DIK

Henk Dam

DIK

Hoe de wereld verandert
omdat we steeds dikker worden

Uitgeverij Atlas
Amsterdam/Antwerpen

© 2009 Henk Dam

Omslagontwerp: J. Tapperwijn

Typografie Sander Pinkse Boekproductie

ISBN 9789045017723

D/ 2009/0108/564

NUR 740, 440

www.uitgeverijatlas.nl

Vragen over dik zijn

Voor we de wereld van de dikke mensen goed kunnen bekijken moeten we eerst even de basis bespreken, zodat we in het vervolg weten waarover we het hebben. Dat doe ik aan de hand van een aantal vragen. Om te beginnen de hamvraag:

Wat is dik?

Je kunt op verschillende manieren beoordelen of iemand te zwaar is. De op het ogenblik meest gebruikte, maar niet noodzakelijk beste manier om te bepalen of iemand dik is, is aan de hand van zijn of haar BMI (Body Mass Index). De BMI heeft zijn tekortkomingen omdat individuele verschillen in lichaamsbouw niet worden meegerekend, de verhouding tussen spier-, bot- en vetweefsel. Iemand die dus zegt dat hij helemaal niet dik is, maar gewoon zware botten heeft, heeft soms een punt. Niettemin wordt de BMI door de medische wetenschap voldoende betrouwbaar geacht, en in ieder geval het meest gebruikt. De BMI is een getal waaraan je komt door het gewicht van een persoon te delen door het kwadraat van de lengte. Bijvoorbeeld: iemand is 1,73 meter lang, en weegt 90 kilo. Zijn BMI is dan 90 gedeeld door (1,73 × 1,73 =) 2,9929 is 30,07.

Iemand heeft overgewicht als zijn BMI 25 of hoger is. We spreken van ernstig overgewicht (ook wel zwaarlijvigheid of obesitas) als de BMI hoger dan 30 is, en van ziekelijk overgewicht (morbide obesitas) als de BMI hoger is dan 40.

Waarom wordt iemand dik?

De volksmond weet het wel, waarom iemand dik wordt: elk pondje gaat door het mondje. Dat is direct ook een beschuldiging: het suggereert dat mensen die dik zijn dat helemaal aan zichzelf te wijten hebben, omdat ze gulzig zijn en te weinig zelfbeheersing hebben. Dik zijn is daarmee een moreel issue. Maar dat is veel te kort door de bocht. Fysiek gesproken is het inderdaad zo dat mensen dik worden doordat ze te veel eten en/of te weinig bewegen. De overtollige energie wordt door het lichaam in de vorm van vet opgeslagen. Dat was nuttig in de tijd dat mensen nog niet zeker wisten wanneer ze iets te eten zouden hebben, en het menu over het algemeen weinig energierijk was. In tijden van overvloed kon dan een reserve in de vorm van vet worden opgebouwd die weer kon worden aangesproken als de winter extra lang en koud was en er weinig voedsel voorhanden was. Die evolutionair bepaalde strategie heeft nu geen zin meer en is in feite contraproductief. Want in de welvaartsmaatschappij is er eigenlijk voor vrijwel iedereen elke dag meer dan genoeg te eten, en dat eten is bovendien calorierijk. Vooral eten dat buiten de reguliere maaltijden om wordt gegeten (snacks) heeft veel calorieën en weinig vezels, en is dus weinig voedend. De verleiding is verder groot, want dit type eten wordt op allerhande plaatsen aangeboden: we wonen tenslotte in een land vol Febo’s, Bram Ladages en Patatkoningen, om maar te zwijgen van de Macs, de Pizzahutten en de Kentucky-kippen. Daar komt nog bij dat de technische vooruitgang ervoor heeft gezorgd dat we steeds minder hoeven te bewegen. Er zijn machines voor het zware werk. Er zijn allerlei vervoermiddelen waarmee we ons verplaatsen. Er zijn liften en roltrappen zodat we niet meer zelf trappen hoeven te lopen. ’s Avonds kijken we massaal naar de tv of zitten we achter de computer, dus dat schiet ook niet op. Dat alles bij elkaar is een fatale combinatie en maakt het begrijpelijk dat zoveel mensen in de loop der jaren te zwaar zijn geworden. In dat verband wordt wel van een ‘obesogene samenleving’ gesproken, een samenleving die mensen zo ongeveer voorbestemt om dik te worden. Daar komt nog bij dat meer factoren een rol kunnen spelen bij dik worden. Er kan sprake zijn van aanleg (in sommige families is daarom iedereen stevig), er kan een onderliggende ziekte zijn die als oorzaak geldt, te weinig slaap is soms een factor, er kan sprake zijn van een verslaving aan suiker, bepaalde geneesmiddelen kunnen een rol spelen, en sommigen zeggen dat ook stress tot zwaarlijvigheid kan leiden. Verder is het een interessant gegeven dat mensen met dikke vrienden of familie zelf ook dik worden. Je zou dat sociale besmettelijkheid kunnen noemen. Mensen met een lagere sociale en economische status hebben bovendien veel meer met overgewicht te maken dan de hogere sociale strata. Kortom: het is allemaal veel complexer dan ‘eigen schuld dikke bult’.

