Over het boek

‘Ik had misschien een gewone vrouw kunnen worden, maar zo is het niet gelopen. Op mijn veertiende vermoordde ik voor het eerst een man. Sindsdien kon ik er niet meer mee ophouden.’

Judith, Liesbeth en Carol Marner worden door hun grootmoeder opgevoed, omdat hun moeder niet in staat is voor hen te zorgen. Liesbeth wordt vroedvrouw, Judith fotografe en Carol een gedesillusioneerde alcoholiste. Maar wie van hen drieën maakt er een gewoonte van mannen te vermoorden?

Roodkapje is een beangstigende psychologische thriller die zich afspeelt tegen een idyllische achtergrond van sneeuw en ijs.

De pers over de auteur/het boek

‘Unni Lindell roept een beklemmende sfeer op. Haar grote kracht ligt in haar schrijfstijl, in de manier waarop ze gevoelens en gedachten verwoordt.’ – Crimezone.nl

‘Roodkapje is een beangstigende psychologische thriller, geschreven door een van de beste Noorse schrijfsters, Unni Lindell. in Noorwegen en de andere Scandinavische landen is haar werk voortdurend op de bestsellerlijsten te vinden. Internationaal heeft Unni Lindell zich een miljoenenpubliek verworven.’ – Trendstyle.nl

‘Beklemmende, boeiende, goedgeschreven psychologische thriller over trauma’s en familiegeheimen met mooie karaktertekeningen en een intrigerend plot, die zich afspeelt tegen de achtergrond van sneeuw en ijs in Noorwegen en IJsland.’ – NBD Biblion

Over de auteur

Unni Lindell (1957) woont in Oslo. Ze schreef meer dan twintig romans en jeugdboeken. Zowel Het dertiende sterrenbeeld als Dromenvanger en De rouwmantel kregen vier sterren in VN’s Detective & Thrillergids. In Noorwegen en andere Scandinavische landen is het werk van Unni Lindell voortdurend op de bestsellerlijsten te vinden. Internationaal heeft Lindell zich een miljoenenpubliek verworven.

Van dezelfde auteur

Nachtzuster

Zwanenmeer

Het dertiende sterrenbeeld

Dromenvanger

De Rouwmantel

Wilt u op de hoogte worden gehouden van de literaire thrillers en romans van uitgeverij Signatuur? Meldt u zich dan aan voor de literaire nieuwsbrief bij uitgeverij Signatuur via de website, www.uitgeverijsignatuur.nl

Colofon

© 2004 Unni Lindell

Oorspronkelijke titel: Rødhette

Vertaling: Carla Joustra en Ingrid Hilwerda, via het Scandinavisch Vertaal- en Informatiebureau Nederland

© 2007 uitgeverij Signatuur, Utrecht

Alle rechten voorbehouden.

Omslagontwerp: Wil Immink Design

Typografie: Pre Press B.V., Zeist

isbn paperback 978 90 5672 252 4

isbn e-book 978 90 449 6747 0

nur 305

Unni Lindell

Roodkapje

Vertaald door Carla Joustra en Ingrid Hilwerda

2011

Pas op Wolf!!!

Roodkapje neemt je te grazen!

(Graffiti geschreven op een muur)

Het kleine meisje liep op het pad langs de rand met bloemen. De zon, die in dit jaargetijde helemaal niet onderging, hing als een geel, brandend oog boven haar. Op de bergtoppen waren witte sneeuwvlekken te zien. Het was een mooie dag. In de verte blafte een hond. Op haar rode jurk zaten vlekken van modder en room. Aan haar voeten droeg ze kleine schoenen. Ze moest naar de boom. De boom die praatte, als je je oor tegen de stam legde en luisterde. Die was van haar en haar zussen, maar vandaag wilde ze alleen gaan. Dat had ze nog nooit eerder gedaan, want oma wilde niet dat ze alleen naar het bos ging.

Ze stond stil om een bloem te plukken. Ze werd verdrietig toen ze zag dat ze ook de wortel had geplukt. Ze wist dat de wortels moesten blijven zitten, zodat de bloem elk jaar een nieuw leven kreeg.

Ze dacht aan een eekhoorn die ze een paar dagen geleden had gezien, toen ze hier met haar zus was. De eekhoorn was met een golvende staart in het bos verdwenen.

Wie een eekhoorn had, dacht ze. Wie een poesje of een hondje had. Of een lief tijgerjong of de blauwe poppenwagen die in de etalage van de speelgoedwinkel stond naast bioscoop Focus in de stad.

De stilte in het bos was samengesteld uit gele en groene geluiden. IJle geluiden, van bladeren en snaveltjes.

Ze keek naar de gouden zonnevlekken die heel hoog daarboven door het bladerdek vlogen. Op de grond in het bos werden het onregelmatige gouden ringen. Het rook zo lekker. De wereld was net zo groot als dit bos, en net zo licht en mooi. En ze proefde nog steeds de smaak van aardbeien in haar mond.

De hardloper ging harder rennen toen hij op het pad kwam. Elke keer dat zijn sportschoenen de grond raakten, klonk het als een holle dreun, alsof er geheime kamertjes onder de aangestampte grond waren. De hardloper was groot en krachtig gebouwd.

(Zodra, over een minuut en drieënveertig seconden, zou hij het kind door de bomen zien. Dan zou hij stilstaan en omdat hij zo moe was, zou hij zijn handen op zijn knieën leggen en uitblazen.)

Hij was nat van het zweet langs zijn haargrens in zijn nek en onder zijn armen. Het zweet liep in zijn ogen. Hij tilde zijn hand op en veegde het weg. Toen hief hij zijn hoofd op en keek naar het meisje. Terwijl hij zo stond, kreeg hij een slechte gedachte.

Het meisje had hem nog niet gezien. Ze was aan het zingen. Ze zat op haar knieën bij de witte margrieten. Toen ging ze weer staan en ze streek het haar uit haar ogen.

De hardloper voelde dat er iets anders de overhand nam, iets zwarts en gevaarlijks. Kleine meisjes moeten niet alleen het bos ingaan.

Zijn hartslag werd niet langzamer terwijl hij daar stond uit te rusten, hij werd sneller.

De hardloper ging rechtop staan.

Zijn hart klopte net zo snel als eerst, maar het klopte op een andere manier.

Hij wist dat het bos zou zwijgen.

