De Verrader

Voor Althea Amrik Wasow

Oorspronkelijke titel The Sellout

© 2015 Paul Beatty

© 2017 Nederlandse vertaling Uitgeverij Prometheus en Gerda Baardman en Bart Gravendaal

Omslagontwerp DPS Design & Prepress Studio, naar een ontwerp van Rodrigo Corral

Illustratie omslag/binnenwerk Matt Buck

Foto auteur Hannah Assouline

Opmaak binnenwerk ZetSpiegel, Best

www.uitgeverijprometheus.nl

isbn 978 90 446 3309 2

Proloog

Het is misschien moeilijk te geloven uit de mond van een zwarte man, maar ik heb nog nooit iets gestolen. Nooit de belasting getild of valsgespeeld bij het kaarten. Ben nooit zonder te betalen een bioscoop binnengeglipt en heb nooit verzuimd te veel gegeven wisselgeld uit onverschilligheid voor commercie en minimumloonverwachtingen aan de caissière in de supermarkt terug te geven. Ik heb nooit ergens ingebroken of een drankzaak overvallen. Ben nooit in een overvolle bus of metro gestapt, heb nooit plaatsgenomen op een zitplaats gereserveerd voor ouderen, mijn gigantische penis tevoorschijn gehaald en tot het bittere eind gemasturbeerd met een verdorven, maar toch wat beteuterde uitdrukking op mijn gezicht. Maar nu zit ik hier in het spelonkachtige gebouw van het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten van Amerika terwijl mijn auto ironisch genoeg fout geparkeerd op Constitution Avenue staat en mijn handen kruiselings achter mijn rug geboeid zijn. Mijn zwijgrecht heb ik allang verspeeld en vaarwelgezegd en ik zit in een dik gecapitonneerde stoel die net zoals dit land niet zo comfortabel is als hij eruitziet.

Ik ben gedagvaard middels een schreeuwerig uitziende envelop waarop in grote reclamerode letters belangrijk! was gestempeld en kan al sinds mijn aankomst in deze stad wel door de grond zakken.

‘Geachte heer,’ stond er in de brief.

‘Gefeliciteerd, u hebt misschien al gewonnen! Uw zaak is uit honderden appelzaken geselecteerd om door het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten van Amerika te worden behandeld. Een grote eer! Wij raden u aan twee uur voor aanvang aanwezig te zijn voor de hoorzitting die maandagochtend 19 maart om 10.00 uur zal plaatsvinden in het jaar onzes Heren…’ De brief besloot met een routebeschrijving vanaf het vliegveld, het station en de i-95, benevens een aantal uit te knippen waardebonnen voor verschillende bezienswaardigheden, restaurants, b&b’s en dergelijke. Hij was niet ondertekend en eindigde eenvoudig met

Hoogachtend,

het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten van Amerika

Het was de bedoeling dat Washington dc met zijn brede straten, verwarrende rotondes, marmeren beelden, Dorische zuilen en gewelven op het oude Rome leek (als de straten van het oude Rome tenminste bezaaid waren geweest met dakloze zwarten, bomhonden, toeristenbussen en kersenbloesemblaadjes). Gisterenmiddag waagde ik me als een soort Ethiopiër op sandalen uit de diepste rimboe van Los Angeles buiten mijn hotel en sloot me aan bij de hadj van boerenkinkels in spijkerbroek die traag en vaderlandslievend langs de historische monumenten van het wereldrijk trok. Ik staarde vol ontzag naar het Lincoln-monument. Als ‘Honest Abe’ tot leven was gekomen en erin was geslaagd zich met zijn knokige, zeven meter lange gestalte van zijn troon te verheffen, wat zou hij dan hebben gezegd? Wat zou hij hebben gedaan? Zou hij zijn gaan breakdancen? Zou hij zijn gaan knikkeren aan de stoeprand? Zou hij de krant hebben gelezen en hebben gezien dat de Verenigde Staten die hij heeft gered waren verworden tot een slecht functionerende plutocratie, dat de mensen die hij heeft bevrijd nu slaven van ritme, rap en woeker waren en dat zijn talenten zich tegenwoordig beter voor het basketbalveld zouden lenen dan voor het Witte Huis? Daar zou hij de bal terloops opvangen, vanaf de driepuntlijn een scherp schot lossen, zijn pose even vasthouden en allerlei onzin roepen terwijl de bal door het net ging. ‘The Great Emancipator’, je kunt hem niet stoppen, alleen in bedwang proberen te houden.

Het mag dan ook geen verbazing wekken dat er in het Pentagon niets te doen valt, je kunt er alleen een oorlog beginnen. Toeristen mogen niet eens foto’s maken met het gebouw op de achtergrond, dus toen de in matrozenpak uitgedoste familie van vier generaties marineveteranen me een wegwerpcamera toestopte met het verzoek hen op een afstand te volgen om hen stiekem te fotograferen terwijl ze in de houding sprongen, salueerden of om onduidelijke redenen vredestekens maakten, was ik graag bereid mijn land te dienen. In het National Mall Park vond een eenpersoons March on Washington plaats. Een witte jongen lag in zijn eentje in het gras zo met het perspectief te klooien dat het Washington Monument in de verte zich op de foto als een kolossale, puntige, blanke stijve pik uit zijn opengeritste broek leek te verheffen. Hij grapte met voorbijgangers en glimlachte in hun telefooncamera’s terwijl hij zijn trucfotografische priapisme streelde.

In de dierentuin stond ik voor de apenkooi en hoorde een vrouw zich verwonderen over het ‘presidentiële’ voorkomen van de honderdtachtig kilo zware gorilla die wijdbeens gezeten op een dikke, gekloofde eikentak zijn gekooide kroost in de gaten hield. Toen haar vriend met zijn vinger op het informatiebord tikte en haar erop wees dat de ‘presidentiële’ zilverrug toevallig ook nog Baraka heette, lachte de vrouw voluit, totdat ze mij zag, die andere gorilla van honderdtachtig kilo, die net iets in zijn mond stak wat het laatste stukje van een grote ijslolly of een Chiquita-banaan zou kunnen zijn. Vervolgens begon ze ontroostbaar te huilen en verontschuldigde zich omdat ze haar mening had gezegd en omdat ik bestond. ‘Sommige van mijn beste vrienden zijn apen,’ zei ze per ongeluk. Nu was het mijn beurt om te lachen. Ik begreep waar het bij haar om draaide. Deze hele stad is één grote freudiaanse verspreking, een betonnen stijve pik voor al Amerika’s daden en wandaden. Slavernij? Amerikaans imperialisme? Laverne & Shirley? Werkeloos toekijken terwijl Duitsland alle Europese Joden probeerde te vermoorden? Daarom zijn sommige van mijn beste vrienden het Museum van Afrikaanse Kunst, het Holocaust Museum, het Museum van de Native American, het Nationale Museum voor Vrouwen in de Beeldende Kunst. Bovendien, ik zeg het maar even, is de dochter van mijn zus met een orang-oetan getrouwd.

Je hoeft maar een dagje door Georgetown en Chinatown te lopen. Slenter wat langs het Witte Huis, het Phoenix House, het Blair House en het plaatselijke drugspand, en de boodschap wordt overduidelijk. Of het nu het oude Rome is of het hedendaagse Amerika, je bent of burger of slaaf. Leeuw of Jood. Schuldig of onschuldig. Op je gemak of niet. Bemiddeld of onbemiddeld. En hier, in het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten van Amerika, mag ik doodvallen als ik tussen de handboeien en de glibberige leren bekleding van de stoel kans zie mijn reet ervan te weerhouden oneervol op de vloer te belanden zonder achterover te leunen totdat ik onderuitzak in een hoek die weinig verschilt van de nonchalante houding in een arrestantenlokaal en die de grens van minachting voor de rechtbank beslist ver overschrijdt.

