Over het boek

Een fascinerende roman over een man met geheugenverlies.

Fabio Rossi, 33 jaar, journalist, wordt wakker in het ziekenhuis. Met een ernstige hoofdwond en in zijn herinnering een zwart gat van vijftig dagen. De blonde, jonge vrouw aan zijn bed … sinds een aantal weken zijn nieuwe vriendin? Hij heeft haar in elk geval nog nooit gezien.

Zijn levensgezellin Norina daarentegen weigert hardnekkig elk contact. Heel langzaam volgt Fabio het spoor terug naar zijn vroegere leven, waarbij hij het pad kruist van een steeds raadselachtiger wordend alter ego. En daarbij komt hij ook op het spoor van een schandaal, waarvan niemand iets te weten mag komen.

De pers over de auteur/het boek

‘Op dit moment een van de beste Duitstalige auteurs.’ – ZDF Aspekte

‘Prachtig verteld, geraffineerd geconstrueerd, perfecte balans tussen psychologische thriller en roman op hoog literair niveau.’ – Der Spiegel

‘Een meester van duizelingwekkende spanning.’ – L’Express, Parijs

Over de auteur

Martin Suter (1948) is behalve romanschrijver ook columnist. Tegenwoordig hoeft hij niet meer als tekstschrijver en creative director te werken. Hij onderhoudt zijn gezin met zijn romans. De Zwitser leeft in Spanje en Guatemala.

Van dezelfde auteur

De donkere kant van de maan

De duivel van Milaan

De laatste Weynfeldt

Wilt u op de hoogte worden gehouden van de romans en literaire thrillers van uitgeverij Signatuur? Meldt u zich dan aan voor de literaire nieuwsbrief via onze website www.uitgeverijsignatuur.nl

© 2002 Diogenes Verlag AG Zürich

Oorspronkelijke titel: Ein perfekter Freund

Vertaling: Gerrit Bussink

© 2005 uitgeverij Signature, Utrecht

Alle rechten voorbehouden.

Omslagontwerp: Wil Immink

Typografie: Pre Press Media Groep, Zeist

isbn paperback 90 567 2081 3

isbn e-book 978 90 449 6716 6

nur 302

Martin Suter

Een perfecte vriend

vertaald door Gerrit Bussink

2011

Voor mijn moeder

1

Zijn hand voelde het gezicht, maar zijn gezicht voelde de hand niet.

   Fabio Rossi liet zijn hand weer op de deken zakken en probeerde terug te keren naar de plek waar hij zich een moment geleden nog had bevonden, de plek zonder gevoelens, geluiden, gedachten en geuren.

   Het was vooral de geur die hem ervan weerhield zijn ogen open te doen. Het rook naar ziekenhuis. Hij zou er gauw genoeg achter komen waarom hij hier was.

   Het volgende wat door de duisternis heen drong, was een stem. ‘Meneer Rooossi’, riep de stem, als van de andere oever van een rivier. Ver genoeg weg om hem te kunnen negeren zonder onbeleefd te lijken.

   De geluiden verwijderden zich, maar de geur bleef en werd met elke ademhaling sterker. Fabio wilde door zijn mond ademen. Hij had het gevoel dat hij hem maar half open kon krijgen. Hij betastte zijn mond. Opnieuw hetzelfde gevoel: zijn vingers voelden de lippen, maar zijn lippen de vingers niet. Zijn mond was open. Hij kon zijn tanden aanraken. Ook die waren gevoelloos, in elk geval aan de rechterkant.

   De linkerhelft van zijn gezicht voelde normaal aan. Zijn bovenlichaam ook. Hij kon zijn voeten bewegen en voelde de deken op zijn tenen. Hij betastte zijn arm. Aan zijn linker onderarm stuitte hij op een pleister en vervolgens op het slangetje van een infuus.

   Fabio voelde paniek opkomen. Maar hij weigerde nog steeds zijn ogen open te doen. Eerst wilde hij zich herinneren waarom hij in het ziekenhuis lag.

   Hij voelde aan zijn hoofd. Het haar op de vreemde helft voelde merkwaardig aan. Als een muts. Verband? Ook aan de linkerkant klopte iets niet. Op zijn achterhoofd zat een pleister op een pijnlijke plek. Was hij aan zijn hoofd geopereerd?

   Hadden ze een tumor verwijderd? En daarmee ook de herinnering aan de aanwezigheid ervan?

   Vlug deed hij zijn ogen open. Het vertrek was verduisterd. Hij kon de fles van het infuus zien, die naast het bed aan een verchroomd statief hing. Tegen de muur stond een tafel met een bos bloemen en een kruis erboven. Boven zijn hoofd hing een handgreep waar een snoer omheen gedraaid was met een bel, waarop hij nu panisch drukte.

   Na een eeuwigheid ging de deur open. In het neonlicht van de gang tekende zich een gedaante af die dichterbij kwam en de lamp op het nachtkastje aanknipte.

   ‘Ja, meneer Rossi?’

   De kussens en het schuin omhoog gezette hoofdeinde dwongen Fabio in een half zittende houding. De slanke vrouw aan de hoge rand van zijn bed bevond zich bijna op ooghoogte. Ze droeg een loshangende blauwe katoenen blouse en een broek van dezelfde stof. En een naambordje, dat Fabio’s ogen nog niet konden ontcijferen. Ze voelde zijn pols en vroeg, zonder haar horloge uit het oog te verliezen: ‘Waar bent u?’

   ‘Dat wilde ik u ook net vragen.’

   ‘Geen idee?’

   Fabio schudde voorzichtig zijn hoofd. De vrouw liet zijn pols los, pakte zijn status van het ledikant en noteerde iets. ‘U ligt op de afdeling neurochirurgie van het Academisch Ziekenhuis.’

   ‘Waarom?’

   ‘U hebt een hoofdwond.’ Ze controleerde de fles met het infuus.

   ‘Wat voor wond?’

   ‘Een schedel-hersentrauma. U hebt een klap op uw hoofd gehad.’

   ‘Van wie?’

   Ze glimlachte: ‘Dat wilde ik u ook net vragen.’

   Fabio deed zijn ogen dicht. ‘Hoe lang lig ik hier al?’

   ‘Vijf dagen.’

   Fabio deed zijn ogen weer open. ‘Heb ik vijf dagen in coma gelegen?’

   ‘Nee, u bent al drie dagen wakker.’

   ‘Daar herinner ik me niets van.’

   ‘Dat komt door uw hoofdwond.’

   ‘Is het zo erg?’

   ‘Het valt nog mee. Geen schedelbasisfractuur en geen bloeding.’

   ‘En het verband?’