Is het ongezond om dik te zijn?

Ook dat is een vraag die je niet simpelweg met ja of neen kunt beantwoorden. Wie de literatuur doorneemt, komt al snel tot de conclusie dat de verschillende onderzoeken elkaar fors tegenspreken. Echte consensus is er niet maar veel wijst erop dat je van een beetje te dik zijn (bmi tussen 25 en 30) in ieder geval niet eerder doodgaat. Integendeel, het lijkt erop dat deze mensen juist iets ouder worden dan degenen die wél keurig op gewicht zijn! Maar serieus overgewicht kan wel degelijk voor problemen zorgen. Dat komt vooral omdat er een verband bestaat tussen verschillende ziekten en overgewicht. Daarbij behoren onder meer hart- en vaatziekten, en verschillende soorten kanker. Veel aandacht is er de afgelopen jaren geweest voor het duidelijke verband tussen overgewicht en suikerziekte (diabetes type 2, ook wel bekendstaand als ouderdomssuiker). Maar dat wil weer niet zeggen dat overgewicht automatisch tot dit soort klachten leidt. Wie weliswaar te dik is (en daar kom je heel moeilijk weer van af), maar ervoor zorgt dat hij/zij voldoende beweegt en dat zijn/haar eten niet te vet, te zoet of te zout is kan veel narigheid voorkomen. In een van de volgende hoofdstukken zullen we daarvan frappante voorbeelden tegenkomen.

Als we de gezondheid buiten beschouwing laten, is het dan verder erg om dik te zijn?

Wie met dikke mannen en vrouwen praat, merkt al gauw dat de pijn niet primair zit in zorgen over de gezondheid, maar in zorgen over wat de rest van de wereld van hen denkt. Want op dikke mensen rust een stigma. Ze zouden lui zijn, geen wilskracht hebben, vies en dom zijn. Als je willekeurige mensen vraagt om iets positiefs te melden over dikkerds, dan hoor je hen na enig nadenken hooguit zeggen dat ze gezellig (kunnen) zijn, maar voor de rest is het verhaal alleen maar negatief. En dat al vanaf jonge leeftijd. Dikke mensen hebben, op grond van diezelfde algemeen negatieve houding ten opzichte van hen, ook te maken met discriminatie, op de arbeidsmarkt bijvoorbeeld. Het grootste probleem is dus niet van lichamelijke, maar van psychologische aard.

Kun je je overgewicht kwijtraken?

Hierboven staat al de moeilijk tegen te spreken wijsheid dat mensen dik worden doordat ze te veel eten en/of te weinig bewegen. De voor de hand liggende manier om van overgewicht af te komen is dan ook: minder eten, meer bewegen. Tja, was het maar zo simpel. De waarheid is dat een dieet volgen en bezoekjes aan de sportschool brengen op langere termijn vrijwel nooit de oplossing bieden. Het komt onder meer omdat de jarenlange zelfdiscipline die gevraagd wordt, door gewone mensen niet is op te brengen, of beter gezegd: omdat zelfdiscipline het bijna altijd verliest van de instinctmatige behoefte aan eten. Het komt ook omdat je lichaam allerlei trucs verzint om je overgewicht vast te houden of, bij tijdelijk gewichtsverlies, zo snel mogelijk weer terug te krijgen. Dieetdeskundigen zeggen het als volgt: omdat wij als mensen een voorgeschiedenis hebben waarin ons lichaam moest omgaan met perioden van te veel en te weinig voedsel, vertraagt ons lichaam bij een hongersnood nog altijd de stofwisseling. Een dieet volgen komt neer op een zelf opgelegde hongersnood. Maar als de voedselopname weer normaal wordt, bij het einde van de dieetperiode, staat de stand van de stofwisseling nog altijd op ‘zuinig’. Gevolg: ook bij een normale hoeveelheid calorieën slaat het lichaam energie op in de vorm van vet. Kortom: de strijd om overgewicht kwijt te raken is in veruit de meeste gevallen een zinloze exercitie. Daar zijn verwoestende cijfers over: onderzoeken maken duidelijk dat van al diegenen die aan een dieet beginnen 90 procent na maximaal een paar jaar weer minimaal op hun oude gewicht zitten. Nog een ander ontmoedigend gegeven: na vier jaar is meer dan de helft van de dieetvolgers zwaarder dan vóór het dieet. Maar toch blijven allerlei mensen het steeds weer proberen. In Europa gaat jaarlijks in de dieetindustrie 100 miljard euro om, en in de Verenigde Staten 50 miljard euro. 90 procent van deze bedragen is dus weggegooid geld! Meer dan 650 000 mensen kochten Bereik je ideale gewicht van Sonja Bakker. Ook voor hen geldt dat bijna niemand de opdracht die de boektitel impliceert zal kunnen uitvoeren...

Oké, aan een dieet beginnen moeten we dus maar vergeten. Maar is er dan iets anders dat wél helpt?

