Wortels

Deze uitgave is mede tot stand gekomen dankzij een financiële bijdrage van fili – Finnish Literature Exchange.

Oorspronkelijke titel Juurihoito

© 2016 Miika Nousiainen

© 2017 Nederlandse vertaling Uitgeverij Prometheus en Petri Hoogendijk

Omslagontwerp en -illustratie Jan van Zomeren

Opmaak binnenwerk ZetSpiegel, Best

www.uitgeverijprometheus.nl

isbn 978 90 446 3275 0

What is love?

haddaway

Een mens kan nu eenmaal niet

zijn gevoelens in bedwang houden.

hannu jortikka

ONDERZOEK

Bij een klinisch onderzoek wordt de algemene conditie van het gebit en de slijmvliezen gecontroleerd. Met een röntgenfoto wordt zo nodig de oorzaak van de pijn vastgesteld. De tandarts neemt op basis van deze onderzoeken een besluit over de te nemen maatregelen.

Pekka

Een bijl en de eerste slag zijn de halve strijd. Voor zover ik me kan herinneren, is dat de enige levensles die ik van mijn vader heb geleerd. En het is waar: zo’n goed begin zou minstens de halve strijd zijn.

Vader was heus niet dom. Ik heb moeder wel eens naar hem gevraagd. Ze zei dat hij een sneue lafbek was over wie we het verder niet meer zouden hebben.

Dat was natuurlijk alleen moeders mening, die je in de context moet zien. Vrouwen die zonder waarschuwing en zonder geld met een klein kind aan hun lot worden overgelaten, zijn vaak heel stellig in hun oordeel.

Eén keer, met kerst, belde vader. Ik was nog maar zeven, maar ik merkte het aan moeders toon. Uit haar mond kwam een litanie van toen nog moderne scheldwoorden.

Toen was Spede Pasanen nog een gewaardeerd entertainer en was ‘vuile Spede’ nog geen beschimping. Dat zou trouwens een nogal zwakke manier zijn geweest om moeders kijk op vader uit te drukken.

Moeder smeet de hoorn op de haak. Maar vader belde nog een keer en trok aan het langste eind. Moeder gaf de hoorn aan mij. Aan de kwaliteit van het geluid te horen, was het een interlokaal gesprek, en die waren duur in die tijd. Vader investeerde dus in mij.

Misschien was het wel een internationaal gesprek. Niemand wist waar vader naartoe was gegaan. En het buitenland bestond toen al.

Naast een hoge prijs had het gesprek ook inhoud. Vader zei: ‘Pekka, je bent een goede jongen.’ Daarna vertelde hij over het nut van een bijl en de eerste slag in een strijd. ‘Als je dat onthoudt, zal je het nog ver schoppen.’

Ik heb vaders les altijd onthouden, hoewel ik nog nooit in een situatie ben beland waarin ik met een bijl een strijd ben begonnen. Ik werk in de reclamewereld en zo hard is die nou ook weer niet, ook al zijn de druk en onzekerheid er alsmaar toegenomen.

Ik weet ook niet of ik het wel zover heb geschopt. In mijn werk ben ik gemiddeld en als mens zelfs een beetje onder de middelmaat.

Maar moeders besluit om hem te vergeten, heeft standgehouden. Over vader werd niet meer gesproken. En ik heb jarenlang niet eens aan die hele vent gedacht. Vader liet me in de steek toen ik drie was. Hij zei dat hij naar de winkel ging om melk, brood en frisdrank voor in de sauna te kopen.

Die avond gingen we niet naar de sauna en de volgende morgen aten we pap. De gemoedstoestand van mij en mijn moeder in die tijd kan omschreven worden als één grote leegte, en dat terwijl vaders zich toen niet eens met de opvoeding van hun kinderen bemoeiden en ik me waarschijnlijk nog niet eens aan mijn vader had gehecht.

Ik zit in de wachtkamer van een particuliere tandartspraktijk in mijn wijk Kallio in Helsinki. Er rammelt een tram langs. Voetgangers drommen samen en laten hun ontspannen, zomerse houding varen om zich met opgetrokken schouders tegen de najaarsregen te beschermen. Mijn nieuwe tandarts heeft dezelfde achternaam als ik. esko kirnuvaara, msc. Zo staat het op het bordje op de deur.

Er zijn weinig masters in mijn familie, maar alle Kirnuvaara’s zijn, ongeacht hun titel, familie van elkaar. Kirnuvaara is een verfinsing van het Russische Kirilov. De wortels van onze familie liggen aan de andere kant van de huidige grens. De Kirnuvaara’s vestigden zich na de oorlog in Lieksa, in Noord-Karelië.

De tandarts zou mijn achterneef kunnen zijn, of een volle neef. Misschien zelfs wel mijn broer. Hoe kan ik nou weten hoe vaak vader in zijn leven saunafrisdrank is gaan halen? Elke zaterdag is immers saunadag.

Er zijn in een mensenleven veel mogelijkheden om te verdwijnen. Ik hoef niet te denken dat ik uniek ben en dat vader alleen mij keihard in de steek heeft gelaten. Vader heeft iemand anders misschien nog wel harder laten stikken.

De patiënt voor mij komt uit de behandelkamer. Hij houdt een ijszak tegen zijn opgezwollen wang. Dat neemt mijn angst voor wat komen gaat niet weg. Ik heb inmiddels al honderden uren in die vreselijke stoel gelegen, met zo’n bril op en stijf vastgeklampt aan de leuningen van de stoel.

Mijn gebit heeft een slecht karma. Mijn voortanden zijn afgebroken toen ik met de fiets ben gevallen. En mijn volstrekt overbodige verstandskiezen hebben zo veel pijn gedaan als maar kan. Mijn moeder heeft me als kind nooit gedwongen om mijn tanden te poetsen en ik heb de ramp compleet gemaakt door onophoudelijk te snoepen en cola te drinken.

Dit keer heb ik kiespijn. Ik weet uit ervaring al wat eraan scheelt: de wortel is ontstoken en moet van etter worden ontdaan.

De assistente wenkt me naar binnen. Ik loop de behandelkamer in en steek mijn hand uit naar de tandarts. Hij negeert mijn gebaar van goede wil.

‘Het is beter dat we elkaar in deze tijd van griep geen hand geven. Ik ben tandarts Esko Kirnuvaara.’

‘Pekka Kirnuvaara. Zijn we familie?’

‘Dat zou kunnen, zijn we in dit kleine landje niet bijna allemaal familie van elkaar? Maar laten we nu eerst je gebit bekijken.’