   ‘Op de intensive care hadden ze een hersendruksonde geplaatst.’

   ‘Waarom?’

   ‘Op de CT-scan was een hersenkneuzing te zien. Toen heeft de dokter beslist u onder narcose te houden en de hersendruk te controleren. Als die was opgelopen, had dat betekend dat uw hersenen waren opgezwollen of dat er een bloeding was opgetreden.’

   ‘Wat gebeurt er dan?’

   ‘Ze zijn niet opgezwollen.’

   ‘Ben ik kunstmatig in coma gehouden?’

   ‘Onder een langdurige narcose. Twee dagen.’

   Fabio’s ogen vielen dicht. ‘Waar is mijn vriendin?’

   ‘Thuis, neem ik aan. Het is even na middernacht.’

   ‘Hoe laat is ze weggegaan?’

   ‘Dat weet ik niet. Ik ben de nachtzuster’, antwoordde de stem. Nu weer van de overkant van de rivier.

Norina waste zijn buik met een zachte doek. Hij voelde haar lichte hand en de warmte van de doek. Hij lag met zijn benen een beetje uit elkaar en deed alsof hij sliep. Hij hoorde het gespetter van het water als ze de doek uitwrong en verlangde naar een nieuwe aanraking.

   Ze zeepte zijn schaamhaar en zijn liezen in. Ten slotte voelde hij haar vingers aan zijn penis. Ze tilde hem op; een stekende pijn schoot door zijn lijf. Fabio slaakte een kreet.

   ‘Sorry.’ Een mannenstem.

   Hij deed zijn ogen open. Naast het bed stond een man. Hij was ongeveer van zijn leeftijd en had gemillimeterd, witblond geverfd haar. Hij droeg een blauwe katoenen broek en een loshangende, blauwe blouse met korte mouwen en een naambordje. Hij stak verontschuldigend zijn handen omhoog. ‘Dat was de katheter, sorry. Weet u waar u bent?’

   Fabio keek om zich heen. Naast zijn bed het statief van een infuus, tegen de muur een tafel met een bos bloemen, daarboven een kruisbeeld. ‘In een ziekenhuis, zo te zien.’

   ‘Weet u ook in welk?’

   ‘Geen idee.’

   De man pakte de status van het ledikant en maakte een aantekening. ‘U ligt op de afdeling neurochirurgie van het Academisch Ziekenhuis.’

   ‘Waarom?’

   ‘U hebt een hoofdwond.’

   Fabio betastte zijn hoofd. De rechterhelft van zijn gezicht was gevoelloos. Op zijn schedel voelde hij een pleister of een verband. ‘Wat is er gebeurd?’

   ‘U herinnert zich niets?’

   Fabio dacht na. ‘Nee. Zegt u het maar.’

   ‘U hebt een klap op uw achterhoofd gehad. Dat is alles wat we weten.’

   ‘Wanneer is dat gebeurd?’

   ‘Zes dagen geleden.’

   Fabio schrok. ‘Heb ik zo lang in coma gelegen?’

   De broeder trok de la van het nachtkastje open en haalde er een blocnote uit. Hij wees naar een tekst in Fabio’s handschrift: Ik heb posttraumatische amnesie.

   ‘Wanneer heb ik dat geschreven?’

   ‘Gisteren.’ De broeder bladerde terug en liet hem een ander stukje zien. Ik heb posttraumatische amnesie. ‘Dat is van eergisteren.’

   Fabio las andere aantekeningen. Ik ben op de intensive care twee dagen kunstmatig beademd en onder narcose gehouden. Ze hebben een gat in mijn schedel geboord en een hersendruksonde geplaatst. Vandaar het verband, stond er. Of: De rechter voorhoofdskwab is gekneusd. Of: Met een hersendruksonde wordt de druk in de schedel gemeten. Als de hersenen opzwellen of als er een bloeding optreedt, stijgt de druk. Of: Terwijl ik sliep is mama vijf keer geweest.

   ‘Waar is mijn moeder nu?’

   ‘Thuis, neem ik aan.’

   ‘Mijn moeder woont in Urbino, zeshonderdvijftig kilometer hiervandaan.’

   De broeder maakte een aantekening.

   ‘Wat schrijft u nu op?’

   ‘Een aantekening voor dokter Berthod. Dat u zich herinnert waar uw moeder woont.’

   ‘Ik herinner me alles, behalve het ongeluk.’

   ‘De manier waarop de broeder knikte beviel Fabio niet. Hij bladerde verder in de blocnote. Waarschijnlijk is Norina geweest, stond er. En een eindje verder: De bloemen zijn vast van haar.

   ‘Was ik wakker toen mijn vriendin er was?’

   ‘Zo nu en dan.’

   Fabio zweeg.

   ‘Schrijft u maar op wat u aan dokter Berthod wilt vragen’, stelde de broeder voor en hij ging door met het wassen van Fabio’s onderlichaam.

In de duisternis rook hij de geur van jasmijn, rozen, lelietjes-van-dalen, ylang-ylang, amber en vanille. De linkerhelft van zijn lippen voelde iets zachts. Een mond? Fabio opende zijn ogen. Voor hem, zo dichtbij dat hij het niet duidelijk kon zien, bevond zich het gezicht van een vrouw.

   ‘Norina?’

   Het gezicht deinsde terug. Nu kon hij het zien. Hoge jukbeenderen, grote blauwe ogen, een kleine mond met volle lippen, kort blond haar. Midden twintig.

   ‘Hallo, Fabio’, zei ze en ze glimlachte. Dapper, vond Fabio.

   ‘Hallo’, zei Fabio. Hij had de vrouw nog nooit gezien.

2

Geleidelijk keerde Fabio’s herinnering terug. Althans aan gisteren. Hij werd wakker en wist: ik lig in het ziekenhuis omdat ik een dreun op mijn hoofd heb gehad. Ik ben hiernaartoe gebracht door een politieauto waarvan de agenten door voorbijgangers op me waren geattendeerd. Ik was in de war, mijn rechteroog zat dicht, mijn hoofd bloedde. Ik heb een flink schedel-hersentrauma, een grote huidwond links op mijn achterhoofd, een kneuzing van de rechter voorhoofdskwab, een bloeduitstorting rond mijn rechteroog, een scheur in mijn rechter oogkas, waardoor mijn nervus ophthalmicus bekneld is geraakt zodat ik geen gevoel in de rechterhelft van mijn gezicht heb. Vermoedelijk als gevolg van een door de klap veroorzaakte val. Ik lijd aan een anterograde en aan een retrograde amnesie. De jonge vrouw die me zoent en me bloemen brengt, is niet Norina. Ze heet Marleen en is mijn vriendin. Sinds vijf weken.