Met sleutels die rinkelen als arrenbellen komt de parketwacht de zaal in gemarcheerd als een karloos stel borstelige Clydesdale-paarden tussen de disselbomen van hun gedeelde liefde voor God en vaderland. De voorste knol, een vrouw als een fiere Budweiser met een veelkleurige sjerp vol tekst als een regenboog schuin over haar borst, tikt tegen de achterkant van mijn stoel. Ze wil dat ik rechtop ga zitten, maar als notoir ongehoorzame burger zak ik opstandig verder onderuit in de stoel totdat mijn onbeholpen geweldloos verzet pijnlijk eindigt doordat ik met mijn kont op de vloer plof. Haar handboeisleutel bungelt in mijn gezicht als ze me met een forse, onbehaarde arm overeind hijst en mijn stoel zo dicht tegen de tafel schuift dat ik de weerspiegeling van mijn pak en stropdas in de glimmende, citroenfrisse roodbruine lak zie. Ik heb nooit eerder een pak aangehad en de man die het me verkocht zei: ‘U zult zien hoe goed het u staat. Dat garandeer ik.’ Maar het gezicht dat me vanuit de tafel aanstaart, ziet er net zo uit als dat van iedere zwarte man in pak en met cornrows, dreadlocks, kale kop of keurige afro wiens naam je niet kent en wiens gezicht je niet herkent – als een crimineel.

‘Als je er goed uitziet, voel je je ook goed,’ beloofde de verkoper nog. Garandeerde hij zelfs. Dus als ik weer thuis ben ga ik mijn 129 dollar terugvragen, want ik vind het helemaal niet goed staan. Ik voel me ook niet goed. Ik voel me net als mijn pak – goedkoop, jeukerig en genaaid.

De meeste popo’s verwachten een bedankje. Of ze je nu de weg hebben gewezen naar het postkantoor, je op de achterbank van een politiewagen hebben afgetuigd of, zoals in mijn geval, je van je handboeien hebben bevrijd, je wiet en je drugsattributen hebben teruggegeven en je hebben voorzien van de traditionele ganzenveren pen van het Hooggerechtshof. Maar deze had een blik van medelijden, al sinds vanochtend, toen zij en haar posse me boven aan de veelgeroemde vierenveertigste traptrede van het Hooggerechtshof opwachtten. Onder het timpaan waarin stond gebeiteld dat iedereen voor de wet gelijk is, stonden ze schouder aan schouder met half toegeknepen ogen tegen de ochtendzon en in windjacks die met kersenbloesem waren bespikkeld alsof ze roos hadden, en versperden me de toegang tot het gebouw. We wisten allemaal dat het een schertsvertoning was, zinloos machtsvertoon van de staat als het toch al te laat was. De enige die niet van de grap op de hoogte was, was de cockerspaniël. Hij sleepte zijn intrekbare hondenriem achter zich aan en sprong op me af, besnuffelde opgewonden mijn schoenen en broekspijpen, duwde zijn natte, met snotkorsten bedekte neus in mijn kruis en ging vervolgens gehoorzaam en met zijn trots tegen de grond bonkende staart naast me zitten. Ik ben beschuldigd van een zo gruwelijke misdaad, dat mij aanhouden wegens het bezit van marihuana op staatseigendom net zoiets zou zijn als Hitler oppakken wegens verdacht rondhangen of een multinational zoals British Petroleum wegens het gooien van afval op de openbare weg na vijftig jaar ontploffende raffinaderijen, bodemvervuiling, gifuitstoot en een schaamteloos achterbakse reclamecampagne. Dus ik leeg mijn pijp met twee luide kloppen op de mahoniehouten tafel. Veeg en blaas de korrels gomhars op de vloer, stop de pijp met eigen teelt en dan, als de commandant van het vuurpeloton die een deserteur zijn laatste vuurtje geeft, flitst de damessmeris hoffelijk haar bic tevoorschijn en knipt hem aan. Ik weiger de blinddoek en neem de heerlijkste haal die ooit in de geschiedenis van het blowen is genomen. Bel alle etnisch geprofileerde, abortus geweigerde, vlag verbrandende gebruikmakers van het Vijfde Amendement en zeg dat ze een nieuw onderzoek moeten eisen, want ik ben stoned aan het worden in het hoogste gerechtshof van het land. De ambtenaren staren me verbaasd aan. Ik ben de aap van Scopes, de vleesgeworden ontbrekende schakel in de evolutie van de Afro-Amerikaanse jurisprudentie. Ik hoor de cockerspaniël in de gang zachtjes janken en aan de deur krabbelen als ik een rookpluim ter grootte van de paddenstoelwolk van een atoombom in de gezichten rondom de gigantische friezen aan het plafond blaas. Hammoerabi, Mozes, Salomo – die geaderde Spaans marmeren aanroepingen van democratie en fair play –, Mohammed, Napoleon, Karel de Grote en een gepolijste, in toga gehulde corpsbal uit de Griekse Oudheid staan boven me en werpen me bestraffende stenen blikken toe. Ik vraag me af of ze met dezelfde minachting naar de Scottsboro Boys of Al Gore Jr. hebben gekeken.

Alleen Confucius is wel chill. Dat coole satijnen Chinese gewaad met die wijde mouwen, die kungfuschoenen, die Shaolin Shifu-baard en -snor. Ik houd mijn pijp omhoog en bied hem een trekje aan; de langste reis begint met één hijs…

‘Die shit over de “langste reis” is van Lao Zi,’ zegt hij.

‘Voor mij klinken al die dichter-filosofen hetzelfde,’ zeg ik.

Het is wel kicken om de laatste te zijn in die lange reeks mijlpalen in rasgerelateerde zaken. Waarschijnlijk liggen straks de rechtshistorici en de cultureel paleontologen met elkaar overhoop over mijn plaats op de historische tijdlijn. Dan maken ze een koolstofdatering van mijn pijp om vast te stellen of ik een directe afstammeling van Dred Scott ben, dat gekleurde raadsel, als slaaf in een vrije staat mans genoeg voor zijn vrouw en kinderen, mans genoeg om zijn vrijheid op te eisen bij zijn meester, maar niet mens genoeg voor de Grondwet omdat hij in de ogen van de rechtbank niets meer was dan een bezit, een zwarte tweevoeter ‘die geen rechten heeft die een blanke behoeft te respecteren’. Ze zullen zich in de jurisprudentie verdiepen, het oude vellum bestuderen en proberen vast te stellen of met dit vonnis de uitspraak in de zaak-Plessy vs. Ferguson wordt bevestigd of vernietigd. Ze zullen de plantages, de achterstandswijken en de paleizen van positieve discriminatie in de verkavelde voorsteden uitkammen, in achtertuinen naar resten van het discriminatieverleden in gefossiliseerde dobbel- en dominostenen graven, het stof van in dikke wetboeken begraven versteende rechten en akten af blazen en mij tot ‘onvoorzien hiphopgeneratieprecedent’ verklaren in de geest van Luther ‘Luke Skyywalker’ Campbell, de rapper met het spleetje tussen zijn tanden die vocht voor zijn recht om te feesten en de blanke te parodiëren zoals die dat jarenlang met ons heeft gedaan. Maar als ik aan de andere kant van de beklaagdenbank had gestaan, dan had ik de vulpen uit de hand van opperrechter Rehnquist gegrist en die ene afwijkende mening opgeschreven waarin expliciet wordt verklaard dat ‘een halfgare rapper wiens bekendste nummer “Ik ben zo geil” is, geen rechten bezit die een blanke of elke willekeurige andere b-boy die zijn suède Puma’s waard is, dient te respecteren’.