Ik ga in de stoel liggen. De assistente legt ter bescherming een servet op mijn borst en zet een bril met gele glazen bij me op. Ik zie mezelf in de spiegel aan de wand. Bij Bono van u2 ziet zo’n gele bril er charismatischer uit. Ik zie er vooral erg hulpeloos uit, al helemaal als ik lig.

De assistente richt de lamp op mijn mond. De tandarts doet een mondkapje voor en vraagt de assistente om de eerste instrumenten. Met een metalen haakje tikt hij tegen mijn kiezen.

‘Doet dit pijn?’

‘Nee.’

‘En hier?’

‘Nee.’

Bij de volgende kies schrik ik op van een scherpe steek.

‘Oké. Dat lijkt me duidelijk. We nemen voor de zekerheid een röntgenfoto.’

De tandarts heeft het tegen de assistente, die vervolgens een apparaat tegen mijn wang houdt. Tijdens het nemen van de foto verlaten ze de kamer.

Ze willen blijkbaar het lot van het echtpaar Röntgen niet ondergaan. Waarschijnlijk zijn ze niet eens een koppel. Ze komen zo afstandelijk over, vooral de tandarts.

De foto van mijn kaak verschijnt op het computerscherm. De tandarts bestudeert die en richt zich tot mij.

‘Ja, hier is een wortelkanaalbehandeling noodzakelijk. We zullen zien of de kies nog te redden is. Verdoving?’

Ik knik en de assistente haalt een lange, metaalkleurige spuit tevoorschijn. De tandarts steekt die meteen in mijn tandvlees. Dat is zo naar dat ik het liefst ver hiervandaan zou willen zijn. Of onder narcose.

De tandarts trekt zijn mondkapje een stukje omlaag en gaat achter de computer zitten om de röntgenfoto te bestuderen. Ik zie hem in de wandspiegel. Misschien verbeeld ik het me, maar hij lijkt op mijn vader op de enige twee foto’s die mijn moeder is vergeten te vernietigen.

‘Het duurt even voordat de verdoving werkt. Hoe heb je het zover laten komen?’

‘Was Onni Kirnuvaara je vader?’

‘Hoelang heb je er al last van?’

‘Misschien een paar maanden.’

‘En het kwam niet in je op om eerder te komen?’

‘Ik stond op de wachtlijst bij de gemeentelijke tandartsenpost, maar kwam maar niet aan de beurt. Ik had er waarschijnlijk niet genoeg pijn voor.’

‘Hm, je tandvlees ziet er trouwens ook zorgwekkend uit. Poets je je tanden wel twee keer per dag?’

Ik lieg door te knikken. Ik heb ’s avonds geen zin en ’s ochtends geen tijd om mijn tanden te poetsen.

‘Je moet beter poetsen. Gebruik je wel floss?’

‘Niet zo vaak.’

Ik gebruik nooit flossdraad.

‘Dat is te zien. Het is beter om het wel te doen.’

‘Nog even over je vader. Ben je opgegroeid...’

‘Voel je dit?’

De tandarts brengt me tot zwijgen door weer tegen de kies te tikken. Ik voel wel het getik van het instrument, maar voel geen pijn meer.

‘Het doet geen pijn.’

‘Goed.’

Ik probeer nog wat over familiezaken te vragen, maar de tandarts stopt mijn mond vol met een paar slangetjes.

‘Fissuurboor diamant, alsjeblieft.’

De assistente geeft de boor en de tandarts begint. De boor maakt een schel geluid.

‘De medium rozenboor.’

De assistente geeft de tandarts een nieuw instrument. Het zeurende gejank doet geen pijn, maar voelt vertrouwd afgrijselijk. Daarna bekijkt de tandarts de kies met behulp van een spiegeltje en vraagt weer een nieuw instrument.

‘De vijl van vijfentwintig.’

De assistente geeft die, wat het in godsnaam ook mag zijn, en de tandarts port ermee in de wortel van mijn kies. De pijn is psychosomatisch, de verdoving werkt, maar alleen al de gedachte aan de vijl van vijfentwintig doet mijn lichaam trillen. Ik knijp met witte knokkels in de leuningen van de stoel. De assistente merkt mijn nervositeit op. Van dit duo is zij degene met menselijke gevoelens.

‘Probeert u zich te ontspannen.’

Ik knik en ontspan me een beetje. Ik ga van het spanningsniveau van een ijzeren staaf naar dat van toespraken op de tachtigste verjaardag van een in religie verzonken oma.

‘De veertig voor het distale kanaal.’

Blijkbaar zit daar het probleem. In elk geval proef ik de pus als de veertig het distale kanaal heeft geopend, hoewel ik geen idee heb wat dat nou weer is. Ik begrijp dat de wortel ontstoken is en dat de druk die de bonzende pijn veroorzaakt, wordt weggenomen.

‘We laten het even rusten. Leg het natriumhypochloriet van 3 procent alvast klaar.’

Ik blijf in de stoel wachten. De tandarts verlaat de kamer, waarschijnlijk om vragen over familie te ontwijken. De assistente probeert de sfeer erin te houden door commentaar te leveren op de tekst van een nummer op de radio en op het herfstweer, dat ze door het raam kan zien. Plotseling draait ze zich naar mij om.

‘Jullie lijken echt op elkaar, op een of andere manier. Door jullie houding misschien.’

‘Wie bedoelt u?’

‘U en Esko, de tandarts.’

‘Weet u iets van zijn familie?’

‘Nee, onze relatie is gebaseerd op tanden en kiezen.’

De deur gaat open en de assistente richt zich meteen weer op haar werk, alsof ze iemand is die nooit over iets persoonlijks praat.

‘Daar staat het hypochloriet.’

‘Bedankt, we gaan verder.’

Na het vies smakende hypochloriet voel ik hoe het gat dat in de kies is geboord, wordt gevuld. Ten slotte egaliseert de tandarts het oppervlak van de kies.

‘Voel je nog iets uitsteken?’

‘Nee.’

‘Goed. Dat was het dan, er zit nu een medicijn in. En twee verschillende vullingen. Je hoeft je geen zorgen te maken als de bovenste afbreekt. Die andere houdt het wel. En de behandeling moet over vier weken worden afgerond. Hier is de rekening, betaal aan de kassa en maak een nieuwe afspraak.’

Ik blijf verbluft staan met de rekening in mijn hand. De tandarts kijkt me aan van achter zijn bril. Zijn blik vraagt zich af waarom die malloot daar nog steeds staat.