   Overdag ging het wel. Ontbijten, wassen, fysiotherapie, tomografie, elektro-encefalografie. Zijn hersenfuncties werden getest (‘als ik één vinger opsteek, dan steekt u er twee op, als ik er twee opsteek, dan steekt u er één op’); ze legden zoete en zoute wattenstaafjes op zijn tong om zijn smaakzenuwen te testen; met een naald werd de gevoeligheid van zijn trigeminuszenuw gecontroleerd; zijn reflexen werden getest met een rubberen hamertje; hij moest warm, koud, scherp en bot van elkaar onderscheiden; hij moest woorden onthouden en ze in omgekeerde volgorde herhalen; hij werd uitgehoord over zijn leven, zijn werk, het ongeluk; ze wilden de namen van de drie laatste Amerikaanse presidenten van hem weten en de datum van vandaag en de naam van zijn hoofdredacteur en wat hij de afgelopen zomervakantie had gedaan.

   Tijdens de onderzoeken deed Fabio zijn uiterste best. Hij wilde weten hoe hij eraantoe was. Hij wilde weten wat er met hem was gebeurd. Hij wilde weten wat hij niet meer wist.

   Als er even geen sprake was van diagnose, therapie of verpleging, dan lag hij wat te dommelen, hij las een beetje (wat hem veel moeite kostte) of hij ontving korte bezoekjes.

   Maar zodra de dagzuster het vroege avondeten had afgeruimd en de rolluiken voor de nog lichte zomeravond liet zakken, begon zich paniek van hem meester te maken.

   Hij kende dat gevoel van vroeger. Op de bruiloft van zijn moeder, drie jaar geleden in Urbino, had hij zoveel grappa gedronken dat hij zich er niets meer van kon herinneren. Hij wist niet waarom hem dat was overkomen. Zijn moeder was pas zesenveertig toen zijn vader, die al bijna zeventig was, overleed. Drie jaar daarna was ze getrouwd met een jeugdvriend, waar hij geen enkel bezwaar tegen had. Dat er werd verteld dat ze al iets met Aldo had gehad toen zijn vader nog leefde, kon hij haar niet kwalijk nemen. Ze was een mooie vrouw, die er niet voor was geschapen haar avonden door te brengen met een ziekelijke oude man die de opstellingen van het Italiaanse voetbalelftal van de afgelopen veertig jaar uit zijn hoofd kende. En dat ook geregeld demonstreerde.

   Toch had Fabio zich op die bruiloft als een afgewezen minnaar opzettelijk, systematisch en demonstratief vol laten lopen. Hij was naakt op de matras van het logeerbed van zijn grootmoeder wakker geworden met naast zich een stapel die bestond uit zijn beddengoed, zijn kleren en de inhoud van zijn maag. Zijn grootmoeder woonde in Saludecio, halverwege Urbino en Rimini. Hij had geen idee hoe hij daar was gekomen.

   De volgende vierentwintig uur had hij nodig gehad om zijn kater te verwerken. En de verhalen van andere gasten met details over zijn uitspatting. Hij voelde pas paniek toen hij vaststelde dat ongeveer veertien uren van zijn leven waren uitgewist. Hoe hij ook zijn best deed, hij kon zich er niets van herinneren. Hij kon ze reconstrueren, hij kon ze leren, hij kon ze naspeuren als een verhaal dat door een ander was beleefd. Maar zijn eigen versie, zijn persoonlijke ervaring was onherroepelijk verdwenen. Zoals vroeger de melktand ‘s ochtends op de vensterbank.

   Die ervaring had Fabio zo geschokt dat hij vervolgens twee jaar lang geen druppel alcohol meer had gedronken en tot op de dag van vandaag nooit meer dronken was geweest.

   Deze keer waren er vijftig dagen verdwenen.

   Zijn laatste herinnering – vers en levendig alsof het gisteren was gebeurd – bestond uit een interview met een treinmachinist. Fabio werkte al een tijdje aan een reportage over machinisten die meer dan eens hadden meegemaakt dat er een zelfmoordenaar voor hun trein sprong. Hij wilde weten hoe ze zich voelden, hoe ze die ervaring verwerkten, hoe ze psychologisch werden begeleid. Het was zo’n verhaal dat op een redactievergadering beter klonk dan het in de loop van de voorbereidingen werd. Iedereen vertelde hetzelfde, iedereen was op dezelfde manier onder de indruk, op dezelfde manier geschokt, iedereen had dezelfde zinnen paraat als de spoorwegpsycholoog die hen begeleidde. Tot Fabio Erwin Stoll ontmoette, een vijfentwintigjarige machinist die nog geen twee jaar bij het spoor werkte.

   Stoll was woedend. Hij nam het de zelfmoordenaar – een huisvader van bijna veertig, wiens vrouw was weggelopen – persoonlijk kwalijk dat hij voor zijn trein was gesprongen. ‘Wat heb ik die klootzak gedaan dat hij voor mijn trein springt? Wat mij betreft hangt hij zich op of springt hij van een brug of slikt hij een lading pillen! Weet u hoeveel een intercity weegt? Meer dan zeshonderdtwintig ton! En op dat traject voor de bocht bij Feldau heb ik een snelheid van honderdvijfentwintig kilometer per uur. Nog geen driehonderd meter zicht en zeshonderdvijftig meter remweg! En die klootzak komt tweehonderd meter voor me uit de struiken en gaat tussen de rails staan. Op die manier heb ik toch geen schijn van kans! De klootzak! Geen wonder dat zijn vrouw bij hem is weggelopen!’

   Die invalshoek had Rossi wel zien zitten. De woede van de machinist op de zelfmoordenaar. Hij wist nog dat hij zich had voorgenomen het gesprek met de andere geïnterviewden vanuit die optiek voort te zetten.

   Het volgende dat hij zich herinnerde, was de warrige toestand tussen slapen en waken waaruit hij zich langzaam begon te bevrijden.

   Alles daartussen was verdwenen in een zwart gat in zijn hoofd. En als hij het daar ‘s nachts vergeefs uit tevoorschijn probeerde te halen, had hij het gevoel dat hij met zijn armen langs zijn lichaam in een nauwe buis zat en niet meer voor- of achteruit kon. Aan die claustrofobische situatie kon hij alleen ontsnappen door de nachtzuster te bellen. Na wat gepraat gaf ze hem een pilletje, waardoor hij even later wegzakte in een diepe, droomloze slaap.

‘Heb je met Norina gepraat, mama?’

