net nog voldoende gelegenheid om iemand op te merken die mevrouw Kipps moest zijn, haar rechterhand opgeheven in de richting van Jerome, en iemand naast haar die met het hoofd in de handen zat en een ingewikkeld vlechtwerk op haar hoofd droeg. Toen kwam het tableau tot leven.

‘Michael,’ zei mevrouw Kipps kordaat. Ze sprak de naam zo uit dat hij rijmde op ‘Y-Cal’, het merk van een zoetstof die Howard in zijn koffie gebruikte. ‘Laat Jerome alsjeblieft los. Die verloving is al verbroken. Dit is niet nodig.’

Howard zag de verbazing op het gezicht van zijn eigen zoon op het moment dat mevrouw Kipps het woord ‘verloving’ zei. Jerome rekte zijn nek, weg van Michael om de blik te vangen van de stilzwijgende, in elkaar gedoken figuur aan de tafel, maar die bewoog niet.

‘Verloving! Sinds wanneer was er sprake van een verloving!’ schreeuwde Michael en hij haalde uit met zijn vuist, maar Howard was er al bij en verbaasde zichzelf door in een impuls de jongen bij zijn pols te grijpen. Mevrouw Kipps probeerde op te staan maar dat leek niet zonder slag of stoot te gaan, en toen ze de naam van haar zoon nogmaals zei, voelde Howard tot zijn opluchting Michaels arm verslappen. Jerome deed bevend een stap opzij.

‘Iedereen kon het zien gebeuren,’ zei mevrouw Kipps rustig, ‘maar het is nu achter de rug. Over en uit.’ Michael leek even van slag, toen bedacht hij zich kennelijk en begon hij met de kruk van de tuindeur te rammelen.

‘Pap!’ schreeuwde hij, maar de deuren wilden niet opengaan. Howard stapte naar voren om hem te helpen met het bovenste slot. Michael schudde hem met geweld van zich af, kreeg uiteindelijk het slot in de gaten en deed het los. De deuren vlogen open. Michael liep de tuin in, terwijl hij nog steeds naar zijn vader riep en de wind de gordijnen liet opwaaien. Howard kon een lang grasveld ontwaren en ergens aan het eind ervan de gloed van een vuurtje. Daarachter de met klimop bedekte onderkant van een monumentale boom, waarvan de onzichtbare bovenkant in de avond was verdwenen.

‘Hallo, dr. Belsey,’ zei mevrouw Kipps nu, alsof dit alles een volkomen normale inleiding tot een bezoekje was geweest. Ze pakte haar servet van haar schoot en stond op. ‘We hebben elkaar nog niet ontmoet, wel?’

Ze was totaal anders dan hij had verwacht. Howard had om de een of andere reden een jongere vrouw in gedachten gehad, een pronkstuk. Maar ze was ouder dan Kiki, misschien al rond de zestig, en tamelijk mager. Haar haar zat keurig in de krul, maar losse piekjes omlijstten haar gezicht en haar kleren waren ook bepaald niet formeel: een donkerpaarse rok tot op de grond en een Indiase blouse van wijde witte katoen met een ingewikkeld borduurpatroon op de voorkant. Haar hals was lang – hij zag nu waar Michael dat edele voorkomen vandaan had – en vertoonde diepe rimpels, waar een zwaar art-decosieraad met een in facetten geslepen maansteen om hing in plaats van het kruisje dat hij had verwacht. Ze pakte Howards beide handen. Onmiddellijk kreeg Howard het gevoel dat alles niet zo akelig was als het er twintig seconden eerder had uitgezien.

‘Alstublieft geen “doctor”,’ zei hij, ‘ik heet – buiten mijn werk – Howard, alstublieft. Het spijt me vreselijk, dit allemaal...’

Howard keek om zich heen. Degene die volgens hem Victoria moest zijn – hoewel hij aan die schedel niet kon zien of het een jongen of een meisje was – zat nog steeds roerloos aan tafel. Jerome was als een vlek langs de muur omlaag gegleden en zat nu op de grond naar zijn voeten te staren.

‘Jongelui, Howard,’ zei mevrouw Kipps, alsof ze tegen Howards wens een Caribisch sprookje begon voor te lezen, ‘hebben zo hun eigen manier van doen. Het is niet altijd onze manier, maar het is een manier.’ Ze glimlachte haar paarsige tandvlees bloot en schudde een paar keer met haar hoofd, waardoor het net was alsof ze een lichte vorm van de ziekte van Parkinson had. ‘Die twee zijn verstandig genoeg, godzijdank. Wist je dat Victoria pas achttien is geworden? Weet je nog toen jij achttien was? Ik niet meer, het lijkt een totaal andere wereld. Goed... Howard, logeer je in een hotel? Ik zou je wel uit willen nodigen om hier te logeren, maar...’