Wat kan helpen zijn operaties waarmee (vaak ernstig) overgewicht wordt aangepakt, ook wel bekend staand als bariatrische chirurgie. Daarvan bestaat inmiddels een heel rijtje met niet al te gezellig klinkende benamingen als: kaakklem, maagballon, maagband, sleeve gastrectomy, gastroplastie, vertical banded gastroplastie (VBG), Endobarrier, mini gastric bypass (MGB), Roux-and-Y gastric bypass (RYGB), Bilio Pancreatic Diversion (BPD of Scopinaro), Bilio Pancreatic Diversion met Duodenal Switch (BPD/DS). Dit soort operaties is een laatste redmiddel, is soms niet vrij van complicaties, en helpt bovendien niet in alle gevallen.

En dus?

Het beste advies dat je dikke mensen kunt geven klinkt nogal newageachtig maar is daarom niet minder waardevol: houd van jezelf. Houd in ieder geval genoeg van jezelf om ervoor te zorgen dat je gezond eet, voldoende beweegt, en dat je je niets aantrekt van wat een domme, slecht geïnformeerde en smakeloze buitenwereld over je omvang heeft te melden.

Dik in de wereld

Wie denkt dat in Amerika de meeste dikke mensen wonen, moet maar eens naar statistieken van de World Health Organisation (who) kijken. Op een lijstje waarop per land het percentage mensen met overgewicht te vinden is (zie onderaan dit hoofdstuk), komen de Verenigde Staten slechts op de negende plaats. Aan de top van deze bedenkelijke ranglijst bevindt zich het nietige (21 vierkante kilometer) eilandstaatje Nauru, in de Stille Oceaan.

Van de 13 000 inwoners van Nauru heeft maar liefst 94,5 procent overgewicht, een BMI van 25 of meer dus. Een BMI van boven de 30 (obees) wordt gescoord door 80 procent van alle vrouwen en 82 procent van de mannen van Nauru. De gemiddelde BMI van de inwoners van Nauru is 36,5!

Ongelooflijke cijfers dus, die in Nauru ook voor flinke problemen hebben gezorgd. Zo heeft een op de drie inwoners van het staatje diabetes type 2 (ouderdomssuikerziekte). De levensverwachting voor mannen is nu minder dan vijftig jaar. Hoe het komt? Je zou kunnen zeggen dat het grote geluk van het eiland gelijk ook het grote ongeluk is geworden. Dertig jaar geleden nog maar was Nauru een van de rijkste landen ter wereld. Dat kwam omdat het geheel overdekt was met gefossiliseerde vogelpoep, fosfaat, een belangrijk ingrediënt voor kunstmest. Maar het vele geld dat met de export van het fosfaat werd verdiend, werd niet gebruikt voor investeringen, maar werd simpelweg uitgegeven, over de balk gesmeten, verjubeld. Toen het fosfaat op was, was een groot deel van Nauru veranderd in een maanlandschap Vrijwel niemand werkte nog serieus, en negen jaar geleden ging het land zo goed als failliet.

Er is thans geen landbouw van betekenis. De jaren van grote welvaart hebben ervoor gezorgd dat de bevolking zo ongeveer verslaafd is geraakt aan ingeblikt eten (met name vlees) en fastfood, afkomstig uit Australië en Nieuw-Zeeland. Het gezonde visrijke menu van vóór de welvaart bestaat niet meer. Maar drie procent van de Nau ruanen eet met enige regelmaat groenten en fruit. Allemaal fout dus.

En wat doet de overheid ter plaatse? Heel veel kan niet gedaan worden, omdat het zo goed als onmogelijk blijkt de levensstijl van de bevolking te veranderen. Nou ja, toch iets. De regering is met een fitnessprogramma gestart waarbij de bevolking wordt uitgenodigd om elke woensdag de vier kilometer rond het vliegveld te lopen...

Het probleem van Nauru speelt zich ook af in andere landen in de Stille Zuidzee. Het who-lijstje waarop Nauru nummer 1 staat, laat op de 2e plaats Micronesië zien, de Cookeilanden staan op nummer 3, Tonga op nummer 4, Niue op nummer 5, Samoa op nummer 6 en Palau op nummer 7. Allemaal staten en staatjes dus in het door velen van ons paradijselijk geachte Pacificgebied.

De redenen zijn deels dezelfde als welke voor Nauru gelden: veel geïmporteerd voedsel, dat rijk is aan vetten en suikers, en veel minder beweging doordat mensen niet langer met landbouw en/of visserij hun kostje bij elkaar hoeven te scharrelen. Daarbij komt dan ook nog dat in deze landen het westerse vooroordeel tegen een forse omvang niet geldt. Integendeel: dik zijn wordt als een teken van welvaart en macht gezien.

