Het leven is een opeenvolging van willekeurige anekdoten. De naamloze verteller in deze roman herinnert zich de paar ontmoetingen met zijn buiten zicht geraakte zoon, die hij nu en dan, sporadisch, toevallig, tegen het lijf loopt. Vader en zoon zijn van elkaar vervreemd, de ontmoetingen leiden niet tot toenadering, laat staan beter begrip. De confrontaties vinden plaats op willekeurige ‘dagen zonder data’. Totdat de zoon zijn verwekker vraagt iets voor hem te doen, dat beider leven…

De dood bestaat niet. Wat bestaat is: het leven, al is dat minder dan een nevelspatje in de oceanen van de tijd.

Datumloze dagen is een roman over een troebele vader-zoonrelatie in het teken van leven, liefde, schaamte, dood.

Jeroen Brouwers

Datumloze dagen

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

Met dank aan Stichting Fonds voor de Letteren

© 2007, 2015 Jeroen Brouwers

Omslagontwerp Roald Triebels

Omslagillustratie Ondergroei met twee figuren, Vincent van Gogh, Hollandse Hoogte/Bridgeman Art Library

Foto auteur Friso Keuris

E-book 358atwork, Almere

ISBN 978 90 450 1638 2

NUR 301

Dit e-book werd gemaakt op basis van de achtste druk, 2015, ISBN 978 90 254 4505 8

www.atlascontact.nl

www.jeroenbrouwers.be

II Samuel 18:33

De honderden dingen in je leven die je verkeerd hebt gedaan. Niet per se opzettelijk, het kan uit domheid, onhandigheid, onnadenkendheid zijn gebeurd, bij vergissing, uit lulligheid, zonder enige bedoeling.

Soms glipt een hatelijke herinnering daaraan opeens je hersens binnen, als een insluiper die een pianosnaar over je hoofd gooit en aanspant tegen je keel.

Bij zulke herinneringen heb ik de neiging heel hard een lang aangehouden schreeuw te slaken, om daarmee de taferelen uit mijn hersens te blazen, zoals men in het voorjaar met semikanonschoten het knaaggedierte van zijn pas ingezaaide akker of het gevleugelde gajes uit de boomgaard met de jonge vruchten probeert te verjagen.

Eigenlijk bedoel ik niet eens de pijnlijke herinneringen zelf, maar de schaamte erover die ze oproepen. Hoe ouder je wordt, hoe meer schaamte.

Ik woon alleen, als een kluizenaar, in een wit huis in een gemengd bos van deels loof-, deels naaldbomen.

In de herfst, zoals nu, trekken de berken, de beuken, de eiken hun kleren en kleuren uit en poseren als potloodventers tussen het wintervaste groen van dennen en sparren, dat alleen wat roestig wordt. Hier moet, zoals nu inderdaad het geval is, dunne gloed van een afscheid nemende zon doorheen, die alles nog één keer aanraakt en een schaduw geeft.

Als men in de stad zijn huis uit loopt, is men op hetzelfde moment omringd door medestadbewoners en hun lawaai. Als ik mijn huis uit loop, ben ik in het bos, – ik kom er op mijn wandelingen zelden iemand tegen en ik hoor er precies hetzelfde als in mijn werkkamer: stilte, stilte. Hoor maar. Stilte die toch uit allerlei gerucht bestaat, maar dat eigen is aan het bos en deel uitmaakt van de stilte. Denk de vogeltjes weg, dat getierelier en wiekgeflapper, dat doffe getimmer van een specht tegen hout, verderop. Doe ook even of je het hysterische helikoptergelijke gegons niet hoort van langs je oren darrende bosinsecten, onderweg naar het ontbindende lijk van een konijn of egel. Dan is het niet stilte die je hoort, maar het ononderbroken geluidloze geeuwen van de dood:

Wat je in een ziekenhuis hoort als de patiënt overlijdt en alle toestellen waarmee hij met slangen en draden was verbonden, op hetzelfde moment abrupt zwijgen, ophouden met reutelen en snorkelen ter begeleiding van de curvenpatronen op de hem omringende monitorschermen die zijn ademhaling, hartslag, bloeddruk registreerden. De dan met een doffe zucht zich manifesterende stilte spat tegen de witte muren met de prikborden vol ansichtkaarten waarmee de dode ‘spoedige beterschap’ werd gewenst toen hij nog niet dood was. Stilte die echo’s van stilte veroorzaakt. Doodse stilte. Op het moment van sterven slaat op de monitoren de hele boel op tilt, op alle beeldvlakken schrompelen de levenscurven tegelijkertijd ineen tot lange horizontale rechte lijnen, die tot in eindeloosheid zouden blijven doorlopen als iemand van het ziekenhuispersoneel niet naast het hoofdeinde van het bed een tros stekkers uit de contactdoos trekt. Ten gevolge daarvan verdwijnt – plof! – het licht uit alle apparaten, de schermen worden zwart en lijken opeens op opengesperde muilen die gapen en stilte uitademen.

Dergelijke stilte heerst nooit in dit bos, – altijd ritselt er wel iets, kraakt er iets, valt er roffelend een pijnappel of eikel op het zandpad. Altijd fluistert, bromt, roept, zingt, schreeuwt er iets, beweegt er iets. De bladeren vallen met geluidjes als van knisperend papier. Het gaat waaien, zoals het waait in mijn hoofd, waar het ook nooit stil is, maar op een andere manier nooit stil dan in het bos.

Schaamte om alles wat verkeerd is gelopen. Hoe ouder je wordt, hoe almaar uitgestrekter je verleden, hoe meer het lijkt dat je leven uit een opeenvolging van faillissementen heeft bestaan. Niet uitsluitend faillissementen, niet alles is fout gegaan, maar toch.

Er zijn flaters die je bewust hebt begaan en met voorbedachten rade, terwijl je van tevoren had kunnen weten er een stommiteit mee te bedrijven. Het type blunder waarmee je je hele verdere leven geconfronteerd zult blijven, vergelijkbaar met een ziekte die steeds terugkomt en ongeneesbaar is. Als gedachten dááraan je hersens binnenstormen, als gewapende bandieten met een nylonkous over hun hoofd, valt er niet tegenop te schreeuwen om de schaamte te overstemmen. Terwijl je niettemin uit volle borst begint te loeien, sla je jezelf erbij met vlakke hand in het gezicht zoals je doet als een mug op je wang landt en zijn steeknaald in je boort, bonk je met de knokkels van je beide vuisten tegen je kop tot er sterren en bliksemstrepen achter je ogen voorbijschieten. Ik ga in mijn auto zitten, ’s nachts, om urenlang over verlaten snelwegen te scheuren, langs zwarte industrieterreinen, in de zwarte ruimten daarachter vage lichtgloed boven zwarte steden. Word ik daar kalmer van? Het slurpende geluid van de banden over het asfalt maakt me slaperig. Ik ga dit bos in om de onrust uit mijn lijf te lopen, maar ik ken het hier te goed om mijn gedachten af te leiden, ik blijf lopen tot ik bekaf ben en op de grond ga zitten of liggen als het daar niet te vochtig voor is. Proberen kalm te worden door alle bomen binnen mijn gezichtsveld te tellen, – dat zijn er in de herfst en winter meer dan zomers wanneer alles dik in de bladeren staat. Een, twee, drie, vier… Of alle paddenstoelen. Ik sloeg een dwarspad in, daarjuist, waar het rood van de paddenstoelenhoeden me als koorts in het gezicht sprong. Tientallen, een paar honderd, het pad was ermee bedekt als met een enkele centimeters boven de aarde zwevende loper. Met iedere stap veroorzaakte ik daar een gat in, doordat ik telkens paddenstoelen omschopte en plattrapte. Aan het einde keek ik om en zag ik mijn voetsporen in al dat rood, al die schakeringen rood, – karmijn, vermiljoen, koraal, bordeaux, amarant, granaat… en daarin om de halve meter de verwoestingen die ik er met mijn voetstappen in had aangericht als een museumvandaal die met een mes of bijtend vocht het Rembrandtrood van het Joodse bruidje te lijf is gegaan. Mijn ogen werden warm, in de troebelte van mijn blik werd het rode bospad vloeibaar, het veranderde in een stroompje waarin alle tinten rood tot één rood samenvloeiden.

Door een paar keer je ogen dicht te knijpen verdring je je tranen. Wat moet ik met tranen?