Howard bevestigde dat hij in een hotel sliep en dat hij daar graag meteen naartoe wilde.

‘Dat is een goed idee. En ik denk dat het het beste is als je Jerome meeneemt...’

Op dat moment legde Jerome zijn hoofd in zijn handen en precies op hetzelfde ogenblik sprong de jongedame op van tafel. Howard zag vanuit zijn ooghoeken een jongenskopje met vochtige ogen, wimpers als spinnenpoten, en armen met spieren en botten als van een balletdanseres.

‘Maak je geen zorgen, Jerome. Je kunt morgenochtend je spullen komen halen als Montague aan het werk is. Je kunt Victoria schrijven als je weer thuis bent. Laten we vandaag alsjeblieft geen scènes meer maken.’

‘Mag ik alleen even...’ probeerde de dochter, maar ze zweeg toen mevrouw Kipps haar ogen sloot en haar trillende vingers tegen haar lippen legde.

‘Victoria, ga alsjeblieft naar de stoofpot kijken. Nu.’

Victoria stond op en gooide haar stoel tegen de tafel aan. Toen ze de kamer uit liep zag Howard haar broze schouderbladen op en neer gaan als zuigers die de motor van haar boosheid aandreven.

Mevrouw Kipps glimlachte weer. ‘We hebben hem graag in huis gehad, Howard. Het is zo’n lieve, eerlijke, oprechte jongen. Je mag echt heel erg trots op hem zijn.’

Al die tijd had ze Howards handen vastgehouden. Nu drukte ze ze nog even voor ze ze losliet.

‘Misschien moet ik nog even met uw man praten,’ mompelde Howard toen hij stemmen in de tuin dichterbij hoorde komen terwijl hij diep vanbinnen hoopte dat het niet nodig zou zijn.

‘Ik geloof niet dat dat een goed idee is, dacht je wel?’ zei mevrouw Kipps en ze draaide zich om, waarna ze haar rok met enig gefladder optilde, van het terrastrapje af zweefde en in de schemering verdween.

5

We moeten nu een sprong maken van negen maanden, terug over de Atlantische Oceaan. Het is het derde snikhete weekend van augustus, waarin de stad Wellington, Massachussetts, een familiejaarmarkt organiseert. Kiki was van plan geweest met haar gezin te gaan, maar tegen de tijd dat ze terug was van haar zaterdagse yogales, waren ze allemaal al verdwenen op zoek naar schaduw. Buiten slibde het zwembad dicht onder een laag esdoornbladeren. Binnen snorde de airco voor niemand. Alleen Murdoch was nog thuis. Ze vond hem uitgestrekt op de grond van de slaapkamer, met zijn kop op zijn voorpoten, zijn tong zo droog als leer. Kiki stroopte haar legging af en wurmde zich uit haar blouse. Ze gooide ze op een afstandje in een overvolle rieten mand. Ze bleef een tijdje naakt voor haar inloopkast staan, waar ze een paar verstandige beslissingen nam ten aanzien van haar gewicht, waarbij ze rekening hield met de hitte en de afstand die ze moest afleggen om zich in haar eentje door het feestgewoel in Wellington te bewegen. Op een plank lag een wanordelijke hoop bonte sjaals, als iets wat een goochelaar uit zijn zak tovert. Nu koos ze er een van bruin katoen met franje, die ze om haar hoofd wikkelde. Daarna een oranje zijden exemplaar dat ze als top kon dragen, vastgeknoopt onder haar schouderbladen. Een dieprode sjaal van grovere zijde knoopte ze rond haar middel als sarong. Ze ging op het bed zitten om de gespjes van haar sandalen vast te maken, waarbij ze een hand over Murdochs oren liet gaan, van het glanzende bruin naar het gekartelde roze en weer terug. ‘Jij bent mijn hondje,’ zei ze, terwijl ze hem tegen haar borst drukte en haar hand op zijn warme slappe buik legde. Toen ze op het punt stond om weg te gaan, hoorde ze iets in de woonkamer. Ze liep terug door de hal en stak haar hoofd om de deur.

‘Hé, Jerome, lieffie.’

‘Hoi.’