‘Besef je wel dat we misschien broers zijn! Het is je net duidelijk geworden dat je mogelijk een broer hebt. Zulk nieuws doe je niet af met een rekening voor een wortelkanaalbehandeling!’

‘Ik behandel alleen maar je gebit.’

De assistente zegt dat ze naar de wc gaat en glipt de kamer uit.

‘Kun je me gewoon zeggen wat je van je vader weet?’

‘Luister eens. Ik ben straks een tandarts van zestig. Ik ben op deze leeftijd niet meer op zoek naar nieuwe nuances in mijn leven, en ik beschouw dergelijke speculaties als louter nuances. Maak ook een afspraak met de mondhygiënist voor het verwijderen van tandsteen en gebruik dit.’

Hij stopt een pakje flossdraad in mijn hand, opent de deur en roept:

‘Mevrouw Sinivuori!’

Ik ga boos de rekening betalen.

Esko

Tering!

‘Sorry, ik schoot een beetje uit. Het doet toch geen pijn?’

‘Nee.’

Ik verlies tegen mijn gewoonte in mijn grip tijdens een behandeling. Er komt bloed uit het tandvlees van de patiënt, maar gelukkig is het niet erger dan dat.

De oorzaak is de vorige patiënt. Hij moest zo nodig midden op de werkdag mijn gedachten in de war schoppen, juist nu alles in mijn leven zo goed gaat. Nou ja, natuurlijk gaat niet alles goed. Ik ben in de ogen van anderen immers eenzaam en ongelukkig, maar alles gaat zo redelijk als maar kan.

De mens bereikt het geluk op het moment dat hij stopt met dagdromen. Ik heb lang naar mijn wortels verlangd. Maar mijn biologische ouders komen er toch niet mee terug, en als ze dat wel doen, dan kunnen ze me toch geen plausibele reden geven waarom ze me in de steek hebben gelaten. Of de reden is juist zo goed dat het geen nut heeft om die aan te vechten.

Ik ben tevreden met mijn huidige leven. Natuurlijk heb ook ik jeugddromen gehad. In mijn studententijd dacht ik dat ik op een dag een gezin zou hebben en dat ik in Hollywood de gebitten van filmsterren zou behandelen. Kun je het als tandarts verder schoppen dan dat?

Mijn dromen verdwenen al snel. Het saaie leven van een doormodderende alleenstaande is waarschijnlijk niet slechter dan dat van een gezinsvader die gestrest zijn kinderen probeert op te voeden. En een doorsnee Finse patiënt is geen mindere patiënt dan een filmster.

Beiden gehoorzamen ze de boor en van beiden wordt geprobeerd te redden wat er te redden valt. Ik probeer patiënten terug de wereld in te sturen met een beter gebit. Dat is het belangrijkst. Tanden zijn de spiegel van de ziel. Wat dat betreft is de ziel van die nieuwsgierige Kirnuvaara niet fraai.

De laatste patiënt van deze avond is behandeld. Ook de assistente is klaar en ik blijf alleen in de kliniek achter om de administratie te doen.

Ik bekijk de röntgenfoto’s van Pekka Kirnuvaara’s gebit.

Aan familiezaken denk ik nooit. Maar ik kon niet anders toen zijn naam op het scherm verscheen. En het was meteen duidelijk toen ik zijn gebit zag: de ‘vijfjes’ ontbreken. Ook ik heb geen tweede premolaren en dat is erfelijk. Waarschijnlijk had mijn vader of moeder ze ook niet. Ik denk mijn vader, want die vreselijk opdringerige Kirnuvaara mist ze ook.

Maar wat heeft hij in hemelsnaam met zijn tanden gedaan? In ieder geval niet gepoetst. Weer een van die patiënten bij wie je aan het tandvlees kunt zien dat ze als een gek tien minuten lang hun tanden schrobben voordat ze hierheen komen, maar verder niet poetsen als dat eigenlijk zou moeten.

Nog meer dan over zijn gebit was ik geschokt over mijn eerste reactie toen ik besefte dat hij familie was. Ik wilde huilen. Ik wilde doen wat jongeren altijd doen als ze elkaar ontmoeten. Wat is dat ook alweer? Omhelzen, ik wilde omhelzen. Ik wilde mijn broer omhelzen.

Maar waar zou dat goed voor zijn? Toegeven zou alleen maar leiden tot een hele hoop nieuwe vragen. Ik moest die vreemde neiging om te willen huilen en omhelzen wel tegenhouden, omdat die toch niet tot iets goeds zou leiden.

Ik deed wat ik altijd doe op gevoelige momenten: ik dacht aan totaal iets anders. Ik dacht aan seks met een mooie vrouw. Daar denk ik vaak aan, maar in het echt heb ik het nooit geprobeerd. Het hielp alleen niet, dus dacht ik aan een wortelkanaalbehandeling bij diezelfde vrouw. Vaak brengt dat mijn gedachten in de juiste richting. Fantasie moet realistisch genoeg zijn om goed te werken.

Het is beter om het te vergeten en door te gaan. Doen waar ik voor geschapen ben: gebitten behandelen, gezond eten en joggen. Zo blijf ik in vorm om te kunnen werken tot mijn vijfenzeventigste. Daarna kan ik de laatste tien jaar zo goed en zo kwaad als het gaat wel alleen met mijn gedachten leven. Daar heb ik geen vader voor nodig. En ook geen andere familieleden.

Er zijn drie grote vragen in het leven: Wie ben je? Waar ga je heen? Verdoving? Zelf kan ik alleen de laatste vraag beantwoorden. Het is goed om te verdoven. Vooral je gevoelens.

Pekka

De afgelopen weken wilde ik vaak mijn broer bellen. Die gesloten tandarts dus, die mijn broer kan zijn. Maar zijn afwijzing was zo heftig, dat het beter is om hem met rust te laten. Ik ontmoet hem wel weer als de wortelkanaalbehandeling wordt afgerond.

De kinderen zijn dit weekend bij mij. Dat zijn ze om het weekend. Daar is mijn vrouw mee akkoord gegaan toen onze scheiding voor de rechter werd uitgevochten. Eén stabiel thuis is in het belang van de kinderen. En het is nu eenmaal toevallig de moeder die stabiliteit kan bieden, ook al deelden we de verantwoordelijkheid toen we nog samenwoonden.