   Francesca Baldi greep met haar rechterhand in haar nek en trok haar lange, sluike rode haar, dat over haar linkerschouder viel, weer op zijn plaats. Fabio kende dat gebaar sinds hij een kleine jongen was. Hij wist nog altijd niet wat ze ermee tot uitdrukking wilde brengen: verlegenheid, verveling, afwezigheid of gewoon de behoefte aangeraakt te worden, al was het maar door zichzelf.

   ‘Norina wil niet met me praten.’

   ‘Heb je het geprobeerd?’

   ‘Ja.’

   ‘Wat zegt ze?’

   ‘Dat ik maar een bericht moet inspreken en dat ze me dan terugbelt.’

   ‘Haar antwoordapparaat heeft met je gepraat?’

   ‘Meer dan eens.’

   ‘En ze belt niet terug?’

   ‘Nee.’

   ‘Omdat jij geen bericht inspreekt?’

   ‘Ik praat niet met apparaten.’

   ‘Dit is een noodgeval, mama.’

   ‘Ze wil niet met me praten.’

   ‘Hoe kun je dat nou weten als je het haar niet vraagt?’

   ‘Als ik haar was zou ik ook niet met mij willen praten.’

   ‘Omdat je mijn moeder bent?’

   ‘Omdat ze het met je uitgemaakt heeft.’

   Een zuster keek om de hoek, knikte naar Fabio’s moeder en verdween weer.

   ‘Het wordt tijd. Ze willen dat ik ophoepel.’

   ‘Maar ze kan toch ten minste met je praten. Ik moet toch weten hoe het zover is gekomen.’

   ‘Daar kom je vanzelf wel achter.’ Ze gaf hem een zoen en stond op.

   ‘Beloof me dat je het blijft proberen.’

   ‘Beloofd’, zei zijn moeder. Haar rechterhand verdween weer achter haar hoofd, kwam aan de linkerkant tevoorschijn en viste een paar rode lokken weg. Misschien, dacht Fabio, heeft ze met dat gebaar altijd al een leugen proberen te verdoezelen.

Dokter Berthod was een lange, slungelachtige man van begin veertig met een hoofd dat zo kaal was als een preparaat uit het neurologisch instituut. Hij keek spottend uit wimperloze ogen onder haarloze wenkbrauwen, en als hij lachte, verbaasde het je bijna dat je een rij perfecte tanden te zien kreeg.

   Hij prikte met een stompe naald wat in het gezicht van Fabio en maakte een aantekening als hij reageerde. De rechterhelft van zijn gezicht, van de kaak tot en met het jukbeen, was nog steeds gevoelloos.

   ‘Krijg ik mijn gevoel daar weer terug?’ vroeg Fabio. Hij voelde de droge, hoekige hand van Berthod nu op de linkerhelft van zijn gezicht en trok in afwachting van de naald een grimas.

   ‘Waarschijnlijk wel. Maar het kan even duren.’

   ‘En als ik het niet terugkrijg?’

   ‘Dan went u er wel aan.’

   ‘Ook aan het gat in mijn geheugen? Vanaf de machinist is alles weg.’

   ‘Ook dat heeft tijd nodig. U moet de deur terugvinden.’

   ‘En soms gebeurt dat nooit’, vulde Fabio aan.

   ‘Wie zegt dat?’

   ‘U. Gisteren.’

   ‘Niet eergisteren?’

   Fabio haalde zijn schouders op. ‘Misschien ook wel eergisteren.’

   ‘Nee. Denkt u eens goed na. Gisteren of eergisteren?’

   Fabio dacht na. ‘Gisteren.’

   ‘Waarom weet u dat zo zeker?’

   ‘Eergisteren was u vrij.’

   Berthod ontblootte zijn rij glimmende tanden. ‘Volgens mij kan ik u binnenkort naar huis sturen.’ Hij gooide de naald in een verchroomd bakje.

   ‘Maar wat moet ik doen als de laatste vijftig dagen van mijn leven zoek blijven?’

   ‘Dan doet u ze bij de eerste vier jaar van uw leven. Uit die tijd kunt u zich namelijk ook niets herinneren.’

   ‘Maar daarin gebeurde niet zoveel.’

   ‘Dat is de vraag.’

Het raam stond wijdopen, de okerkleurige zonwering was voor driekwart neergelaten; door de smalle opening drong de lucht van een zwoele, late namiddag. Fabio Rossi staarde naar de deurklink. Zodra hij de klink zag bewegen, zou hij doen alsof hij sliep.

   Hij had er bij zijn moeder op aangedrongen dat ze naar Urbino terugkeerde. Snel en dankbaar had ze toegegeven. Als er nu dus, aan het begin van het bezoekuur, iemand kwam, dan was het hoogstwaarschijnlijk Marleen. Ze kwam geregeld.

   In het begin had hij nog met haar gepraat zoals je praat met iemand naast je in de stoeltjeslift. Hij wist dat ze een jongere broer en een oudere zus had, dat ze hield van dancehall-reggae en dat ze assistente was op de persafdeling van Lemieux, een internationaal levensmiddelenconcern.

   In die hoedanigheid had hij haar waarschijnlijk leren kennen. Hij had het niet over zijn hart kunnen verkrijgen haar ernaar te vragen. Ze leek het vervelend te vinden dat hij zich haar niet herinnerde.

   Hij was ertoe overgegaan tijdens haar bezoeken te doen alsof hij sliep. Ze zat dan aan zijn bed, streelde zijn gevoelloze wang en rook lekker.

   Langzaam bewoog de deurklink. Fabio deed zijn ogen dicht. Hij voelde hoe de lucht in de kamer zachtjes in beweging kwam. Door zijn wimpers zag hij dat de deur weer dicht werd getrokken. Zijn bezoek had gezien dat hij sliep en wilde hem niet storen. Norina misschien?

   ‘Ja?’ riep Fabio.

   De deur ging weer open. In de opening verscheen het smalle, bijna kaalgeschoren hoofd van Lucas Jäger, collega en vriend. ‘Ik dacht dat je sliep.’

   ‘Jammer voor je’, antwoordde Fabio.

   Lucas keek alsof hij liever ergens anders zou zijn. Hij deed de deur achter zich dicht en legde de Sonntag-Morgen van de volgende dag op de deken. De zondagskrant waar ze allebei voor werkten. ‘Hoe gaat het ermee?’

   ‘Ben ik vergeten’, antwoordde Fabio. Zijn grijns voelde scheef aan, hoewel hij zich er voor de spiegel al vaak van overtuigd had dat dat niet zo was.

   Ook Lucas grijnsde. Een beetje verlegen, vond Fabio. ‘Wanneer mag je naar huis?’

   ‘Maandag of dinsdag. Zie jij Norina nog wel eens?’

   Lucas maakte een vaag gebaar, dat waarschijnlijk “ja” betekende.