Een kabbelend riviertje van bloed, de beschadigingen die mijn schoenen in het rood hadden achtergelaten stroomden ermee vol en werden weer onzichtbaar. Toen ik ophield met mijn ogen dicht te knijpen, zo krachtig dat het gonsde in mijn oren, en ik nog eens keek, was er van kabbelen en stromen geen sprake: al het rood was gestold als tot kaarsvet, al het rood bestond uit geronnen bloed.

Wat moet ik met tranen? Waarom tel ik boomstammen?

Ik was drieëntwintig, nu zo’n slordige veertig jaar terug, toen ik trouwde. Over flaters en stommiteiten gesproken. Met Mir jam, ook drieëntwintig, – een aardige vrouw, aan haar heeft het niet gelegen. Het lag aan mij. Ik voelde me in dat huwelijk meteen, tijdens de zogenaamde wittebroodsdagen al, die we doorbrachten in een stacaravannetje aan een strand in Zeeland, als een rat in de val, zeg maar gewoon opgesloten in zo’n lullige kampeerdoos, de aanblik biedend van een ei met boerenbontgordijntjes in de buurt van Domburg. De naam van het stadje zegt het al: klemtoon op dom. Het regende al die tijd. In dat krappe ding, waar je amper rechtop kon staan en ook verder je kont zowat niet kon keren, zat ik met trommelende vingers aan het ovale raampje. De grauwe zee onder nog grauwere lucht, geen mens, geen hond, geen paard op het strand, alleen een uit elkaar gewaaide verregende krant die omhoog wilde in de stuwende zeebries, maar door het neerkletterende water aan de grond werd gehouden. Als die krant, zo voelde ik me. Welke datum droeg die krant? Dat ik me dat afvroeg, weet ik nog: ik had het gevoel of mijn leven datum-loos was geworden en dit verder altijd zou blijven, het gevoel dat de tijd blanco langs mij heen voorbijjoeg en ik een onbestaan leidde. Ook ik verlangde weg te vliegen zoals die krant, terwijl ik mezelf had vastgeketend aan een massieve toestand. Het lag niet aan Mirjam, het geduld en het begrip in persoon, ze was heus een lieve vrouw en ik hield ook wel van haar, in het begin, maar ik had afgrijselijke visioenen waarvan mijn adem stremde en ik het koud kreeg tot in mijn ziel, dat zij en ik door met elkaar te trouwen in een monster waren veranderd, zoals ik er jaren terug een had gezien in het geheime rariteitenkabinet van een medische faculteit. Een menselijk lichaam uit het middenrif waarvan een ander menselijk parasietlichaam zich had ontwikkeld, dat niet viel weg te snijden zonder doodsgevaar voor het lichaam waar het uit tevoorschijn was gebarsten. Ook daar tentoongesteld: een siamees monstergedrocht, twee lichamen, bij de lendenen aan elkaar vastzittend, een mannelijk, een vrouwelijk lichaam, zich voort bewegend op drie benen, voorgoed voorgoed in goede en in kwade dagen met elkaar verbonden en aan elkaar overgeleverd, waarna zelfs de dood hen niet zou scheiden. Tegen het glas van de vitrine waarin deze lichaamsconstellatie naakt en glimlachend al langer dan een eeuw te kijk zit, bevond zich een tekstje: het gaf te lezen dat de vrouwelijke helft op haar zeventiende op geheel natuurlijke wijze een welgeschapen zoon had gebaard, de vrucht van de berendompteur in het circus waarin ook deze met elkaar vergroeide tweeling werkte, gelijktijdig was de hij-helft verliefd op de echtgenote van de dompteur, die als het zo uitkwam op haar beurt bij de dubbelpersoon op de strozak schoof, ter attentie van het lichaamsgedeelte met het mannelijke attribuut. Stel het je allemaal maar even voor! Er zou een musical van kunnen worden gekookt.