Lief nachtboek,

Het is 29 december 1998. Belachelijk om weer in mijn nachtboek van vroeger te schrijven, maar ik heb een beetje te veel gedronken. Ik was veertien jaar toen ik de eerste man vermoordde, daarna kon ik niet meer stoppen. Ik begreep eigenlijk niet dat ik met moorden bezig was, totdat ik de derde pakte toen ik 21 was, maar ik loop het niet te analyseren en denk er niet zoveel aan. Het is gewoon zo gegaan en gelukkig kun je niet aan de buitenkant van een vrouw zien wie zij is.

Mijn oom, Olaf, was de eerste die ik vermoordde. Olaf met zijn vissenogen en dikke buik. Hij overleed op 26 december, de kerst voor mijn confirmatie.

Toen ik de deur opendeed van de kamer waar hij lag, veranderde alles. Hij werd plotseling de vreemde man in het bos. Ik raakte in paniek. Het was net alsof mijn hoofd versplinterde. Alsof al mijn masculiene, agressieve, slechte, intense gevoelens naar buiten kwamen.

Ik herinnerde me plotseling mijn in stukken gescheurde jurk en geschaafde armen. Het hart dat in mijn oren bonkte, de steentjes die zich door mijn sokken boorden en onder mijn voetzolen vast kwamen te zitten. Die keer langgeleden toen ik het kleine bos inliep, was ik nergens bang voor, maar toen ik er weer uitliep, was ik bang voor alles. Dat was de eerste keer dat ik een slechte man ontmoette. Er zijn veel slechte mannen in de wereld. Er bestaan ook een paar slechte meisjes.

Het meest opvallende gevoel nadat ik deze mensen van het leven had beroofd, is het gevoel van heerschappij, macht en vertrouwdheid. En ik voel geluk. Stel je voor, geluk. Ik heb een rust gevoeld. Alles klopte en is op zijn plek gevallen. Dingen zijn plotseling hersteld, in elk geval voor even. Dat wordt omnipotentie genoemd. Ik heb erover gelezen. Ik hield niet van alle beschrijvingen van mij in dat proefschrift. Hij schreef dat ik aan een extreme vorm van ontkenning en egocentriciteit leed, waarbij de eisen van de buitenwereld werden afgewezen als irrelevant. Dat is geworteld in het zoeken naar het onderdrukken van angst, paniek en minderwaardigheidsgevoel, schreef hij. Het ging erom zich te stabiliseren. Iets wat alleen kon worden bereikt door het controle- en machtsgevoel te herstellen. Omnipotentie dus, maar dat is slechts een woord, en woorden zijn niet gevaarlijk.

Toch ben ik een mens. Wanneer het gevoel van bevrijding is afgenomen, komt de gerafelde angst. Wit en koud langs je ruggengraat. Bruin als een steen in je maag. De dagen nadat ik oom Olaf had vermoord, zijn niet helder, ik herinner me alleen dat het kerst was en dat ik doorzichtig als glas was. Dat mijn gedachten een witte zuil tegen een zwart kleed waren. Dat het ijskoud was en dat de constante winterduisternis mij omringde. De duisternis bestond uit zwarte gaten in de vitrages. Zwarte ogen die me vanbuiten aankeken. De muren kraakten een beetje, alsof er iemand binnen was die eruit wilde. De meubels leken vreemd, de geur in de kamers was anders. De stilte in het huis, het koude lamplicht. Jee, ik weet het allemaal nog goed.

Toen ik in de meisjeskamer was en de dunne gordijnen aan de kant schoof en naar buiten staarde naar de zwakke sterren aan de hemel, wit, bijna doorzichtig als vingerafdrukken op glas, had ik op een moment, een gevaarlijk moment, bijna aan oma Berit verteld wat ik had gedaan. Maar toen kwam er bezoek, mensen die praatten met zachte stemmen. Er kwamen de hele tijd nieuwe mensen. Dat heeft me gered.

De oude staande klok tikte en tikte, en sloeg elk heel en halfuur met een zwaar geluid.

Zelf zat ik stokstijf in opa’s zwarte schommelstoel en ik had ijskoude voeten. Oma zei dat er veel manieren waren om te reageren en dat ik geen slecht geweten moest hebben dat ik niet huilde. Dat had ik immers ook niet. Mijn zussen huilden wel.

Ik wilde natuurlijk niet naar de gevangenis of een kindertehuis. Ik wist dat slechte kinderen in een kindertehuis konden komen. Het liefst wilde ik dat alles weer normaal werd. Dat werd het ook, na een tijdje.

Vorst

(sneeuw)

(aurora borealis)

(wind)

(sneeuw)

Sneeuw kan hoog boven als regen beginnen en onderweg naar beneden bevriezen. Het kan weer smelten, voordat het de grond raakt. Het kan aan komen waaien over de bergruggen, of gaan liggen in onregelmatige hopen. Droge sneeuw die over de grond vliegt, wordt veranderd in kleine partikels en samengepakt tot opeengehoopte sneeuw en overhangende sneeuwmassa’s. Onder een microscoop zijn sneeuwvlokken als ijssterretjes die lijken op parelstukjes.

Vooral in de herfst, voordat die echt is gekomen om te blijven, hoopt de sneeuw zich soms op in greppels en langs de bosrand. Dat de sneeuw wit lijkt, heeft met het zonlicht te maken. De sneeuw is wit, omdat al het zichtbare licht van de zonnestralen wordt geabsorbeerd en gereflecteerd. In de koude periode zijn de kleuren abstract. De winter is een gierig jaargetijde.

Carol Marner doet de lamp op de vensterbank aan. Het is zaterdag 22 december 2003. Het is iets na tweeën in de middag en op dit tijdstip wordt het doorgaans in alle Noorse dorpjes stiller. De sneeuwhopen langs de kant van de weg hebben donkerblauwe randen. Het gierige daglicht, voorzover het rond het middaguur zichtbaar is, heeft zich teruggetrokken en de duisternis kleurt het landschap weer zwart. Het is ijskoud. De weinige straatlantaarns die er zijn, branden de hele dag, maar één is er kapot. Het licht flikkert af en toe voordat het aangaat en vervolgens weer verdwijnt. De herhaaldelijke pogingen van het licht om te gaan branden, zijn irritant. De motor van een sneeuwruimer ronkt monotoon. Hij eet de koude sneeuw voor een garage hongerig op en spuugt de zware massa in een dikke witte straal uit.