   ‘Hoe gaat het met haar?’

   ‘Goed.’

   ‘Ze is nog niet één keer op bezoek geweest.’

   ‘Verbaast je dat?’

   Fabio reageerde nors. ‘Mij verbaast alles wat met de afgelopen vijftig dagen te maken heeft.’

   ‘Dat snap ik. Het spijt me.’

   Ze zwegen allebei.

   ‘Wat is er precies gebeurd?’ vroeg Fabio na een poosje.

   ‘Je bent met Marleen de koffer in gedoken en hebt je door Norina laten betrappen.’

   ‘Daarbij?’

   ‘Niet direct. Je hebt verteld dat je op reportage was, maar intussen was je bij Marleen.’

   ‘En hoe is ze daarachter gekomen?’

   Lucas haalde zijn schouders op.

   ‘En daarom heeft ze me het huis uitgezet?’

   ‘Voorzover ik weet hebben jullie je verzoend.’

   ‘En?’

   ‘Daarna heb je je opnieuw laten betrappen.’

   Fabio schudde zijn hoofd. ‘Ik begrijp het niet.’

   ‘Nou, als je Marleen bekijkt …’

   ‘Ja, natuurlijk. Maar ik voel niets.’

   Lucas glimlachte ongelovig. ‘Niets? Dat zal dan wel door die klap op je hoofd komen.’

   ‘Je weet best wat ik bedoel. Ze is een vreemde voor me.’

   ‘De laatste keer deed het je genoegen daar verandering in te brengen.’

   Fabio schudde zijn hoofd. ‘Je begrijpt me niet: ik val op Norina. Wat er ook is gebeurd waardoor ik onze relatie op het spel heb gezet, het is verdwenen.’

   Zwijgend verzonken ze in gepeins.

   ‘Heeft Norina iemand anders?’ vroeg Fabio ten slotte.

   Lucas zweeg.

   ‘Ken ik hem?’

   Lucas leek opgelucht toen de deur openging en Marleen zachtjes binnenkwam. Ze wierp hem een vragende blik toe. Fabio had zijn ogen dichtgedaan. Lucas legde een vinger op zijn lippen.

   ‘Slaapt hij al lang?’ fluisterde ze.

   ‘Sinds ik hier ben.’

3

Norina had zich de hele tijd dat Fabio in het Academisch Ziekenhuis lag niet laten zien.

   Op de dag dat hij ontslagen werd schreef dokter Berthod rust, geheugentraining, fysiotherapie en een middel tegen epilepsie voor. Dat laatste bij wijze van voorzorg, zoals hij beklemtoonde. Normaal gesproken had hij hem ook een zo vertrouwd mogelijke familiaire omgeving aanbevolen. Maar omdat hij Fabio’s situatie kende, ging hij dat onderwerp uit de weg. In plaats daarvan maakte hij gewag van gevallen waarin terugkeer naar de situatie “voor de oorzakelijke cesuur” de betrokkene had geholpen bij het terugkrijgen van zijn geheugen.

   Fabio had de weinige spullen die van hem waren in een zwarte weekendtas gestopt, die je ook als rugzak kon dragen. Zijn favoriete bagage als hij op reportage was. Hij droeg een shirt met korte mouwen, een lichte katoenen broek en een basketbalpetje om de kaalgeschoren plek op zijn hoofd te verbergen. Zijn hoofd modieus te laten millimeteren, zoals de witblonde broeder hem had geadviseerd, was hem te ver gegaan. Fabio hield van zijn haar. Het was dik en koperkleurig rood, net als dat van zijn moeder en het merendeel van haar familie.

   Hij had om acht uur met Marleen afgesproken in het restaurant van het ziekenhuis. Maar om halfzeven zat hij al achter een espresso aan een van de kunststof tafels. Wat hier voor espresso doorging was hetzelfde bittere, dunne bocht dat ze als koffie verkochten, maar dan in een kleiner kopje.

   Bij een man aan het tafeltje naast hem was de linkerarm vastgebonden op zijn borst en de rechterarm gespalkt alsof hij zijn ogen permanent afschermde tegen de zon. Zijn vrouw gaf hem vruchtensap te drinken terwijl ze onafgebroken tegen hem zat te ratelen.

   Het was tamelijk druk in het restaurant. Gebrekkige mannen in sportieve trainingspakken, bleke vrouwen in gewatteerde ochtendjassen, patiënten in rolstoelen, met krukken of met hun infuus-op-wieltjes op sleeptouw. Bezoekers en familie, sommigen bedrukt, anderen geforceerd opgewekt. Een geluidscoulisse van rammelend serviesgoed en gedempte stemmen. Een geur van ziekenhuis en koffie verkeerd.

   Fabio hield het niet langer uit. Hij pakte zijn tas van de stoel tegenover hem en ging naar buiten.

   Het leek opnieuw een zwoele zomerdag te gaan worden. Een man in een mouwloos nethemd reed op een rode zitmaaier over het gazon van het ziekenhuispark. Op twee gehaaste verpleegsters na waren de voor rolstoelen geschikte paden van het park leeg.

   Fabio ging op een bank zitten. Het rook naar pas gemaaid gras en naar de uitlaatgassen van de zitmaaier. Achter een van de ramen verscheen een witte gedaante, die een zonwering liet zakken.

   Fabio had het gevoel dat hij in zijn eentje was achtergelaten op een vreemde plek. De weg terug was afgesneden door een kloof van vijftig dagen en nachten niets.

   Een jonge vrouw kwam over het pad zijn kant op. Toen ze hem zag zwaaide ze en begon ze te rennen. Fabio zwaaide terug. Hij stond op, pakte zijn tas en liep haar tegemoet.

   Toen hij bij haar was, bleef ze voor hem staan. Ze droeg een korte, zwarte linnen overgooier en glimlachte onzeker.

   Fabio zette de tas op de grond en sloot haar in zijn armen. Voor het eerst was hij blij hoe heette ze ook weer? te zien.

Marleen loodste haar gammele Golf cabrio uit ‘89 door het ochtendverkeer. Ze reed dwars door het centrum naar een Fabio onbekende wijk aan de rand van de stad. Smalle straten met aan weerszijden twee-onder-een-kapwoningen uit de jaren veertig en flats uit de jaren zeventig. Maximumsnelheid: dertig. Ze draaide een inrit in, stopte bij een paal en stak een sleutel in een slot. Een grijze poort ging open en ze reden een ondergrondse parkeergarage in.

   De meeste van de ongeveer twintig parkeerplaatsen waren rond deze tijd leeg, waardoor hij winterbanden, imperiaals, sleden, rollen vloerbedekking, stellages, oud papier en allerlei andere rommel te zien kreeg.

