Over het boek
Michael van Praag, Jorien van den Herik en Harry van Raaij hebben het gezicht bepaald van het moderne Nederlandse topvoetbal.

Van Praag (zoon van de roemruchtige oud-preses Jaap) nam Ajax van Ton Harmsen over op een heel moeilijk moment. Door een zwartgeldaffaire draaiden technisch bestuurslid Arie van Eijden en sterspeler Søren Lerby de bak in en de club leed onder zware sancties. Ook door de steeds groter wordende financiële verschillen op internationaal niveau leek dit het einde van Ajax als Europese topclub. Tien jaar later gebeurde wat niemand voor mogelijk hield: Ajax won de Europa Cup 1 en even later ook de wereldbeker. Daarna bracht Van Praag zijn club naar de beurs en uiteindelijk liet hij een superprofessioneel voetbalinstituut achter.

Jorien van den Herik redde Feyenoord na de hcs-affaire van een zeker bankroet. Financieel en sportief, want de Rotterdammers stonden in de winterstop 1989-1990 op een elfde plaats. De Hun van Sliedrecht, zoals een van zijn bijnamen luidde, bracht geld en orde en regeerde met harde hand. Niet zonder succes. Meteen werd de knvb-beker gehaald, werd de ploeg een paar jaar later eindelijk weer eens kampioen en werd in 2002 de uefa Cup gewonnen.

Harry van Raaij pakte het speeltje van Philips begin jaren tachtig eens stevig beet en maakte er een onafhankelijke Europese topclub van. psv doet al jaren structureel mee op Europees niveau. Het stadion werd uitgebouwd en de club werd wat losser geweekt van suikeroom Philips.

De Voorzitter geeft een uniek beeld van het reilen en zeilen bij de drie Nederlandse topclubs in een sterk veranderend voetballandschap. Leo Verheul blikt met Van Praag, Van den Herik en Van Raaij terug op hun successen en tegenslagen en zoekt naar een verklaring waarom iemand voorzitter van een topclub zou willen worden.

De pers over het boek
'Vooral interessant is wat Van den Herik heeft te vertellen over zijn vertrek bij Feyenoord en de kritiek op zijn persoon. DE Grote Kale leider zweeg daarover, maar met dit boek is daar verandering in gekomen.' – Voetbal Magazine

'Leo Verheul heeft over hen een uitermate interessant boek geschreven, dat de lezer een kijkje gunt in de personen achter dit drietal en wat de voormalige voorzitters allemaal bewerkstelligd hebben.' – De Ajacied

'[…] smakelijke anekdotes en aardige inkijkjes in de persoonlijke verhoudingen.' – de Volkskrant

Over de auteur
Leo Verheul werd in 1954 in Rotterdam geboren en begon zijn journalistieke carrière in 1978 bij Het Vrije Volk. Daarna werkte hij voor Voetbal International en Panorama. Ook maakte hij verschillende televisieprogramma's en schreef hij verhalen voor Hard Gras. Verheul heeft verschillende sportboeken op zijn naam staan.

Van dezelfde auteur

Frank Rijkaard, de biografie

De non-fictienieuwsbrief

Bent u geïnteresseerd in populaire psychologie, current affairs, human interest, verhalende non-fictie of regionale geschiedenis? In deze nieuwsbrief vindt u informatie, interessante aanbiedingen, acties en extra's over alle non-fictie-uitgaven van A.W. Bruna Uitgevers.

U kunt zich aanmelden voor de nieuwsbrief via onze website www.levboeken.nl.

© 2009 Leo Verheul

Omslagontwerp

Plan B Grafimediabureau B.V., Haarlem

Omslagillustratie

Ton Boon, Haarlem

© 2009 A.W. Bruna Uitgevers B.V., Utrecht

isbn paperback 978 90 229 9600 3

isbn e-book 978 90 449 6738 8

nur 491

www.vipboeken.nl

Leo Verheul

De voorzitter

2009

Utrecht

Voorwoord

Als klein jochie liep ik aan de hand van mijn vader Het Kasteel binnen, het illustere voetbalterrein van Sparta. Mijn vader was oud-speler en kende iedereen. En iedereen die hij kende, groette hij ook en sprak hij even aan. Dit tot vervelens toe. Als we, in mijn beleving duurde dat weken, eindelijk de tribune hadden bereikt, was de wedstrijd al bijna begonnen en de voetbalmars in elk geval afgelopen. Zo irritant.

We hadden een plek op de eerste rij van de oude hoofdtribune op de nummers 326 en 327, een stukje vóór het bordes in het midden waar het bestuur zat. Aan de balustrade voor mij zat een hekje dat op gezette tijden dicht moest om te voorkomen dat mensen tot het einde doorliepen en het uitzicht van de laag gezeten toeschouwers belemmerden terwijl ze gewoon heel simpel een eerdere trap konden nemen.