De rook brandt in mijn keel. ‘Voor de wet is iedereen gelijk!’ roep ik tegen niemand in het bijzonder, wat wel iets zegt over het thc-gehalte van de wiet en mijn fragiele conditie. In buurten zoals die waar ik ben opgegroeid – arm in de praktijk, maar rijk in retoriek – hebben de homies een gezegde: ‘Ik word liever beoordeeld door twaalf mensen dan weggedragen door zes.’ Het is een maxime dat vaak terugkomt in rapteksten, een wanhopig kiezen uit twee kwaden, een algoritme dat oppervlakkig bezien over vertrouwen in het systeem gaat, maar in werkelijkheid betekent: schiet als eerste, vertrouw op je pro-Deoadvocaat en wees dankbaar dat je nog gezond bent. Ik ben niet zo heel streetwise, maar bij mijn weten kun je daartegen niet in hoger beroep. Ik heb nog nooit een arbeider in de winkel op de hoek een slok bier zien nemen met de woorden: ‘Ik word liever beoordeeld door negen, dan aan arbitrage onderworpen door één.’ Mensen hebben hun leven gegeven om iets mee te krijgen van die gelijkheid voor de wet waarvan de gevel van dit gebouw zo opgewekt kond doet, maar schuldig of onschuldig, de meeste verdachten komen nooit zover. Hun hoger beroep strekt zelden verder dan een moeder die met betraande ogen Onze-Lieve-Heer aanroept om genade of een grootmoeder die een tweede hypotheek op haar huis neemt. En als ik in zulke kreten zou geloven, dan zou ik moeten zeggen dat ik meer dan mijn portie gerechtigheid heb gehad, maar ik geloof er niet in. Als mensen de behoefte voelen een gebouw of gevangenkamp op te sieren met een ‘Arbeit Macht Frei’, een ‘Grootste Kleine Stadje ter Wereld’ of ‘Het Fijnste Plekje op Aarde’, dan is dat een teken van onzekerheid, een gekunsteld excuus om onze beperkte ruimte en tijd in beslag te nemen. Ooit in Reno, Nevada geweest? Dat is het Kloterigste Kleine Stadje ter Wereld, en als Disneyland inderdaad het Fijnste Plekje op Aarde was, dan zou je dat eerder geheimhouden of gratis toegankelijk maken in plaats van een entree te heffen ter hoogte van het gemiddelde jaarinkomen per hoofd van de bevolking van een klein Sub-Saharaans Afrikaans landje zoals Detroit.

Dat heb ik niet altijd zo gevoeld. In mijn jeugd dacht ik dat alle problemen van zwart Amerika konden worden opgelost als we maar een motto hadden. Een kernachtig ‘Liberté, egalité, fraternité’ dat we boven piepende smeedijzeren toegangspoorten konden hangen en op wandkleden aan keukenmuren en op officiële vaandels borduren. Het zou, net als de meeste Afro-Amerikaanse folklore en kapsels, eenvoudig maar diepzinnig moeten zijn. Edel, maar toch egalitair. Een visitekaartje voor een heel ras dat oppervlakkig bezien rasloos was, maar waarvan ingewijden toch wel stilletjes wisten dat het uitermate zwart was. Ik weet niet waar jonge gasten dergelijke ideeën vandaan halen, maar als al je vrienden hun ouders bij de voornaam noemen, dan is er een gevoel dat er iets niet helemaal in orde is. En zou het in deze tijd van constante razernij en crisis niet fijn zijn als gebroken zwarte gezinnen gezamenlijk rond het haardvuur konden zitten, starend naar de schouw, en troost vonden in de verheffende woorden op liefdevol met de hand vervaardigde gedenkplaten of gouden munten in beperkte oplage, ’s avonds laat tijdens een infomercial gekocht met een creditcard die allang over zijn limiet was?

Andere etnische bevolkingsgroepen hebben een motto. ‘Onoverwonnen en onoverwinnelijk’ is het visitekaartje van de Chickasaw-natie, hoewel dat niet opgaat voor de speeltafels in het casino of voor degenen die in de Amerikaanse burgeroorlog aan de zijde van de Confederates hebben gevochten. Allahu Akbar. Shikata ga nai. Nie wieder. Harvard class of ’96. To Protect and to Serve. Dat zijn meer dan routineuze begroetingen of afgezaagde gezegdes. Het zijn codes die nieuw elan geven. Taalkundige chi die de levenskracht versterkt en ons met gelijkgestemde, gelijkgekleurde, gelijkgeschoeide mensen verbindt. Wat zeggen ze ook alweer in het Middellandse Zeegebied? Una faccia, una razza. Eén gezicht, één ras. Elk ras heeft een motto. Geloof je me niet? Ken je die gast met dat donkere haar, van personeelszaken? Die zich gedraagt als een blanke en praat als een blanke, maar aan wie iets niet helemaal klopt? Zoek hem eens op. Vraag hem waarom Mexicaanse keepers zo roekeloos spelen en of het eten van het tacostalletje buiten wel echt veilig is. Doe maar. Vraag maar. Jut hem op. Wrijf over de achterkant van zijn platte indio-kop en kijk maar of hij zich niet omdraait met de pronunciamiento ¡Por La Raza – todo! ¡Fuera de La Raza – nada! (Voor het ras – alles! Buiten het ras – niets!)

Toen ik tien was, bracht ik een lange nacht behaaglijk onder mijn dekbed door met Funshine Bear, die met zijn schuimig ondoorgrondelijke taalgevoel en zijn dogmatiek à la Harold Bloom, de meest geletterde van de Care Bears en mijn strengste criticus was. In de muffe duisternis van die kunstzijden batcave had hij met zijn korte, dikke, allesbehalve onbeweegbare gele voorpoten moeite om de zaklantaarn stil te houden terwijl we samen in minder dan acht woorden het zwarte ras probeerden te redden. Met inzet van mijn thuis geleerde Latijn hoestte ik een motto op en duwde dat vervolgens ter goedkeuring onder zijn hartvormige plastic neus. Van mijn eerste poging, ‘Zwart-Amerika: Veni, vidi, vici – Gebraden Kip!’ gingen Funshines oren wapperen en hij sloot zijn hard plastic ogen van teleurstelling. Van ‘Semper Fi, Semper Funky’ gingen zijn polyester nekharen overeind staan en toen hij woest in de matras begon te klauwen, op zijn korte, dikke gele achterpoten steigerde en zijn berentanden en -klauwen ontblootte, probeerde ik me te herinneren wat er in het padvindershandboek stond over confrontaties met boze tekenfilmspeelgoedberen die dronken zijn van intellectuele overmacht en uit de buffetkast gestolen wijn. ‘Als je een boze beer tegenkomt, blijf dan kalm. Spreek op vriendelijke toon, houd voet bij stuk, maak jezelf groot en schrijf in heldere, eenvoudige, verheffende Latijnse zinnen.’

Unum corpus, una mens, una cor, unum amor.

Eén lichaam, één geest, één hart, één liefde.

Niet slecht. Het had wel een lekker nummerbordstickertoontje. Ik zag het zo in lopend schrift langs de rand van een eremedaille uit een rassenoorlog staan. Funshine had er niet echt iets op tegen, maar aan de manier waarop hij zijn neus optrok vlak voordat hij die nacht in slaap viel, zag ik wel dat die leus volgens hem een zeker groepsdenken suggereerde, en klaagden zwarte mensen er niet altijd over dat ze allemaal over één kam werden geschoren? Ik verpestte zijn dromen maar niet door te zeggen dat zwarte mensen echt allemaal hetzelfde denken. Ze willen het niet toegeven, maar elke zwarte denkt dat hij beter is dan alle andere zwarten. Ik heb nooit iets teruggehoord van de naacp of de Urban League, dus het zwarte credo bestaat alleen maar in mijn hoofd, waar het ongeduldig wacht op een beweging, een natie, en waarschijnlijk, aangezien branding tegenwoordig alles is, een logo.

