Bas Haan

DE REKENING

VOOR RUTTE

De Teevendeal, het bonnetje en

de politieke prijs voor leugens

Prometheus

© 2017 Bas Haan

Omslagontwerp Bart van den Tooren

Foto omslag boven minister-president Rutte en minister Van der Steur

© ANP Novum RegioFoto Laurens van Putten

Foto omslag linksonder oud-minister Teeven © ANP Bart Maat

Foto omslag rechtsonder oud-minister Opstelten © ANP Bart Maat

Foto auteur Frank Groeliken

Zetwerk en e-book Mat-Zet bv, Soest

www.uitgeverijprometheus.nl

ISBN 978-90-446-3239-2

1

Botsende werelden

Premier Mark Rutte laat zijn chauffeur stoppen bij de ingang van de spoedeisende hulp van het AMC, het academisch ziekenhuis in Amsterdam-Zuidoost. De dienstauto van de premier valt alleen op door de geblindeerde ramen en omdat hij in de buurt van de personeelsingang stopt in plaats van op een reguliere parkeerplek. Verder is de donkere BMW 5 van Rutte relatief onopvallend en de kleinste van de dienstauto’s van alle ministers en staatssecretarissen. Rutte is geen man van grote bezittingen en uiterlijk vertoon. Als hij uitstapt laat hij zijn jasje en stropdas in de auto achter. Zijn chauffeur blijft bij de auto en beveiligers heeft hij niet bij zich. De premier gaat in zijn eentje op ziekenbezoek bij een vriend die in het AMC ligt. Hij heeft geen idee dat hij zo meteen weer geconfronteerd zal worden met de zaak die hij net achter zich denkt te hebben gelaten: de Teevendeal.

Het is ’s avonds laat, maandag 13 juni 2016. De premier maakt voor het ziekenbezoek tijd vrij terwijl hij die eigenlijk niet heeft. Hij zit in de laatste dagen van het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie en heeft nationaal en internationaal een overvolle agenda. Die middag nog heeft hij afgevaardigden van alle Europese parlementen toegesproken over grote internationale thema’s als de vluchtelingencrisis en hoe Europa daarmee omgaat. Hij deed dat in het meest indrukwekkende gebouw op het Binnenhof in Den Haag, de dertiende-eeuwse Ridderzaal, die hij – zo zei hij die middag tegen zijn toehoorders – beschouwt als ‘het kloppend hart van de Nederlandse democratie’.

Internationaal oogst Rutte lof als tijdelijk voorzitter van de Europese Unie. In Nederland is het kabinet-Rutte II deze eeuw waarschijnlijk het eerste kabinet dat niet vroegtijdig valt. Maar dat is allesbehalve vanzelf gegaan. Vijf bewindspersonen, een recordaantal, moesten vroegtijdig opstappen ten gevolge van tal van affaires. De langstlopende daarvan, die bovendien het kabinet-Rutte én zijn partij de VVD de meeste schade berokkende, is de bonnetjesaffaire inzake de Teevendeal.

‘Ik zit nu dertien jaar in de politiek, maar dit is verreweg het zwaarste debat tot nu toe,’ had Rutte tijdens zijn eerste debat over de Teevendeal gezegd. De bonnetjesaffaire had toen al de VVD’ers minister Opstelten, staatssecretaris Teeven en Kamervoorzitter Van Miltenburg de politieke kop gekost.

Nu Rutte voor het ziekenhuis in Amsterdam staat is het nog maar vijf dagen geleden sinds het laatste debat in de Tweede Kamer over de Teevendeal. De affaire lijkt eindelijk afgesloten.

Rutte zelf heeft zich tot nu toe voor zijn politieke verantwoordelijkheid achter zijn VVD-bewindslieden van Veiligheid en Justitie kunnen verschuilen. Het is de Tweede Kamer al die tijd niet gelukt om duidelijk te krijgen wat de rol is die de premier met het ministerie van Algemene Zaken wel degelijk achter de schermen heeft gespeeld. Toch moest hij, om dat voor elkaar te krijgen, zich tijdens het debat vijf dagen eerder vaker beroepen op geheugenverlies. Dat hij over cruciale momenten steeds zei dat hij het zich niet meer kon herinneren was opvallend en voor zijn doen ongekend, maar het maakte niet meer uit. De commissie-Oosting die de zaak had onderzocht had immers geconcludeerd dat er geen sprake was geweest van een politieke doofpot. Eigenlijk had de commissie geconcludeerd dat het nog veel erger was dan een doofpot, namelijk dat het binnen de top van het ministerie van Veiligheid en Justitie zo’n puinhoop was dat de hoofdrolspelers niet eens in staat zouden zijn een doofpot te creëren. Maar met de conclusie ‘geen doofpot’ had de commissie-Oosting definitief de minister-president uit de gevarenzone gered nog voor het debat begonnen was. De Teevendealaffaire was eindelijk verleden tijd – zo leek het.

Als Rutte tijdens die warme zomeravond naar het AMC loopt is hij letterlijk en figuurlijk ver verwijderd van de politieke arena in Den Haag. Het is tekenend dat juist hier vanavond de affaire over het vijftien jaar oude bonnetje weer zijn pad zal kruisen. Zoals de zaak al tweeënhalf jaar iedere keer op onverwachte en ongewenste momenten opduikt, zal dat ook vanavond onverwacht en ongewenst zijn.

Een beveiligingsmedewerker van het AMC begeleidt Rutte via een dienstingang naar binnen. Zo kan de minister-president discreet en zonder pottenkijkers op ziekenbezoek gaan.

Ron de Jong ziet de donkere geblindeerde BMW 5 met chauffeur bij de ingang van de spoedeisende hulp buiten de parkeervakken staan en vraagt zich af wie de eigenaar kan zijn. De Jong, alias Rooie Ron, is een voormalig wiethandelaar uit de IRT-tijd, begin jaren negentig. Bij het zien van een dure geblindeerde auto denkt hij algauw dat die mogelijk toebehoort aan een voormalig collega. Zelf reed hij op enig moment in een rode, een witte, en een blauwe Rolls Royce – hij vond het leuk om de kleuren van de Nederlandse vlag compleet te hebben. Dat was midden jaren negentig, toen hij nog Rooie Ron genoemd werd vanwege zijn krullende bos rood haar, die inmiddels plaats heeft gemaakt voor een grijze paardenstaart.