Als Carol Marner naar de keuken loopt, valt haar oog op haar gezicht in de spiegel in de gang. Ze loopt er eerst langs, maar staat dan stil en loopt weer terug. Ze tilt automatisch haar ene hand op en beweegt die snel door haar kortgeknipte zwarte haar. Haar spiegelbeeld staart terug vanaf het ovale oppervlak van geslepen glas. Het zilver is bruingevlekt van ouderdom. In de spiegel ziet ze de foto die aan de muur achter haar hangt, genomen toen ze een jaar of drie was. Ze is de jongste, ze is de donkerste. Haar twee oudere zussen zien er bijna hetzelfde uit. Maar nu niet meer. Lisbet en Judith zijn heel verschillend als volwassenen. Hoewel de foto zwartwit is, weet Carol wat voor kleuren de verschillende jurken hebben. Ze kan het zich niet zelf herinneren, maar haar zussen hebben erover gepraat. Rood, blauw en geel. Ze hadden in de regel ieder hun vaste kleur. Carol kon zich herinneren dat haar lievelingskleur eigenlijk roze was, maar oma zei dat roze voor baby’s was. Carol wist dat dat niet waar was, want de buurmeisjes droegen roze jurken.

Carol is mager en heeft bijna geen borsten, maar ze draagt een bh die haar wat extra geeft. De wallen onder haar ogen variëren van dag tot dag. Soms heeft ze een opgezet gezicht wanneer ze ‘s ochtends wakker wordt. Tegen alle verwachtingen in heeft ze juist nu een baan gekregen in de winkel op de benedenverdieping en het gaat haar prima af. Ze weet echter niet hoelang ze haar daar willen hebben. Voorlopig heeft ze nog helemaal niets gestolen.

Ze lijkt niet op haar zussen, ze is bang om te laten zien dat ze kwaad of boos of bang is. Maar ze zit in een goede periode. Ze vindt dat die andere twee zich in een vreemde symbiose bevinden. Wanneer de een afwijzend of boos is, wordt de ander bang en onzeker. Wanneer de eerste weer vriendelijk is, doet de ander afwijzend en moeilijk. Het voelt eenzaam om erbuiten te staan, maar Carol heeft de kracht niet om zich erin te mengen.

Nu loopt ze naar het raam, zet het wijd open en zet twee boeken op de boekenplank weer recht. Ze kijkt naar al het wit. Ze heeft al een aantal uren onrustig door de woning gelopen.

Haar zussen klagen altijd over de sigarettengeur. Die is in de lambrisering gaan zitten. De kou zet zich in haar vast. De ijskoude zeelucht vult de kamer. Carol buigt zich voorover en ziet dat de rijp als een witte baard op de buitenmuren ligt. Ze steekt een sigaret op en blaast de rook de kou in, maar elke keer dat ze een haal neemt, keert ze zich om de kamer in.

Carol is zenuwachtig om haar zussen te zien, die elk moment kunnen komen. Judith komt helemaal uit Oslo in haar nieuwe auto, terwijl Lisbet maar dertig kilometer vanaf het ziekenhuis in Tromsø hoeft te rijden.

Over twee dagen is het kerstavond. Judith logeert normaalgesproken bij Lisbet in de mooie, vrijstaande woning, maar dit jaar hebben beiden gezegd dat ze thuis bij Carol wilden komen.

Ze heeft zowel de wanden in de woonkamer als de gordijnen en de meubels laten stikken in de rook en keer op keer zoekt ze de vernedering, of het nu in sociale relaties is of wanneer ze alleen door de straten van Tromsø loopt op zoek naar iemand die ze kent, iemand van wie ze iets kan bietsen. Ze is opgepakt voor winkeldiefstal en verwaarlozing van haar zoon. Ze is ontmaskerd als receptenvervalser en zakkenroller. Ze heeft overnacht in de ontnuchteringscel op het politiebureau en is op eindhaltes uit de bus gegooid. Maar eigenlijk is ze trots. En koppig.

Carol doet het raam dicht en loopt naar de keuken, waar ze aardappelen begint te schillen. Ze legt ze in een pan met koud water zodat ze niet zullen verkleuren.

Lisbet, die verloskundige is, neemt afstand van alles wat ongezond is, hoewel Carol zich vaag meent te herinneren dat ze haar soms met een sigaret op een feestje heeft gezien, maar dat is weliswaar lang geleden. “Je zus is zo schoon dat ze naar chloor ruikt”, zei haar oma toen ze klein waren. Zo is Lisbet nog steeds. Ze heeft smalle, verzorgde handen met schone, glimmende nagels. Ze heeft dik, blond, recht geknipt haar en discrete lippenstift en precies genoeg oogschaduw. Koel is een beschrijving die goed bij haar past. Carol weet dat haar zus een goede verloskundige is. Zelf beviel Carol van haar zoon onder het strenge commando van een oude furie, toen ze nog maar zeventien jaar was. Carol was een klein meisje en de pijnscheuten gierden als een zaagblad door haar lichaam. Ze kan zich herinneren dat ze ondanks alles voelde dat ze in bekwame, maar vijandelijke handen was.

Ze werpt een blik op de scheve thermometer die aan het raamkozijn is vastgeschroefd. Het is buiten negentien graden onder nul. Iedereen weet dat Carol niet in staat is om kerstavond te organiseren. Kerstavond is het meesterwerk van Lisbet, met kerstmannetjes en engeltjes en rode harten in de ramen. En schone, gestreken tafellakens; een perfect kerstmaal en zilveren lepeltjes om je koffie mee te roeren. Carol voelt de angstige onrust al in haar buik. Ze moet een halve fles met sterkedrank meenemen en ergens verstoppen, als een geheim depot. Misschien in haar jas in de garderobekast of in haar laarzen of in het handdoekenkastje in de badkamer. Uiteraard hoopt iedereen dat ze zich netjes zal gedragen. Je netjes gedragen betekent dat je rustig moet zijn en helemaal nuchter, geen moppen moet vertellen en niet moet beginnen te huilen. Ze vraagt zich af of Judith ook dit jaar Willy wil ophalen, de zoon van Carol die volwassen is geworden. Hij woont niet meer in een pleeggezin, maar heeft een kamer in Tromsø gekregen van de gemeente. Zonder hem wordt het geen kerst.

Het geluid van de radiatoren klinkt plotseling als zuchtjes in de koude woning. Zouden ze haar eten lekker vinden? Ze tilt haar ene hand op naar haar keel en voelt hoe het bloed door haar aders klopt. Ze loopt naar het raam en verbergt haar gezicht in de gordijnen. Die ruiken ook naar stilte en de stilte verspreidt zich in haar als gif. Misschien moet ze toch een valium nemen voordat haar zussen komen.