Misschien hebben we geen motto nodig. Hoe vaak heb ik nou iemand horen zeggen: ‘Nigger, je kent me, mijn motto is…’? Als ik slim was, zou ik mijn Latijn inzetten. Tien dollar per woord rekenen. Vijftien als ze niet uit mijn buurt komen of willen dat ik een gezegde als ‘Veroordeel niet de speler, maar het spel’ vertaal. Als je lichaam werkelijk je tempel is, zou ik goed kunnen verdienen. Een winkeltje beginnen op de boulevard met een lange rij getatoeëerde klanten die zichzelf hebben getransformeerd tot buitenkerkelijke gebedshuizen: ankhs, sankofa’s en crucifixen die zich met Azteekse zonnegoden en eensterrige melkwegstelsels van davidsterren op buiken verdringen. Chinese karakters die zich uitstrekken langs geschoren kuiten en ruggengraten. Sinologisch verantwoorde wensen voor dode geliefden waarvan ze denken dat ze ‘Rust in vrede, oma Beverley’ betekenen, al staat er in werkelijkheid ‘Geen bonnetje bij! Geen Bilateraal Handelsverdrag!’ Man, dat zou een goudmijn zijn. Zo high als de tabaksprijzen zouden ze op alle uren van de nacht komen aanzetten. Dan zou ik achter een dikke plexiglazen wand kunnen gaan zitten met een metalen schuifloket zoals bij de kassa op een benzinestation. Ik zou de lade uitschuiven zodat mijn klanten me discreet hun verzoekjes konden overhandigen zoals gevangenen briefjes uitwisselen. Hoe hardvochtiger de man, hoe sierlijker zijn handschrift. Hoe teerhartiger de vrouw, hoe strijdlustiger de zin. ‘Je kent me,’ zouden ze dan zeggen, ‘mijn motto is…’ en dan droppen ze hun poen en hun Shakespeare- en Scarface-citaten, Bijbelteksten, schoolpleinaforismen en kreten van bendeleden, geschreven in alle denkbare vloeistoffen, van bloed tot eyeliner. En of het nu op een verfomfaaid servetje is gekrabbeld of op een met barbecuesaus en aardappelsalade bevlekt kartonnen bordje of op een voorzichtig afgescheurde bladzijde uit een geheim dagboek dat is bijgehouden sinds de opstand in de jeugdgevangenis die me de kop gaat kosten als ik er ook maar iets over zeg, Ya estuvo (wat dat ook mag betekenen), ik zou mijn taak serieus opvatten. Want dit is een slag volk dat het zinnetje ‘Al schiet je me dood’ niet figuurlijk bedoelt, en als iemand een koude metalen loop tegen het getatoeëerde yin-en-yangsymbool op je slaap heeft gedrukt en je kunt het navertellen, hoef je de I Tjing niet op te slaan om je bewust te zijn van het kosmische evenwicht in het heelal en de macht van het reetgewei. Want welk motto zou je anders kunnen hebben dan: ‘Wie kaatst kan de bal verwachten… Quod circumvehitur, revehitur.’

Als het rustig is, komen ze meestal langs om me het resultaat van mijn werk te laten zien. De oud-Engelse letters die schitteren onder de straatverlichting, zorgvuldig gespeld op hun zweterige, in tanktops en tube-tops gestoken musculatuur. Geld regeert, gelul paradeert… Pecunia sermo, somnium ambulo. Gepolijste derde en vierde naamvallen op hun halsslagader, en het heeft ook wel wat om de taal van wetenschap en romantiek over de getijdengolven van het lichaamsvet van een homegirl te zien surfen. Strictly dickly… Austerus verpa. Beverige verbuigingen van zelfstandige naamwoorden, als tickertape over hun voorhoofd uitgestrooid, brachten hen dichter in de buurt van het blank-zijn, het blanke lezen, dan de meesten ooit zouden komen. Crip up or grip up… Criptum vexo vel carpo vex. Het is niet-essentieel essentialisme. Bloed in, bloed uit… Minuo in, minuo sicco. Het genoegen je motto in de spiegel te zien en te denken: een nigger die niet paranoïde is, is gek… Ullus niger vir quisnam est non insanus est rabidus, dat zou Julius Caesar gezegd kunnen hebben als hij zwart was geweest. Gedraag je naar je leeftijd, niet naar je schoenmaat… Factio vestri aevum, non vestri calceus amplitudo. En als een steeds pluralistischer wordend Amerika ooit besluit een nieuw motto te voeren, kan ik zakendoen, want ik kan wel iets beters bedenken dan E pluribus unum.

Tu dormis, tu perdis… Wie maft wordt bestraft.

Iemand neemt de pijp uit mijn hand. ‘Vooruit man, het is op. Tijd dat er centjes worden verdiend, homie.’ Mijn advocaat en oude vriend Hampton Fiske wuift kalm het laatste beetje wietrook weg en dompelt me vervolgens onder in een wolk antischimmelluchtverfrisser. Ik ben te stoned om te praten, dus we begroeten elkaar door de kin omhoog te steken, hoe-gaat-ie-knikjes en een veelbetekenende glimlach omdat we allebei de geur herkennen. Tropic Breeze – dezelfde shit die we gebruikten om het bewijs voor onze ouders te vernietigen, want het rook naar angel dust. Als moeders thuiskwam, haar espadrilles uitschopte en Appel-Kaneel of Aardbeien met Slagroom rook, dan wist ze dat we hadden geblowd, maar rook ze pcp, dan kon dat ook te wijten zijn aan ‘Ome Rick en de rest’ – of ze zei helemaal niets en hoopte maar dat het probleem vanzelf wegging, want ze was te moe om de mogelijkheid onder ogen te zien dat haar enige kind aan sherm verslaafd was.

Een zaak bepleiten voor het Hooggerechtshof is niet Hamps specialisme. Hij is een strafpleiter van de oude stempel. Als je zijn kantoor belt, word je steevast in de wacht gezet. Niet omdat hij het druk heeft of omdat er geen receptioniste is of omdat hij in gesprek is met een andere sukkel die zijn reclameboodschap op het bankje bij de bushalte heeft gezien, of het 800-nummer (1-800-vrijheid) dat hij door betaalde krachten op de metalen spiegels in arrestantencellen en de plexiglazen tussenschotten in politieauto’s laat krassen. Het is omdat hij graag naar zijn antwoordapparaat luistert, een voordracht van tien minuten over zijn gerechtelijke triomfen en geseponeerde zaken.

‘U bent verbonden met de Fiske Groep – Elk Kantoor Kan De Tenlastelegging Op De Rol Zetten, Wij Kunnen De Tenlastelegging Weerleggen. Onschuldig – Moord. Onschuldig – Rijden Onder Invloed. Onschuldig – Geweldpleging Tegen een Ambtenaar in Functie. Onschuldig – Verkrachting. Onschuldig – Kindermishandeling. Onschuldig – Ouderenmishandeling. Niet-ontvankelijk Verklaard – Huiselijk Geweld (meer dan duizend gevallen). Niet-ontvankelijk Verklaard – Seksuele Omgang met een Minderjarige. Niet-ontvankelijk Verklaard – Een Kind in Drugsactiviteiten Betrekken. Niet-ontvankelijk Verklaard – Ontvoering…’

Hamp weet dat alleen de wanhopigste verdachten het geduld hebben om die litanie van zowat elk misdrijf in het Wetboek van Strafrecht van Los Angeles County uit te zitten, eerst in het Engels, dan in het Spaans en dan in het Tagalog. De verworpenen der aarde noemt hij ons. Mensen die te arm zijn om kabel-tv te kunnen betalen en te stom om te weten dat ze niks missen. ‘Als ik de verdediger van Jean Valjean was geweest,’ mag hij graag zeggen, ‘dan zou Les Misérables niet verder zijn gekomen dan zes bladzijden – Niet-ontvankelijk Verklaard – Diefstal van een Brood.’