Wat in de eilandjes in de Stille Zuidzee gebeurt, is slechts een onderdeel van een zorgwekkende wereldwijde trend. De who heeft nu een aantal malen de noodklok geluid, en wie de cijfers ziet, kan dat zeer wel begrijpen. De laatste verzamelcijfers van de who laten zien dat 1,6 miljard mensen van 15 jaar en ouder nu overgewicht hebben, en dat het aantal volwassenen dat obees is, inmiddels is opgelopen tot 400 miljoen. Het aantal kinderen onder de 5 jaar dat obees moet worden genoemd is nu 22 miljoen, en het aantal obese kinderen van 5 tot 16 jaar, wereldwijd, is 155 miljoen. De Wereldgezondheidsorganisatie verwacht verder dat in 2015 die cijfers verder zullen zijn opgelopen tot 2,3 miljard volwassenen met overgewicht van wie 700 miljoen obees.

Zoals gezegd, de trend is wereldwijd. De landbouworganisatie van de VN, de FAO, heeft terecht al eens haar zorgen geuit over wat er in tal van ontwikkelingslanden gebeurt, waar de hongersnoden van weleer, als gevolg van verstedelijking, de geringere noodzaak tot lichamelijke activiteit en de toenemende beschikbaarheid van goedkoop voedsel met veel vet en suiker, hebben plaatsgemaakt voor een snelle toename van het aantal dikke mensen.

Een aardig voorbeeld biedt China, dat nu nog een relatief laag percentage mensen met overgewicht heeft: 28,9 procent. Maar dat percentage groeit snel. Het aantal obese Chinezen is sinds 1992 verdrievoudigd, aldus de WHO.

Gaan we naar Europa. In de landen van de Europese Unie (EU) hebben 14 miljoen schoolgaande jongeren een BMI boven de 25, en 3 miljoen een BMI boven de 30. Dat aantal loopt elk jaar op met respectievelijk 400 000 en 85 000 jongeren.

Ons eigen land doet het in mondiaal verband, en ook in Europees verband, niet eens erg slecht. Kijkend naar het lijstje van de WHO, staat Nederland op de 105e plaats, twee plaatsen lager dan België. Nee, dan Griekenland. Op hetzelfde lijstje staan de Grieken op een fraaie (nou ja...) 16e plaats. Niet minder dan 68,5 procent van de Griekse bevolking heeft overgewicht. Dat cijfer komt al behoorlijk dicht in de buurt van dat van de Verenigde Staten, en met name Griekse mannen boven de 30 zijn gemiddeld nu zelfs zwaarder dan vergelijkbare mannen uit Amerika. Wat bovendien echt zorgelijk is, is dat zoveel Griekse kinderen aan overgewicht lijden. Immers: dikke kinderen hebben een hele grote kans ook als volwassene te zwaar te zijn. Zo’n 40 procent van de Griekse kinderen tussen 9 en 18 jaar lijdt aan overgewicht, en het zijn met name jongens die de afgelopen 20 jaar schrikbarend veel zwaarder zijn geworden.

Hoe komt dat? Waarom nu juist Griekenland? Deels heeft het te maken met het gegeven dat na de oorlog het klassieke mediterrane dieet, met de nadruk op fruit, groenten en olijfolie, is vervangen door een meer westers dieet dat rijk is aan dierlijke vetten. Het menu in veel Griekse schoolkantines helpt ook niet echt, met een overvloed aan pizza’s, kaastaartjes, met chocola gevulde croissants en chocolademelk.

Daar komt bij, aldus Griekse specialisten op het gebied van obesitas, dat in Griekenland mollige baby’s en kinderen als meer wenselijk worden gezien dan slanke. Dat heeft te maken met de oudere generatie die de schrale jaren in en vlak na de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt, en die overgewicht als een teken van gezondheid beschouwt. En zo worden Griekse kinderen thuis liefdevol volgestopt, terwijl buitenshuis allerlei hoogcalorische snacks wachten. Voeg daaraan toe dat op school niet zo heel veel aan beweging wordt gedaan en dat in de verstedelijkte gebieden de mogelijkheden tot gezond bewegen niet zo groot zijn, en het beeld is compleet. Het is geen wonder dat Griekenland inmiddels de eerste gevallen van diabetes type 2 bij kinderen te zien heeft gegeven.

Tussen de landen die nog dichter bij ons land liggen, valt de prominente positie van Engeland op het lijstje van de WHO op.

Van de volwassen Britten heeft nu 63,8 procent overgewicht, goed voor een 28e plaats op de wereldranglijst. Ook in Engeland zijn het de kinderen die in het bijzonder de belangstelling trekken. Een recent onderzoek laat zien dat van Britse kinderen van 10 jaar nu 31,6 procent aan overgewicht lijdt, en 17,5 procent als obees moet worden gezien. Bij kinderen van 5 jaar is al 10 procent obees.

Ook in Engeland is het menu de hoofdschuldige, en dan niet alleen wat de kinderen thuis eten maar ook op school. Immers, Engeland is het land van het traditionele school dinner: meer dan 40 procent van de Britse schoolkinderen eet een warme lunch in de schoolkantine. Dat zijn meer dan 3 miljoen lunches per dag en tot voor kort waren dat weinig gezonde maaltijden. Tot superkok Jamie Oliver zich ermee begon te bemoeien. In 2005 liet hij in een reeks tv-programma’s zien hoe ongezond die lunch wel niet is. Veel kinderen waren voor de camera’s niet eens in staat gezonde etenswaren als kool, broccoli of linzen te identificeren, maar wisten wel alles af van pizza’s, hamburgers en kipnuggets, al was het maar omdat ze die op school (en thuis!) in overvloed te eten kregen.