De Jong concludeert dat de BMW voor het ziekenhuis met de keurige chauffeur waarschijnlijk niet met zijn voormalige leven als drugssmokkelaar in verband kan worden gebracht. Zijn gedachten gaan al snel naar het ziekenhuis zelf. Hij kent er de weg. De laatste jaren is hij er vaak geweest. Hij is ervan overtuigd dat een deel van zijn gezondheidsproblemen wordt veroorzaakt door de stress die justitie hem bezorgt. Niet dat hij nog gezocht wordt voor drugshandel of wat voor criminele activiteiten dan ook, maar justitie heeft wel nog een zaak tegen hem lopen waarin ze achter de miljoenen aan zitten die hij in het verleden met de handel in wiet verdiend heeft. Dit tot woede van De Jong, omdat hij zijn miljoenen verdiende terwijl politie en justitie toekeken en het lieten gebeuren. Dat was eind vorige eeuw, in de tijd dat zij vele duizenden kilo’s drugs ongemoeid en gecontroleerd Nederland binnen lieten smokkelen om zo criminele netwerken in kaart te brengen en op te rollen. Veel smokkelaars van toen zijn inmiddels dood – niet zelden door een liquidatie. Een paar zijn het rustig aan gaan doen of helemaal met de handel gestopt en van de radar verdwenen. De Jong heeft zich al jaren geleden ‘ingeklaard’ bij de belastingdienst – hij heeft open kaart gespeeld met betrekking tot zijn vermogen en belasting betaald over al het geld dat hij toen had. Hij maakt zich er daarom enorm kwaad over dat justitie nu nog achter hem aan zit. Tussen hem en de overheid zal het nooit meer goed komen.

Rooie Ron is hier vanavond niet voor zichzelf bij het ziekenhuis, maar voor zijn dochtertje van negen, dat na een vermoedelijk epileptische aanval met een ambulance naar de spoedeisende hulp is gebracht.

Het is tegen elf uur ’s avonds en De Jong loopt samen met zijn andere dochtertje van zes langs de parkeerplaats. Hij wacht op nieuws over zijn kind als hij opeens een bekende stem hoort. Pas als hij de man ook daadwerkelijk ziet, in zijn witte overhemd met opgerolde mouwen en pratend met de beveiliger met wie hij in de richting van de geblindeerde BMW loopt, herkent Rooie Ron de premier.

De Jong ziet Mark Rutte rechts achter de chauffeur plaatsnemen. Het schiet door het hoofd van de voormalige IRT-wiethandelaar om naar de premier toe te lopen en hem aan te spreken naar aanleiding van het debat over de Teevendeal. Rooie Ron speelt namelijk een hoofdrol bij de start van die affaire en vijf dagen eerder was hij nog aan de buis gekluisterd om het debat te volgen, waarbij hij zich ergerde aan het – in zijn ogen – toneelstukje vol leugens dat voor de zoveelste keer werd opgevoerd. De Jong is nog bezig het bizarre toeval van het moment te verwerken en voordat hij de kans heeft om daadwerkelijk op de premier af te stappen vertrekt de dienstauto. De chauffeur slaat verkeerd af en rijdt met een rare draai tegen de rijrichting in, waardoor De Jong opeens onbedoeld de premier de weg blokkeert. Recht voor de neus van de voormalige wiethandelaar komt de auto met de premier tot stilstand.

De premier rijdt Rooie Ron bijna omver, maar de afstand tussen twee mannen kan niet groter zijn – al zijn ze allebei onlosmakelijk met hetzelfde dossier verbonden: dat van de Teevendeal. Rooie Ron omdat hij er heel bewust voor koos er een rol in te spelen, Rutte omdat hij er maar niet los van komt, hoe graag hij dat ook wil en probeert. De premier is eigenlijk niet geïnteresseerd in de details van die hele affaire, hij wil er alleen maar vanaf. Hij moet zich dagelijks bezighouden met issues als de Europese vluchtelingencrisis of de nasleep van de Brexit en hij belt met wereldleiders. Hier in Nederland voert het kabinet grote hervormingen uit in de gezondheidszorg en op het gebied van decentralisatie en bewaakt hij als premier de relatie tussen zijn VVD en de PvdA. Natuurlijk wordt hij ook geconfronteerd met hoogoplopende affaires als de Teevendeal. Maar wat hem betreft is het energieverspilling om je bezig te houden met alles wat met die vijftien jaar oude deal te maken heeft. En de complexe feiten uit het verleden gaat hij het liefst zoveel mogelijk uit de weg. Als het politiek maar uit te leggen is. Dat is het enige wat telt en waar hij op afgerekend kan worden.

Maar in dat politieke spel gaat hij volledig voorbij aan het feit dat de miljoenenvermogens van criminelen uit een ver verleden meer zijn dan een kapstokje voor een politieke affaire in het heden. Rutte onderschat dat de erfenis van een bewindspersoon uit zijn kabinet met een dubieuze rol in dat verleden ook nog vijftien of twintig jaar later voor grote problemen kan zorgen.

Voor Rooie Ron geldt in alles het tegenovergestelde. De politieke realiteit in Den Haag is voor hem juist een schijnwerkelijkheid. De feiten die in het politieke debat voor Rutte ondergeschikt zijn, zijn voor De Jong het enige waar het echt om gaat. Die miljoenen zijn echt, net als de criminelen en ex-criminelen die het aangaat. En net als de rechtszaken die daar anno 2016 nog over gevoerd worden. Het politieke spel dat over de ruggen van echte mensen met echte belangen gespeeld wordt maakt hem kwaad.

De confrontatie tussen Rutte en Rooie Ron is er een van letterlijk botsende werelden. Criminele erfenissen en politiek zijn onverenigbaar – althans, dat zouden ze moeten zijn. Maar op het moment dat Rutte zijn partijgenoot Fred Teeven als bewindspersoon op Veiligheid en Justitie benoemde werd die strikte scheiding doorbroken. Teeven nam met zijn verleden de onderwereld mee naar het departement. Het was wachten op het moment dat dat tot gedonder zou leiden.

‘Goed dat Nieuwsuur die deal naar buiten heeft gebracht,’ liet een hoofdofficier zich vlak na de eerste uitzending over de Teevendeal tijdens een informeel gesprek ontvallen, om daaraan toe te voegen: ‘Maar waarom juist deze deal? Hij heeft veel grotere gesloten.’