Mijn misdaden worden niet op het antwoordapparaat vermeld. Tijdens de zitting van de arrondissementsrechtbank las de rechter een lijst met beschuldigingen voor en informeerde toen of ik mezelf daar schuldig aan achtte. Aantijgingen uiteenlopend van ontheiliging van het Vaderland tot samenzwering om roet in het eten te gooien, net nu alles zo goed ging. Ik was met stomheid geslagen en probeerde te bedenken of er tussen ‘schuldig’ en ‘onschuldig’ nog een andere staat van zijn bestond. Waarom waren dat de enige opties? dacht ik. Waarom kon ik niet ‘geen van beide’ of ‘allebei’ zijn?

Na een lange stilte richtte ik me uiteindelijk tot de rechter en zei: ‘Edelachtbare, ik ben alleen maar menselijk.’ Hierop gniffelde de rechter begrijpend, maar ik werd wel schuldig verklaard aan minachting voor de rechtbank, waar Hamp direct vrijlating wegens aftrek van voorarrest van maakte, vlak voordat hij me namens mijzelf onschuldig verklaarde en half voor de grap verwijzing naar een andere rechtbank verzocht en daarbij Neurenberg of Salem, Massachusetts als mogelijke gerechtshoven opperde, gezien de gewichtige aard van de tenlasteleggingen. En hij heeft het me nooit verteld, maar ik denk dat hem plotseling inviel dat deze zaak, die hij aanvankelijk had aangezien voor een doodgewone absurde procedure tegen een zwarte man uit een getto, wel eens veel verder zou kunnen reiken en dat hij een verzoek heeft ingediend voor behandeling door het Hooggerechtshof, en wel meteen de volgende dag.

Maar dat is oud nieuws. Voorlopig zit ik hier in Washington dc, bungelend aan mijn juridische draadje, stoned van herinneringen en marihuana. Met een kurkdroge mond en een gevoel alsof ik net wakker ben geworden in lijn 7, strontlazarus na een lange zinloze nacht slempen en op de pier in Santa Monica achter de Mexicaanse wijven aan zitten, terwijl ik uit het raam kijk en langzaam tot het door marihuana vertroebelde besef kom dat ik mijn halte heb gemist en geen idee heb waar ik ben of waarom iedereen naar me kijkt. Zoals die vrouw vooraan op de publieke tribune, leunend op de houten balustrade, met een van woede tot een knoest vertrokken gezicht terwijl ze met haar lange, slanke, met plaknagels gemanicuurde middelvingers in mijn richting knipt. Zwarte vrouwen hebben mooie handen en met elke ‘fuck you’-cacaoboteruithaal in de lucht worden haar handen eleganter. Het zijn de handen van een dichteres, zo’n met koper volgehangen lerares-dichteres met natural hair die in haar elegische verzen alles met jazz vergelijkt. Een kind baren is jazz. Mohammed Ali is jazz. Philadelphia is jazz. Jazz is jazz. Alles is jazz, behalve ik. Voor haar ben ik een Angelsaksische remix van zwarte muziek. Ik ben een zwart geschminkte Pat Boone die een verwaterde versie van Fat Domino’s ‘Ain’t That a Shame’ zingt. Ik ben elke noot van non-punk Britse rock-’n-roll die is getokkeld of gebeukt sinds de Beatles dat eindeloos door je hoofd galmende eerste akkoord van ‘A Hard Day’s Night’ aansloegen. Maar wat dacht je van Bobby ‘What You Won’t Do for Love’ Caldwell, Gerry Mulligan, Third Bass en Janis Joplin? Dat wil ik naar haar terug schreeuwen. Wat dacht je van Eric Clapton? Wacht, dat neem ik terug. Fuck Eric Clapton. Met haar forse boezem vooruit springt ze over de balustrade, elleboogt zich langs de popo en vliegt op me af terwijl haar uit de duim gezogen aanklachten zich wanhopig vastklampen aan haar ‘Snap Je Niet Hoe Krankzinnig Lang, Zacht, Glanzend en Duur dit Is? Klootzak, jij gaat Mij Als een Koningin Behandelen!’ Haar Toni Morrison-pashminasjaal sleept achter haar aan als de staart van een kasjmieren vlieger.

En nu staat ze vlak voor mijn neus kalm maar onsamenhangend te mompelen over black pride, de slavenschepen, het three-fifth compromise, Ronald Reagan, de hoofdelijke belasting, de March on Washington, de mythe van de drop-back quarterback, ze zegt dat zelfs de in witte gewaden gehulde paarden van de Ku-Klux-Klan racistisch waren en, zeer nadrukkelijk, dat de plooibare geest van de steeds grotere groep werkloze ‘jonge zwarte jongeren’ moet worden beschermd. En ja, de geest van het jongetje met het waterhoofd dat zijn armen om de heupen van zijn lerares heeft geslagen en zijn gezicht in haar kruis heeft begraven, heeft beslist een lijfwacht nodig of op zijn minst een geestelijk voorbehoedsmiddel. Hij komt even aan de oppervlakte om lucht te happen en kijkt nieuwsgierig waarom zijn lerares zo kwaad op me is. Dat wordt hem niet duidelijk en hij duikt weer met zijn gezicht in de warme vochtigheid van dat fijne plekje, zich niet bewust van het cliché dat zwarte mannen dat nooit doen. Wat had ik tegen hem kunnen zeggen? ‘Ken je dat, als je Slangen en Ladders speelt en bijna bij de finish bent, en je gooit zes en komt op die lange, kronkelende rode slang terecht die je van hokje 67 helemaal terugbrengt naar nummer 24?’

‘Ja meneer,’ zou hij dan beleefd antwoorden.

‘Nou,’ zou ik dan zeggen terwijl ik over zijn bolkophamerhoofd wreef, ‘die lange rode slang ben ik.’

De lerares-dichteres geeft me een harde klap in mijn gezicht. En ik snap waarom. Ze wil, net als de meesten hier, dat ik me schuldig voel. Ze wil dat ik berouw voel, in tranen uitbarst en de staat een smak geld en haar de gêne van ons gedeelde zwart-zijn bespaar. Ook ik blijf wachten op dat vertrouwde, overweldigende gevoel van zwart schuldgevoel dat me op de knieën moet dwingen. Zet me maar op mijn plaats, laat me maar een spreekwoordelijk toontje lager zingen totdat ik Amerika huilend en in het stof gebogen mijn zonden tegen kleur en vaderland opbiecht en mijn trotse zwarte geschiedenis om vergiffenis smeek. Maar er gebeurt niets. Er zijn alleen het gezoem van de airconditioner en mijn roes, en als de beveiliging haar naar haar plaats terugbrengt met in haar kielzog het jongetje dat zich aan haar sjaal vastklampt alsof zijn leven ervan afhangt, is het brandende gevoel op mijn wang waarvan zij hoopte dat ik het tot in de eeuwigheid zou blijven voelen alweer verdwenen. Ik voel me niet in staat om ook maar het geringste schuldgevoel op te roepen.