Judith Marner is bijna bij Engelsvågen. Op het dak van de kerk ligt sneeuw en de kerk wordt verlicht. Ze rijdt langs de fabriek die in gebruik is genomen door een bedrijf in landbouwbenodigdheden, langs het benzinestation met het schelle licht en het vervallen huis waar Virak vroeger een café en een snoepwinkel had. Gemoedelijke, dikke Virak Karlsen, die altijd lachte en glimlachte en hun gratis dropjes gaf.

Judith slaat af bij het lichtgroene dorpshuis en rijdt het weggetje op dat leidt langs het huis waar ze samen met haar zussen is opgegroeid. De weg is bijna niet veranderd, maar de heggen en bomen zijn een beetje hoger geworden. Maar in het hoge noorden groeit bijna niets echt snel.

Toen ze klein waren, hadden de zussen een boom in het bos die van hen was. Ze klommen helemaal naar boven en gingen op de een na hoogste tak zitten. Het was eigenlijk niet zo hoog, maar voor hen leek het hoog. Het was net of ze alles aan konden raken, als ze boven in de boom zaten: de wind, de wolken en de maan die ook overdag aan de hemel stond. Ze herinnert zich hoe ze hun oor tegen de stam legden om naar het donkere hart van de boom te luisteren. Ze herinnert zich hoe de boom ritselde in de zomer, hoe hij hysterisch huilde als het regende en hoe hij in de winter sneeuw droeg als een witte pels.

Het is bijna 27 uur geleden sinds Judith in Oslo begon. Eén nacht heeft ze doorgebracht in een hotel, in Mosjøen, verder heeft ze af en toe een hazenslaapje gedaan, maar het wordt snel koud als je de motor uitzet. Bij een aantal bergpassen stond ze in een file; als de sneeuw over de weg werd geblazen, kon je doodvriezen in je auto. Grote sneeuwruimers waren hard aan het werk om de passen berijdbaar te houden. Ergens was een lawine geweest. Bij Saltberg stond ze een heel uur te wachten, maar verder was de reis goed verlopen.

Bij het zien van de twee kleine verlichte ramen in het oude huis van oma Berit krijgt ze een diep weemoedig gevoel. Het beton van de trap voor de voordeur begint af te brokkelen. De witte verf is afgebladderd aan de nok en langs de muur achter de dakgoot. Hoewel het al een aantal jaren geleden is dat hun oma naar het verpleeghuis verhuisde en het huis werd verhuurd, is zij nog steeds de eigenaresse. Nu woont Michelle Tangen er met haar man. Zo noemden ze hen altijd toen ze klein waren, Michelle Tangen en haar man. Misschien omdat zij uit Engeland komt, terwijl Reidar Tangen al zijn hele leven in Engelsvågen woont. Saaie Reidar, altijd met zijn gebreide truien, houdt van bloemen en heeft een kleine broeikas in de hoek van de tuin gebouwd. Nu zijn de glasplaten van het dak en de wanden bedekt met ijs en rijp.

Een van de drie poezen van Michelle zit op de vensterbank haar poot te likken. Judith ziet het zwarte silhouet achter de vitrage, als ze langsrijdt. Het licht van het raam ligt als een geel vierkant in de sneeuw buiten en de poes is duidelijk afgetekend in de ene hoek. Vroeger woonden Michelle en Reidar in het woningblok achter de fabriek, waar Judith, Lisbet en Carol heel lang geleden ook samen met hun moeder woonden. Oom Olaf had er ook een klein appartement.

Het was elke keer geweldig als Michelle Tangen langskwam met de dikke, Engelse postordercatalogussen met daarin dames en mooie jurken. Ze had moeder Berit een keer een roze spons gegeven. Judith, Lisbet en Carol lagen altijd op de vloer de papieren dames uit de catalogussen te knippen, toen ze klein waren.

Judith herinnert zich het geluid van de schaartjes die zich door het papier vraten. Het was een zacht, veilig geluid. Ze herinnert zich ook hoe de papieren dames op een rij lagen in hun kanten ondergoed, jurken met mantels, turkooizen en roze tops en nauwe, zwarte broeken. Ze hadden altijd een kleine knik in hun heupen, hun goedgevormde benen in fraaie schoenen stijf naast elkaar. En de mannen met hun hawaïhemden en gel in hun haar. Ze kan zich de geur in de kamer herinneren, de geur van een warme winterkamer. En de zekerheid dat buiten de rijp op de planken zat, alsof de kou zich met zijn witte tanden in de wanden had vastgebeten. En in de keuken was moeder Berit altijd bezig iets te bakken. Ze herinnert zich het gevoel dat haar niets gevaarlijks kon overkomen.

In de catalogussen stonden ook gordijnen en kleden, handdoeken en beddengoed. Alles van goede, Engelse kwaliteit. De gordijnen werden uitgeknipt en met behulp van spuug op de binnenkant van kartonnen dozen geplakt. Zo kregen de papieren mensen huizen om in te wonen en kamers om in te verblijven. De kleren werden met paperclips vastgemaakt aan de papieren dameslichamen.

Judith rijdt honderd meter verder, slaat af en parkeert haar nieuwe Volvo voor de kleine winkel waar Carol boven woont. Een geel papieren bord met de kiloprijs van spareribs staat op een statief bij de voordeur. In de verlichte etalage zijn de etenswaren versierd met zilveren glitters en Noorse vlaggen.

Ze ziet de oude Sivander in zijn grote jas over het terrein lopen. Hij is lang en mager, bijna vel over been, en hij heeft een ouderwets, langwerpig gezicht. Hij is vast tot op dit moment in de winkel geweest, denkt ze. De winkel is zijn leven, hij heeft niet zoveel anders om zich mee bezig te houden. Nu draait hij zich om en kijkt nieuwsgierig naar de onbekende auto, die het terrein oprijdt en parkeert. Judith zwaait naar hem, maar hij herkent haar niet, draait zich gewoon weer om en loopt langzaam verder.

Judith kijkt hem na totdat hij in het donker verdwijnt. Dan buigt ze zich voorover en kijkt omhoog naar Carols ramen. Een ervan staat open. Dan is ze vast aan het luchten voordat we komen, denkt ze.

Op de autoradio is Louis Armstrong juist bezig om What a wonderful world af te ronden.

Ze zet de motor van de Volvo V 70 uit. De vertrouwde radiostem verdwijnt en het verwarmingsapparaat wordt stil. Nu voelt ze hoe vermoeid ze is. De sterke geur van de nieuwe auto prikkelt aangenaam in haar neus. Judith wil het portier openen, maar laat haar hand weer zakken en leunt met haar hoofd tegen de neksteun. Ze moet even moed verzamelen, zich een paar seconden vermannen, voordat ze naar boven naar Carol gaat.