Ik haal de kinderen zoals altijd op vrijdagmiddag op voor het huis van mijn ex-vrouw. Bijna twee weken is een lange tijd om zonder ze te zijn. Ze komen me meteen knuffelen, maar ik bespeur toch enige reserve. Ik voel dat ze zich afvragen wie ik ook alweer ben en hoe je met mij moet omgaan.

De oudste geeft me een door zijn moeder geschreven briefje met daarop de nodige informatie over meegegeven kleren, hun gezondheidstoestand en het slaapritme van de jongste. Hun moeder en ik spreken elkaar nauwelijks meer. Dat is haar keuze.

Ik loop met de kinderen naar de tramhalte bij het Berenpark, dat winterklaar wordt gemaakt. De kiosk is nog open en aan een paar tafeltjes zitten wat klanten te blauwbekken onder dekentjes. Er zit niemand meer op de parkbanken.

Ik stel de kinderen de verplichte vragen en krijg de normale, korte ‘wel goed’-antwoorden.

De kinderen zullen vanzelf wel weer aan me wennen. Hun verlegenheid is over een paar uur voorbij. In ieder geval wanneer ik ze verwen met ijs en koekjes.

Het gaat altijd wel voorbij, maar elke keer doet het pijn. Mijn eigen kinderen moeten elk tweede weekend opnieuw met hun vader kennismaken. Als ze eens wisten hoezeer ik steeds op dit moment zit te wachten. Het is vreemd te bedenken hoe moe ik ooit van ze werd. Dan had ik zo genoeg van ze dat mijn vermoeidheid bijna omsloeg in woede. En misschien niet altijd alleen bijna.

Dat was natuurlijk mijn eigen fout.

Ik ontmoette mijn ex Tiina in mijn studietijd. We werden als een droomkoppel gezien. Misschien waren we dat toen ook. Zijn alle stelletjes dat niet? De boulevardkranten berichten aan de lopende band over plotselinge scheidingen.

Onze relatie kende ook goede momenten. We boekten vooruitgang volgens de normen van de middenklasse: we gingen samenwonen, kochten een huis, droomden van kinderen en mijn vrouw werd zwanger. Precies zoals het hoort.

Nadat ons eerste kind was geboren, verhuisden we naar een rijtjeshuis in een idyllische wijk. In die tijd was de gemeenschapszin nog niet verdwenen en die hoefde ook niet krampachtig gecreëerd te worden met buurtfeesten. Zo was de buurt nou eenmaal: je bracht bosbessentaart naar je buren en een hark kon je ongevraagd lenen. Een idylle dus.

Een vreemd voorgevoel kwam in mijn pessimistisch ingestelde hoofd op toen we onze woning gingen bezichtigen. Toen ik zo door de gloednieuwe, groene wijk liep op die mooie zomerdag, kon ik niet anders dan me afvragen waar ze de bijbehorende idyllische mensen vandaan gingen halen. Waren we dit allemaal wel waard? De tijd en de architecten hadden een te mooie plek gecreëerd.

Ik bleef een jaar lang alleen met de kinderen thuis toen de jongste één en de oudste drie was. Voor ons, de mannen die gelijkwaardigheid predikten, was het belangrijk om onze ideeën in praktijk te brengen en het goede voorbeeld te geven. Ik wilde laten zien dat ik de verantwoordelijkheid aankon. Ik wilde mijn vrouw bewijzen dat ik me kon redden.

Het kwam niet eens in me op om eten uit blik te kopen. Natuurvoeding moest het zijn, zuivere grondstoffen. Ik haalde twee keer per week een tas vol biologische voeding uit onze eigen moestuin en deed alles verdomde grondig.

’s Morgens liet ik pap in de oven garen. Ik voerde mijn kinderen hun ontbijt en daarna gingen we naar het park. Elke dag, bij regen of zonneschijn. En daar stonden we dan te staan, ik en andere gelijkgestemden. Het is best leuk om de ontwikkeling van je kinderen te volgen, maar ze ontwikkelen zich niet in één dag.

Vóór de geboorte van je kind zegt iedereen dat je je met een kind niet hoeft te vervelen. Hoe kan een mens zich vergissen! Als er iets verveelt, dan is het wel om met je kind in een park te staan.

Maar iedereen probeert te doen alsof dat heerlijk is. Werken kun je later wel, wij hebben de juiste keuze gemaakt! Voor zo’n kleintje is een crèche veel te zwaar. Die belemmert de geestelijke ontwikkeling van het kind alleen maar.

Zelfs mijn oudste bracht ik niet naar de crèche, hoe graag ze ook in het gezelschap van leeftijdgenootjes wilde zijn. Achteraf gezien zou een subjectieve dagopvang voor ons gezin objectief bekeken het beste alternatief zijn geweest.

We waren afgemat, maar toonden onze solidariteit met andere ouders. We steunden elkaar en luisterden naar elkaars zorgen. Maar onbewust concurreerden we met elkaar. We streden om wie het meest praktisch en tegelijkertijd het inventiefst was. Het meest ontspannen, maar ook het zorgzaamst. Het doel was duidelijk: de volmaaktste, maar ook de humaanste ouder zijn.

Ouders streefden naar zulke grote, elkaar uitsluitende idealen, dat het hele kaartenhuis begon in te storten. In ieder geval bij mij. Op mijn slechtste dagen waren de schatten van kinderen mijn vijanden.

Bij de bezigheden van mijn kinderen stoorde ik me het meest aan het onlogische karakter ervan. Ze hadden namelijk geen enkel duidelijk doel voor ogen. ’s Morgens gingen we met veel gekrijs naar het park, maar een paar uur later waren ze daar niet weg te slaan.

Het frustrerendste was als je iets speciaals organiseerde. Als je ze naar het park liet fietsen of naar de kermis bracht. Het geschreeuw was niet om aan te horen als we dan naar huis moesten. Weer een bewijs dat je beter geen plezier kunt maken.

Het hielp in die situatie ook niet dat ik al niet erg van het leven genoot voordat ik kinderen had. Maar mét kinderen waren het andere dingen die ellendig waren. Het verbaast me niet dat mensen onder die druk bezwijken. Ook ik kon er niet tegen. Helaas niet.

Ik kijk naar mijn kinderen, die op de vloer van de woonkamer spelen. Er is niets waar ik meer van hou. Ik kan nu lachen om de tijd waarin ik er anders over dacht. Het zou waarschijnlijk de beste tijd van mijn leven zijn geweest als ik alles wat lichter had opgevat. Maar dat kon ik niet. Ik wilde zo graag aanwezig zijn, dat ik al snel totaal afwezig was.