Haar zoon hing chagrijnig in een zitzak, hij had een schrift met een omslag van rafelige blauwe zijde op schoot.

‘Ben je aan het schrijven?’ vroeg ze.

‘Nee, dansen,’ luidde het antwoord.

Kiki deed haar mond dicht en toen weer open voor een venijnige opmerking. Hij gedroeg zich al zo sinds hij uit Londen was gekomen. Sarcastisch, zwijgzaam, weer helemaal zestien. En altijd bezig in dat dagboek. Hij dreigde niet meer terug te gaan naar college. Kiki had nu het gevoel dat zij, moeder en zoon, gestaag ieder een andere kant op dreven: Kiki neigde naar vergevingsgezindheid, Jerome naar verbittering. Want hoewel het bijna een jaar had gekost, begon Kiki nu de herinnering aan Howards misstap los te laten. Ze had alle gebruikelijke gesprekken gevoerd met vriendinnen en met zichzelf; ze had zichzelf afgezet tegen een vrouw zonder naam en zonder gezicht in een hotelkamer; ze had één stompzinnige nacht afgewogen tegen een leven van liefde, en in haar hart gevoeld hoe groot dat verschil was. Als je Kiki een jaar geleden had gezegd: je man gaat een keer vreemd en jij vergeeft hem dat, je blijft bij hem, zou ze dat niet hebben geloofd. Je kunt pas zeggen hoe je je in dat soort omstandigheden voelt of hoe je erop reageert wanneer het je overkomt. Kiki had een voorraad vergevingsgezindheid aangesproken waarvan ze niet eens wist dat ze die bezat. Maar bij Jerome, die het in zijn ellende zonder vrienden moest stellen, had dat weekje met Victoria Kipps, negen maanden geleden, in zijn hoofd zulke grote vormen aangenomen dat het zijn hele leven beïnvloedde. Waar Kiki intuïtief een oplossing voor haar probleem had gevonden, had Jerome het op een schrijven gezet: woorden, woorden en nog eens woorden. Niet voor de eerste keer was Kiki blij dat ze geen intellectueel was. Vanaf de plek waar ze stond kon ze het vreemd melancholieke handschrift van hem zien, allemaal cursieven en ellipsen. Schuine zeilen die over wijde zeeën werden voortgeblazen.

‘Ken je dat gezegde...’ zei Kiki peinzend, terwijl ze met haar ene scheenbeen langs zijn enkel wreef. ‘“Schrijven over muziek is als dansen over architectuur.” Wie zei dat ook alweer?’

Jerome loenste zoals Howard altijd deed en keek de andere kant uit.

Kiki liet Murdoch los en hurkte neer zodat ze Jerome recht kon aankijken. Ze legde twee vingers onder zijn kin en trok zijn gezicht dichterbij.

‘Gaat het wel, lieverd?’

‘Mam, alsjeblieft.’