Judith doet haar ogen dicht. Het beeld van het witte huis van moeder Berit komt in kleine, onregelmatige stoten naar boven. Ze ziet het in de winter, zoals nu. En in de zomer, met het groene gazon en bloemen langs de muur. Ze ziet het in de herfst, en in de lente. Achter alle beelden rijzen de bergen als een dichte muur op. Ze hoort gelach dat door de kamers rolt, en iemand die op de eerste verdieping huilt. Ze voelt een stilte die zich ergens achter haar voorhoofd vasthecht en ze ziet een omgevallen fiets liggen op het grindpad.

Ze heeft zich erop verheugd haar zussen weer te zien, maar nu is ze daar niet meer zo zeker van. Haar humeur is onderweg veranderd en nu ze aangekomen is, voelt ze alleen leegte. Episoden uit haar kindertijd en jeugd flitsen door haar hersenen. Alles wordt zo onbekend, gevaarlijk en koud nu ze hier is. Ze verheugt zich er wel op om Lisbet weer te zien, maar ze vraagt zich af in welke toestand Carol deze keer is.

Morgen is het de dag voor kerstavond. Dan gaat ze Willy ophalen. Judith verheugt zich erop om de nieuwe auto aan haar neef te laten zien. Het is een traditie geworden dat zij hem ophaalt. Dit jaar wordt het echter een beetje anders, want Willy is van het laatste pleeggezin verhuisd naar zijn eigen kamer in Tromsø. Maar hij woont er niet echt. De geruchten zijn dat hij maar wat rondzwerft, heeft Lisbet haar door de telefoon verteld.

Judith weet dat als ze zich omdraait, ze in de verte de lichten kan zien van het verpleeghuis waar haar oma woont. Ze denkt aan de oude vrouw, die eenzaam en verlaten onder een wit dekbed in een te fel verlichte kamer ligt. Morgen gaan ze bij haar op bezoek, alle drie. En kerstavond willen ze proberen om haar mee te nemen naar Lisbet.

Judith probeert het goede gevoel terug te vinden, dat ze had toen ze in Oslo begon. Nu ziet ze alleen het lichtgroene neonlicht in de etalage.

Lisbet Marner Johansen werpt een vlugge blik op de klok. Het licht in de ziekenhuisgang is vies geel en steekt fel af tegen het donker buiten de ramen. Ze ziet haar blonde haar in het raam en schat in dat ze een halfuur te laat zal zijn voor de afspraak met haar zussen. Zo gaat het bijna altijd. Het voelt alsof ze bijna haar hele leven in het witte uniform heeft gelopen. Ze wil alles op de juiste manier doen, wordt gestrest als de dingen niet precies gaan zoals zij dat had gedacht. En de tijd is een factor die steeds de verkeerde kant op gaat. Steeds vaker vraagt ze zich af hoe de dingen eigenlijk hadden kunnen zijn.

Het is een drukke middag geweest met twee geboorten, een ervan ging makkelijk. De ander ging iets minder, maar die deed Inga, hoewel de bevallende vrouw duidelijk door liet schemeren dat ze wilde dat Lisbet haar kind aannam. Lisbet deed echter alsof ze het niet hoorde, verliet de kamer en liet de patiënt over aan haar oudere collega. Nu hoort ze het tere, krakende gehuil van de baby die ter wereld is gekomen.

Ze pakt de afstandsbediening en zet het geluid van de televisie zachter. Op een rode bank naast een overdadig versierde kerstboom zit een vrouw te praten met de premier. Ze lijkt op Judith, denkt Lisbet en strijkt afwezig een plooi in haar witte uniform glad. De vrouw op het beeldscherm lacht zo dat haar donkerblonde krullen schudden. Ze is knapper dan Judith, denkt Lisbet. Waarom kan ze nooit iets positiefs zeggen over haar zus? Judith is enorm goed in fotograferen. Haar foto’s staan in veel grote kranten. Als Carol erbij is, voelt het altijd als bedrog als Lisbet iets positiefs over Judith zegt.

Juist op het moment dat ze opstaat om zich om te kleden, stapt er een allochtoon echtpaar door de deur. De vrouw kreunt en leunt tegen haar man, die bleek ziet. De vrouw kijkt angstig naar de vloer. “Is het uw eerste kind?” vraagt Lisbet en ze werpt opnieuw een ongeduldige blik op de klok. De man schudt zijn hoofd.

“Eten?” kwettert een zuster vanuit de deuropening naar de wachtkamer. Lisbet draait zich om en schudt haar hoofd, zegt dat ze op het punt staat te vertrekken. “Ik ga niet naar huis, maar helemaal naar Engelsvågen”, zegt ze, “naar mijn zussen.” Ze vraagt de zuster de dienstdoende verloskundige te laten komen om het van haar over te nemen. Dan laat ze de aankomende ouders plaatsnemen op twee oranje stoelen die tegen de muur staan en ze verzekert hen ervan dat er snel iemand zal komen om zich over hen te ontfermen.

Als ze in de garderobe haar ziekenhuiskleding uittrekt, ruikt ze de straffe geur van haar lichaam. Ze heeft geen tijd om zich te douchen en dat irriteert haar. Maar ze trekt wat papier uit de dispenser boven de wastafel, maakt het wat nat en besprenkelt het met zeep. Dan wast ze zich onder haar armen en ze trekt de blauwe wollen jurk aan. Ze doet een dikke panty aan voordat ze haar voeten in de zwarte bontlaarzen stopt. Dan doet ze haar haar en wast ze grondig haar handen. Vanuit de auto belt ze naar haar man, een arts die zijn praktijk op de benedenverdieping van het vrijstaande huis heeft. De gedachte dat er iets volstrekt mis is, valt haar de laatste tijd steeds vaker in, maar ze verontschuldigt het met het feit dat het vast komt door haar verachting voor alles wat met liefde te maken heeft. Ze moet eraan werken, net als een natuurwetenschapper werkt met slijmerige poppen die langzamerhand fraaie vlinders worden. Ze vraagt haar man hoe het met hun zonen gaat. Ze heeft eten voor hen klaargezet en op briefjes geschreven hoe ze het moeten klaarmaken. Haar man wenst haar veel plezier. Lisbet kijkt in de achteruitkijkspiegel naar haar mond, een wrange glimlach loert in haar mondhoek. Ze ziet ertegenop om bij Carol te overnachten, maar ze weet dat ze zich moet vermannen. Ze voelt een kriebel in haar buik, wanneer ze eraan denkt dat ze Judith snel weer zal zien.