Oliver toonde aan dat voor al die vette, ongezonde kost ongeveer even goedkope maar gezondere alternatieven voorhanden waren, en voerde fanatiek campagne. Gewapend met 300 000 handtekeningen wist hij uiteindelijk de toenmalige premier Tony Blair ervan te overtuigen nieuwe regels te formuleren waaraan schoolmaaltijden moeten voldoen, en geld (400 miljoen euro) ter beschikking te stellen om die veranderingen door te voeren.

Nu we een paar jaar verder zijn, is het resultaat wat gemengd. De Britse scholen zijn inderdaad massaal overgegaan op het verstrekken van gezonde maaltijden. Maar dat leidde er gelijk ook toe, dat veel kinderen de schoolkantine gingen mijden. Met name de wat oudere leerlingen lieten Jamie’s salades en verstandige rijstschotels links liggen, en gingen in hun lunchpauze naar de plaatselijke snackbar. In 2007 waren er zo naar schatting 400 000 minder eters, hoewel de allerlaatste cijfers weer duidelijk maken dat aan de teruggang sinds de Jamie-revolutie nu een eind is gekomen.

Hieronder de ranglijst van de who, die laat zien hoe groot het deel van de bevolking is dat aan overgewicht lijdt. De lijst dateert uit 2005, maar van sommige landen moesten oudere cijfers worden gebruikt omdat meer recente niet voorhanden waren.