En dat is het probleem: terechtstaan vanwege je leven en voor de allereerste keer geen schuldgevoel hebben. Dat alomtegenwoordige schuldgevoel, zo zwart als gevangenisbasketbal of appeltaart uit de snackbar, is eindelijk verdwenen, en het voelt bijna blank om verlost te zijn van de raciale schaamte die een bebrilde eerstejaarsstudent de vrijdagse gebakken kippenpootjes in de mensa doet vrezen. Ik vertegenwoordigde de ‘diversiteit’ die in de luxueuze brochure van het college zo werd bejubeld, maar voor geen studiebeurs ter wereld zou ik het kraakbeen van een kippenkluif zuigen waar een voltallige eerstejaarsgroep bij was. Ik maak geen deel meer uit van het collectieve schuldgevoel dat de derde cellist, de administratief medewerker, de vakkenvuller of de niet-echt-aantrekkelijke-maar-wel-zwarte winnares van de schoonheidswedstrijd ervan weerhoudt op maandagmorgen bij binnenkomst op het werk alle aanwezige blanke klootzakken neer te schieten. Het schuldgevoel dat me dwong ‘sorry’ te mompelen bij elke misplaatste stuitpass, bij elke politicus die voor een onderzoekscommissie moet verschijnen, elke komiek met uitpuilende ogen en een Rastus-stem en elke zwarte film van na 1968. Maar ik voel me niet meer verantwoordelijk. Ik begrijp nu dat zwarte mensen zich alleen maar niet schuldig voelen als ze echt iets fout hebben gedaan, want dat ontslaat ons van de cognitieve dissonantie van het zwart en onschuldig zijn, en op een bepaalde manier wordt het vooruitzicht van gevangenisstraf een opluchting. Net zoals het ook een opluchting is om de zwarte clown uit te hangen, op een republikein te stemmen, met een blanke te trouwen – al is het een kortstondige opluchting.

Omdat het ongemakkelijk aanvoelt als ik me zo op mijn gemak voel, doe ik nog een laatste poging om één te zijn met mijn volk. Ik sluit mijn ogen, leg mijn gezicht op tafel met mijn brede neus in mijn elleboogholte. Ik concentreer me op mijn ademhaling, sluit me af voor alle toeters en bellen en doorzoek mijn onmetelijke vergaarbak aan dagdroomzwartheid tot ik de gekraste archiefbeelden van de burgerrechtenstrijd heb gevonden. Ik pak ze voorzichtig bij de gevoelige randjes, haal ze uit hun heilige trommel en trek ze door de geestelijke tandradertjes en psychologische klepjes langs de lamp in mijn hoofd waar af en toe een redelijk idee opflakkert. Ik klik de projector aan. Ik hoef niet scherp te stellen. Menselijke bloedbaden worden altijd in de hoogste resolutie gefilmd en herinnerd. De beelden zijn kristalhelder, voorgoed in ons geheugen en in ons plasmascherm gegrift. Die eindeloze lus van beelden uit de Maand van de Zwarte Geschiedenis, blaffende honden, spuitende brandslangen en builen waaruit het bloed door de goedkoop geknipte kapsels sijpelt, kleurloos bloed dat over gezichten stroomt die glimmen van het zweet en het licht van het avondjournaal, dat zijn de beelden die ons collectieve 16mm-superego vormen. Maar vandaag ben ik een en al medulla oblongata en kan ik me niet concentreren. De film in mijn hoofd begint te flakkeren en te sputteren. Het geluid valt weg en de als dominosteentjes omvallende demonstranten in Selma, Alabama lijken ineens op Keystone Negroes die en masse uitglijden over een bananenschil van positieve discriminatie. Ze rollen als een kluwen spartelende benen en dromen over straat. De betogers in Washington worden burgerrechtenzombies, honderdduizend man sterk, die vlak achter elkaar de promenade op slaapwandelen met hun stijve, behoeftige vingers uitgestrekt naar het volle pond. De opperzombie lijkt uitgeput door het steeds weer uit de dood te worden opgewekt als er weer eens iemand wil roeptoeteren wat zwarte mensen wel en niet zouden moeten doen en wat ze wel en niet mogen hebben. Hij weet niet dat de microfoon aanstaat en bekent fluisterend dat hij dit hele burgerrechtengedoe zou hebben afgelast als hij het ongezoete slootwater had geproefd dat aan een gesegregeerd lunchbuffet in het Zuiden voor ijsthee moest doorgaan. Vóór de boycots, het straatgeweld en de moorden. Hij zet een blikje cola light op het spreekgestoelte. ‘Things go better with Coke,’ zegt hij. ‘It’s the real thing!’

Toch voel ik me niet schuldig. Als ik me inderdaad achterwaarts beweeg en daarin heel zwart Amerika meesleep, zal het me een zorg zijn. Is het mijn schuld dat het enige tastbare effect van de burgerrechtenbeweging is dat zwarte mensen minder bang voor honden zijn dan voorheen? Nee dus.

De griffier staat op, geeft een tik met haar hamer en kondigt de binnenkomst van de raadsheren van het Hooggerechtshof aan.

Hampton hijst me trillerig overeind en samen met de andere aanwezigen gaan we vroom en plechtig staan terwijl de raadsheren de rechtszaal binnenkomen en hun uiterste best doen er onpartijdig uit te zien met hun kapsels uit de tijd van Eisenhower en een blanco doordeweekse uitdrukking op hun gezicht. Helaas is het in een zwartzijden toga onmogelijk om anders dan pompeus over te komen en bovendien is de negerrechter in zijn verstrooidheid vergeten zijn platina Rolex van vijftigduizend dollar af te doen. Ik denk dat ik net zo’n zelfvoldane klootzak zou zijn geworden als ik meer arbeidszekerheid had dan Vadertje Tijd.

Oyez! Oyez! Oyez!

Op dit punt aangeland, na vijf jaar van eindeloze beschikkingen, herzieningen, hoger beroep, schorsingen en voorbereidende verhoren, weet ik niet eens meer of ik aanklager of verdachte ben. Ik weet alleen dat die zuurpruim van een rechter met zijn postraciale chronometer almaar naar me zit te kijken. Hij knippert niet met zijn wrokkige, onbeweeglijk starende kraaloogjes en is kwaad omdat ik zijn politieke eigenbelang heb gedwarsboomd. Omdat ik zijn positie tenietdoe, als een klein kind dat voor het eerst naar de stadsdierentuin gaat, gefrustreerd langs de ene na de andere schijnbaar lege reptielenbak loopt, plotseling bij een omheining stilhoudt en roept: ‘Daar is-ie!’

Ja, daar is-ie, Chamaeleo africanus tokenus, helemaal achter in het kreupelhout verstopt, met zijn slijmerige klauwtjes stevig om de juridische tak geklemd, koud en traag, stil knagend aan de blaadjes van het onrecht. ‘Uit het oog, uit het hart’ is het motto van de zwarte arbeider, maar nu ziet het hele land hem, we staan met onze collectieve neus tegen het glas gedrukt, verbijsterd dat hij zijn pikzwarte reet zo lang tegen het rood, wit en blauw van de Amerikaanse vlag heeft weten te camoufleren.

‘Eenieder die het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten een zaak wil voorleggen, wordt verzocht naar voren te treden, het hof houdt nu zitting. God behoede de Verenigde Staten en het Hooggerechtshof!’

Hamp kneedt mijn schouders om me eraan te herinneren dat ik het de raadsheer met het kroeshaar of de republiek die hij vertegenwoordigt niet te moeilijk moet maken. Dit is het Hooggerechtshof, niet de televisierechtbank. Ik hoef helemaal niets te doen. Ik heb geen kopietjes van stomerijbonnetjes, processen-verbaal of foto’s van een gedeukte bumper nodig. Hier zijn het de advocaten die pleiten en de rechters die de vragen stellen, dus ik kan lekker onderuitzakken en van mijn roes genieten.