Teeven de crimefighter. De man die er trots op is dat hij in zijn verleden als officier van justitie altijd de grens opzocht en daar ook wel eens overheen ging, zoals hij zelf meermalen heeft gezegd. Hij ging er heel vaak en heel ver overheen, zeggen anderen die ofwel als opponent in de rechtszaal tegenover hem stonden, of juist als collega met hem te maken hadden. Hoe het precies zit blijft jarenlang grotendeels onverifieerbaar en buiten de publiciteit. Maar vanaf het moment dat Teeven staatssecretaris is, nota bene op het ministerie van Veiligheid en Justitie, is de vraag hoe vaak en hoe ver hij over de morele en wettelijke grenzen ging relevanter dan ooit. Het is de belangrijkste motivatie voor mij als journalist om drie jaar met de Teevendeal bezig te blijven. Het is namelijk een van de meest klassieke journalistieke thema’s: de macht die zijn macht misbruikt om zich aan eigen regels te onttrekken. Dat wordt journalistiek des te interessanter als die misstappen continu tegen beter weten in ontkend, gebagatelliseerd, verhuld en goedgepraat worden door het ministerie, door de VVD en door de premier.

Rutte, die geen interesse in de details toont, vertrouwt op Fred Teevens herhaalde uitspraak ‘Met die deal was niks mis’. De premier neemt het blind voor hem op. Daarmee worden de inschattingsfouten die Teeven over zijn eigen verleden maakt automatisch fouten die de premier met zich meedraagt. Fouten die opeens het hele kabinet aangerekend worden en die gedurende de affaire steeds zwaarder op Rutte gaan drukken.

De Jong gebaart met zijn vinger naar beneden. Of dat nu de aanleiding is of niet, het raampje van het rechterachterportier gaat open. Rutte heeft geen idee wie Rooie Ron is, hij heeft de man nog nooit gezien, maar met zijn bekende hartelijkheid neemt hij meteen het woord.

‘Goedenavond, wat doet u hier?’ vraagt hij, gewend om met wildvreemden een amicaal gesprek aan te gaan, wijzend op het dochtertje van Ron naast hem. Ron vertelt over zijn andere dochtertje in het ziekenhuis. Rutte blijft in de auto zitten maar opent wel op enig moment het portier om De Jong de hand te schudden. Er voltrekt zich een vriendelijk gesprek met de volgende strekking:

‘Dat is niet zo mooi,’ zegt Rutte, doelend op het zieke kind van Ron.

‘Nee. En wat ook niet zo mooi is,’ grijpt Ron zijn kans, ‘is dat rapport over de Teevendeal van de commissie-Oosting.’

‘Dat heb ik niet gelezen,’ reageert Rutte ad rem en lachend.

‘Dat zou ik ook zeggen,’ geeft Ron niet op, ‘maar ik ben de man die die deal aan Nieuwsuur heeft gegeven.’

Rutte: ‘Dan hebt u ons een hoop extra werk bezorgd.’

Maar dan geeft Ron het gesprek een wending: ‘Er komt nog meer, er komen nog een paar van die deals aan.’

‘Dat weet ik niet, die heb ik nog niet gelezen,’ reageert Rutte, die uiterlijk nog steeds ontspannen is.

‘Nee, dat klopt. Die deals komen nog,’ voorspelt Ron nogmaals.

Verdere details over de deals blijven onbesproken. De heren nemen vriendelijk afscheid.

Onmiddellijk na het gesprek besluit Rutte dat er iets moet gebeuren. Hij besluit ook wát er moet gebeuren. Een nieuwe politieke episode over de Teevendeal kan hij niet gebruiken. Hij belt Fred Teeven, die hij tot nu toe tot in het extreme in bescherming heeft genomen. Zelfs toen de commissie-Oosting na haar eerste onderzoek geen spaan heel liet van de Teevendeal, bleef de premier zijn staatssecretaris de hemel in prijzen. Crimefighters als Teeven waren volgens Rutte noodzakelijk ‘om de klootzakken aan te pakken’, zo legde hij tijdens een persconferentie uit. Om vervolgens tijdens een interview recht de camera in te kijken, zich direct tot de kijkers wendend, met de mededeling: ‘We are better off because of people like Fred Teeven.’ En ook toen Opstelten en Teeven opstapten als minister en staatssecretaris nam Rutte het voor hem op: ‘Teeven had wat mij betreft niet af hoeven treden.’

De confrontatie met Rooie Ron roept vervelende vragen op. Nog geen week geleden dacht Rutte de affaire met het laatste debat afgesloten te hebben. Nu lijkt het weer opnieuw te beginnen met de dreiging van de onthulling van nog meer Teevendeals door Rooie Ron. Rutte belt met Teeven en vertelt hem over zijn ontmoeting voor de deur van het AMC met De Jong. De premier weet niet wie de man is die hij bijna omver reed. Hij omschrijft hem als ‘een penozeachtig type van rond de zestig met een paardenstaart’. Teeven heeft ook geen idee wie Rutte is tegengekomen. Vervolgens begrijpt hij van de premier dat deze onbekende naar eigen zeggen de deal heeft gegeven aan Nieuwsuur en dat er nog meer aankomt. Teeven snapt dat hij moet uitzoeken hoe het zit.

Het telefoontje van Rutte past in het patroon waar de premier steeds naar handelt tijdens de Teevendealaffaire. Hij wil zo weinig mogelijk van de zaak zelf weten, laat staan dat hij er direct zijn vingers aan wil branden, maar achter de schermen is hij samen met zijn medewerkers van het ministerie van Algemene Zaken actief bezig de politieke schade zoveel mogelijk te beperken. Nu voorspelt ‘een penozeachtig type’ dat er meer ellende gaat komen.

Teeven kan Rutte tijdens dat telefoontje niet geruststellen. Hij weet dat er inderdaad meer deals uit zijn verleden zijn die hem – en mogelijk dus ook de VVD en het kabinet – opnieuw schade kunnen berokkenen. Want ruim twee jaar maakte Nederland zich druk over ‘de’ Teevendeal, waarbij Teeven 4,7 miljoen gulden overmaakte aan crimineel Cees H. Die ophef heeft Teeven volledig verrast. ‘Ik zou het morgen weer doen,’ benadrukt hij nog steeds zodra hij de kans krijgt. Dat is bluf, maar hij meent het. Voor hem is het onbegrijpelijk dat juist die deal tot zo’n grote affaire is uitgegroeid. Het is in zijn ogen een van de meest frustrerende aspecten van de hele zaak: dat hij de impact steeds onderschat heeft. Hij heeft nooit grip op de zaak gekregen. Het is hem overkomen, iets wat hij niet gewend is.