Het geheime patroon, de manier waarop de zussen zich ten opzichte van elkaar gedragen, alles moet koste wat het kost zo blijven, denkt ze en ze kijkt naar de dieprode zijden roos die haar jongste zoon over de achteruitkijkspiegel heeft gehangen.

Carol loopt naar de keuken. Ze wil graag vriendschap, geen medelijden, maar ze weet niet hoe ze de zorgvuldige maskering moet doorbreken die ze in al deze jaren heeft opgebouwd. De aardappels koken zachtjes in de pan. Op het aanrecht staat een schaal met rosbief en rauwe uienringen. De rosbief heeft ze voorverpakt gekocht uit een rek in de winkel beneden en gedrapeerd op de schaal. Een lichtzuil van de straatlantaarn ligt over het aanrecht en de linoleumvloer. Ze werpt een blik op de parkeerplaats en ontdekt dat de auto van Judith daarbuiten geparkeerd staat. Judith heeft verteld over de nieuwe, zwarte auto. Judith is bezeten van auto’s. Nu valt Carols oog ook op Judith, de witte handen die ze in elkaar geknepen heeft. Ze zit doodstil in de auto te wachten. Waar wacht ze op? Waarom komt ze niet naar boven? Heeft ze met Lisbet afgesproken dat ze op haar wacht, zodat ze tegelijk aan zouden komen? Carol voelt dat het vertrouwen dat alles uiteindelijk goed zal gaan, langzaam verdwijnt. Het geluk dat al haar lijden kan rechtvaardigen, wordt vernietigd aangezien de zussen zich manifesteren als twee en niet als één en één. Dat is meer dan ze aankan.

Plotseling schiet haar iets te binnen. Vroeger, vlak voordat ze naar school zou gaan, had ze op haar knieën op een stoel bij het raam gezongen: “Papa, kom naar huis ...” Haar stem was hoog en zuiver geweest. Dun, bijna als een klokje. Dat was de enige keer dat moeder Berit haar een oorveeg had gegeven. Ze kon nog steeds voelen hoe haar wang gloeide. Dat kwam eigenlijk niet door de klap zelf, want ze was eerder geslagen door haar moeder en haar zussen. Maar niet door haar oma. Misschien zag Carol op dat moment in dat niets ooit weer goed zou komen. Ze herinnerde zich de geur van het koude raam. Als ze van de stoel zou kruipen, had ze gedacht, zou de kou van de vloer door haar sokken dringen. Want het was herfst. Dit gevoel hechtte zich in haar vast en liet nooit weer helemaal los. Misschien had ze toen al besloten om op te geven. De gedachten mengden zich met het beeld van de grote, zwarte auto en haar zus die buiten zit te wachten. Het geluid in het beeld doet haar aan iets denken. Ze ziet de hoge sneeuwhopen, het bord met de prijzen van spareribs en de glitters. En kartonnen dozen die zijn meegenomen door de wind en op een hoop bij de vuilnisbakken liggen.

Judith draait zich om en kijkt omhoog naar het keukenraam van Carol, waar ze plotseling haar zus ziet. Een bleek, smal gezicht achter de ruit. Ze doet haar hand omhoog en zwaait onhandig, bijna als een reflex, alsof ze op heterdaad betrapt is.

Ze pakt de zakken en tassen bijeen die op de passagiersstoel liggen, doet het portier open en stapt uit. Hier in het noorden is een aparte lucht, die ze na elk bezoek weer vergeet. IJszeelucht op zeventig graden noorderbreedte. Ze trekt de halflange jas om zich heen, duwt het portier weer dicht en loopt snel over het terrein met de zakken en tassen in haar handen. Ze belt niet aan, want ze hoort de lichte stappen van Carol al op de trap.

Dan staat haar zusje daar plotseling, een stukje in het trappenhuis, halfverborgen achter de deur. Judith glimlacht.

Lisbet parkeert haar auto naast Judiths nieuwe Volvo. Wanneer ze aan haar oudere zus denkt, krijgt ze een warm gevoel in haar buik. Carol is degene die zorgt dat de dingen uit balans raken.

Lisbet buigt zich voorover, opent het dashboardkastje en pakt de kleine fotocamera eruit. Ze wil een foto van hun alle drie maken met de zelfontspanner. Ze ziet de foto al voor zich: drie vrouwen, een donkere, een blonde en een donkerblonde. Drie paar ogen, Judiths bruine, haar eigen blauwe en Carols troebele met de donkere randen eronder. En hun monden, op de rand van vertrouwelijke mededelingen.

Ze stapt uit de auto en weet dat de ontmoeting met haar zussen geen bergen kan verzetten. Afstand en nabijheid kunnen niet gemeten worden in tijd. In het huis van moeder Berit was het zowel veilig als onveilig geweest. Dat heeft een bijzondere zusterband gecreëerd, die soms kaal en gevaarlijk is, maar ook warm en vol zorg en liefde. Plotseling zit er een beeld in haar hoofd. Ze mochten een keer op een rat van de kinderen van de dominee passen. De twee anderen hadden hem uit de kooi gepakt en hem geaaid. Lisbet durfde de rat zelf niet aan te raken. Ze kan zich het geluid van de tredmolen ‘s nachts herinneren. Er was een levend dier in de kamer. Wel een klein, levend dier, maar kleine levende dieren konden ook groot worden. Ze was doodsbang dat haar zussen weg zouden gaan, zodat ze weer alleen zou zijn, in de lege donkere lucht, met het groeiende dier.

In het verpleeghuis vlakbij ligt de oude Berit Marner naar het plafond te kijken. Vandaag hebben de verpleegsters haar gedwongen om twee uren rechtop te zitten. Nu is ze weer terug in haar bed. Op het plafond ziet ze haar keuken. Diep vanbinnen is dat misschien het enige wat ze nog heeft. Ze kan zich herinneren dat de buurkinderen haar moeder Berit met de koekjes noemden, omdat ze hen altijd trakteerde wanneer ze speelden met haar kleinkinderen, Judith, Lisbet en Carol. De poppenkinderen met de lieve jurkjes. Ze ruikt de sterke geur van bakpoeder, als ze gemberkoekjes bakte. Ze weet precies hoe warm het strijkijzer moet zijn, zodat ze de pofmouwtjes met ruches niet verbrandt. Ze buigt zich voorover en doet een la open. Weet precies waar het keukengerei ligt. De pollepels in de bovenste la, de vorken en messen, die ze van haar moeder heeft geërfd, in de la eronder. De gele kopjes met rozen staan op de onderste plank boven de gootsteen. Op de plank erboven staan de lichtblauwe, grote borden van Figgjo, die ze elke dag gebruikte, opgestapeld. Ze hebben een vlechtpatroon in dezelfde kleur, langs de rand.