En dat sluiten van dat hekje was mijn taak. Ik lette niet alleen op de wedstrijd, maar ook goed op of de mensen vlak vóór rust als eerste wilden gaan plassen of een kroketje wilden gaan halen. Bij Sparta, dat in mijn eerste seizoen als fan, 1961/1962, heel slecht speelde, verkochten ze destijds speciale kroketten tegen de zenuwen, de zogeheten zenuwenkroketten zoals de verkopers hun cliëntèle toeschreeuwden.

Dat vond ik prima, als hun klantjes maar wel de goede trap namen en niet het kijkplezier van andere toeschouwers bedierven. Ik kweet me als jongetje van zeven jaar fanatiek van mijn taak. Er hoefde vanaf minuut 35 maar iets te bewegen ter linkerzijde of ik was al opgesprongen om het hekje dicht te doen om zo de vaart der volkeren de juiste loop te geven.

Soms echter kon ik dat belangrijke werk niet verrichten. Als het héél spannend was, kwam er vanaf het bordes een man aangedribbeld die in mijn gedachten verschrikkelijk oud was. Veruit de oudste man van Sparta. Hij heette Jan Salters en was de voorzitter van de club. In het voorbijgaan – bij zijn nadering durfde ik het hekje natuurlijk niet dicht te doen – greep hij mijn hand en troonde me mee.

Eerst naar de Ridderzaal, beneden in Het Kasteel, waar de voorzitter dan even naar de wc ging en ik van hem een flesje limonade mocht bestellen. Daarna posteerden we ons achter het doel. Ik kan me uit dat seizoen een thuiswedstrijd tegen Blauw Wit herinneren. Sparta was de gevarenzone angstig dicht genaderd en mocht niet verliezen, maar onderging bevend en haperend de ene na de andere aanvalsgolf van de Amsterdammers.

Andries van Dijk, prachtig uitgedost in een door zijn grootmoeder gebreide grijze trui, een witte broek en lichtgroene kousen, ranselde vooralsnog de ballen uit zijn doel, maar de druk werd steeds groter. De voorzitter naast me begon steeds meer te huppelen en zelfs te ijsberen. Ik kreeg met hem te doen.

Hij was de grote baas en natuurlijk hoogstpersoonlijk verantwoordelijk voor wat er hier gebeurde. Hij had het niet makkelijk. Om de haverklap kon hij het niet langer aanzien en dook dan eventjes de Ridderzaal in. Ik durfde hem niet te vragen waarom hij in hemelsnaam voorzitter was geworden, maar om hem een beetje af te leiden, wilde ik wel van hem weten hoe hij voorzitter was geworden. ‘Maakte u de meeste goals vroeger?’ vroeg ik hem in mijn argeloosheid.

Hij moest erom lachen, het was me gelukt voor een momentje de spanning te breken. ‘Nee hoor, knul,’ grinnikte meneer Salters, ‘ik trapte nog geen deuk in een pakje boter. Daarom ben ik ook voorzitter geworden. Daar word je voor geboren.’ Nu pas kreeg ik echt medelijden met hem. De stakker kon niet voetballen en was van ellende dit maar gaan doen. Dat het geen lolletje was om die hoogste functie te bekleden was me inmiddels wel duidelijk geworden.

Sparta hield Blauw Wit keurig op 0-0 en eindigde in de competitie na een goede eindsprint toch nog veilig in de middenmoot. Blauw Wit, met in de gelederen Barry Hughes, Martin Koeman en Erwin Sparendam (een van de eerste gekleurde spelers in de vaderlandse competitie) werd derde. Achter Feyenoord en psv en vóór Ajax. Maar met meneer Salters ging het van kwaad tot erger.

Hij hield het ook niet lang meer vol. Een paar jaar later, in 1965 om precies te zijn, werd hij opgevolgd door doctorandus Cor van Rijn. Hem kende ik uit de bestuurskamer als ik me daar in het zog van mijn vader tussen al die gewichtige mannen wrong en probeerde, zo onzichtbaar als maar mogelijk, zo’n zenuwenkroketje van tafel te graaien.

Drs. Cor van Rijn was (en is dat gelukkig nog steeds) een man met een in verhouding tot zijn lichaam verschrikkelijk groot hoofd. Hij kon natuurlijk ook geen deuk in een pakje boter schoppen maar moest onmenselijk hard hebben kunnen koppen en barstte van het intellect, dat kon je zo wel zien. In mijn optiek was hij de ideale voorzitter.

Maar dat viel tegen, want de glorietijd ging onder Van Rijn definitief voorbij. Na in 1959 kampioen te zijn geworden, was Sparta in 1963 opnieuw ongenaakbaar op de titel afgestevend tot steunpilaar Hans de Koning niet ver voor het einde zijn been brak. Meedoen om de hoofdprijs konden we onder Van Rijn wel vergeten. Hoeveel tijd de man ook, geheel belangeloos, in de club stak – en ik leerde beseffen dat dit héél, héél veel tijd was – het ging steeds slechter.