   Marleen parkeerde de auto. Tegen de muur voor de bumper stonden twee fietsen.

   ‘Mijn fiets’, zei Fabio verbaasd.

   ‘Het wordt tijd dat hij in beweging komt’, antwoordde Marleen.

Het appartement lag op de tweede verdieping. De woonkeuken was het grootste vertrek. Een ontbijtbar scheidde het woongedeelte van het kleine keukengedeelte. De keuken bestond uit een klein aanrecht, een fornuis met drie gaspitten, een koelkast en een paar kastjes. In de woonkamer stonden een leren bank en een fauteuil. Via een glazen deur kwam je op een balkonnetje met een tuintafel en twee stoelen en een paar kamerplanten. Vanaf het balkon keek je uit over een grasveld met een speelveldje voor kinderen en over de tuin van de aangrenzende twee-onder-een-kapwoning.

   Voor het balkonraam stond een bureau met een zwart blad. Op het bureau stonden een printer en een zwart Powerbook. Ervoor stond een leren stoel op wieltjes, eveneens in het zwart. Alle vier voorwerpen waren Fabio’s eigendom.

   De slaapkamer lag aan de kant van het smalle voortuintje en de straat. Hij werd bijna helemaal gevuld door een tweepersoonsbed en een witte louvrekast tot bijna aan het plafond. Marleen deed een van de vijf kastdeuren open. Fabio herkende een paar van zijn jasjes en broeken.

   ‘Welcome back’, zei ze. Ze legde haar handen op zijn schouders en zoende hem.

   Zo goed en zo kwaad als het ging, met lippen als na een bezoek aan de tandarts terwijl de verdoving nog niet is uitgewerkt, zoende Fabio terug. Haar mond was zacht en haar tong soepel. Maar hoe hij ook zijn best deed, de zoen maakte geen herinnering wakker.

   Hij deed zijn ogen open en zag dat ook Marleen haar ogen open had.

   ‘Misschien heb je meer tijd nodig’, fluisterde ze.

Het was zo warm dat Fabio niet in slaap kon komen. Hij lag op zijn rug naar het lage plafond te staren. Naast hem lag Marleen in een zedige pyjama. Ze sliep als een kind. Het raam stond open, de nachtlucht was nauwelijks afgekoeld. Op de muur viel een rechthoek van blauwachtig licht van een straatlantaarn. Een heel enkele keer reed er langzaam een auto voorbij.

   Een van Fabio’s vroegste jeugdherinneringen was die aan een vreemde kamer: zomervakantie in Urbino, bijna dertig jaar geleden. Ze logeerden in het huis van zijn grootmoeder. Fabio was midden in de nacht wakker geworden en alles was vreemd. Het bed, het licht, de geur, de geluiden. Hij begon te huilen, maar er kwam niemand. Hij stapte uit bed en vond de deur. Het huis was stil en donker. Hij dwaalde huilend door de vreemde vertrekken, vond de voordeur en liep naar buiten. In de tuin hoorde hij stemmen. Zijn ouders, zijn grootmoeder en een paar vreemde mensen zaten aan een tafel te drinken en te kletsen. Snikkend rende hij naar zijn moeder en beukte met zijn vuistjes op haar in. Iedereen moest lachen.

   Fabio stond zachtjes op en ging naar de wc. ‘s Avonds had hij vermeden de wc te gebruiken. Hij had het onaangenaam gevonden, want de wc bevond zich in de badkamer. Hij trok twee keer door en zette het raam wijdopen.

   In de spiegel boven de wastafel bestudeerde hij zijn gezicht. Van de bloeduitstorting rond zijn rechteroog was alleen nog een gelige verkleuring over. De wond in zijn hoofdhuid was gehecht met een paar zwarte draadjes, die al door de stoppels van het aangroeiende haar werden overwoekerd. Het plekje waar de hersendruksonde was geplaatst, was nauwelijks meer te zien. De rechterkant van zijn gezicht voelde nog steeds vreemd aan. En ook de man in boxershort en wit T-shirt kwam hem vreemd voor. Hij paste niet in het decor van hem onbekende tubes, potjes en flacons.

   Op een krukje met drie poten naast de wastafel lagen Fabio’s spullen: elektrische tandenborstel, nagelschaartje, kam, borstel, scheerapparaat, aftershavegel en eau de toilette. Ook die leken daar allemaal niet thuis te horen.

   Fabio ging naar de keuken, pakte een glas uit de kast, vulde het met leidingwater en liep naar het balkon. Hij ging bij de balustrade staan en staarde in de zomernacht.

   Op de grens met het perceel van de buren stonden twee berken. De stammen fluoresceerden in het maanlicht.

   Op een balkon boven hem werd gedempt gepraat, zo nu en dan onderbroken door een korte lach.

   Over het gras liep een kat. Fabio nam een slok water. De kat zag de beweging, bleef staan, keek omhoog en liep door. Bij de speelplaats snuffelde hij in de zandhoop, groef een gat, ging erop zitten, krabde in het zand en liep door.

   Het liefst had Fabio nu een sigaret opgestoken. Terwijl hij nog nooit had gerookt.

‘s Morgens hoorde hij Marleen opstaan en deed alsof hij sliep. Ze had verteld dat ze de volgende dag weer moest werken. Hij wilde wachten tot ze de deur uit was.

   De douche liep en werd dichtgedraaid. Even later ging de deur van de slaapkamer zachtjes open. Onmiddellijk vulde de kamer zich met de geur van haar te damesachtige parfum. Chanel 5, zoals hij wist doordat ze samen de badkamer gebruikten. Hij hoorde hoe ze bezig was bij de kast en gluurde door zijn wimpers. In de hoge wandspiegel zag hij haar voor de kast staan. Op haar kleine billen had de zon heel licht een slipje afgetekend. Boven haar smalle heupen was nog de afdruk te zien van het elastiek van haar pyjama. In elke hand had ze een kleerhangertje met een blouse.

   Net op het moment dat Fabio zijn ogen helemaal opendeed, draaide Marleen zich om en liep naar de spiegel. Meteen deed hij zijn ogen weer dicht.

   Toen hij ze voorzichtig weer opendeed had Marleen haar keuze gemaakt. De blouse was net lang genoeg om hem te laten gissen of ze intussen ook een slipje had gekozen.

Op de ontbijttafel lag een briefje. Halfelf Steinhofstrasse 23, eerste verdieping, dokter Vogel stond er in een rond meisjeshandschrift. De mededeling was ondertekend met drie kruisjes en Marleen, een telefoonnummer en de toevoeging: De hele dag! Naast het briefje lag Fabio’s mobieltje.