De voorzitter opent de zaak. Door zijn emotieloze, botte houding vermindert de spanning in de zaal aanmerkelijk. ‘Vanochtend horen we als eerste de argumenten in zaak 09-2606…’ Hij zwijgt, wrijft in zijn ogen en herstelt zich. ‘In zaak 09-2606, Me contra de Verenigde Staten van Amerika.’ Er volgt geen uitbarsting. Alleen gegiechel, ten hemel geslagen ogen en een luid, geërgerd ‘Wie denkt die gek wel dat hij is?’ Ik geef toe, ‘Me’ contra de Verenigde Staten van Amerika klinkt ietwat opgeblazen, maar wat moet ik dán zeggen? Ik ben Me. Letterlijk. Een niet erg trotse afstammeling van de familie Mee uit Kentucky, een van de eerste zwarte families die zich in het zuidwesten van Los Angeles vestigden, mijn wortels gaan terug tot het eerste schip dat ontsnapte aan de door de staat goedgekeurde onderdrukking in de zuidelijke staten – de Greyhound-bus. Maar toen ik werd geboren, besloot mijn vader onze familienaam volgens de gestoorde traditie van de Joodse entertainers die hun naam veranderen en de opgefokte, onderpresterende zwarte mannen die jaloers op ze zijn, in te korten door die onhandige e te laten vallen, zoals Jack Benny Benjamin Kubelsky liet vallen, zoals Kirk Douglas zich van Danielovitch ontdeed, zoals Jerry Lewis Dean Martin liet vallen en Max Baer Schmeling, zoals Third Bass de exacte vakken en Sammy Davis Jr. het hele jodendom liet vallen. Hij wilde dat ik geen last van die extra klinker zou hebben, zoals hij destijds. Hij zei graag dat hij mijn achternaam niet had verengelst of geafrikaniseerd, maar geactualiseerd, dat ik bij mijn geboorte al de top van mijn kunnen had bereikt en de piramide van Maslow, de derde klas en Jezus wel kon overslaan.

In de wetenschap dat de lelijkste filmsterren, de witste rappers en de domste intellectuelen vaak de meest gerespecteerde beoefenaars van het door hen gekozen beroep zijn, legt Hamp, de advocaat die eruitziet als een crimineel, zelfverzekerd zijn tandenstoker op de lessenaar, laat zijn tong over de gouden kroon op een snijtand glijden en trekt zijn pak recht – een melktandenwit, kaftanslobberig double-breasted geheel dat als een leeggelopen luchtballon om zijn magere gestalte hangt en afhankelijk van je muzieksmaak goed past of juist vloekt bij zijn adderzwarte cleopatrapermanent en zijn donkere huid als die van Mike Tyson als hij in de eerste ronde knock-out is geslagen. Ik verwacht min of meer dat hij de rechtbank zal aanspreken met ‘Medepooiers en -madammen, het is u wellicht ter ore gekomen dat mijn cliënt oneerlijk is, maar dat kunnen ze makkelijk zeggen, want mijn cliënt is een oplichter!’ In een tijd waarin activisten eigen tv-programma’s en miljoenen dollars hebben, zijn er niet veel meer zoals Hampton Fiske, pro-Deohufters die in het systeem en de Grondwet geloven, maar wel de kloof zien tussen werkelijkheid en holle frasen. En ik weet niet of hij werkelijk in me gelooft of niet, maar ik weet wel dat het geen verschil zal maken wanneer hij het onverdedigbare begint te verdedigen, want op zijn visitekaartje staat het motto ‘Voor de armen is het elke dag Casual Friday’.

Fiske is nog maar nauwelijks van wal gestoken of de zwarte rechter schuift al bijna onmerkbaar in zijn stoel naar voren. Het zou niemand zijn opgevallen als niet een piepend wieltje onder zijn draaistoel hem had verraden. En steeds als er gerefereerd wordt aan een of ander obscuur onderdeel van de Civil Rights Act of jurisprudentie in een andere zaak, schuift de rechter ongeduldig heen en weer, zodat de stoel steeds luider piept bij elke verplaatsing van zijn rusteloze lichaamsgewicht van de ene kwabbige suikerzieke bil naar de andere. Je kunt de man wel assimileren, maar de bloeddruk niet, en de boos kloppende ader midden op zijn voorhoofd verraadt hem. Hij staart me aan met die dolle doordringende rode ogen, wat we thuis de Willowbrook Avenue-blik noemen, Willowbrook Avenue zijnde de vierbaans-Styx die in het Dickens van de jaren zestig de witte buurten van de zwarte scheidde, maar nu alle witte mensen en iedereen met een nagel om zijn kont te krabben weg zijn, ligt de hel aan beide kanten van de weg. De rivieroevers zijn gevaarlijk en terwijl je voor het zebrapad staat te wachten tot het stoplicht van kleur verandert, kan je hele leven veranderen. Een voorbijrijdende homie die een kleur, kliek of een van de vijf stadia van smart vertegenwoordigt, kan zijn jachtgeweer uit het raam van de passagiersstoel van zijn tweekleurige coupé steken, je met zijn dreigende negerraadsheer-van-het-Hooggerechtshof-blik aankijken en vragen: ‘Waar kom jij vandaan, sukkel?’

Het juiste antwoord is natuurlijk: ‘Nergens’, maar soms verstaan ze je niet door het geraas van de sputterende, ongedempte motor of de ruzieachtige hoorzitting, de schreeuwerige twijfels aan je kwalificaties in de progressieve media of de valse zwarte bitch die je luidruchtig van seksuele intimidatie beschuldigt. Soms is ‘nergens’ gewoon niet goed genoeg. Niet omdat ze je niet geloven, ‘want iedereen komt ergens vandaan’, maar omdat ze je niet willen geloven. En nu, ontdaan van zijn dunne vernislaagje patricische wellevendheid, verschilt deze magistraat met zijn kwaaie kop in zijn draaistoel met hoge rugleuning niet van het bendelid dat langzaam Willowbrook Avenue op en neer rijdt en een jachtgeweer naast zich heeft liggen.

En voor het eerst in zijn lange ambtsperiode aan het Hooggerechtshof heeft de zwarte raadsheer een vraag. Hij heeft nooit eerder iets in het midden gebracht, dus hij weet niet precies hoe het moet. Hij kijkt de Italiaanse raadsheer vragend aan en steekt langzaam zijn gezwollen hand met de sigarenvingers omhoog, maar hij is te woedend om op goedkeuring te wachten en flapt eruit: ‘Nigger, ben je gek geworden?’ met een verrassend hoge stem voor een zwarte man van zijn afmetingen. Nu, verstoken van objectiviteit en kalmte, slaat hij zo hard met zijn hamgrote vuisten op de tafel dat de vergulde sierklok achter het hoofd van de opperrechter heen en weer begint te slingeren. De zwarte raadsheer buigt zich te dicht naar zijn microfoon toe en hij schreeuwt, omdat we door onze verschillen lichtjaren van elkaar verwijderd zijn, al zit ik maar een paar meter bij hem vandaan. Hij eist een antwoord op de vraag hoe het mogelijk is dat in deze tijd een zwarte man de geheiligde beginselen van het Dertiende Amendement kan schenden door een slaaf te bezitten. Hoe kon ik moedwillig het Veertiende Amendement negeren en beweren dat segregatie soms mensen samenbrengt? Zoals alle mensen die in het systeem geloven, wil hij antwoord. Hij wil geloven dat Shakespeare al die boeken heeft geschreven, dat Lincoln de Burgeroorlog voerde om de slaven te bevrijden, dat de Verenigde Staten meevochten in de Tweede Wereldoorlog om de Joden te redden en de democratie voor de wereld te waarborgen, dat Jezus en de bioscoopvoorstelling met twee hoofdfilms weer terugkomen. Maar ik ben geen Amerikaanse Pangloss. En toen ik deed wat ik deed, dacht ik niet aan onvervreemdbare rechten of aan de trotse geschiedenis van ons volk. Ik deed wat werkte, en sinds wanneer heeft een beetje slavernij en segregatie iemand kwaad gedaan, en zo ja, de ballen.