Ik wilde tegenover mijn kinderen de fout goedmaken die mijn vader had gemaakt. Het zou goed zijn geweest als iemand tegen me had gezegd dat er naast het verlaten van een kind en het zijn van een verwarde huisvader nog een paar alternatieven zijn.

Blijkbaar verkeerden vele anderen in dezelfde situatie. In ieder geval degenen die meededen aan de wapenwedloop van het ouderschap.

Al snel begonnen de dominostenen van de idylle dan ook om te vallen. Iemand die veeleisend werk verricht, een houten huis renoveert met respect voor het oude, geld geeft aan hulporganisaties, lid is van een voedselcollectief en voor zijn kinderen biologische havermoutpap in de oven klaarmaakt, is al snel te moe om zijn relatie te onderhouden. Hij geeft het op, brengt zijn kinderen naar de snackbar en zichzelf naar de rand van de afgrond.

We verkochten ons huis. Over de oude behangetjes werden hoopvol nieuwe geplakt door de volgende bewoners. Behangtrends veranderen, mensen niet. Maar iemand kan natuurlijk slagen waar het ons niet lukte.

Een deel van de gescheiden paren bleef ook na de scheiding de schijn van de idylle ophouden. Ze bazuinden overal rond dat ze gingen scheiden op voorwaarden van de kinderen. We schelden elkaar niet uit waar de kinderen bij zijn en garanderen de kinderen ook hierna een stabiel leven.

Bij ons ging het helemaal niet zo van een leien dakje. Mijn vrouw vond in de buurman een spannender alternatief en gaf mij daarvan de schuld. Ik had haar geen ruimte gegeven om te ademen. Ik was niet tevreden met mezelf. Ik was veel te labiel om vader te zijn.

En dat terwijl ik in het jaar ervoor de stabiele factor was geweest, die voor de kinderen zorgde als zij aan het werk was. Ze vroeg me in therapie te gaan om van mijn trauma af te komen. En toen zei ze het pijnlijkste van allemaal: ‘Je bent nooit over het vertrek van je vader heen gekomen!’

Dat was slechts een drogreden. Eigenlijk eiste ze van mij het onmogelijke. Dat besefte ik toen ik in warenhuis Sokos een gereedschapskist zocht.

In het schap lag een roze gereedschapskist. Met die kleur probeert men waarschijnlijk de drempel voor alleenstaande vrouwen te verlagen om een kist voor gereedschap te kopen.

Voor mij was die kist een utopisch spiegelbeeld. Precies zo moet een man tegenwoordig zijn en precies zo wilde Tiina dat ik was: hard en praktisch, maar ook zacht en attent.

Ik kon niet aan die eis voldoen. Ik kon gewoon geen roze gereedschapskist zijn.

Soms, midden in de ergste gezinsstress, begreep ik zelfs mijn vader. De geboorte van een kind is de grootste tegenstelling in het leven. Op schoot ligt je allergrootste liefde, die volledig van jou afhankelijk is.

Dat besef zorgt bij een normaal mens voor paniek. Niets is meer hetzelfde. Geen wonder als iemand zijn verantwoordelijkheid dan uit de weg gaat.

Het is duidelijk dat een kind ooit iets ergs zal overkomen. Er zijn ook zo veel gevaren op zijn weg: het verkeer, donkere steegjes, drugs, de bovenbouw en het leven in het algemeen.

Die absurde angst neemt alleen maar toe op de mooiste momenten. Als een volmaakt mooi kindje tussen het voorlezen en inslapen in naar het plafond van de schemerige kamer staart, de gebeurtenissen van de dag doorneemt en misschien iets zegt over een trein of een hond die hij heeft gezien.

In de ogen van een kind zie je een blind vertrouwen in zijn ouders en in de goedheid van de wereld. Dat geeft troost, maar meteen ook verdriet. Hoe en wanneer vertel je dat wezentje dat deze wereld helemaal niet zo’n prettige plek is? En dan ga je je afvragen wanneer dat argeloze, mooie kind net zo’n menselijke ruïne wordt als zijn vader.

Zoals met de meeste dingen kun je ook het vaderschap op veel verschillende manieren verprutsen. Mijn vader was helemaal niet aanwezig en ik in het begin juist te veel. En nu ben ik op mijn beurt te weinig met de kinderen.

De vrijdagavond verloopt uiteindelijk rustig. De pastaschotel die ik van sojabrokken en volkorenfusilli heb gemaakt, smaakt beide kinderen goed. Het ijstoetje bekroont de avond.

Na het eten spelen we spelletjes en genieten we van elkaars gezelschap. Vader is weer vader. Het oudste kind blijft na het douchen nog een film kijken. De jongste breng ik naar bed. Ik lees hem voor uit De avonturen van het molletje. Het molletje wil een auto, omdat een hond er ook een heeft.

Dat is ook zo bij mensen: alles zou goed gaan als er niemand was om je mee te vergelijken. Er is altijd wel iemand waarmee het beter lijkt te gaan.

Na het voorlezen doe ik het leeslampje uit. Het vermoeide kleintje probeert de slaap te vatten. Tussen de kieren van het gordijn door komt nog genoeg licht om elkaar te zien. Het kind van drie kijkt me vol vertrouwen aan. Ik weet niet of ik het me inbeeld, maar die blik is liefdevol. Zelfs te liefdevol als je bedenkt dat ik er maar om het weekend voor hem ben. En ik heb niet altijd een liefdevolle vader kunnen zijn. De huidige man van mijn ex is veel meer in het leven van mijn kinderen aanwezig dan ik.

De jongen staart me aan met zijn slaperige blauwe ogen. Ik weet dat hij straks in slaap valt, hij heeft al twee keer gegaapt en na de derde keer vallen zijn ogen meestal dicht.

‘Heerlijke jongen van me. Ik hou van je.’

Ik weet niet of hij het begrijpt. En hoe zou hij het ook kunnen? Ik begrijp het niet eens. Het is onmogelijk om uit te leggen hoeveel papa van hem houdt. En dan sluit hij zijn kleine oogjes.

Hij vertrouwt me volledig. Hij heeft zijn hele leven in mijn handen gelegd. Misschien deed ik dat ook wel bij mijn eigen vader. Ik blijf eventjes naast hem liggen. Ik strijk door zijn haren en luister naar zijn enigszins snotterige ademhaling.