Aan Mirjam vastgekleefd met het gluton van het huwelijk, aan haar vastgeklonken met onzichtbare, alleen door brute kracht te verbreken maatschappelijke kettingen. Mirjam die zelf nog een kind was, een volwassen kind, net als ik. Waarom waren we in godsnaam getrouwd? Met ‘we’ bedoel ik in feite hoofdzakelijk mezelf. Waarom was ik in godsnaam getrouwd? Een stommiteit waarvoor ik werd bestraft met de visioenen die ik daareven schilderde. Er uit alle macht bij schreeuwen tot de aders in je hals en langs je slapen ervan opzwollen, als tot strengen blauwe wol, kon er niet bij in praktijk worden gebracht in het driekamerflatje waar we waren gaan wonen. De buren reageerden erop door zo driftig tegen hun kant van het éénsteens scheidsmuurtje te bonken dat de klok die er aan onze kant tegenaan hing bleef stilstaan. Ze stootten met een bezemsteel tegen het plafond, onze vloer. Ze belden op: of er iemand werd vermoord? Ik kon mijn onrust niet de baas, mijn ongedurigheid, onbehagen, onvrede, alles wat begint met on. Mirjam werd er stil en verdrietig van, wat mij dan boven op alles óók nog met schuld- en lulligheidsgevoelens overlaadde. Al na een half jaar huwelijk stelde ik voor om te scheiden. Ziedaar de brute kracht. Daar kwamen tranen van en nu begon zij te schreeuwen. Ben jij soms gèk of zo? Ze had zich getrouwd zijn en alles zo heel anders voorgesteld. Niet zo… zo… Ze kreeg het niet gezegd van het bitter huilen, dat haar terugmetamorfoseerde tot het meisje dat ze niet zo lang tevoren nog was geweest. Het waren niet in de eerste plaats de overduidelijke tekenen van haar verdriet: dat huilen met vertrokken mond, waarvan haar wangen op die van een cavia begonnen te lijken, die mij van mijn stuk brachten – huil nu niet, alsjeblieft, huil nu niet! Veeleer bestond het ultrazielige voor mij uit het nagelschaartje dat ze bij die gelegenheid in haar hand hield, haar duim en wijsvinger door de ogen van dat onnozele schaartje met de omhooggebogen punten. En uit haar oren, die een beetje van haar hoofd af staan. Dat daar de zon doorheen scheen.

Ik vluchtte het huis uit, zoals vaak, om doelloos door de straten te banjeren, de onrust uit mijn lijf. Een auto bezat ik toen nog niet. Eindpunt was doorgaans het stoffige parkje in een ander stadsgedeelte, waar ik op een bankje kon uithijgen. Piekeren. Piekeren. Het lag niet aan Mirjam. Lag het aan mij? Wàt was er dan mis met mij? Het besef dat ik niet meer mezelf toebehoorde.

Mirjam werkte bij de administratie van een architectenbureau. Priegelen met cijfertjes, zoals zij het noemde. Ik studeerde toen nog. Nederlands. En had een baantje als corrector bij een huis-aan-huisadvertentiekrantje dat twee keer in de week verscheen. Priegelen met lettertjes. Kon ik in plaats van teksten mezelf maar corrigeren.

Zou het niet beter met ons gaan, zei Mirjam op een avond na de zwijgend genoten Iglo-prak, zeven minuten in de oven en smullen maar! – beter met ons gaan, zei ze, met ons huwelijk, zei ze, als we… als we…

De buren moesten nodig hun beklag doen over ons. Aan weerskanten naast ons, boven ons, beneden ons kindergeschreeuw, stemmen, deuren, stromend water, televisie, honden, voetstappen. Beneden ergens draaide iemand de volumeknop van zijn versterker volop open, zodat het gedaver van slagwerk en bassen, omineus klinkend als doem! doem! doem!, door alle muren, plafonds en vloeren heen tegen onze voetzolen sloeg. Dit was het geluidendecor, dit was de sfeer en Mirjam had juist het dekseltje verwijderd van het bekertje ijs met stukjes aardbei waar ze dol op was, ook uit de diepvries, toen ze dat zei. Of ons huwelijk niet zou worden verrijkt en vervolledigd…

Die woorden gebruikte ze, ze had erover nagedacht.

Als er een kindje zou komen. Als wij een kindje zouden krijgen, zei ze. Met enige stemnadruk om boven het pandemonium uit duidelijk verstaanbaar te zijn.