Als je zo high bent als ik vervaagt soms de grens tussen gedachte en spraak, en naar het schuim op de mond van de raadsheer te oordelen, heb ik dat laatste hardop gezegd: ‘…de ballen.’ Hij staat op alsof hij wil vechten. Een klodder spuug uit de diepste krochten van de rechtenfaculteit van Yale zetelt op het puntje van zijn tong. De opperrechter roept zijn naam en de zwarte raadsheer herpakt zich en ploft terug in zijn stoel. Hij slikt zijn spuug in, maar niet zijn trots. ‘Rassenscheiding? Slavernij? Smerig hoerenjong, jouw ouders hebben je toch wel beter opgevoed, verdomme! Laat de lynchpartij dan maar beginnen!’

De stront die je opschept

Eén

Ik denk dat dat precies het probleem is – ik ben niet beter opgevoed. Mijn vader (rust in vrede, Carl Jung) was sociaal wetenschapper en genoot enige bekendheid. Als grondlegger en voor zover ik weet enige beoefenaar van de bevrijdingspsychologie liep hij graag in laboratoriumjas door het huis, dat ook bekendstond als ‘de conditioneringskamer’. Waar ik, zijn slungelige, verstrooide zwarte laboratoriumrat, strikt volgens de cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget thuis werd geschoold. Ik kreeg geen eten, maar lauwwarme eetluststimuli voorgeschoteld. Ik werd niet bestraft, maar van mijn ongeconditioneerde reflexen ontdaan. Ik werd niet bemind, maar opgevoed in een sfeer van gedoseerde intimiteit en een hoog niveau van betrokkenheid.

We woonden in Dickens, een gettogemeenschap in de zuidelijke buitenwijken van Los Angeles, en hoe gek het ook mag klinken, ik ben op een boerderij in de binnenstad opgegroeid. Dickens is in 1868 gesticht en begon net als de meeste Californische steden – behalve Irving, dat meteen al een broedplaats was voor domme, dikke, lelijke, witte republikeinen en de chihuahua’s en Oost-Aziatische vluchtelingen die daar zo dol op zijn – als agrarische gemeenschap. Het oorspronkelijke handvest van de stad bepaalde dat ‘Dickens gevrijwaard zal blijven van Chinezen, Spanjaarden in alle tinten, dialecten, vreemde hoofddeksels, Fransen, roodharigen, opgedirkte stadslieden en ongeschoolde Joden’. De grondleggers hadden echter in hun vrij beperkte wijsheid ook bepaald dat de ruim tweehonderd hectare die aan het kanaal grenst altijd bestemd zou blijven voor wat werd aangeduid als ‘woonhuizen met boerenbedrijf’, en zo ontstond mijn buurt, tien straten lang en tien straten breed, in de volksmond de Boerderijen geheten. Je weet dat je in de Boerderijen bent als de trottoirs, inclusief stoepranden, autostereo’s, lef en progressief stemgedrag zijn opgegaan in rook die naar koeienmest en bij gunstige wind ook naar goede wiet ruikt. Volwassen mannen rijden langzaam op crossmotoren en fixies door straten die krioelen van alle denkbare soorten boerderijvogels, van kippen tot pauwen. Ze rijden met losse handen terwijl ze stapeltjes bankbiljetten tellen en ze kijken af en toe net lang genoeg op om een nieuwsgierige wenkbrauw op te trekken en ‘Hoe gaat-ie? ¿Q’vo?’ te mimen. Aan bomen gespijkerde wagenwielen in de voortuin geven de ranchachtige huizen een vleugje pioniersauthenticiteit dat in tegenspraak is met alle ramen, portieken en hondenluiken met meer tralies en hangsloten dan een gevangeniskantine. Bejaarden en achtjarigen die alles al hebben gezien zitten op de veranda’s voor de huizen op gammele tuinstoelen met een stiletto stokjes te slijpen en te wachten tot er iets gebeurt. Ze hoeven nooit lang te wachten.

In de twintig jaar dat ik hem heb gekend was mijn vader interim-decaan van het psychologie-instituut aan het West Riverside Community College. Voor hem, zoon van een stalmeester op een kleine paardenranch in Lexington, Kentucky, had het boerenbedrijf iets nostalgisch. Toen hij naar het westen kwam met een aanstelling als docent, leek de kans om in een zwarte gemeenschap te wonen en paarden te fokken te mooi om te laten schieten, al was hij nooit in staat geweest de hypotheek en het onderhoud te betalen.

Als hij vergelijkend psycholoog was geworden, dan hadden sommige paarden en koeien misschien langer geleefd dan drie jaar en hadden er minder beestjes in de tomaten gezeten, maar in zijn hart was hij meer geïnteresseerd in zwarte vrijheid dan in ziekte- en plaagmanagement of in het welzijn van het dierenrijk. En in zijn zoektocht naar de sleutel tot geestelijke vrijheid was ik zijn Anna Freud, zijn kleine casestudy. Als hij me even niet leerde paardrijden, dan herhaalde hij wel een beroemd wetenschappelijk experiment met mij in de dubbelrol van controlegroep en experimentele groep. Net als ieder ander ‘primitief’ negerkind dat het geluk had het formele operationele stadium te bereiken, ben ik gaan beseffen dat ik een hopeloze opvoeding heb gehad die ik nooit te boven zal komen.

Het gebrek aan een gedragscodecommissie die toezicht hield op mijn vaders opvoedingsmethoden in aanmerking genomen, geloof ik dat de experimenten aanvankelijk vrij onschuldig waren. In het begin van de twintigste eeuw hadden de gedragspsychologen Watson en Rayner, die wilden aantonen dat angst aangeleerd gedrag was, de negen maanden oude ‘Little Albert’ blootgesteld aan neutrale stimuli zoals witte ratten, apen en bundels verbrand krantenpapier. Aanvankelijk liet de proefbaby zich niet van de wijs brengen door al die mensapen, knaagdieren en vlammen, maar nadat Watson herhaaldelijk de ratten koppelde aan exorbitant harde geluiden, ontwikkelde Little Albert geleidelijk angst, en niet alleen voor witte ratten, maar voor alles wat zacht behaard was. Toen ik zeven maanden oud was, plaatste pa objecten als speelgoedpolitieautootjes, koude blikjes Pabst Blue Ribbon-bier, campagnebuttons voor Richard Nixon en een exemplaar van The Economist in mijn mandwieg, maar in plaats van me te conditioneren met een oorverdovend galmend geluid, leerde hij me bang te zijn voor de gepresenteerde stimuli door ze gepaard te laten gaan met het tevoorschijn halen van onze .38-kaliber Special, waarmee hij een paar keer in het plafond schoot zodat de ramen rinkelden, waarbij hij schreeuwde: ‘Nigger, ga terug naar Afrika’, zo hard dat hij de quadrafonische stereoset overstemde die ‘Sweet Home Alabama’ de huiskamer in galmde. Tot op de dag van vandaag ben ik niet in staat om zelfs de meest afgezaagde misdaadserie op tv uit te zitten, heb ik een vreemde affiniteit met Neil Young en luister ik niet naar opnames van regenbuien of brekende golven, maar naar de Watergate-tapes als ik niet kan slapen.