Voor één ding ben ik dankbaar. Mijn ex-vrouw en ik hebben twee kinderen op de wereld kunnen zetten voordat wij onmogelijk voor elkaar werden. Dat is een opluchting. Ik ben zonder broers en zussen en zonder vader opgegroeid. Dat is heel redelijk gegaan, maar ik heb vaak naar een broer of zus verlangd.

Ik leg het weggeschopte dekentje over de kleine heen en ga terug naar de woonkamer, waar de oudste is verzonken in Disneys prinsessenwereld. Ik ga naast haar zitten en aai over haar bol.

‘Wat zou je ervan vinden om jullie nieuwe oom te ontmoeten, mijn broer.’

‘O, is die geboren dan?’

‘Nee, dat niet. Of wel natuurlijk, maar hij is al bijna zestig. Een tandarts.’

‘Getver.’

‘Schatje, ga je tanden poetsen en dan naar bed.’

Mijn kinderen hebben helemaal geen opa meer. De vader van mijn ex is een jaar geleden overleden. De kinderen hebben mijn vader nooit kunnen missen. Waarom zou je iets missen wat er nooit is geweest?

Mijn oudste kind heeft mijn vader maar één keer gemist: op de begrafenis van haar opa. Ze gaf mij er de schuld van dat er geen andere opa was, omdat ze bij bezoekjes aan de overleden opa altijd een tientje kreeg. Met zijn hartinfarct, opgelopen tijdens het plaatsen van zomerbanden, ging ook de geldkraan dicht.

Op de begrafenis flapte mijn dochter eruit dat dit de eerste keer was dat ze met lege zakken uit Riihimäki vertrok. Dat lokte gelach uit bij de bezoekers. Het was de meest oprechte zin van de plechtigheid. Want, hoe zeg ik het nu mooi zonder iemand te beledigen: mijn zakelijke schoonvader stond ook altijd op zijn strepen en liet vrolijkheid aan anderen over.

Hij was dus een vreselijke vent. Maar hij was er in ieder geval. Een aanwezige slechte vader is waarschijnlijk nog altijd beter dan een verdwenen goede vader. Over het algemeen zitten de afwezigen fout.

Ik lees mijn oudste een sprookje voor. Ik spreek zacht om haar broertje, dat een paar meter verderop piepend ademhaalt, niet wakker te maken. Het blijft een kort sprookje, omdat de toehoorder, vermoeid van de schoolweek, al bij de tweede bladzijde in slaap valt.

Ik ben zelf ook zo moe dat ik de avond laat voor wat die is. Ik poets mijn tanden. Als ik tandpasta uit mijn mond spuug, kleurt de wasbak rood. Hoe kan dat tandvlees zo verdomd snel ontstoken raken? Gisteravond heb ik waarschijnlijk uit vermoeidheid mijn tanden vergeten te poetsen en nu bloedt het al. Godsamme! Een voet ontsteekt toch ook niet als je die een avond niet wast? Hoogstens een relatie kan zo snel ontstoken raken als een gebit.

Ik kijk in de la en daar ligt het. Het onschuldig ogende pakje flossdraad dat de tandarts me heeft gegeven. Een eenvoudige en moeiteloze manier. Flossen hoef je maar vijf minuten per avond te doen.

Het bleef bij één keer. Het deed vreselijk veel pijn en het bloed spatte ervan af. En het is bovendien heel lastig: eerst wil het draad niet tussen je tanden gaan zitten en als je vervolgens een beetje drukt, schiet het diep in het tandvlees.

Er moet een andere manier zijn. De mens is op de maan geweest, op de Mount Everest en in de Dorpswinkel van Tuuri, de grootste van Finland, maar hier is nog geen oplossing voor die minder pijn doet.

Ik spoel nog een keer, maar ga desondanks met de smaak van bloed in mijn mond naar bed. Het doet me denken aan zowel de tandarts als mijn ex-vrouw. En daarna zit er zowel een geestelijke als een fysieke bloedsmaak in mijn mond.

Het weekend met mijn kinderen was volmaakt. De kinderen zeiden dat ze vaker willen komen. En ik denk niet dat dat kwam doordat ik daarop aanstuurde of door het extra snoep. Daarom is het contrast met het begin van de week zo groot. Weer een onvruchtbaar gesprek met mijn ex over het voogdijschap.

Mijn ex heeft een besluit genomen. Haar nieuwe gezin is in de opbouwfase en mede daarom is het belangrijk dat onze kinderen en de kinderen van haar man zo veel mogelijk tijd samen doorbrengen. Ik ontken dat niet, maar ben teleurgesteld dat ze de zaak niet van mijn kant wil bekijken.

Mijn ex bedankt me voor het feit dat ze door mij over haar eigen leven is gaan nadenken. Ze wil een sabbatical opnemen en zich laten omscholen tot therapeut, iets met korte, oplossingsgerichte therapieën of zo.

Ik ben diep geraakt door dat nieuws. Het is op zich goed dat mensen zichzelf en hun geluk zoeken. Maar het komt hard aan dat ze nou uitgerekend therapeut wil worden. Mijn vriendin van de middelbare school ging psychologie studeren. Ook mijn eerste vriendin in mijn studietijd ruilde haar studie politicologie in voor psychologie toen we net uit elkaar waren.

Partners in een goede relatie maken betere mensen van elkaar. Ik maak therapeuten van mijn geliefden.

Ik loop door de Vierde Lijnstraat mijn marteling tegemoet. Na een verloren strijd over de voogdij zou ik bier moeten gaan drinken in een café, maar ik heb een afspraak bij de tandarts.

Ik heb altijd al een hekel gehad aan die hele beroepsgroep. Mijn moeder vertelde me dat ik als kind ooit tandarts Antonen na een behandeling in het gezicht heb gespuugd.

Bovendien is er nog het feit dat de tandarts mogelijk mijn broer is. Hij is in ieder geval een totaal onuitstaanbaar type, dat niet wil praten over iets wat logischerwijze de hele wereld zou interesseren.

Maar hem niet. Hij is tandarts. Daarover valt niets positiefs te zeggen. Als kind al vond ik het vreselijk bij de gemeentelijke tandarts. Die hele plek stonk, ze waren onvriendelijk en de behandeling deed vreselijk veel pijn.

Het enige leuke was de pedaalemmer. Het was spannend om het bekertje met rode vloeistof in de afvalbak te kunnen gooien door met je voet op het pedaal te drukken waardoor het deksel omhoogkwam.