Normaal gesproken wist Teeven – zowel in zijn tijd als officier van justitie als in zijn tijd als politicus – bij publicitair gevoelige zaken altijd de regie ten minste gedeeltelijk in handen te houden. Hij had contacten die hem op de hoogte hielden van wat er gaande was. Met zijn persoonlijke relaties met journalisten bij onder meer De Telegraaf kon hij regelmatig de publieke opinie in zijn voordeel beïnvloeden. Maar bij de affaire rond de Teevendeal had dat niet gewerkt. Hij had geen flauw idee hoe ik voor Nieuwsuur iedere keer opnieuw aan informatie kwam. Teeven gokte en blufte dat ik niet alleen de deal maar ook alle daaropvolgende onthullingen, waaronder ‘het bonnetje’, via de onderwereld had gekregen. Maar hij gokte mis en vervolgens werd niet alleen zijn eigen geloofwaardigheid aangetast, maar ook bijvoorbeeld die van minister Schippers. Zij maakte zich publiekelijk belachelijk met complottheorieën door blind te vertrouwen op de geruststellende woorden van Teeven dat er niks aan de hand was anders dan dat de onderwereld wraak op hem wilde nemen. ‘Het kan geen toeval zijn dat dit twee keer achter elkaar vlak voor de verkiezingen naar buiten komt,’ zei Schippers vlak nadat Opstelten en Teeven doordat het bonnetje boven water kwam noodgedwongen moesten aftreden. Ze was ervan overtuigd dat Nieuwsuur zich door de onderwereld liet sturen. Die beschuldiging herhaalde ze in verschillende media en ook in de Kamer. Ze vermoedde dat er duistere ‘krachten’ achter mijn reportages voor Nieuwsuur zaten, en dat hun doel was de VVD te beschadigen.

Dat het hem niet lukt om grip op de affaire te krijgen is voor Teeven niet alleen frustrerend. Hij kan daardoor ook niet inschatten of de andere deals uit zijn verleden opnieuw voor ellende zullen zorgen als die in de publiciteit komen. Hij wil dus weten of Nieuwsuur een nieuwe uitzending voorbereidt. Dat betekent dat hij contact met mij moet opnemen.

Het contact tussen Teeven en mij is al tweeënhalf jaar nihil. Dat is zo sinds de eerste Nieuwsuur-uitzending waarin de Teevendeal zelf onthuld werd, toen hij nog staatssecretaris was. Sindsdien verloopt mijn contact met hem uitsluitend in de vorm van weerwoordverzoeken via het departement.

Na het aftreden van Opstelten en Teeven bel ik hem twee of drie keer direct op zijn mobiel, maar hangt hij op zodra hij hoort dat ik het ben. Aan Nieuwsuur-collega’s in Den Haag laat hij weten: ‘Met Nieuwsuur heb ik geen probleem, maar met Bas Haan wil ik niks te maken hebben. Die doet zaken met criminelen. Daar heb ik niks mee.’ Hij zegt dat zonder ironie.

Een paar maanden later spreken we toch een keer kort aan de telefoon en nodig ik hem per sms uit koffie te drinken. Ik wil graag een keer met de hoofdpersoon op de hele affaire terugkijken. Eerst reageert hij afwijzend: ‘Jij hebt me mijn baan gekost. Wat heb ik daaraan, om met jou praten?’ Maar uiteindelijk lijkt hij toch open te staan voor een ontmoeting. ‘Je hoort van mij,’ is zijn laatste reactie daags voor het Kamerdebat over het tweede rapport van Oosting. Ik wacht rustig af en denk dat dat nog wel weken kan gaan duren.

Maar de ontmoeting tussen Rutte en Ron de Jong maakt opeens dat er een direct belang is voor Teeven om mij te spreken. Hij is een van de weinigen die weten dat de 4,7 miljoen die hij aan Cees Helman overmaakte een fooi zijn in vergelijking met de tientallen miljoenen crimineel geld die hij als officier van justitie ongemoeid liet, als onderdeel van andere deals die hij met criminelen sloot. Het zijn lijken in de kast uit het verleden waar hij zich tot nu toe nooit echt druk om heeft gemaakt. Nu heeft hij geen idee of een van die lijken opnieuw kan leiden tot een affaire. Terwijl ook hij dacht dat de hele affaire vijf dagen eerder met het laatste debat was afgesloten, is nu in één klap de frustratie terug dat hij niet weet wat er achter zijn rug gaande is. En dat alweer op een slecht moment: vlak voor de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen zal losbarsten. Precies daarom wil ook minister-president en VVD-leider Rutte weten of de Teevendeal toch nog niet afgesloten is en Teeven is de aangewezen persoon om hem dat antwoord geven.

De ochtend na de bijna-botsing van Rutte met Rooie Ron, om één minuut voor halfacht, krijg ik een sms: ‘Bas, deze week een moment afspreken om elkaar even te zien? Grt Fred Teeven.’

2

Rooie Ron

‘Menukaart’ staat op de zwarte neplederen hoes die Ron de Jong me in handen drukt. Het is januari 2014, tweeënhalf jaar voordat Rooie Ron bijna in botsing komt met Rutte. Van de Teevendeal heeft nog nooit iemand gehoord, dat woord moet nog verzonnen worden.

Ron ontvangt me aan een gedekte tafel thuis in zijn villa aan de Baambrugse Zuwe, met uitzicht over de Vinkeveense plassen. Het miljoenenpand kocht hij met geld dat hij verdiende met zijn wiethandel in de periode van de IRT-affaire. Tijdens die affaire rolden politieteams en parketten van het Openbaar Ministerie uit verschillende steden vechtend over straat. Centraal stond de grootschalige doorlating van containers met softdrugs, hasj en wiet. De bedoeling was tussenpersonen ongemoeid te laten om uiteindelijk bij de grote jongens uit te komen. Maar in plaats van samen te werken werkten politieteams en officieren van justitie uit vooral Amsterdam en Haarlem elkaar tegen en beschuldigden ze elkaar van corruptie. Het leidde in 1993 tot het eind van de IRT-teams, de interregionale rechercheteams, voordat de grote criminelen op wie jacht werd gemaakt werden opgepakt.