   Fabio toetste Norina’s nummer in. Hij kreeg haar antwoordapparaat. Hij kon een bericht achterlaten of een fax sturen of haar 06-nummer bellen. Hij zei: ‘Norina, ik ben uit het ziekenhuis ontslagen. Ik moet mijn oude leven weer zien op te pakken en daarvoor moet ik met je praten.’

   Op haar gsm liet hij dezelfde boodschap achter.

   Norina werkte als freelance productieassistente voor verschillende filmproducenten. Fabio probeerde de bekendste. Bij geen van hen werkte ze op dit moment.

   Hij ging onder de douche en poetste zijn tanden. Hij schoor zich zorgvuldig. Het kwam wel eens voor dat hij zich twee keer op een dag schoor. Een kleine tic; hij had een zwarte baard en Fabio verbeeldde zich dat zijn rode haar daardoor onnatuurlijk aandeed. Hij wilde niet dat de mensen dachten dat hij zijn haar verfde.

   Hij trok een katoenen broek aan en een wit overhemd met korte mouwen. Het leek opnieuw een warme dag te worden. Even overwoog hij Lucas Jäger te bellen. Misschien wist die waar hij Norina kon bereiken. Maar toen schoot hem te binnen dat het maandag was. Hij zou met zijn telefoontje midden in de redactievergadering vallen.

   Marleen had het espressoapparaat aan laten staan. Hij bestudeerde de knoppen en schakelaars en besloot buiten de deur koffie te gaan drinken.

   Hij wist ook niet hoe hij van hier in de Steinhofstrasse moest komen en bestelde een taxi.

Voor het huis kwam een man in korte broek en voetbalshirt met een lege vuilniscontainer op wielen de inrit op. Toen hij Fabio zag, riep hij: ‘Causio, Rossi, Bettega!’

   ‘Tardelli!’ antwoordde Fabio.

   ‘Benetti, Zaccarelli!’ vervolgde de ander.

   ‘Gentile, Cuccureddu, Scirea, Cabrini!’ antwoordde Fabio.

   En allebei tegelijk: ‘Zoff!’

   De man liep naar Fabio toe en begroette hem in het Italiaans. ‘En ze zeggen jij hebben geheugenproblemen’, lachte hij.

   Fabio lachte met hem mee en stapte in zijn taxi. Toen de taxi optrok zwaaide de vreemde man naar hem. Fabio zwaaide terug.

Tijdens het wereldkampioenschap voetbal van 1978 was Fabio tien jaar geweest. Zijn vader nam hem voor alle belangrijke wedstrijden mee naar Die Sonne, het stamcafé van de Italianen in de wijk. In de zaal was voor de duur van het wereldkampioenschap een tv geplaatst.

   Op 21 juni 1978 speelden de Italianen om de eerste plaats in hun groep. Ze waren de absolute favoriet. Een gelijkspel tegen het Nederlands elftal was voldoende geweest om de finale te bereiken. In de negentiende minuut leek de wedstrijd beslist: Brandts schoot in eigen doel, waarbij doelman Schrijvers zo ongelukkig geblesseerd raakte dat hij moest worden vervangen door Jongbloed. Maar de Nederlanders gaven het niet op. In de negenenveertigste minuut scoorde Brandts de gelijkmaker, in de vierenzeventigste maakte Haan er 2-1 van. Vanaf dat moment hadden de Italianen niets meer in te brengen. Het werd stil in de zaal.

   Het elftal van de Italianen dat verantwoordelijk was voor deze schande kreeg een ereplaatsje in het scheldwoordenarsenaal van Fabio’s vader. “Causio-Rossi-Bettega-Tardelli-Benetti-Zaccarelli-Gentile-Cuccureddu-Scirea-Cabrini-Zoff!” Niemand kon het rijtje zo snel en minachtend uitbraken als Dario Rossi. Behalve misschien zijn zoon Fabio. Jarenlang bleef het zijn favoriete scheldkanonnade.

   Maar Fabio had ook een loflied: “Conti-Rossi-Graziani-Altobelli-Causio-Oriali-Tardelli-Cabrini-Collovati-Scirea-Gentile-Bergomi-Zoff!” Zijn ode aan de mannen die op 11 juli 1982 de finale tegen Duitsland hadden gewonnen en het leven van Fabio Rossi hadden veranderd.

   De tijden dat de Italianen in Zwitserland werden beschouwd als tweederangsburgers, waren weliswaar op dat moment al voorbij. Ze werden geaccepteerd en min of meer gelijk behandeld. Maar met de overwinning op Duitsland, voetbaltechnisch gezien de erfvijand van hun gastland, hadden de Italiaanse gastarbeiders de harten van hun gastheren veroverd. Vanaf dat moment was het chic om Italiaan te zijn.

   Fabio was een aangepaste veertienjarige vol minderwaardigheidscomplexen. De plotselinge Italië-boom gaf zijn zelfbewustzijn een enorme kick. Hij ontdekte zijn italianità en demonstreerde dat samen met zijn landgenoten op lauwe zomeravonden op openbare plaatsen, die van de ene dag op de andere waren veranderd in trefpunten van Italianen. Hij kleedde zich Italiaans, praatte Italiaans en gedroeg zich Italiaans. Zoals het hoorde voor een naamgenoot van de topscorer van het wereldkampioenschap Paolo Rossi (zes doelpunten).

   De moeilijkheden van een leven als Italiaan in het buitenland leerde hij uitsluitend kennen via de verhalen van zijn vader. Zelf voelde hij zich in die rol zo op zijn gemak dat hij tot op de dag van vandaag zijn Italiaanse pas had gehouden.

De Steinhofstrasse lag vlak bij het centrum, in een wijk waar de woningen voor het merendeel in gebruik waren als kantoor, dokterspraktijk en advocatenkantoor. Voor nummer 23 stapte Fabio uit en liep door het smalle tuintje naar de deur. Hij belde aan bij de “Praktijk voor psychotherapie en neuropsychologie – dr. Paul Vogel”. Op hetzelfde moment ging de zoemer. Over een uitgesleten, geboende houten trap liep hij naar de eerste verdieping en stapte naar binnen. “Zonder aan te bellen”, zoals het bordje op de deur gelastte.

   Een slome assistente schreef hem in en bracht hem naar een wachtkamer.

   Het vertrek zag eruit alsof het hele interieur afkomstig was uit een kringloopwinkel. Een potpourri van zitgelegenheden in alle mogelijke stijlen, een speelhoekje vol haveloos speelgoed en volgekrabbelde tekenblokken, twee salontafeltjes van verschillende hoogte, allebei bezaaid met tijdschriften die eruitzagen alsof ze uit dezelfde winkel kwamen als het meubilair. Aan de muren hingen, met en zonder lijst, de pronkstukken van schildertherapieën van de afgelopen twintig jaar.