Of ik een klap in mijn nek kreeg. Een paar seconden werd het grauw achter mijn ogen en alle geluiden vielen weg, terwijl Mirjam, kennelijk opgelucht omdat ze het misschien na maanden wikken en wegen eindelijk ter tafel had durven brengen, aan haar dessertje begon.

Nu was ik het die tegen zijn voorhoofd tikte. Was ze wel goed bij haar hoofd? Een kindje! Ik wil geen kind, zei ik, ook met stemnadruk. Waar haalde ze dat onzalige denkbeeld opeens vandaan? Voordat we trouwden hebben we dat toch uiten-ter-na besproken: ik wil géén kind, en jij hoefde ook niet per se een kind, ik hóór het je nog zeggen. We hebben immers genoeg aan elkáár, ik hóór het je nog zeggen.

Mijn handen beefden, ik kon ze niet meer stil krijgen.

Dan maken we van het studeerkamertje de babykamer. Jij kan toch net zo goed hier studeren, aan de eettafel? Dan zetten we het glazendeurenkastje daar en de bank meer naar het raam…

Alsof het allemaal al was besloten, alsof het voor haar allemaal al vaststond. Alsof wat ik zei er totaal niet toe deed en ze er niet naar hoefde te luisteren.

Keek me aan met die sprookjesogen waarvoor ik voor haar was gevallen, lichtblauwe irissen in omlijstingen van dieper blauw. Liet een hapje van het ijs op haar tong smelten. Speelde met het gouden kettinkje met het gouden davidsterretje om haar hals.

Je zit te trillen als een opaatje.

Ik wil geen kind, er moet geen kind komen.

Hè schatje nou, je bent helemaal koud. Ze had haar handen op de mijne gelegd, ik trok mijn handen terug en klemde ze in mijn oksels.

Er moet geen kind komen, herhaalde ik weer. Toegenomen stemnadruk. We zouden géén kinderen. Als ik geen kind wil, hoefde jij er ook geen, zei je… Als een van tweeën in het huwelijk geen kind wil, moet er niet aan een kind worden begonnen toch? daar waren we het over eens toch? Hetzelfde zou gelden voor een hond, een schildpad, een bedlegerige moeder of een ander huisdier, ja toch? En nu heb je het opeens over een babykamer.

Ze kwam achter me staan, in mijn schouders knijpend of ze deeg stond te kneden, haar hoofd tegen mijn wang waarop ze eerst met koude lippen een kus had gedrukt, ik rook de shampoogeur in haar krullende, glanzende roodachtig blonde elfenhaar, ik rook het aardbeienijs in haar adem.

Duwde haar weg. Niet bruusk of zo, maar zoals je de kat van je knieën schuift. Ik kon haar aanrakingen niet verdragen.

Doem! doem! doem!

Verrijkt en vervolledigd. Het getrouwde meisje verlangde een pop die mama kon zeggen en zijn oogjes sluiten als je hem achterover in bedje legde, een pop die je met een lepeltje kon voeren en die ook echt kon blèren, pissen en schijten, zo’n pop moest en zou ze, indien niet goedschiks, dan door middel van listen. Zo zijn vrouwen nu eenmaal gemaakt. Zodra ze over een kindje beginnen, is het al zo goed als geboren, daar is geen ontkomen aan en als man niet tegenin te redeneren. Vrouwen zijn zonder rede toegeruste halfdieren, handelend volgens instinct, ‘biologische klok’ genoemd, dat hun ingeeft dat ze ten minste één kind moeten baren of ze voelen zich niet ‘vervolledigd’.

Vanaf toen werd het mijn gewoonte om tot ver in de nacht op te blijven om te studeren, maar vooral om niet tegelijk met Mirjam naar bed te hoeven. In bed draaide ik haar onmiddellijk mijn rug toe, toenaderingen harerzijds vermeed ik of kapte ik af, ikzelf stak geen vinger meer naar haar uit, ik wantrouwde haar en alle voorbehoedsmethoden en -middelen. Over ‘verrijking’ gesproken. Amper getrouwd en we lagen al als starre mummies naast elkaar in onze sarcofaag in plaats dat onze lichamen zo gulzig bezig waren met de liefde dat het bed ervan schreeuwde.

Toen kwam Venetië.