Kiki legde haar handen om zijn gezicht. Ze keek hem intens aan, op zoek naar iets van het meisje dat de oorzaak was van al die ellende, maar Jerome had zijn moeder nooit verteld wat er precies was gebeurd en hij was dat ook niet van plan. Het was iets wat hij onmogelijk duidelijk kon maken – zijn moeder wilde van alles weten over een meisje, maar het ging niet om het meisje, of liever gezegd, het ging niet alléén om het meisje. Jerome was verliefd geworden op een heel gezin. Hij had het gevoel dat hij dit thuis niet kon vertellen. Het was gemakkelijk als zij geloofden dat Jerome vorig jaar zijn ‘romantische miskleun’ of – beter passend bij de mentaliteit van de Belseys – zijn ‘flirt met het christendom’ had beleefd. Hoe kon hij uitleggen hoe fijn het in werkelijkheid was geweest om zichzelf uit te leveren aan de Kipps? Het was een soort bevrijding van zijn eigen ik, een zomer die niets Belsey-achtigs had. Hij had zich volledig door de wereld en de manier van doen van de Kipps laten meevoeren. Hij had met plezier geluisterd naar de – in de oren van een Belsey – bizarre gesprekken over zaken, geld en politiek; dat gelijkheid een mythe was, en de multiculturele maatschappij niet meer dan een droom; hij raakte opgetogen bij het idee dat kunst een gave was van God, die er slechts een handjevol meesters mee zegende, en de meeste literatuur niet meer dan een sluier voor slecht onderbouwde linkse ideologieën. Hij had slechts een zwak protest geuit, maar alleen omdat hij daarna des te meer kon genieten van de hoon van de familie – om nog eens te horen hoe typisch liberaal, theoretisch en armzalig zijn eigen ideeën waren. Toen Monty opperde dat minderheidsgroeperingen al te vaak gelijke rechten opeisen die ze niet hebben verdiend, had Jerome deze vreemde nieuwe opvatting zonder klachten tot hem laten doordringen en was hij nog dieper weggezakt in de zachte kussens van de bank. Toen Michael beweerde dat zwart-zijn niets met identiteit te maken had, maar een kwestie van pigment was, had Jerome geen traditioneel hysterisch Belsey-antwoord gegeven – ‘Probeer dat maar eens tegen de Ku Klux Klan te zeggen als die met een brandend kruis op je afkomen’ – maar had hij zich voorgenomen om in de toekomst minder aan zijn identiteit te denken. Eén voor één vielen de goden van de Belseys van hun voetstuk. Ik zit vol liberaal gelul, had Jerome opgelucht gedacht, en hij had zijn hoofd gebogen en zijn knieën in een van de kleine rode kussens in de bank van de Kipps in de plaatselijke kerk gedrukt. Lang voordat Victoria thuiskwam, was hij al verliefd. In Victoria kon hij zijn heftige gevoelens voor de familie gestalte geven – de juiste leeftijd, het juiste geslacht, en even mooi als de idee van God. Victoria zelf, nog vol van de successen op sociaal en seksueel gebied die ze in de eerste zomer zonder haar familie had geboekt, trof bij thuiskomst een aardige jongeman die gebukt ging onder zijn maagdelijkheid, een willig slachtoffer door zijn verlangen naar haar. Het zou kleinzielig zijn om haar pas ontdekte – ze was wat Caribiërs een margar, een lekker dier, noemen – aantrekkelijkheden niet te schenken aan een jongen die ze zo overduidelijk zelf miste. En in augustus was hij toch weer weg. Ze brachten een week door met kusjes stelen in donkere hoekjes van het huis en eenmaal bedreven ze, bijzonder onbeholpen, de liefde onder de boom in de achtertuin van de Kipps. Victoria dacht geen moment dat... Maar Jerome natuurlijk wel. Hij dacht altijd veel te veel over alles na, zo was hij nu eenmaal.

‘Dit is niet gezond, lieverd...’ zei zijn moeder nu, terwijl ze zijn haar gladstreek en zag hoe het weer omhoog sprong, ‘je verpest je hele zomer met dat gepieker. Straks is hij weer voorbij.’

‘Wat wil je nou zeggen?’ vroeg Jerome, voor zijn doen bot.

‘Dat het zonde is, meer niet...’ zei Kiki kalm. ‘Luister, liefie, ik ga naar de jaarmarkt, waarom ga je niet mee?’

‘Waarom ga ik niet mee,’ zei Jerome op één dreun.

‘Het is hierbinnen stikheet, liefie. Iedereen is al weg.’

Jerome trok een zoetsappig gezicht als reactie op zijn moeders toontje. Hij richtte zich weer op het schrift. Terwijl hij schreef, tuitte hij zijn lippen tot een strak, vol pruilmondje, waardoor zijn uitstekende jukbeenderen, een familietrekje, nog meer opvielen. Zijn opvallende voorhoofd – het deel van zijn gezicht waardoor hij niet knap genoemd kon worden – stak naar voren, alsof het in contact wilde komen met zijn lange, krullende paardenwimpers.

‘Ga je dan de hele dag binnen zitten met je dagboek?’

‘Het is geen dagboek. Een journaal.’

Kiki maakte een geluid waarmee ze aangaf dat ze verslagen was en stond op. Ze liep quasi-onverschillig om hem heen en boog zich toen plotseling van achteren over hem heen terwijl ze over zijn schouder meelas: ‘Een vrouw is gemakkelijk te verwarren met een filosofie...’

‘Mam, lazer óp, ik meen het...’

‘Let op je woorden – Het is fout om je ergens aan te hechten. Niemand zal je dat in dank afnemen. Liefde is de bijzonder moeilijke verwezenlijking...’

Jerome rukte het schrift uit haar handen.

‘Wat zijn dat, spreekwoorden? Klinkt heftig. Je gaat toch niet met een pistool onder een trenchcoat je school onder vuur nemen, schat?’

‘Ha, ha.’

Kiki drukte een kus achter op zijn hoofd en stond op. ‘Je schrijft te veel, je kunt beter gaan leven,’ stelde ze zachtjes voor.

‘Die tegenstelling klopt niet.’