Plaats

Land

%

1

Nauru

94,5

2

Micronesië

91,1

3

Cookeilanden

90,9

4

Tonga

90,8

5

Niue

81,7

6

Samoa

80,4

7

Palau

78,4

8

Koeweit

74,2

9

Verenigde Staten

74,1

10

Kiribati

73,6

11

Dominica

71,0

12

Barbados

69,7

13

Argentinië

69,4

14

Egypte

69,4

15

Malta

68,7

16

Griekenland

68,5

17

Nieuw-Zeeland

68,4

18

Verenigde Arabische Emiraten

68,3

19

Mexico

68,1

20

Trinidad en Tobago

67,9

21

Australië

67,4

22

Wit-Rusland

66,8

23

Chili

65,3

24

Venezuela

65,2

25

Seychellen

64,6

26

Bahrein

64,1

27

Andorra

63,8

28

Groot-Brittannië

63,8

29

Saudi-Arabië

63,5

30

Monaco

62,4

31

Bolivia

62,2

32

San Marino

62,1

33

Guatemala

61,2

34

Mongolië

61,2

35

Canada

61,1

36

Katar

61,0

37

Uruguay

60,9

38

Jordanië

60,5

39

Bahama’s

60,4

40

IJsland

60,4

41

Nicaragua

60,4

42

Cuba

60,1

43

Duitsland

60,1

44

Brunei

59,8

45

Slovenië

59,8

46

Peru

59,6

47

Vanuatu

59,6

48

Finland

58,7

49

Jamaica

57,4

50

Israël

57,3

51

Sint Lucia

57,3

52

Oostenrijk

57,1

53

Azerbeidzjan

57,1

54

Turkije

56,8

55

Tuvalu

56,6

56

Dominicaanse Republiek

56,5

57

Slowakije

56,3

58

Cyprus

56,2

59

Saint Kitts en Nevis

56,1

60

Costa Rica

55,8

61

Colombia

55,6

62

Antigua en Barbuda

55,5

63

Zwitserland

55,4

64

Montenegro

54,9

65

Servië

54,9

66

Albanië

54,8

67

Fiji

54,8

68

Bulgarije

54,2

69

Luxemburg

54,2

70

Kroatië

53,9

71

Bosnië en Herzegovina

53,8

72

Portugal

53,8

73

Armenië

53,3

74

Grenada

53,3

75

Zuid-Afrika

53,3

76

Iran

53,2

77

Libië

53,2

78

Litouwen

53,1

79

Libanon

53,0

80

Tsjechië

52,9

81

Syrië

52,8

82

Spanje

51,8

83

Hongarije

51,6

84

Panama

51,4

85

Tunesië

51,0

86

Saint Vincent en de Grenadines

50,6

87

Brazilië

50,5

88

Belize

49,8

89

Zweden

49,7

90

Noorwegen

49,1

91

Rusland

49,1

92

El Salvador

48,7

93

Lesotho

48,5

94

Suriname

47,8

95

Paraguay

47,7

96

Guyana

47,5

97

Polen

47,5

98

Letland

47,3

99

Macedonië

47,2

100

Ecuador

47,1

101

Turkmenistan

46,8

102

Ierland

46,6

103

België

46,3

104

Marshalleilanden

46,2

105

Nederland

46,0

106

Oezbekistan

46,0

107

Denemarken

45,8

108

Mauritius

45,6

109

Oman

45,6

110

Italië

45,5

111

Irak

45,4

112

Georgië

44,8

113

Oekraïne

44,8

114

Solomoneilanden

44,0

115

Botswana

43,6

116

Honduras

43,5

117

Equatoriaal Guinea

43,0

118

Marokko

42,9

119

Oost-Timor

42,7

120

Mauritanië

42,5

121

Estland

42,2

122

Zuid-Korea

42,0

123

Swaziland

41,8

124

Kazachstan

41,4

125

Moldavië

41,1

126

Bhutan

40,9

127

Frankrijk

40,1

128

Kameroen

39,9

129

Maldiven

39,9

130

Algerije

39,8

131

Noord-Korea

39,4

132

Kirgizië

39,2

133

Roemenië

39,1

134

Laos

38,9

135

Kaapverdische eilanden

38,2

136

Tadzjikistan

37,3

137

Gabon

36,5

138

Myanmar

36,3

139

Liberia

35,6

140

Sierra Leone

33,4

141

Haiti

32,8

142

Zimbabwe

32,1

143

Thailand

31,6

144

Papoea Nieuw-Guinea

30,2

145

Maleisië

29,9

146

Ghana

29,2

147

China

28,9

148

Benin

28,5

149

Comoren

28,0

150

Angola

27,5

151

Nigeria

27,1

152

Jemen

27,0

153

Senegal

26,4

154

Filippijnen

25,2

155

Djibouti

24,9

156

Mali

24,1

157

Togo

24,0

158

Guinea

23,5

159

Soedan

23,1

160

Ivoorkust

22,9

161

Singapore

22,9

162

Japan

22,6

163

Namibië

22,5

164

Pakistan

22,2

165

São Tomé en Príncipe

21,4

166

Tanzania

21,2

167

Malawi

19,3

168

Democratische Republiek Kongo

18,9

169

Niger

17,6

170

Madagascar

17,4

171

Mozambique

17,3

172

Guinee-Bissau

16,7

173

Gambia

16,6

174

Indonesië

16,2

175

India

16,0

176

Somalië

15,8

177

Tsjaad

15,6

178

Afghanistan

15,1

179

Oeganda

14,8

180

Kenia

14,3

181

Burkina Faso

14,1

182

Rwanda

13,7

183

Zambia

13,0

184

Burundi

12,9

185

Centraal-Afrikaanse Republiek

12,9

186

Cambodja

11,3

187

Kongo (Brazzaville)

9,1

188

Nepal

8,4

189

Sri Lanka

7,4

190

Vietnam

6,4

191

Bangladesh

6,1

192

Ethiopië

5,6

193

Eritrea

4,4

Dikke records

Berichtje uit De Telegraaf van 2 oktober 2008:

MONTERREY — De dikste man ter wereld in 2007 is in een jaar tijd ruim een derde van zijn recordgewicht van 590 kilo kwijtgeraakt en is nu klaar om eind oktober te trouwen met zijn Claudia. Het wordt noodgedwongen een huwelijk in bed omdat de Mexicaan nog altijd 360 kilo weegt. ‘Het wordt een zware, grote bruiloft, met een licht buffet,’ aldus de 43-jarige Manuel Uribe. Lokale autoriteiten hebben het stel een taart voor vierhonderd bruiloftsgasten aangeboden. Geheel in stijl zal de Mexicaanse band Pesado (Zwaar) het feest muzikaal opluisteren.

Je hebt overgewicht, obesitas, morbide obesitas, en ook nog een buitencategorie van mensen die zo verschrikkelijk dik zijn dat ze een rariteit zijn gaan vormen. Manuel Uribe is er daar ongetwijfeld een van, want zoals het krantenberichtje ook schrijft was hij in 2007 nog de dikste man van de wereld. Hoe komt iemand zo ver? Voor de Amerikaanse omroep ABC legde Uribe ooit uit dat voor hem het klassieke patroon voor dikke mensen geldt: te weinig beweging en te veel, veel te veel eten. In Mexico was hij gewend geraakt aan een dieet van rijst, bonen en tortilla’s. Dat is op zichzelf al een menu waar je niet slank bij blijft. Maar in de jaren dat hij in de Verenigde Staten werkte, als computertechnicus, kwamen daar pizza’s, hamburgers en patat bij. En dat in kolossale hoeveelheden, want Uribe raakte totaal verslaafd aan junkfood. En daarom groeide en groeide hij. De nekslag kwam in 2001, toen een liposuctie (operatie waarbij vet wordt weggezogen) mislukte en lymfeklieren beschadigd raakten waardoor hij enorme, 90 kilo zware tumoren in zijn benen ontwikkelde.

Vanaf dat moment was hij niet langer in staat te lopen, en bracht hij zijn dagen thuis in Monterrey, in bed, door. Tot hij, mede geïnspireerd door zijn vriendin Claudia (die hij in 2004 leerde kennen), in 2006 een noodoproep deed via de tv. ‘Ik wil afvallen. Wie wil mij helpen?’ De oproep werd beantwoord door een team artsen onder leiding van zekere dr. Barry Sears, die een dieet heeft ontworpen onder de naam The Zone, en die wel brood en bovendien veel publiciteit zag in het begeleiden van de superdikke Mexicaan.