Het beeld wordt onderbroken door pijn in haar magere armen en haar heup, die pijn doet op het matras. Op haar ene hak heeft ze een wond van het liggen. Ze onderzoekt het plafond grondig, kijkt bewust naar de merkjes in de verf. Ze navigeert naar de kleine oneffenheden, waar ze zo vertrouwd mee is geraakt. De taal is geworden als de sneeuw die over de berghellingen waait, die verdwijnt in al het wit. Ze is er eigenlijk voor geknipt om hier te liggen in deze slechtverlichte kamer. Alleen het nachtlampje is aan. Meer licht zou toch niet helpen, want ze heeft hier een noodlanding gemaakt. Dit is averij en ze heeft nog maar een paar gram kracht over. Ze weet wel dat dat veel te weinig is om te vliegen. Ze beweegt haar hand langzaam heen en weer over haar deken. Het plafond is een filmdoek dat altijd leven rond de keukentafel laat zien. Iedereen moet tegelijk eten hebben en zelf moet ze een jurk naaien in opdracht van de vrouw van de dominee, voordat ze zich naar het postkantoor moet haasten om brieven te sorteren.

Er komt een verpleegster de kamer binnen: “Praat alsjeblieft niet zo hard, Berit, Milla moet slapen.” Een hand aait haar over haar voorhoofd. Niet echt zacht, voelt Berit, maar vastberaden. Was Milla misschien haar kind? Nee, Milla was niet haar kind. Milla was de oude vrouw in het bed naast haar. Háár zoon was vast ook vermoord, op een camping langgeleden in de winter. Moeder Berit ziet haar kleinkinderen op het plafond. Ze zitten rond de schoongeboende tafel in de keuken wafels met jam te eten. “Huil jij nooit, moeder Berit?” vroeg Judith een keer toen ze een jaar of negen was.

“Dat helpt niet”, antwoordde ze.

“Maar wat helpt dan wel?”

“Boos worden helpt”, antwoordde ze.

“Hoe boos dan, moeder Berit?”

“Zo boos, mijn meisje”, zei ze en pakte een lepel en hield die demonstratief in de lucht.

Wat was ze blij als de meisjes eindelijk lagen te slapen in de kamer onder het schuine dak. Judith op haar buik met gebalde vuisten, altijd met gebalde vuisten. Lisbet op haar rug met haar hoofd een beetje opzij. Ze haalde altijd zo zacht adem. Vaak boog Berit zich voorover om te horen of ze nog leefde. En dan Carol, de kleine trol. Toen ze nog heel klein was, sliep ze op haar knieën met haar luier in de lucht. Alsof ze elk moment op kon springen. Haar donkere haar was altijd nat van het zweet en zat in de war op haar hoofdje. De meisjes waren nu groot, maar wat was er van ze geworden? Zouden ze haar niet komen ophalen? Was het niet zo dat ze haar voor kerst kwamen ophalen? Had ze vroeger ook geen jongen gehad?

Nou ja. Die jongen leefde vast niet meer. Er waren een paar dingen, waarvan ze liever niet wilde dat haar zachte hersenen daar aan moesten denken. Ze wilde liever denken aan haar huis en aan het gras in de zomer. In de herfst, net voordat de zon onderging, vielen de wolken als strepen over het groene oppervlak. De strepen bewogen als de wijzers van een klok. De tijd kwam haar tegemoet, maar er ging nog steeds lucht bij haar naar binnen en naar buiten, terwijl ze hier lag als een fossiel en afdrukken maakte in het witte beddengoed.

Judith, Lisbet en Carol zitten in Carols kleine woonkamer rosbief met rauwe uienringen en gekookte aardappels te eten. Er is geen saus en geen groente. Carol ziet nu dat er iets mist, dat het eten er kleurloos en droog uitziet.

De drie zussen voeren een uiterst gespannen gesprek rond Carols eettafel uit de jaren zeventig met dito stoelen erbij. Lisbet vertelt dat ze de dag ervoor bij hun oma is geweest. Ze zegt het een beetje verwijtend. Carol woont veel dichterbij, zelf moet ze veertig minuten rijden.

“Er is niets nieuws te melden over moeder Berit”, zegt ze. “Alles is zoals gewoonlijk.”

Het gevoel dat ze geen zussen zijn, overmant Carol weer. Ze hebben dezelfde moeder en natuurlijk dezelfde oma, maar geen van hen heeft dezelfde vader.

“We zijn 27 december uitgenodigd bij Michelle en Reidar”, zegt Carol en ze maakt een nieuw pakje sigaretten open. Ze heeft maar een heel klein beetje van het eten genomen, maar zonder nicotine houdt ze het niet langer vol. “Ruth en Holger Eliassen komen geloof ik ook”, gaat ze verder.

Judith ziet er verrast uit. “Eliassen, de oude politieman, of all people. We zijn nog nooit samen geweest met kerst.”

“Weten jullie nog dat we zo bang voor Eliassen waren, toen we klein waren?” Lisbet huivert. “Hij bepaalde altijd wat wel of niet mocht. We mochten niet voetballen voor het dorpshuis. We mochten niet klimmen in de bomen achter het café van Virak. De takken konden breken. De bomen konden lelijk worden.”

Carol neemt een slok rode wijn. “Ik weet niet of ik in het huis van moeder Berit op bezoek wil”, zegt ze. “Alles is anders nu er anderen wonen.” Ze is er maar één keer geweest nadat moeder Berit is verhuisd, hoewel het maar vijftig meter hiervandaan is. “Het rook er anders”, zegt ze. “Niet zoals in de tijd van moeder Berit, toen de kamers gevuld waren met sterke zeepgeur, baklucht en Red Rose parfum. De geuren van moeder Berit waren verdwenen, samen met alle snuisterijen, de zware meubels en de zelfgemaakte gordijnen.”

“Ze hebben ons in elk geval uitgenodigd”, gaat ze verder, “en ik kon geen nee zeggen.” Carol stopt een sigaret in haar mond. Lisbet staat op en loopt demonstratief naar het raam om dat open te doen. “Gaat het alleen om ons drieën of mogen Erik en de jongens ook komen?”

“Dat weet ik niet.” Carol steekt de sigaret op en neemt een diepe haal. “Ik geloof dat ze alleen ons bedoelde. Holger is een paar keer in de winkel geweest met vragen over oom Olaf.”

“Goh, waarom dan?” Judith zet haar glas op tafel.