De bekendste personen die wél in het beklaagdenbankje kwamen waren twee leidinggevende rechercheurs uit Haarlem: Klaas Langendoen en Joost van Vondel. Ze werden beroemd door voor de televisiecamera’s in de rechtszaal met integrale motorhelmen op te verschijnen om onherkenbaar te blijven. Klaas Langendoen is ruim twintig jaar later nog steeds van oordeel dat de opsporingsmethode die met het opheffen van de IRT-teams vroegtijdig werd afgeschaft uiteindelijk tot resultaat zou hebben geleid. Als ik Langendoen voor de eerste Teevendealreportage interview over dat verleden zegt hij: ‘We kregen perfect zicht op de organisaties en ook op de mensen die erachter zaten en die vuile handen hadden gemaakt. De methode was boeven vangen met boeven.’

Een van de tussenpersonen die zo eind vorige eeuw ongemoeid miljoenen verdiende met de wiethandel was Ron de Jong.

‘Ik was eigenlijk een ambtenaar. Een heel goed betaalde, dat wel,’ vat Rooie Ron zijn rol in de IRT-tijd grijnzend samen. Het irriteert hem zichtbaar als ik hem een drugscrimineel noem. ‘Ik ben nooit veroordeeld voor drugs. Ik heb schoon schip gemaakt met de belastingdienst door alles aan te geven en belasting te betalen. Ik heb meer belasting betaald dan jij waarschijnlijk ooit zult betalen.’

Met de menukaart in mijn handen bij Rooie Ron aan tafel ben ik heel even in verwarring. Wil hij nou serieus dat we hier gaan zitten eten? Het is een uur of vier ’s middags en we zijn de enige twee personen in zijn huis. Het is de derde of vierde keer dat ik hem ontmoet. Ook al is de tafel waar we aan zitten keurig gedekt in afwachting van gasten, precies zoals je in een restaurant verwacht, de open keuken is leeg. Binnen een seconde herstel ik me. Natuurlijk ben ik hier niet om te eten. Ik open de menukaart. Links staan de Thaise gerechten die Ron regelmatig in zijn thuisrestaurant voorzet aan selecte gezelschappen. De menu’s negeer ik. Rechts ligt het ‘hoofdgerecht’, de twee losse blaadjes waarvoor ik gekomen ben: de deal met Cees Helman.

Hebbes, schiet het door me heen, terwijl ik het document snel scan. De ondenkbare passage waar Ron me eerder over vertelde, waarin zou zijn vastgelegd dat de belastingdienst van niks mag weten over de financiële transactie die in deze twee A4’tjes geregeld wordt, staat er echt. Het is paragraaf 5 van het document: ‘...noch direct noch indirect mededelingen doen aan derden waaronder tevens begrepen de media en (vertegenwoordigers van) de nationale en/of internationale Belastingdiensten en/of Fiscale autoriteiten.’

Die paragraaf krijgt pas echt betekenis als je weet dat het om een bedrag van zo’n vijf miljoen gulden gaat dat hiermee buiten het oog van de belastingdienst aan een crimineel wordt overgemaakt – een cadeautje dat een veelvoud is van wat de gemiddelde burger in zijn hele leven aan belasting moet betalen. Maar het bedrag wordt in het document niet genoemd. Alleen dat alles geheim moet blijven.

Dat het miljoenenbedrag niet genoemd wordt is logisch: het staat namelijk haaks op de officiële bedoeling van de ‘deal’, die eigenlijk een ontnemingsschikking is. Ontnemingsschikkingen zijn gangbaar in de strijd tegen de georganiseerde misdaad sinds de overheid probeert criminelen niet alleen op te sluiten maar vooral ook financieel uit te kleden, door hun met crimineel geld opgebouwde vermogen af te pakken. Die ‘pluk ze’-wet ontstond toen het voor de overheid ondoenlijk bleek om precies te bewijzen hoeveel geld een crimineel nou met bijvoorbeeld drugshandel verdiend had. Daarom ging justitie over op ontnemingsschikkingen met criminelen. De crimineel betaalt een bedrag aan de overheid, waarna de overheid de financiële kant van de zaak verder laat rusten. Zo komt de staat eenvoudig aan dat geld, en voorkomt de crimineel jarenlange procedures waarin de staat hem nog meer geld afhandig probeert te maken. Zo’n ontnemingsschikking staat helemaal los van de straf die een rechter aan een crimineel oplegt: de deal mag nergens anders over gaan dan over geld.

In de ontnemingsschikking van Cees Helman staat dat hij 750.000 gulden moet betalen om verdere procedures van de staat te voorkomen. Het geld van Helman staat vooral op twee Luxemburgse bankrekeningen, waarop op verzoek van Nederland door Luxemburg beslag is gelegd. Het OM zegt in de deal toe de twee Luxemburgse rekeningen ‘met grote voortvarendheid’ leeg te halen en het geld via een eigen OM-rekening ‘terstond aan Helman’ over te boeken. Dat er in totaal meer dan vijf miljoen op de rekeningen staat is niet in de ontnemingsschikking terug te vinden.

De paragraaf waarin is vermeld dat de belastingdienst niets mag weten van de miljoenenoverdracht staat op de tweede pagina, boven de handtekeningen van de betrokkenen van deze geheime deal. Een van hen is Cees Helman, vaker veroordeeld drugscrimineel. Maar het gaat mij om die andere hoofdpersoon. Die heeft de deal ondertekend met een eenvoudige hoofdletter T. Het is de handtekening van toenmalig officier van justitie Fred Teeven, die nu staatssecretaris op het ministerie van Veiligheid en Justitie is. Dat de handtekening al veertien jaar oud is doet er daarom niet toe. Het is het bewijs dat Teeven als officier van justitie de wetten en regels van de rechtsstaat aan zijn laars lapte terwijl hij die hij als magistraat juist diende te handhaven, en die hij nu als bewindspersoon meer dan wie dan ook dient te bewaken. Want al stond het bedrag dat aan Helman werd overgemaakt niet in de ontnemingsschikking, Teeven kende het wel. Hij is uiteindelijk ook degene die het zal overmaken.

Met die simpele T onder aan het document zet Teeven de belastingdienst buitenspel, overtreedt hij de regels die bestaan voor het sluiten van deals en schikkingen, negeert hij directe bevelen van zijn minister en van de top van het Openbaar Ministerie en maakt hij ten slotte een crimineel miljonair, terwijl hij het voor de buitenwereld doet voorkomen alsof hij hem financieel plukt.

Met de deal in handen weet ik dat ik mijn verhaal binnen heb. En dat staatssecretaris Fred Teeven een probleem heeft.