Haar vader had financieel een mazzeltje gehad, een winnend lot in de staatsloterij of iets dergelijks, en had Mirjam, zijn oogappeltje, troetelknuffeltje, een aantal bankbiljetten toegestopt. Mirjam regelde een reisje en opeens bevond ik me met haar in Venetië, waar ik zoekraakte in een vervoerende melancholie, die als zich openplooiend fluweel over me heen viel zodra ik de stad voor het eerst met eigen ogen zag en die me in de vijf dagen dat we er waren zou blijven beheersen. Ik verbaasde me over mezelf, over de rust die er in me daalde, een soort dromerige kalmte en verzoendheid.

Venetië in de herfst, tweede helft november. Bomen zijn er niet in die stad, volgens mijn herinnering tenminste, – de herfst manifesteerde zich er niet, zoals nu in dit bos, door vallende en rondzwierende bladeren, maar in een transparante grijs-oranje atmosfeer: zwakke zon door een nevel van vocht die niet optrok. Daar hoorde een tamelijk onstuimige wind bij, die al het water opjoeg, al die straten, pleinen, vlakten van water, warme wind met koude randen.

We slenterden ergens in die stad vol bootjes, duiven, Japanners en gevleugelde leeuwen, Mirjam een paar meter voor mij uit, ik in gedachten. Venetië is een verzameling huizen, torens, paleizen en koepelkerken die met hun voeten in het water staan, knagend water, dat al zo lang als de stad bestaat doende is hun aristocratische pronk en pracht aan te vreten en te ondermijnen, vandaar dat Venetië al langer dan duizend jaar continu in de steigers staat. Dat water, dacht ik, is als de tijd waartegen niets bestand is, – dat in de binnenstad behoorlijk stinkende water, het stinkt naar rotte adem, is de dood.

Daar, op een bestrating van marmer, draaide Mirjam zich vrolijk, met een mal pirouetje naar mij om in haar lichtblauwe jas en riep iets naar me dat ik niet verstond. De wind stortte zich op haar als een drieste minnaar, rukte de jas van zijn knopen los en blies hem achter haar tot boven haar schouders omhoog, zodat het een ogenblik leek of de jaspanden vleu-gels waren geworden en zij als een libel zou wegvliegen. Tegelijkertijd werd haar ivoorglanzende hemdjurkje, mode in die dagen, strak tegen haar borsten en buik en tussen haar benen geblazen en zag ik haar in de stof afgetekende frêle gestalte als in een herinnering die ik droomde. Ze lachte, worstelend met haar kleren, haar waaiende haar als een vurige bloem rondom haar gezicht. We omhelsden elkaar in de zoele storm die ragdunne druppeltjes warme damp meevoerde en ons ermee besprenkelde, na al die kwade maanden opeens weer verliefd, zoals toen we elkaar voor het eerst in het oog kregen en onmiddellijk herkenden tussen alle andere miljarden vrouwen en mannen op deze planeet. Laten we elkaar nooit verdriet doen, laten we van elkaar nooit dingen eisen die voor de ander onacceptabel zijn, laat het altijd nu blijven. Zon, sta stil! Wind, draag deze voornemens en beloften zolang wij samen blijven met ons mee.

Bijna rennend, proestend, als uitgelaten kinderen, gingen we terug naar ons hotelletje, waar we nog geen uur tevoren zwijgend als een oud echtpaar hadden ontbeten. Struikelend de trappen met de muffe lopers uit de tijd van Casanova op, naar onze kamer, die nog niet aan kant was, het bed in, dat er nog bij lag zoals we er een aantal kwartieren eerder waren uit gestapt. Kaartje aan de buitenkant van de deur: Non si disturbi. Niet storen! Op straffe van standrechtelijke executie. Het geruk en getrek aan elkaars kleren, het ongeduld, de bijna tot as vervallen smeuling waar opeens de vlam weer in sloeg, de drift, de loeiende geilheid. Bijten, wrijven, strelen, plukken, zuigen, rukken, proeven. De tong, de vingers, vensterbankplanten en handen vol vingers, het walmende zwerk vol vurige tongen. Stoten, glijden, roepen, hijgen, gondelen met de gondelstok door het warme nat.