Carol haalt haar schouders op. “Hij nam een paar oude zaken door, zei hij. Hij vroeg me ook uit over de zoon van Milla Josteinsson. Ik was niet van plan om het te vertellen.”

Lisbet kijkt naar haar zus. Carol ziet er angstig uit. “Kunnen jullie je herinneren hoe hij op meeuwen schoot met zijn geweer? Ik kan me herinneren dat ik hem een meeuwenei liet zien dat ik had gevonden. Hij vroeg of ik het ei op de grond wilde leggen. Toen wist ik al dat de vogel in het kleine, grijze ei niet echt een vogel zou worden. Holger Eliassen trapte op het ei.”

“Ik kan mijn gezin vlak na kerst niet alleen laten”, zegt Lisbet geïrriteerd. “Dat spreekt voor zich, niet vlak na kerst. Erik en de jongens kunnen niet alleen zijn.”

Nu raakt Judith geprovoceerd. Lisbet hangt zo aan regels. “Natuurlijk wel”, zegt ze. Ze staat op en doet het raam dicht.

“Nee.” Lisbet schudt vastberaden haar hoofd.

Carol kijkt teleurgesteld naar Judith. “Zullen wij dan met z’n tweeën gaan?” vraagt ze en kijkt naar haar oudste zus.

Judith haalt onverschillig haar schouders op. “We zien wel”, zegt ze.

“Dat kan niet”, zegt Lisbet teleurgesteld. “Ze moeten het wel weten. Ze hebben ons immers uitgenodigd.”

“We laten het morgen wel weten.” Judith haalt haar hand door haar krullen. Ze is zo gezond en mooi, ze heeft ook kort haar, maar dat van haar is lichtbruin, en ze heeft mooie, rechte tanden als ze glimlacht.

“Vertel eens over die nieuwe man van je.” Lisbet schudt de irritatie van zich af en kijkt naar Judith, die snel glimlacht.

“Edgar”, stelt ze vast. “Hij komt uit Chili.”

“Een buitenlander?” Lisbet is verrast. “Dat heb je niet verteld.”

“Hij is geen buitenlander”, zegt Judith verontwaardigd. “Hij is geadopteerd. Hij kwam naar Noorwegen toen hij twee was. Toen heette hij Eduardo.”

Carol grijnst en neemt een diepe haal van haar sigaret. De valium werkt. Met nog wat meer wijn in haar lichaam wordt alles perfect. Ze trekt nog een fles open.

Judith vertelt een beetje giechelend dat ze de Noorse, Zweedse en Finse kerstman heeft gefotografeerd. “Er zijn mensen die denken dat de drie landen een strijd voeren over wie het alleenrecht heeft op de kerstman”, zegt ze. “Niet gek dat er onrust in de wereld is, als zelfs de kerstmannen oorlog voeren. Het is precies hetzelfde als wanneer moslims, joden en christenen een strijd voeren over wie het alleenrecht op God heeft. Op de echte God dus. Sommige Noren zijn boos geworden dat de Finnen beslag hebben gelegd op de kerstman en de wereld laat geloven dat hij uit Rovaniemi komt. En dat terwijl hij uit Drøbak komt”, lacht Judith en zet haar wijnglas voorzichtig op tafel.

“Drøbak, puh!” Lisbet haalt haar handen door haar goedverzorgde haar. Ze besteedt er veel tijd aan het te sprayen om het perfect te laten zitten. “De kerstman komt uit Noord-Noorwegen. Hij komt hiervandaan”, lacht ze, “dat weet toch iedereen.”

“De Zweden zijn van mening dat uit hij Zweden komt”, constateert Judith humoristisch. “En er zijn zelfs sommige Finnen die zeggen dat hij uit Harriniva komt, vlak bij Muoni. Ik weet er alles van.”

“Is het gepubliceerd?” vraagt Carol. Lisbet houdt haar glas naar voren, zodat Carol meer wijn kan inschenken.

“Het heeft in het sas-tijdschrift gestaan”, zegt Judith trots. “Ik heb het artikel samen met een journaliste gemaakt. Ze heet Tinna Agnesdottir en ze komt uit IJsland.”

“Waar ken je haar van?” vraagt Lisbet.

“Ik heb haar op een symposium in Stockholm ontmoet”, zegt Judith geheimzinnig.

Carol neemt een diepe haal van haar sigaret. Judith beleeft zoveel. Carol kan zich een kerstavond heel lang geleden herinneren. Oom Olaf was kerstman. Hij was altijd kerstman op kerstavond. Twee dagen later overleed hij.

“De kerstman is in elk geval dood”, neuzelt ze. “Hij overleed verdomme op de eerste verdieping in het bed van moeder Berit, recht boven ons hoofd. De klootzak”, voegt ze eraan toe.

De twee anderen stoppen ogenblikkelijk met lachen. Een paar seconden sidderen de woorden gevaarlijk tussen hen. Ze hebben hun oom als lijk gezien, alle drie. Toen hij de trap afgedragen werd, met zijn witte handen langs zijn lichaam. Twee paar ogen kijken naar de jongste zus. En Carol neemt zich in acht. Ze doet haar ogen dicht. Geel-oranje vlekjes dansen achter haar oogleden. Dan begint Judith te lachen. Lisbet begint daarna, en Carol doet haar ogen open en glimlacht stil.

Maar dan voelt ze iets op haar hals drukken. Het is alsof ze in een schelp luistert, denkt ze. Al het geheimzinnige dat is gebeurd, de tijd die buiten het bereik van het geheugen ligt. De oom die overleed. Het leven van haar moeder met al die mannen, de tijd voor en nadat ze bij moeder Berit kwamen. Haar gedachten snijden door de tijd die ze heeft doorgebracht met haar eigen kind, met Willy, voordat ze hem moest afstaan. Ze denkt aan moeders als wezens, slonzig en met lippenstift. Moeders die valse wimpers gebruiken en die hun woonkamers versieren met kunstbloemen. Als schelpen. Mooi vanbuiten, maar donker vanbinnen. Diep vanbinnen eindigen dat soort schelpen in een punt waarin al het eenzame, al het grijze is verenigd. Zoals het gevoel dat ze krijgt wanneer ze waadt langs de waterkant. Toen ze alle drie klein waren, hadden ze op een eiland meeuweneieren verzameld. Ze waren grijs-bruin en lelijk. Fragiel, maar toch zwaar van leven. Toen had Carol de schelp gevonden. Ze deed in elk geval alsof het een bijzondere schelp was, maar ze wist diep vanbinnen dat het gewoon een zielige, stomme schelp was.