Nadat hij ook nog eens hoogstpersoonlijk een gigantisch gedrocht van een tribune aan de overkant van de oude overdekte had verzonnen en daarmee het laatste beetje sfeer vergalde, heb ik eens iemand uit het publiek bij zijn voorbijschrijden (want zo bewoog drs. Cor van Rijn zich voort) horen roepen dat hij de nagel aan Sparta’s doodskist was. Daar doe je het dan allemaal voor.

Jaren later heb ik als journalist van heel nabij de werken gevolgd van Harry van Raaij, Jorien van den Herik en Michael van Praag. Zij stonden aan het roer bij respectievelijk psv, Feyenoord en Ajax, ook wel de Top Drie genaamd, hoewel dat enige jaren na hun vertrek een anachronisme is geworden. Drie voorzitters die hun club op de een of andere manier uit het slop haalden en naar grote successen leidden, maar alle drie – de een in meerdere mate dan de ander – geschonden uit de strijd kwamen.

Harry van Raaij werd binnen en buiten psv zowat doodgeknuffeld. Maar hij had zijn hielen nog niet gelicht of hij kreeg karrenvrachten stront over zich heen. Jorien van den Herik kon in zijn laatste maanden bij Feyenoord voor zijn eigen veiligheid maar beter wegblijven uit De Kuip en vertrok met pek en veren. Michael van Praag werd het meest gespaard, maar kreeg in de laatste paar jaar van zijn voorzitterschap bij Ajax ook ladingen kritiek te verwerken.

Jorien van den Herik redde begin jaren negentig zijn club van een bankroet en leidde Feyenoord in 2002 naar het behalen van de uefa Cup. Voor het eerst in bijna dertig jaar hadden de Rotterdammers eindelijk weer eens een Europese beker in de prijzenkast, een wapenfeit waarop niemand meer had gerekend.

Ajax stond na een belastingschandaal ook aan de rand van de afgrond toen Michael van Praag in 1989 aantrad. In 1995 werd de Champions League gewonnen en de wereldbeker, ook iets wat we inmiddels voor onmogelijk hadden gehouden. Aan het einde van zijn heerschappij kreeg Van Praag het verwijt dat hij de ziel van de club had verkocht en Ajax had verbannen naar een snelkookpan (de Amsterdam ArenA).

psv ging, ondanks het binnenhalen van enige landstitels, tot niet zo lang geleden door voor een provincieclub. Harry van Raaij verloste in nauwe samenwerking met zijn protegé Guus Hiddink de Eindhovenaren van hun minderwaardigheidscomplex en zette psv op de wereldkaart. Hij maakte van de vaak uitgelachen FC Gloeilamp een internationaal gerespecteerd bedrijf.

Ook dat hebben ze alle drie gemeen: zij stonden aan het roer van de Nederlandse voetbaltop in een kantelend tijdperk. Door de modernisering van het voetbal, die zich in razend tempo voltrok (nieuwe stadions, uitbreiding en professionalisering van de clubleiding en voortsnellende commercie) gaven zij een nieuw smoel aan hun club en vervulden daarin een voortrekkersrol vergeleken bij de rest van voetballend Nederland.

Geheel pro deo staken zij de beste tijd van hun leven in deze speeltjes van het volk en kregen uiteindelijk stank voor dank. Hoe gek moet je zijn om dat te willen? Word je als voorzitter geboren? Hoe zien de levens van dit soort mannen eruit? Waar komen ze vandaan? Waar groeien ze in hemelsnaam op?

En belangrijker: wat is er nou uiteindelijk leuk aan geweest...? Hebben ze, nu het allemaal voorbij is en bezonken, geen spijt als haren op hun hoofd dat ze hun levens zo hebben vergooid? Deze vragen en de herinnering aan meneer Salters bewogen me ertoe dit boek te schrijven.

Nog niet zo lang geleden sprak ik drs. Cor van Rijn trouwens weer eens. Hij vertelde me de ware reden van het zenuwachtige geschuifel van zijn voorganger richting Ridderzaal. Meneer Salters had het zwaar aan zijn prostaat gehad.

Pfff... het is de charme van het ouder worden. Steeds opnieuw wordt er een stukje romantiek uit je vroege jeugd de grond in geboord. Net zo prettig als je, vaak tientallen jaren na dato, van een jeugdvriendinnetje hoort dat ze eigenlijk met je liep omdat ze indertijd zo verliefd was op je iets oudere broer.