Maar wie kiest er nou voor een vak waarin het enige goede een pedaalemmer is? Het is alleen aantrekkelijk voor een sadist die anderen pijn wil doen.

Nu zit ik in de wachtkamer op de sadistische behandeling te wachten. Ik blader door een roddelblad. Een populaire presentator heeft volgens het blad een relatie met een bikinimodel. Hoe weten ze dat nou? Misschien doen ze in hun seksloze relatie niets anders dan films kijken.

Wat weten mensen eigenlijk van anderen? Ik kom over als een succesvolle vertegenwoordiger van een trendy, creatieve onderneming. Terwijl ik in werkelijkheid een menselijke ruïne ben die in een strijd om het voogdijschap is verwikkeld, in zijn jeugd een verlatingstrauma heeft opgelopen en van wie de tanden in zijn mond wegrotten.

‘Kirnuvaara!’

Mijn vermoedelijke broer roept me naar binnen. Ik smijt het tijdschrift, dat vol staat met veronderstellingen over het persoonlijke leven van mensen, in de mand.

Dit is eigenlijk een positieve verrassing. Op basis van de ijzige sfeer bij de eerste ontmoeting was ik ervan overtuigd dat hij de behandeling aan een collega zou overlaten, maar dat is niet het geval.

Hij voelt zich er kennelijk verantwoordelijk voor om de behandeling tot een goed einde te brengen. Maar voelt hij zich ook als familielid verantwoordelijk?

Ik laat hem zijn werk doen en val hem niet lastig met vragen. Hij steekt een injectienaald met verdovingsmiddel in mijn tandvlees. Ik voel een snerpende pijn. Hij lijkt het expres zo pijnlijk mogelijk te willen maken. Over dat soort streken scheppen ze dan op tegenover hun collega’s. Dat zou ik in ieder geval wel doen als ik tandarts was.

‘Zal ik een basiscontrole uitvoeren totdat de verdoving werkt?’

‘Ga je gang.’

De tandarts gaat één voor één bij mijn tanden en kiezen langs en roept cijfercodes naar de assistente, die ze in de computer invoert. Kennelijk heb ik geen ‘vijfjes’, wat dat dan ook zijn.

‘Hoe kan dit nou zo ernstig ontstoken zijn? Het ziet er nog erger uit dan de vorige keer.’

‘Wat?’

‘Het tandvlees.’

‘Ik zou het niet weten.’

‘Heb je wel de floss gebruikt die ik je heb gegeven?’

‘Nee. Nou ja, ik heb het een keer geprobeerd.’

‘Waarom maar één keer? Je moet elke avond flossen en ook elke ochtend als het maar even kan, dat is een kwestie van prioriteit.’

‘Nou, ik leg de prioriteit van flossdraad niet erg hoog. Het deed pijn, er kwam bloed uit mijn tandvlees.’

‘Dat is nou juist de bedoeling. Dan geneest het. En hier zie ik beginnende gaatjes. Kun je...’

‘Hou je kop en behandel mijn gebit. Niemand is volmaakt. Iedereen heeft zijn slechte kanten en bij mij zijn dat toevallig mijn tanden.’

‘Maar die ontstekingen verspreiden zich. Dat is van invloed op het hele lichaam.’

‘En dat geldt zeker niet voor jouw...’

‘Wat?’

Ik wilde hem niet lastigvallen met familiezaken, maar wat doe je eraan. Híj was begonnen met irritant doen.

‘Jouw verdomde ontwijkingsgedrag. Kun je dan echt niet over je afkomst praten? Ik zal elke avond dat kloteflossdraad gebruiken als je maar praat!’

‘Dat moet vanzelfsprekend zijn.’

‘Je afkomst?’

‘Nee, floss. Ik ben tandarts, geen genealoog.’

‘Ik ken je nog niet als mens en daarom moet ik je als tandarts beledigen. Weet je wat jullie tandartsen zijn?’

‘Nou?’

‘Jullie hebben een grote wond vanbinnen, jullie durven nergens over te praten en daarom reageren jullie je af door mensen te martelen die hulpeloos in een stoel liggen. Ik weet heel zeker dat er ook een pijnloze behandeling bestaat, maar jullie klojo’s besluiten ergens op een jaarvergadering om die niet prijs te geven...’

‘En?’

‘Wat nou “en”?’

‘Was er verder nog iets of zal ik je gebit behandelen?’

De verdoving begint te werken, maar ik ben nog steeds in staat om te spreken. Ik ben nog lang niet klaar.

‘Kun je verdomme eens reageren op wat ik zei!’

‘Ja, zo zie ik het ook wel ongeveer. Het is makkelijker om spreekuur te houden in een kliniek dan de waarheid over je eigen leven onder ogen te zien. Maar is niet het hele leven daarop gebaseerd?’

‘Waarop?’

‘We proberen ons eigen leven zo makkelijk mogelijk te maken. En de dingen worden makkelijker als je ze afhandelt. Uitstel bemoeilijkt de situatie alleen maar.’

‘Heb je het nou over tanden of over vader?’

‘De vuistregel in mijn leven is dat ik altijd over tanden en kiezen praat. En nu moet dit afgehandeld worden.’

Hij verricht dezelfde handelingen als de vorige keer.

‘Ik moet de kies nog ietsje meer uitboren.’

‘Waarom?’

‘Anders krijg ik de wortel niet open. We zetten er een kroon op.’

‘Hoe duur is dat?’

‘We kijken zo wel even naar de prijs. Doe je mond wijd open. Ik maak voor de vorm van de kroon een foto van de huidige kies.’

De tandarts beweegt een plastic camera in mijn mond. De foto is te zien op het scherm van de computer die naast me staat.

‘Er moet ook iets aan je voortanden worden gedaan.’

‘Waarom?’

‘De kunststof is in slechte staat. Wat heb je ermee gedaan?’

Ik trek het niet om nog meer kritiek aan te horen. Ik kom uit de stoel. De instrumenten op de tray vallen op de grond. Ik ruk het cameraatje uit mijn broers hand en smijt het op de grond. Het kraakt door de kracht van de worp.

‘Dat verdomde gemoraliseer van jou is niet om aan te horen!’

‘En dus maak je de camera maar kapot.’

‘Ik betaal het terug!’

‘Dat doe je niet.’

‘Hoezo niet?’

‘Dat is veel te duur voor jou. Bijna twintigduizend euro.’

‘Ik kan het betalen met mijn werk. We stylen je praktijk helemaal opnieuw. Eerlijk gezegd lijkt het wel of de look van deze plek ergens in 2007 is ontworpen.’