Nog geen twee weken eerder, in de eerste week van 2014, meldt freelance misdaadjournalist Hendrik Jan Korterink zich bij Nieuwsuur. De reden is dat hij een stapel documenten in bezit heeft gekregen. ‘Stg. ZEER GEHEIM’ staat er op iedere pagina. De ‘staatsgeheime’ stukken komen uit de IRT-tijd en zijn zo’n twintig jaar oud. Korterink vermoedt dat er een verhaal in zit, maar wil als freelancer niet in zijn eentje zijn vingers aan ‘staatsgeheime’ stukken branden en zoekt daarom contact met de publieke omroep. Uiteindelijk komt hij bij Nieuwsuur-hoofdredacteur Joost Oranje terecht, die mij er als redacteur en verslaggever bij betrekt.

De documenten doen oude tijden herleven en bevatten ook op het eerste gezicht bizarre onthullingen, zoals het verhaal over een Amsterdamse politiecommissaris die drugs in de zak van een verdachte laat stoppen omdat ze hem anders niet kunnen pakken. De verdachte wordt dankzij dit vals spel veroordeeld. Een spannend verhaal en – indien waar – zelfs twintig jaar na dato nieuwswaardig. De Amsterdamse politiecommissaris is een bekende persoon, maar het is niet meer vast te stellen of het echt om feiten of om ongefundeerde beweringen gaat. En dat geldt ook voor de andere details over de roemruchte IRT-affaire. Zijn de dingen die ik lees waar? En zijn ze nieuw? Want naar de IRT-affaire is oneindig veel onderzoek gedaan en er is veel over geschreven. De parlementaire enquête van Van Traa is een metafoor geworden voor een van de zwartste bladzijden uit de geschiedenis van de Nederlandse opsporing. Sindsdien is het werken met criminele burgerinfiltranten – iets wat internationaal de normaalste zaak van de wereld is – een taboe in Nederland. En ook het werken met criminele kroongetuigen was jarenlang een open zenuw. Dus zelfs al zou er al nieuws in de stukken zitten, het zou ondoenlijk zijn om dat in een begrijpelijke Nieuwsuur-reportage met voldoende context uit te zenden.

Er zit geen verhaal voor Nieuwsuur in de staatsgeheime stukken. Wat wel een mogelijk verhaal is, is een stuk waar Korterink alleen over vertelt, maar dat hij zelf ook niet in zijn bezit heeft. Het betreft de geheime deal uit juni 2000 van toenmalig officier Fred Teeven waarin de miljoenenbetaling aan Cees Helman geregeld wordt. Korterink weet dat Rooie Ron een kopie van die deal in zijn bezit heeft.

De samenwerking van Nieuwsuur met Korterink is snel geregeld omdat we aanvullende en geen tegenstrijdige belangen hebben. Hij wil een verhaal schrijven over achtergronden bij de misdaad voor Panorama. Zijn aanpak is narratief: verhalen van mensen uit het milieu verzamelen en daarover schrijven. Achtergronden, regelmatig met een persoonlijke kleuring, zoals hij ook op zijn blog misdaadjournalist.nl zet. Het is andere journalistiek dan Nieuwsuur bedrijft. Voor Nieuwsuur is de rol van de staatssecretaris van belang. De criminele achtergronden zijn alleen interessant als ze een zodanig ander licht zouden werpen op de deal dat die opeens wel de toets der kritiek zou kunnen doorstaan. Mocht dat uit nader onderzoek blijken, dan blijft er voor Nieuwsuur dus helemaal geen verhaal over. De keuze voor het politieke verhaal is dan ook het enige verhaal dat voor Nieuwsuur eventueel te maken is, want het is het enige verhaal dat verifieerbaar is. De deal is wat-ie is. Als het Openbaar Ministerie en Cees Helman de authenticiteit ervan bevestigen, is het een potentiële smoking gun. En omdat de deal ondertekend is door advocaat Kuijpers en door het Openbaar Ministerie namens de staat, is het mogelijk alle betrokkenen de kans te geven het uit te leggen. Voor het geval er wel degelijk dingen zijn die niet in de deal vermeld staan, maar die wel van belang zijn.

We spreken af dat Korterink van Nieuwsuur een reguliere freelance vergoeding krijgt en als een van de reportagemakers bij de uitzending vermeld zal worden. Nieuwsuur zal het politieke Teevendealverhaal uitzenden vlak voordat Korterink op eigen titel zijn achtergrondverhaal in Panorama publiceert.

Uiteindelijk zit ik die middag in mijn eentje bij Rooie Ron met de menukaart in mijn handen. Een kopie van de deal zelf is cruciaal voor Nieuwsuur om überhaupt een uitzending te kunnen maken. Voor Korterink is het genoeg alleen het bewijsstuk te lezen. Maar ik moet dat zelf in mijn bezit hebben, juist om het aan verschillende partijen te kunnen voorleggen.

Inmiddels is Ron ermee akkoord gegaan een kopie van de deal aan mij te geven, in de wetenschap dat ik niets met de rest van zijn informatie zal doen, terwijl hij eigenlijk veel meer belang heeft bij het vrijgeven van alle stukken.

Over zijn belang is hij duidelijk. ‘Ze lopen me nu twintig jaar later nog steeds te pesten om het pesten. Eerst hebben ze me dat geld laten verdienen, nu doen ze alsof dat nooit gebeurd is. Dus pest ik ze terug. Maar als twee muggen elkaar gaan steken kan het lang duren. Dan kun je er beter een keer een klap op geven.’

De Jong is al jaren verwikkeld in een slepend conflict over zijn met de wiethandel verdiende miljoenen. De staat heeft beslag gelegd op zijn villa aan de Baambrugse Zuwe. Justitie beweert dat Ron de Jong midden jaren negentig helemaal geen rol speelde in de IRT-tijd, en dat zijn miljoenen dus onverklaarbaar zijn. Ron wil nu duidelijk maken dat hij het geld voor de villa verdiend heeft in de IRT-tijd, onder het toeziend oog van en zelfs met hulp van politie en justitie. Het is de wereld op zijn kop: justitie die ontkent dat de verdachte een drugscrimineel is, terwijl de verdachte in de rechtszaal bezweert dat hij zijn miljoenen met wiethandel verdiend heeft. Toch moet De Jong zijn uiterste best doen om voor justitie aan te tonen dat hij wel degelijk zijn geld met de handel in wiet verdiend heeft. En alle documenten, deals, transporten of wat dan ook waar hij direct, indirect of slechts zijdelings bij betrokken is kunnen hem daarbij helpen. Voor hem is de deal van Teeven met Cees Helman een van de vele documenten, voor mij is het de journalistieke kern. Natuurlijk snapt Ron heel goed dat het niet slecht is voor de publiciteit als in plaats van een gewone officier van justitie een bewindspersoon het onderwerp van discussie wordt. Maar zijn doel is openheid van zaken, in zijn eigen belang.