Hoe het ook zij, succes hadden Sears en de zijnen wel. Uribe werd op een dieet van grapefruit, van eiwitten gemaakte omeletten, vis, kip en groenten gezet, uitgesmeerd over vijf maaltijdjes per dag, en viel zienderogen af. In oktober 2008 was hij al 230 kilo kwijtgeraakt, en het streven is om nog eens ruim zoveel gewicht kwijt te raken en uiteindelijk op zo’n 100 kilo uit te komen.

Als hij dat punt bereikt zal hij ook weer kunnen lopen, en dus zijn huis verlaten. Dat is hem sinds 2001 maar drie keer overkomen. De eerste keer was in maart 2007, toen zes mensen Uribe’s bed, waaronder wieltjes zitten, de straat opduwden waar een mariachiband speelde en een menigte nieuwsgierigen op hem wachtte. De tweede keer was een jaar later, toen hij met bed en al door een vorkheftruck uit zijn huis werd getild, en op een vrachtwagen werd gezet. De bedoeling was dat hij met een uitje de verjaardag van Claudia zou vieren, maar dat ging niet door omdat de vrachtwagen onder een viaduct vast kwam te zitten. En de derde keer was augustus 2008, toen de operatie met vorkheftruck en vrachtwagen werd herhaald, en deze keer met succes. Uribe werd naar de rand van een meer gereden waar hij voor de feestelijkheid een kleine, caloriearme maaltijd met vis en groenten nuttigde.

Een zijpaadje van het verhaal betreft Claudia Solis, de vriendin van Manuel Uribe. Wat is dat voor een type? Op foto’s en opnamen die op YouTube circuleren ziet ze eruit als een niet onknappe, ietwat mollige vrouw. Is ze zoiets als een golddigger? Haar man zou tenslotte best veel geld kunnen verdienen met zijn nu al wereldwijde bekendheid. Zelf zei ze onlangs in een tv-interview: ‘Ik baad hem elke dag, en we kunnen het heel goed met elkaar vinden. Ja, soms zeggen mensen dat dit een namaakrelatie is maar geloof me, wat we hebben is echt.’ En haar achtergrond, dat moet gezegd, wekt vertrouwen. Haar eerste man was namelijk ook obees, en overleed op relatief jeugdige leeftijd aan ademhalingsproblemen. De familie van Claudia was dan ook aanvankelijk tegen haar relatie met opnieuw een hele dikke man. ‘Ze waren bezorgd over me, omdat ze bang waren dat mijn nieuwe man ook zou overlijden.’

Zoals Manuel Uribe zijn er meer. Mannen en vrouwen dus, die in de categorie van de superzwaargewichten vallen. En die zijn er al sinds de oudheid. Neem de Griekse dictator Dionysius van Heracleia, die leefde in de vierde eeuw voor Christus. Een dichter schreef over hem dat hij had gezegd zijn dagen te willen eindigen ‘terwijl ik op mijn rug lig, op mijn vele vetrollen, nauwelijks iets zeggend, moeizaam ademhalend, en vooral etend’. Uiteindelijk werd deze tiran toch nog 55 jaar, toen hij letterlijk in zijn eigen vet stikte.

In de Romeinse tijd schreef een dokter over zekere Nichomachus van Smyrna, die zo dik was dat hij zich niet meer kon bewegen. Andere auteurs verhalen van een Romeinse senator die alleen kon lopen als twee slaven zijn buik voor hem ondersteunden. En zo zijn er ook later honderden, zo niet duizenden vergelijkbare verhalen.

Het Amerikaanse tijdschrift Dimensions Magazine heeft de meest complete lijst van mensen van wie vast staat dat zij ten minste 900 Amerikaanse ponden (405 kilo) wegen of hebben gewogen. Dat lijstje is kennelijk al wat ouder, want Manuel Uribe staat er niet eens op. Maar hij is bij lange na niet de dikste mens aller tijden, zo blijkt als je het lijstje met 28 namen gaat raadplegen.

Nummer één op de lijst, de allerdikste mens ooit, is de Amerikaanse Carol Yager, die leefde van 1960 tot 1994. Van haar wordt aangenomen dat zij op haar zwaarst zo’n 730 kilo woog. Zelf schreef Yager in interviews haar supergewicht toe aan een eetstoornis die zij zou hebben ontwikkeld omdat ze als kind seksueel misbruikt was. In 1993 kwam zij in het ziekenhuis terecht vanwege een verzwakte gezondheid. Ze bleef daar drie maanden, werd op een dieet van 1200 calorieën per dag gezet, en viel op die manier 236 kilo af, een record voor zo’n korte tijd en zonder chirurgische ingreep. Daarna werd de rit van en naar het ziekenhuis nog vaak gemaakt, want Carol leed aan tal van gezondheidsproblemen die te maken hadden met haar abnormale gewicht. Voor elk van die ritten was de hulp van 15 tot 20 brandweerlieden nodig die het ambulancepersoneel assisteerden met het vervoer van de zware patiënte. Uiteindelijk werd ze naar een verpleegtehuis overgebracht, waar ze op 34-jarige leeftijd overleed omdat haar nieren niet langer werkten. Bij overlijden had ze een gewicht van 544 kilo bij een lengte van 1 meter 70.