‘Dat is ook zo. En het lijkt goed te werken. Jij bent hier toch ook naartoe gekomen?’

Ik had iets goedkopers stuk moeten maken. Maar in een driftbui denk je zelden rationeel.

De tandarts probeert de stukgeslagen camera tot leven te wekken. De assistente raapt geïrriteerd de instrumenten van de vloer.

‘Ga je vaak zo erg door het lint?’

Tsja. Doe ik dat? Het gebeurt zelden, maar helaas wel af en toe.

‘Eén keer eerder ben ik zo erg door het lint gegaan.’

‘Kostte dat toen ook twintigduizend euro?’

‘Nee, meer. Veel meer.’

Esko

Ik probeerde met mijn vragen de situatie te bedaren, maar hij barstte in tranen uit. Nu snottert hij in mijn kamer. Hij zweert alles te betalen, graait zijn bankpasje uit zijn broekzak en huilt.

De assistente is weer in geen velden of wegen te zien, zij zou weten hoe te handelen. Ik niet. Ik probeer te troosten voor zover ik dat kan. Maar ik vermoed dat zijn emotionele uitbarsting niet alleen door de gebroken camera is veroorzaakt.

‘Grote kans dat de verzekering het vergoedt.’

‘Ik denk van niet. Zo per ongeluk ging het nou ook weer niet.’

‘Ik schrijf er wel bij dat mijn lang verloren gewaande familielid de camera op de grond smeet uit dankbaarheid voor de onder de kostprijs verrichte behandeling.’

Het was niet mijn bedoeling om een grapje te maken, maar hij lacht een beetje en houdt op met huilen.

‘Nee, ik betaal het wel.’

‘Laten we eerst eens kijken hoe ernstig het beschadigd is. Ik wil niet veel zeggen, maar je hebt nogal veel gaatjes en ik wilde die alleen maar behandelen. Ik wilde alleen vragen hoe je tanden in zo’n slechte conditie zijn geraakt.’

‘Ik snoep wel vrij veel.’

‘En waarom moet je zo nodig snoepen?’

‘Is smaak misschien een goede reden?’

‘Nee. Een wortel is lekkerder.’

‘Echt niet. Niemand neemt na een drukke werkdag of een echtscheiding een wortel als troostvoer.’

‘Dat zou wel verstandig zijn.’

‘Laat maar. Dit leidt nergens toe. Ik heb al zo’n rotdag gehad, dat ik jouw gemoraliseer geen seconde langer kan verdragen.’

Pekka

Ik loop overstuur naar huis. Mensen kijken me verbaasd aan. Pas in de spiegel in de hal zie ik dat de gele tandartsbril nog steeds voor mijn betraande ogen zit, en op mijn borst wappert het doekje dat me tegen spatten moest beschermen.

Ik ga rechtstreeks naar de keuken. Tot mijn geluk ligt er een zak snoepjes in de kast en ik stop er direct een handvol van in mijn mond. Als wraak op mijn psychopathische broer. Op het stompje van mijn kies blijft een winegum plakken.

Mijn vlucht, die blijk geeft van een grote opstandige geest, duurt twee dagen. Daarna kan ik niet anders dan terugkeren naar de tandarts. Een wortelkanaalbehandeling is zo nodig nog irritanter dan mijn hoogst irritante vermeende familielid, die zich als tandarts heeft vermomd.

Als ik binnenkom, probeert de vrouw achter de balie haar glimlach te onderdrukken.

‘Is Esko hier?’

‘Hij heeft net een patiënt. Als u daar even tien minuten wacht.’

De patiënt komt naar buiten en Esko vraagt me binnen te komen. Ik loop de kamer in als een nederige man met laaghangende schouders. Ik bied de tandarts en de assistente mijn excuses aan en geef de assistente de bril terug, waarmee ik de vorige keer naar huis ben gelopen.

‘Ik was nogal emotioneel. Net voordat ik hierheen kwam, hadden we onze ruzie over de voogdij uitgevochten.’

‘Het komt wel goed. Je hebt toch ook nog een leegte te vullen?’

‘Vanwege vader?’

‘Nee, vanwege je eetgewoonte. De kroon moest de vorige keer nog geplaatst worden, maar je ging een beetje haastig weg. Ga maar liggen, dan zetten we de kroon erop.’

Ik lig op de stoel en Esko bekijkt mijn kies.

‘Ja, dit kunnen we nu wel afwerken. Is het goed als ik er weer een foto van maak?’

‘Ja, prima.’

De tandarts pakt eenzelfde dure camera als die ik laatst op de grond heb gegooid.

‘Hoe gaat het met de camera?’

‘Het is ons met reserveonderdelen gelukt.’

‘O.’

De foto van mijn kies verschijnt op het scherm. De tandarts beweegt de muis en tekent de omtrek van de kies. De kleur van de kies op het beeldscherm verandert terwijl hij ermee bezig is.

‘Ik maak de kroon hetzelfde als je oude kies. Dan gaat dit naar de printer, of beter gezegd de draaibank, die dan de kies maakt.’

Ook in deze sector is de techniek enigszins vooruitgegaan. Ik ga in de wachtkamer zitten wachten op mijn nieuwe kies. De assistente komt er al vrij snel mee naar buiten en vraagt me weer in de behandelkamer te komen.

De tandarts drukt de kies voorzichtig op zijn plaats.

‘Zet je kiezen eens op elkaar. Voelt het te hoog aan?’

‘Misschien een beetje.’

De tandarts doet een papiertje tussen mijn kiezen en vraagt me ze nog eens op elkaar te zetten. Dan tikt hij de kroon los, vijlt hem een beetje bij en zet hem terug op zijn plaats.

‘En nu?’

‘Het voelt goed.’

‘Oké, zet je dit in de oven?’

De assistente gaat met de kies de kamer uit.

‘Die wordt verhit tot meer dan achthonderd graden. Daar wordt hij hard en krijgt hij de juiste kleur, en dan kan hij geplaatst worden. Ga maar even in de wachtkamer zitten, dan behandel ik tussendoor een andere patiënt.’

Mijn woede-uitbarsting heeft de tandarts duidelijk aan het denken gezet. Het gemoraliseer is gestopt en hij behandelt me als een mens, op een professionele manier. Ik heb nog nooit zo’n goede behandeling gehad. Ik vermoed dat gemeentelijke tandartsen meer last hebben van tijdsdruk en over minder moderne technieken beschikken.