Toch is het maar goed dat ik het destijds niet geweten heb van meneer Salters, want anders had ook nog de gedachte wortel geschoten dat je het als voorzitter onvermijdelijk aan je piemel krijgt. Ik heb het bij Harry, Jorien en Michael voor de zekerheid nog even nagevraagd, maar het is niet zo. Je krijgt het van het voorzitterschap van een voetbalclub niet aan je piemel. Zo erg is het nou ook weer niet.

1

Redders in nood

Wordt iemand als voorzitter geboren? Als je de levensverhalen bekijkt van Harry van Raaij, Jorien van den Herik en Michael van Praag zou je eerder denken dat de eerste in de wieg was gelegd om paus te worden, de tweede geknipt was als oppositieleider in de Tweede Kamer en de derde alles in zich had om een artiest van (nationaal) formaat te worden.

Wie hen naast elkaar legt denkt meteen de grote verschillen te zien en dan bedoel ik niet alleen in fysiek opzicht. De drie ex-voorzitters van psv, Feyenoord en Ajax zijn ogenschijnlijk totaal verschillende persoonlijkheden. Harry van Raaij, de aaibare, diplomatieke en sluwe Brabantse bourgondiër, die als het moest keihard was maar vooral behendig bleek in het geruisloos omzeilen van gevaarlijke klippen. ‘Van Raaij wordt door iedereen gemogen,’ zei Van den Herik ooit over zijn collega, ‘iets wat ik nooit zal bereiken...’

Diezelfde Jorien van den Herik onthult in dit boek in zijn jonge jaren nog even politieke ambities te hebben gekoesterd (D66) en vertelt ook nog stakingsleider te zijn geweest. Geen voetbalkenner zal moeite hoeven te doen om zich Van den Herik in die hoedanigheid voor te stellen. Op de barricaden. Het is de straatvechter ten voeten uit. Maar wie de geboren Sliedrechter echt kent, ziet ook de menselijke en de kwetsbare kant. Hoewel u zich van dat laatste aspect in Van den Heriks karakter niet te veel moet voorstellen. De man, die zijn beste jaren aan Feyenoord gaf, is gewoon hard. Voor anderen. En voor zichzelf. Maar wie zijn vertrouwen wint, heeft in hem een vriend voor het leven.

De jongste van het trio dat het moderne clubvoetbal smoel gaf, Michael van Praag, is vaak een charmeur genoemd. Sommige voetbalanalisten noemden hem soms zelfs glad. In Nederland is men er meester in om mensen in een hokje te stoppen. Voorbijgegaan wordt aan het feit dat Michael van Praag in 1989 precies de geschikte man was om de gevallen Griekse god weer overeind te helpen.

Dat hebben deze Drie Groten uit de vaderlandse clubgeschiedenis met elkaar gemeen: op een bepaald moment wierpen ze zich bij psv, Feyenoord of Ajax op als redder in de nood, zetten de boel weer op het juiste spoor en hadden – in een kantelend tijdsbeeld en ieder op geheel eigen wijze – een groot aandeel in de ontwikkeling van het moderne voetbal. Laat u in dit boek leiden over de wegen waarlangs Van Raaij, Van den Herik en Van Praag hun bestemming bereikten en langs wat ze zoal op hun pad tegenkwamen.

Toen ik hen – met echtgenotes – in mei 2009 in Utrecht bij elkaar trommelde voor een hernieuwde ontmoeting en exquisiet etentje, wilde ik weten of ze na alle stank voor dank die ze de laatste jaren over zich heen kregen, ooit spijt hadden van hun jarenlange opofferingen. ‘Geen seconde,’ klonk het in koor. Ze hadden het nooit willen missen. Alle drie kregen ze een vergrote afbeelding van de prachtige cover van dit boek cadeau.

Michael van Praag zag daar wel symboliek in. ‘De cynicus zal zeggen: de voorzitters zitten aan één stang en praten dezelfde taal omdat een ander hen bedient en ze dus alle drie dezelfde kant op draaien. Je moet het echter vertalen in die zin dat deze drie voorzitters gelijke inzichten hadden en daar daadkrachtig en eensgezind mee omgingen. Ik hoop dat dit laatste ook in het boek is terug te vinden.’

Het drietal had en heeft veel meer gemeen dan menigeen kon vermoeden. Er zijn, naast flinke verschillen, opmerkelijke raakvlakken. Van den Herik en Van Praag waren in hun jongensjaren hoogbegaafd en sloegen in en na hun puberteit volledig los. Pas na hun tijd in militaire dienst vonden ze hun richting. Van Raaij, van jongs af aan een toonbeeld van vlijt, twijfelde heel eventjes daadwerkelijk of hij zijn roeping zou volgen om priester te worden. Maar nadat hij een gesprek tussen zijn ouders had opgevangen zag hij daar definitief van af en wist hij al vóór zijn puberteit wat zijn bestemming zou worden en handelde daar ook naar.