De Jongs persoonlijke belang is op geen enkele manier in strijd met het journalistieke belang dat de deal voor Nieuwsuur heeft en staat dit evenmin in de weg. Uiteindelijk zal ik Rooie Ron zelfs nog interviewen om hem een rol in de uitzending te geven. Niet als bron van de deal, maar als duider van de handel in softdrugs in de jaren negentig, de achtergrond waartegen de Teevendeal geplaatst moet worden. Hij vat de hele periode eenvoudig samen: ‘Er is toen in ieder geval heel veel geld verdiend met toestemming van de overheid.’

Het zal wellicht een van de grootste publieke misvattingen over de Teevendeal blijven: de vanzelfsprekendheid waarmee vrijwel iedereen, Teeven en de VVD voorop, er altijd van uit is gegaan dat de eerste en latere uitzendingen van Nieuwsuur tot stand kwamen omdat iemand het op Teeven had gemunt. Maar daar was het de eerste bron, Ron de Jong, helemaal niet om te doen. Daar was het mij en Nieuwsuur om te doen. Niet vanwege Teeven, maar vanwege zijn oude en zijn huidige functie. Omdat het in het belang van Nieuwsuur is om een staatssecretaris te ontmaskeren als die zich in ieder geval in het verleden niet aan de regels hield. Het enige belang van De Jong was het verleden van het IRT weer tot leven te wekken. Doordat justitie weigert te geloven in de miljoenenwinsten van de voormalige wiethandelaar, terwijl die openlijk voor zijn grootschalige softdrugsinvoer uitkomt, komt de bekendste crimefighter van Nederland opeens in de politieke problemen.

Dat is althans de verwachting als ik begin met het voorbereiden van een reportage nu ik een kopie van de deal zelf in handen heb.

3

De Teevendeal

Advocaat Jan-Hein Kuijpers heeft de ontnemingsschikking in zijn handen als ik hem interview op zijn kantoor. Het is ook zijn handtekening die onder aan de deal staat, vlak boven de handtekening van Teeven. Kuijpers heeft de deal namens zijn cliënt Cees Helman uitonderhandeld en getekend.

‘Uiteindelijk heeft het geresulteerd in deze deal, inhoudende dat mijn cliënt afstand deed van 750.000 gulden,’ legt Kuijpers voor de camera uit. Het is 14 februari 2014, ruim een maand nadat Rooie Ron me de deal als ‘hoofdgerecht’ voorschotelde. Ik ben tientallen gesprekken met bijzondere personen verder. Mensen met uiteenlopende functies in het verleden of het heden: van crimineel tot rechter; van advocaat tot minister en staatssecretaris; van agent tot hoogleraar; van parlementariër tot officier van justitie. De constante in al die gesprekken is de conclusie dat de ontnemingsschikking niet deugt. Degenen die hun handtekening eronder zetten lijken de enigen die de deal veertien jaar later nog verdedigen.

Kuijpers vervolgt zijn uitleg voor de camera: ‘Het bedrag dat nog onder beslag lag, dat onder bevriezing lag in het buitenland, dat bedrag zou terugkomen naar mijn cliënt. En dan praten we over toen vijf à zes miljoen gulden.’

‘Vijf à zes miljoen in ruil voor 750.000 gulden?’ vraag ik hem.

‘Ja,’ bevestigt Kuijpers nogmaals.

‘Da’s een goeie deal,’ stel ik vast.

‘Ja,’ probeert Kuijpers zonder grijns – wat hem niet lukt. Hij voegt eraan toe: ‘We waren er ook blij mee.’

Kuijpers straalt voor de camera tevredenheid uit. Na al die jaren kan hij nog steeds genieten van de deal die hij als jonge advocaat mede sloot namens zijn baas en leermeester, de bekende strafpleiter Piet Doedens. De tekst van de deal die hij in zijn handen heeft staat opvallend genoeg ook op briefpapier van advocaat Doedens – niet op overheidspapier. Het is geen door justitie opgemaakte ontnemingsschikking met het logo van het Openbaar Ministerie, waar vervolgens de handtekeningen van de crimineel en zijn advocaat onder zijn gezet, om het betalen van een pluk-ze-bedrag aan de staat te accorderen. Nee, de tekst is geschreven door de advocaat en pas later ondertekend door het Openbaar Ministerie. Het is het werk van een crimineel die letterlijk een deal dicteert aan de overheid en er miljoenen aan overhoudt.

Al is hij openlijk trots op het voor Helman lucratieve eindresultaat van de schikkingsovereenkomst, advocaat Kuijpers twijfelt er lang over of hij het interview wil geven en zegt aanvankelijk zelfs ‘nee’ op mijn verzoek. Hij is de eerste die ik benader nadat ik de deal in handen heb gekregen en reageert geschrokken op het feit dat ik niet alleen van de exacte inhoud op de hoogte ben, maar zelfs een kopie van het origineel heb.

‘Ik ga daar niks over zeggen, ik heb geheimhouding afgesproken. Dat kun je toch lezen, dat staat in de overeenkomst,’ verwijst hij naar de geheimhoudingsclausule waarmee hij mijn interviewverzoek aanvankelijk afdoet. Het is een logische eerste reactie. Hoe voordelig de deal ook is, de advocaat zit namens zijn cliënt om meerdere redenen niet te wachten op media-aandacht.

‘Hoe weet ik dat ze niet alsnog achter zijn geld aan gaan?’ zegt Kuijpers als reden om te zwijgen. Bovendien is de dan 61-jarige Cees Helman, bijnaam Puk, meestal verblijvend in Zuid-Amerika of Spanje, niet iemand die de publiciteit zoekt. Dat was al zo toen hij eind vorige eeuw meermalen vervolgd en veroordeeld werd.

