GAZ

Pleidooi van een

gedoemde moeder

TOM

LANOYE

novelle

Prometheus

Amsterdam

2015

‘Je me vis soudain au cœur de cette foule, horriblement seul et petit.’

Jean-Paul Sartre, ‘Érostrate’ (Le Mur, 1939)

‘I acted from the principle of necessity on behalf of my people, my religion, my ethnicity, my city and my country. I therefore demand that I be acquitted of the charges.’

Anders Breivik in 2012, op het proces waar hij werd beschuldigd van de massamoord op 77 landgenoten, de meesten niet ouder dan twintig

SETTING

Een vrouw bij het vallen van de avond, ergens in de Westhoek van Europa. Ze is goedgekleed en van middelbare leeftijd, en ze loopt moeizaam op ons af over een geploegde akker. Ze draagt geen schoenen.

Haar voetsporen verstoren het patroon van de voren, het landschap is grijs als arduin en vlak als een autopsietafel.

De vrouw stokt, hijgt, kijkt om zich heen en zwoegt voort. Boven haar: een gebergte van stapelwolken, waarvan de randen het laatste zonlicht vangen. Op de einder: een langzaam opgloeiende stad zonder hoogbouw. Vlak achter de horizon doet oranje schijnsel een snelweg vermoeden — we horen zijn eeuwigdurend ruisen, de klankband van ons land.

Daarnaast valt enkel het sporadisch krassen te horen van een kraai en het aanzwellend hijgen van de vrouw.

Ten langen leste bereikt ze de rand van de akker, vlak vóór ons. Daar staat een houten stoel klaar tussen twee paddenstoelvormige gasbranders. Ze steekt ze aan, warmt zich handenwrijvend en gaat zitten, het gezicht naar ons toe. Kettingrokend en soms drinkend uit een heupfles die ze tevoorschijn haalt uit haar handtas. Haar handen beven soms, haar ogen slaat ze zelden neer.

Ze wordt alleen belicht door de gloed van de suizende branders, links en rechts van haar.

PLEIDOOI

Hij werd geboren met een keizersnee. Ik had de verdoving geweigerd. Ze gaven me die toch. Ik voelde de pijn evengoed. Rouwig was ik daar niet om. Ik wilde blijven beseffen wat er gebeurde.

Pijn vergeet je minder snel dan geluk.

Zo is de mens.

De verdoving had één effect. Ik leek opeens naast dat kraambed te staan. Ik kon mezelf zien liggen. Al niet meer van de jongsten. Zwoegend en persend, zoals ik al uren deed. De benen in beugels.

Een flatteus gezicht is anders — voor een vrouw van elke leeftijd.

En dan moest het snijden nog beginnen.

Ik weende en vloekte tezelfdertijd. Uitgeput, half extatisch, triomfantelijk gekwetst. Maar o zo blij toen hij eindelijk in mijn armen lag. Met zijn verfrommeld voorhoofdje. Met de ogen fel dichtgeknepen, alsof hij niet van plan was om ze ooit open te doen. Alsof hij nooit om zich heen zou willen kijken, naar wie of wat dan ook ter wereld.

Hij leek alleen langsgekomen voor dit ene ogenblik, ons eerste samenzijn. De ontmoeting tussen iemand die bijna leegbloedt en iemand die volstrekt hulpeloos is.

Zo begint het leven. Voor jan en alleman.

—

Toen hij stierf had ik hem een klein jaar niet meer gezien. Tot zijn dertiende, veertiende zag ik hem elke dag. Zoals het hoort. Moeder en zoon, op elkaar aangewezen.

Daarna begon het. Samen met het eerste kolken van zijn hormonen. We werden uiteengedreven — ook zoals het hoort. Tegen de natuur is geen kruid gewassen. Van de ene op de andere dag werd de badkamer voor mij verboden terrein, omdat mijnheer ging douchen. En hij ging opeens erg veel douchen. Uit eigen beweging.

Dan weet een moeder hoe laat het is.