Op de tweede plaats moet Jon Brower Minnoch (1941 — 1983), eveneens afkomstig uit de Verenigde Staten, worden gezet. Hij bereikte zijn piekgewicht (zeker 630 kilo) in 1979, toen de hulp van 13 mensen nodig was om hem alleen maar in bed om te rollen. Minnoch was in zijn jonge jaren taxichauffeur, en altijd al zwaar. In 1963 woog hij, bij een lengte van 1 meter 80, 190 kilo, in 1966 315 kilo en in 1976 440 kilo. Toch heeft hij altijd beweerd van zijn enorme gewicht weinig last te hebben gehad, tot hij in 1980 aan een dieet van 500 calorieën per dag begon, dat hem zijn kracht zou hebben gekost. Daardoor belandde hij in het ziekenhuis, waar zijn gewicht naar 214 kilo werd gebracht. Maar nadat hij later, in 1981, in een week tijd weer 90 kilo groeide, werd hij opnieuw in het ziekenhuis opgenomen. In 1983 overleed hij, 360 kilo zwaar.

Op de 3e plaats staat dan Manuel Uribe, gevolgd door Rosalie Bradford (1944–2007), van wie wordt aangenomen dat zij op haar top 540 kilo zwaar was. Ook haar verhaal is opmerkelijk. Ze woog al meer dan 140 kilo toen ze stopte met haar studie, maar dat verhinderde haar niet om fitnessinstructrice te worden. Om in vorm te blijven liep ze in die tijd drie keer per week 10 kilometer hard. Dat nam niet weg dat haar gewicht bleef toenemen: van 160 kilo toen ze trouwde tot 225 kilo na de geboorte van haar zoon. En hoe meer ze begon te wegen, hoe groter haar honger werd. Toen ze in de vroege jaren tachtig het bed moest houden vanwege een bloedvergiftiging waren alle remmen los. Ze zat en ze at, soms wel 15 000 calorieën per dag. Het was voor haar niet ongewoon om in 40 minuten drie grote pizza’s weg te schrokken en dan om een toetje te vragen. Toen ze haar topgewicht bereikte had Rosalie een omtrek van 2 meter 40 en had ze aan haar heupen 90 kilo zware klompen vlees en vet hangen die van haar dijen tot aan haar knieën reikten. Nadat ze hartklachten kreeg en een zelfmoordpoging mislukte, wist fitnessgoeroe Richard Simmons haar ervan te overtuigen dat ze op dieet moest. Dat werkte zo goed dat ze na vijf jaar afzien nog maar 140 kilo woog.

We gaan door met Walter Hudson (1944–1991) uit New York, met een topgewicht van 538 kilo. Hij werd in 1987 door de pers ontdekt, toen hij vast kwam te zitten in de deur van zijn slaapkamer en door reddingswerkers moest worden bevrijd. Op dat moment had hij al 27 jaar in bed doorgebracht. Ondanks zijn gigantische gewicht was hij merkwaardig gezond: longen, hart en nieren functioneerden allemaal normaal, en verbijsterde artsen stelden vast dat zijn cholesterol en bloedsuikerspiegel eruitzagen als van een gezonde 21-jarige. Hudson stierf in zijn slaap, na jaren van af en aan diëten volgen. Toen zijn lichaam werd gevonden woog hij 506 kilo. Twaalf kraaien waren nodig om zijn enorme kist te dragen.

De dood van Hudson was een zware slag voor zijn vriend op afstand Michael Edelman (1964–1992) van wie een geregistreerd gewicht van 450 kilo bestaat maar die volgens zijn moeder zeker zoveel woog als Hudson. Toen Michael zeven jaar oud was, woog hij al 70 kilo. Drie jaar later verliet hij de school omdat hij niet langer in de bankjes paste. Daarna bracht hij de meeste tijd door in bed, waar hij maaltijden deelde met zijn eveneens superzware (meer dan 300 kilo!) moeder. Michael Edelman placht de dag te beginnen met vier kommen cornflakes, toast, wafels, cake en een liter frisdrank, om diezelfde dag te eindigen met een hele pizza bij wijze van avondsnackje. Moeder en zoon probeerden tal van diëten, maar, in zijn eigen woorden: ‘na een paar dagen beloonden we onszelf dan met een chocoladetaart. Daarna bestelden we een pizza, en konden we weer van voren af aan beginnen.’ Edelman haalde de kranten toen hij publiekelijk beloofde ernstig af te vallen om zijn liefde voor de 200 kilo wegende Brenda Burdle te kunnen consumeren. Maar de minnaars kwamen beiden alleen maar aan, en dat was het eind van de relatie. Toen zijn vriend en lotgenoot Walter Hudson overleed ontwikkelde Edelman een pathologische angst voor eten. Hij verloor snel enorm veel gewicht omdat hij alleen nog maar lepeltjes eten wilde. Toen hij zo’n 270 kilo woog stierf hij letterlijk de hongerdood.