Midden jaren tachtig wordt Helman gepakt bij het smokkelen van dertig kilo cocaïne. Slechts twee maanden na het eindvonnis van negen jaar gevangenisstraf, in september 1985, staat hij alweer buiten: hij weet uit de Bijlmerbajes te ontsnappen en duikt onder. Uiteindelijk vestigt hij zich onder de naam Anthony Cassidy met zijn vriendin in een luxe appartement in Antwerpen. De ontsnapping uit de Bijlmerbajes is spectaculair in haar eenvoud: een duiker zwemt de gevangenisgracht over en zorgt dat Helman met een touwladder over de gevangenismuur kan ontsnappen. De duiker is volgens Helman geregeld door een andere drugshandelaar: Klaas Bruinsma.

Zo’n acht jaar weet Helman, onder meer verblijvend in zijn appartement in Antwerpen, uit handen van justitie te blijven. Maar in april 1993, als hij in zijn huis in Oude Wetering zit, wordt hij samen met zijn vriendin gearresteerd. Dit keer voor de smokkel van softdrugs.

‘Over wat voor strafzaak hebben we het eigenlijk?’ vraag ik Kuijpers tijdens het interview zoals dat uiteindelijk zal worden uitgezonden.

Kuijpers: ‘Het was een soortgelijke zaak als de Hakkelaarzaak, die kennen mensen misschien nog wel. Dus grootscheepse hasjladingen uit Marokko. Scheepsladingen vol.’

‘Scheepsladingen vol? Dus tonnen?’

‘Tonnen,’ bevestigt de advocaat. ‘Daar is Bruinsma nog maar een kleuter bij.’

‘Ter waarde van vele miljoenen?’

‘Ja.’

Er wordt in totaal 103.000 kilo hasj in beslag genomen, slechts een deel van de hoeveelheid die daadwerkelijk gesmokkeld is. Kuijpers noemt het een soortgelijke zaak als die van ‘de Hakkelaar’, de bijnaam van de beroemde drugscrimineel Johan V. Maar de zaak tegen Helman is meer dan ‘een soortgelijke zaak’, het is deels dezelfde zaak. De drugstransporten waar Cees Helman in 1993 voor wordt gearresteerd en vervolgd zullen een paar jaar later volledig worden toegeschreven aan de Hakkelaar Johan V. En degene die Johan V. daarvoor zullen vervolgen is officier van justitie Fred Teeven, samen met zijn collega Martin Witteveen. De jacht op Johan V. en zijn vervolging zullen door het Openbaar Ministerie uitgemolken worden als een pr-campagne voor de aanpak van de georganiseerde misdaad, met in de hoofdrol de crimefighters Teeven en zijn collega Witteveen.

Maar eerst is Cees Helman aan de beurt om zich te verantwoorden voor dezelfde hasj. Hij wordt in 1994 nog volledig verantwoordelijk gehouden voor de wereldwijde transporten van containers met softdrugs. Justitie rekent uit dat Helman maar liefst een half miljard gulden, vijfhonderd miljoen, verdiend zou hebben met de hasjhandel. Dat is dan ook het bedrag waarop het Openbaar Ministerie aanvankelijk inzet om het van Helman te ‘plukken’.

‘Ze deden of ik de Pablo Escobar van de Lage Landen was,’ zegt Helman maanden later als ik hem voor het eerst persoonlijk spreek. ‘Ik ontken niet dat ik flinke partijen hasj verhandelde, maar dat ik daar in m’n eentje vijfhonderd miljoen aan verdiend heb slaat natuurlijk nergens op. Maar goed, mede daarom heeft mijn advocaat uiteindelijk in 2000 die deal kunnen sluiten. Dan konden ze nog zeggen dat ze tenminste iets van me geplukt hadden. Anders hadden ze helemaal niks gehad en was de afgang nog groter geweest.’

De rechtbank veroordeelt Helman in 1994 tot vier jaar cel voor de grootschalige hasjsmokkel, maar aan de financiële pluk-ze-vordering, die inmiddels al is bijgesteld van een half miljard naar driehonderd miljoen gulden, branden ook de rechters hun vingers niet. De pluk-ze-zaak wordt voor nader onderzoek op de lange baan geschoven en verdwijnt in een la.

Vrijwel onmiddellijk na zijn veroordeling probeert Helman opnieuw uit de Bijlmerbajes te ontsnappen. De gevangenismuren blijken echter bestand tegen het naar binnen gesmokkelde semtex waarmee Helman ze probeert op te blazen. Dat levert hem nog een extra gevangenisstraf van twee jaar op, wegens het overtreden van de Wet wapens en munitie met semtex. Na die mislukte ontsnappingspoging verdwijnt Helman voorlopig als vluchtgevaarlijk in de EBI, de extra streng bewaakte gevangenis in Vught. Op 28 juli 2000 – hij zit dan al niet meer in de EBI maar in een gewone gevangenis, mede omdat officier van justitie Fred Teeven twee jaar eerder al heeft aangegeven hem niet meer als extreem vluchtgevaarlijk te zien – komt Helman vervroegd vrij. Hij heeft, opnieuw dankzij Teeven, een strafkorting van anderhalf jaar op de hasjzaak gekregen en krijgt ook nog een korting van een jaar cel op de semtexveroordeling. Die strafkortingen zijn onderdeel van de deal tussen Teeven en Helman. Teeven gaat daarbij wel erg voortvarend en eigenzinnig te werk. Als Helman als vrij man de gevangenis verlaat, moet Teeven zijn handtekening nog onder de deal zetten en is die ook nog niet goedgekeurd. Teeven weet dat zowel de deal als de gratieverlening tegen de expliciete verboden van de top van het Openbaar Ministerie en van de minister zelf ingaat. Toch laat hij Helman alvast gaan, tot tevredenheid van diens advocaat.

‘Mijn cliënt zat in de EBI, die wilde daaruit,’ stelt Kuijpers voor de camera vast, terwijl hij opsomt wat er naast de miljoenentransactie nog meer geregeld werd met de Teevendeal.

‘Is dat ook gelukt?’ vraag ik hem naar de mij inmiddels bekende weg.

‘Dat is ook gelukt,’ zegt Kuijpers en hij vervolgt: ‘Mijn cliënt wilde minder straf hebben, omdat-ie nog een andere straf had openstaan voor een vluchtpoging uit de Bijlmerbajes, met explosieven.’

‘Ook gelukt?’

‘Dat is ook gelukt, omdat we met zijn allen zo warmpjes bij elkaar zaten – justitie en ik met mijn cliënt – dat er een positief gratieadvies werd gegeven in die zaak.’