Bij het nabije einde van de worsteling vraag ik haar nog: Kàn het of moet ik oppassen? Zoals geruime tijd geleden noemde ik haar weer Liefste. Zij in mijn oor met een suikeren stemmetje alsof ze het als een wiegeliedje zachtjes zong, de trut: Doe maar, kom maar…

Zo een keer of vijf tot ver in de middag, onze uitgehongerdheid stillend tot de schemer zich al over de stad begon te vouwen. Tegenover elkaar zaten we tussen de tot kabels in elkaar gedraaide lakens, ik in boeddhazit sigaretten rokend, diep inhalerend, penis ingekrompen tot onbeduidendheid, Mirjam met opgetrokken knieën waar ze haar armen omheen had geslagen en haar kin op liet rusten, starend, stralend. Zilverige spermasporen in haar schaamhaar, ik zag het vocht dun en kleurloos uit haar wegsijpelen tot ze er een prop beddengoed tegenaan drukte. Achter haar het raam waarin het licht werd geabsorbeerd in een rood waas, – Venetië bloosde, al haar onrustig bewegende waters veranderden als op Bijbelse wijze in wijn, bij toegenomen wind hobbelden aan de kade vastgemeerde gondels als paarden in een kermismolen.

Op enige afstand, te gering om te spreken van ‘verte’, was tussen alle renaissance- en barokgevels door een fragment van een uitgestrekter water te zien, de meeuwen vlogen en laveerden daar anders, vrijer, met bredere vlerkslag en grotere vaart dan in de stad. Kolkend gewarrel van vliegende schimmen in roze mistigheid, ik verbeeldde me er het bijbehorende gekrijs bij.

Nathan, zei Mirjam opeens.

Dat was op het moment dat links uit de raamlijst een Venetiaans vaartuig tevoorschijn schoof, waarboven al die vogels in lussen rondcirkelden, – op de voor- en achtersteven een gondelier in rouwkostuum, hoeden met lange zwarte linten die sierlijk baldadig rondom hun gestalten zwierden. Tussen hen in, midden op het schip, onder een bijna wegwapperend zwart baldakijn, een doodskist toegedekt met draperieën en gebergten bloemen. Ze navigeerden traag en plechtig, behendig ook, want in de forse wind leek de schuit gevaar te lopen soms naar de ene, dan naar de andere kant om te slaan, hun stokken versierd met chrysanten, zongen ze erbij, Charon en zijn knecht? Dit alles overgoten door vloeibare rode schemernevel, alles droop van het rood.

Langer dan misschien anderhalve seconde kreeg ik het tafereel, dat ik me later zou herinneren als een filmfragment, niet te zien. De dodensloep gleed Mirjams ene oor binnen, voer achter haar ogen langs door haar hoofd, kwam uit haar andere oor weer tevoorschijn om rechts in de raamlijst uit zicht te verdwijnen, compleet met vogels en volgboten, in de voorste zat een orkest.

Hm? vroeg ik.

Mirjam herhaalde: Hm?

Je zei iets. Je zei Nathan.

Ze keek me dromerig aan en bij het lichtjes ophalen van haar schouders schudde ze haar hoofd alsof ze verstrooid was. Het kon betekenen dat ze zich er niet van bewust was iets te hebben gezegd, het kon ook worden geïnterpreteerd als ‘laat maar, het is onbelangrijk’. Ze glimlachte erbij, een beetje mystiekerig in de omkadering van de kreukelige wanorde van haar haar, en ik glimlachte terug, ik hield weer van haar, zij het niet voor lang meer.

In de gang en aangrenzende kamers hoorden we hotelgasten terugkeren van hun dagtripjes of andere besognes, – het werd tijd voor een maaltijd, we stonden met knorrende magen onder de douche.

Het Venetiaanse gondelsteegje onder aan Mirjams buik, het toegangspoortje ervan omgroeid met bougainvillea-struik jes: ze waste het overvloedig met veel zeep, waarna ze geurde als een nog onaangeraakt schoolmeisje. Bij wijze van spreken dan, bij wijze van manke metafoor. Waren haar borsten toen al aan het zwellen, was ze toen al een minuut, kwar-tier, halfuur, godweet twee uur zwanger?