   Het rook er muf. Fabio deed het raam open en ging zitten. Tussen tijdschriften, dierenbladen, fotoboeken en vakbladen had iemand zijn Sonntag-Morgen laten liggen. Het exemplaar was drie weken oud, Fabio kende het niet. Hij begon te bladeren en stuitte op een artikel met de titel: De woede van de treinmachinist op de zelfmoordenaar. Door Fabio Rossi.

   Op de grote foto was een grimmige Erwin Stoll te zien en het bijschrift luidde: Machinist Stoll: ‘Waarom hangt hij zich niet op?’

   Zijn ogen vlogen langs de regels. Hij herinnerde zich het gesprek met Stoll nog heel goed. Ook de gezichten op de foto’s van de andere machinisten kwamen hem bekend voor. Maar een paar uitspraken waren nieuw voor hem. Blijkbaar was hij nog een keer teruggegaan, vooral om te vragen of ze zich door de zelfmoordenaars eigenlijk niet misbruikt voelden. Hij was zelfs zover gegaan dat hij de weduwe van een van de zelfmoordenaars had geconfronteerd met de woede van de machinist, zoals bleek uit een kort interview met ene Jacqueline Barth, een bleke, onopgemaakte vrouw van midden veertig. Het interview culmineerde in de opmerkelijke zin: “Zegt u maar tegen hem dat ik ook liever had gehad dat hij het niet had gedaan.”

   De assistente kwam binnen. ‘Meneer Rossi.’

   Fabio legde de Sonntag-Morgen neer en volgde haar naar de spreekkamer.

Dokter Vogel was een van de dikste mannen die Fabio ooit had gezien. Moeizaam hees hij zich uit de extra brede stoel achter het bureau en liep naar hem toe. Bij elke stap moest hij met zijn ene been zwaaien om het voor het andere te kunnen zetten, zo vet waren zijn dijen. Bovendien wiekte hij met zijn korte, van zijn ronde lichaam afstaande armen. Hij stak Fabio een zachte, gevoerde hand toe, waarbij hij een beetje opzij moest draaien om te zorgen dat zijn lichaam niet in de weg zat.

   Het zweet parelde op zijn voorhoofd en zijn overhemd plakte aan zijn lichaam, hoewel een airconditioning in het vertrek voor winterse temperaturen zorgde. Het rook naar de eau de cologne waarmee dokter Vogel zijn uitwasemingen camoufleerde.

   ‘Dat is mijn probleem en wat is het uwe?’ waren zijn eerste woorden. Waarschijnlijk zijn standaardbegroeting voor nieuwe patiënten, dacht Fabio.

   Hij bood hem een stoel aan, wurmde zich achter zijn bureau en bladerde hijgend in Fabio’s dossier.

   ‘We hebben drie problemen’, begon hij, ‘de amnesie ervoor, de amnesie erna en het slechte werkgeheugen van nu.’

   ‘Wat bedoelt u met een slecht werkgeheugen?’

   ‘Het kost u moeite namen, afspraken en gebeurtenissen te onthouden. U bent vergeetachtig.’

   ‘Niet wat de actualiteit betreft.’

   ‘Jammer, want daar hadden we iets aan kunnen doen. Dan het tweede probleem: de amnesie erna. U herinnert zich niets van het ongeluk zelf en van de eerste tijd erna. Wat dat betreft heb ik goed nieuws: dat zal zo blijven.’

   Dat dikke mensen altijd grappig moeten doen, dacht Fabio.

   ‘En nu dat wat u als uw voornaamste probleem ziet: de retrograde amnesie.’ Dokter Vogel tilde zijn linkerarm tot voor zijn gezicht, pakte met zijn rechterhand een punt van de korte mouw van zijn poloshirt en veegde daarmee zijn voorhoofd af. ‘Het kan zijn dat de periode waarvan u zich niets herinnert in de loop van de tijd kleiner wordt. Het kan zijn dat er in uw zee van vergeten opeens kleine eilanden van herinnering opduiken. Het is ook mogelijk dat u zich plotseling alles weer herinnert. En ook is het denkbaar dat uw herinnering helemaal nooit meer terugkeert. Het probleem is: ik heb daar geen invloed op.’

   ‘Ik dacht dat er methodes bestonden om verloren herinneringen weer op te roepen?’

   ‘Alleen als ze door een psychisch traumatiserende ervaring zijn verdwenen. Niet door een schedel-hersentrauma. Kunt u zich het adres herinneren?’

   ‘Welk adres?’

   ‘Van de praktijk hier.’

   Fabio dacht na. Het wilde hem niet te binnen schieten. ‘Ik heb niet geprobeerd het te onthouden. Het stond op een briefje.’

   ‘Geheugentraining. Gebruik uw hersenen. Leer gedichten uit uw hoofd. Probeer overbodige dingen te onthouden. Lees, maak kruiswoordpuzzels, doe computerspelletjes, ga zo gauw mogelijk weer aan het werk. Hoe beter u uw grijze cellen in vorm brengt, hoe waarschijnlijker het wordt dat uw herinnering terugkeert. Rookt u?’

   Fabio schudde zijn hoofd.

   ‘Prima. Alcohol?’

   ‘Nauwelijks.’

   ‘Stopt u daar helemaal mee. Alleen al vanwege het medicijn tegen epilepsie. U moet veel slapen. Sporten. Dat is allemaal goed voor het geheugen.’

   De rest van het uur moest Fabio dingen onthouden door ze te veranderen in mentale beelden.

   ‘Beelden’, snoof Vogel, ‘de visuele input is verreweg de beste stimulans voor de hersenen. Eén beeld zegt meer dan duizend woorden, als journalist weet u dat.’

   ‘Dat zeggen onze fotografen altijd.’

   ‘En wat zegt u dan?’

   ‘Maak daar maar eens een foto van.’

   Vogel lachte met een hoge falsetstem. Fabio schrok. Hij had nooit gedacht dat deze berg vlees zoiets schrils, zoiets hoogs als die stem kon voortbrengen. ‘Die moet ik onthouden’, perste hij eruit toen hij weer kon praten, en hij maakte een aantekening.

   Na exact veertig minuten hees Vogel zich uit zijn stoel en werkte Fabio vriendelijk maar beslist de deur uit.

   ‘Tot ziens, dokter’, zei hij in de deur.

   ‘Vogel’, vulde Vogel aan. ‘Het mentale beeld van een nijlpaard.’

   ‘En de vogel?’

   ‘Zit op de kop van het nijlpaard.’