Ik herinner me dit:

Terwijl ze zich neuriënd afdroogde en ik nog even onder de stralen bleef talmen, hoorde ik ergens muziek, dacht ik, een tokkelinstrument, gitaar, luit, citer, harp, of twee of meer gitaren, luiten, citers, harpen, of een combinatie van deze instrumenten, ijl en van op grote afstand, terwijl toch iedere noot en aanslag duidelijk hoorbaar was. Een galante, parmantige en tegelijk tedere melodie, waar ik toch opeens weer tobberig, treurig, zwaarmoedig van werd, zoals ieder dier na de coïtus. Gedachten aan de dood in zwarte vodden, in beide oogkassen een chrysant. Ik keerde mijn gezicht naar de douchesproeier, alsof de klanken daaruit neerregenden. Toen ik de kranen had dichtgedraaid, bleek er niets anders te verne-men dan hotelgeluid.

Hoorde jij dat ook?

Mirjam, nu in spijkerbroek, had niets gehoord. Muziek? Gitaren? Giechelend: Misschien een romantische serenade van zo’n glossy-mooie geile gondeljongen?

Zwanger dus. Ze bracht me ervan op de hoogte terwijl ik naar een Amerikaanse politieserie op de televisie keek en iemand boven onze huiskamerlamp een bak lepels, vorken, messen uit zijn handen liet kletteren.

Moet je horen, lieverd. Als een flemend poesje. De dokter zegt wij zijn in blijde verwachting.

Er schoot uit mijn maag iets terug mijn mond in, dat ik nog juist door wringend te slikken binnen kon houden. Tintelingen over mijn hele lichaam, alsof ik door duizenden spelden werd geprikt.

Maar… bracht ik uit en bleef verder stom als een wassen pop bij Madame Tussaud.

Op de televisie hing de ontsnapte boef, door de sheriff in het nauw gedreven, aan nog maar één vingernagel aan de rots boven een honderden meters diep ravijn en ik vereenzelvigde me met de kerel. Dat wil zeggen met zijn penibele positie, de verschrikkelijke tweestrijd tussen leven en dood die hij moest leveren terwijl hij machteloos hing te spartelen. Ofwel ik moest toestaan dat de dappere politiefunctionaris me bij mijn hand naar boven trok, in veiligheid, waarna de rest van mijn leven achter tralies en ijzeren deuren zou verstrijken, ofwel ik zou dat niet toestaan en met een ingescheurde nagel in de afgrond storten.

Wat viel er te kiezen?

Het flemende poesje tegen het wassen beeld geschurkt. Je wordt pappa, miauwde ze. En ik mamma. Is er al iets van te zien? Ze ontblootte haar buik, waar ik niet naar keek. Ik wilde niet dat ze zo tegen me aan hing en maakte haar van me los, voorgoed afkerig van haar lichaam, waarin iets groeide dat mij beangstigde. Ik bleef strak voor me uit kijken, zonder dat er nog iets tot me doordrong, zodat ik nooit te weten ben gekomen hoe het met de boosdoener aan de rots is afgelopen. In ieder geval keek ik niet naar Mirjam, ook niet naar wat ze met spinnende geluidjes uit een winkelverpakking tevoorschijn haalde. Aàh, kijk dan, hoorde ik haar vertederd zeggen, kijk nou, hemdjetruitjedingesje voor een minikabouterjongetje of -meisje, is dat nou niet snoeziglief? Ik wilde niet dat ze het gevalletje, waar een hertje op was geborduurd, voor mijn ogen heen en weer zwaaide.

Overal jeuk. Ik begon me te krabben alsof ik schurft had opgelopen. Maar, zei ik opnieuw, wanneer…

Het was in Venetië gebeurd, bekende ze.

Dan heb je me dus belazerd.

Ik wil nu eenmaal zo heel héél dolgraag een kindje. Prui-lend, al half in tranen.

En ik nu eenmaal niet, godverdomme.

Maar we houden toch van elkaar.

Wat had dat er nu mee te maken!

Met vrouwen valt niet te praten, met vrouwen valt niets af te spreken zodra ze broeds worden. Biologische klok? Zeg maar tijdbom. Vrouwen houden zich niet aan afspraken en beloften zodra hun onderbuik begint te tochten en ze blind gehoorzamen aan hun instinct tot ritsigheid om te worden bezwangerd.