Eric van den Berg

De sok van Tàpies
Een andere kant van Barcelona

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk ISBN 978 90 450 1827 0

© 2013 Eric van den Berg
Omslagontwerp Bart van den Tooren
Omslagfoto sba73
Auteursfoto de Volkskrant
Zetwerk Tijs Koelemeijer
Kaarten G-O Graphics / Tijs Koelemeijer

ISBN 978 90 450 2535 3
D/2013/0108/710
NUR 508

www.atlascontact.nl

Bierbuik op het strand

De stad vanaf 21 hoog

In kamer 2102 is Barcelona van mij. Ik druk op de knop met Wow erop – zo communiceren ze in hotel W – en het licht springt aan. Wat niet echt nodig is, want de kamer is meer raam, van boven tot onder, dan kamer, meer buiten dan binnen. De hemel boven Barcelona openbaart zich, en de zee ernaast.

Ik ga op de sofa bij het raam zitten, vanaf waar ik met mijn neus tegen het raam nagenoeg loodrecht de diepte in kan turen. Rechts de Middellandse Zee, recht voor me eerst de visserswijk Barceloneta en dan vijf kilometer strand, links de rest van Barcelona. Ik bekijk de stad als ware het mijn persoonlijke eigendom, om op te rollen, in een koker te stoppen en mee te nemen.

Vanaf de eenentwintigste verdieping glijdt mijn blik over een stad aan de andere kant van het glas die geen geluid maakt. Alsof Barcelona stilletjes voor mij aan het optreden is: het rode bakje van de kabelbaan glijdt zachtjes weg van de ogenschijnlijk zo gammele Alta Mar-toren, de hijskranen bij de Sagrada Família draaien heel in de verte hun langzame pirouettes. Allemaal voor mij.

Urenlang kan ik vanaf deze bank de stad bespieden. Het hotel heeft dat voorzien: op een glimmend dienblad ligt er een monoculaire verrekijker klaar. Aan de westkant ontwaar ik nog net de bomenrij van de Rambla. Ver daarachter zie ik de top van de Tibidabo, de hoogste heuvel van de stad; de basiliek op de top geeft aan waar de stad ophoudt en het grote Collserolabos begint. In het noorden markeren de schoorstenen van de oude elektriciteitsfabriek in Sant Adrià de Besòs de grens. Op de heuvel komt bijna iedereen (want er is een attractiepark), op het strand bij de fabriek bijna niemand (want waarom zou je?).

Het voelt even alsof ik alles ken, alles heb gedaan en hier woon. Wat niet klopt met de werkelijkheid, want ook na twee decennia van bezoeken en bezoekjes aan Barcelona ben en blijf ik een guiri, de blanke buitenstaander. Vrienden willen het gelukkig nog wel iets afzwakken, omdat ik zoveel restaurants en bars ken, een abonnement op het Bicing-fietsen plan heb weten te bemachtigen, rondloop met een pasje van La Caixa, en lid ben van de fitnesszaal bij Club Natació Atlètic-Barceloneta hier beneden aan het strand – zij het vooral vanwege het zwembad op het dak. ‘Je bent nog maar een béétje guiri,’ zeggen de vrienden. Dat lijkt het hoogst haalbare.

In hotel W ben ik op-en-top guiri. Ik zit in een van de duurste hotels van de stad. Enkel gelet op het interieur had hotel W overal ter wereld kunnen staan. Pas in het restaurant Bravo 24 zie ik een lokale kleur: de Wagyu biefstuk uit Australië heeft een ‘Catalaanse twist’.

Barcelona is buiten. De andere hoge gebouwen zijn even mijn verre vrienden. De fallusvormige Torre Agbar, onmiskenbaar, geeft aan waar Glòries is, de rotonde waaraan de Avinguda Diagonal en de Gran Vía met elkaar scharnieren.

Ogenschijnlijk vlak daarnaast staat hotel ME, een concurrent van W – ook een hotel met cocktailbar boven pent-househoogte. De belangrijkste bakens op het strand zijn de tweelingtorens aan de Olympische Haven, van verzekerings-maatschappij Mapfre (met een heliplatform erbovenop) en Hotel Arts. Het is overigens geen identieke tweeling, maar de torens zijn wel beide vierkant en ze zijn even hoog.

Hoog is in hun geval 154 meter. Hotel W is 90 meter hoog en staat in Barcelona bekend als Hotel Vela, Hotel Zeil: het moet net als het klatergoudhotel Burj Al Arab in Dubai een enorme zeilboot op de golven voorstellen. De buitenkant is geheel van glas, omdat zo door alle spiegelingen stad, haven, strand en Middellandse Zee één worden. Dat zeggen de architecten althans.

De W staat keurig boven in de mast, maar het zeil staat wat boller dan gepland. Het hotel is aanzienlijk lager uitgevallen dan de architect ambieerde. Ricardo Bofill had ingezet op een hotel van 168 meter hoog, maar dat wilde de gemeente niet, omdat het de skyline te veel zou domineren en de twee ‘emblematische’ torens verderop zou wegdrukken. Die torens zijn olympisch, die torens zijn van het tijdperk 1992, en dat blijft iets magisch houden. Dus kreeg meneer Bofill te horen dat zijn gebouw lager moest – ook al is hij een geboren Barcelonees en staat ook de nieuwe terminal TI van het vliegveld op zijn naam.

Het meest ingrijpende gevolg voor mijzelf is dat ik op vrijdagavond mijn Watermelon Martini met Skyy-wodka niet hoger dan op de zesentwintigste verdieping kan drinken. Maar laten we wel wezen, er zijn grotere problemen. De spreuk van de dag die de schoonmaakster heeft achtergelaten naast de Bliss Body Butter op de wastafel houdt me bij de les: ‘¿Cuál es el objetivo para hoy? What is the big picture?’

Ik heul vandaag met de vijand, daar komt het op neer. De bewoners van Barceloneta zijn ook met de kleinere versie van het hotel niet zo blij. Ze noemen het hotel schamperend De Bierbuik – en als je er langer naar kijkt, ga je het geloven ook. De buren zijn boos vanwege deze ‘ultieme belediging van allen die (samen)leven in Barcelona’. Het is lelijk, zo daar aan het begin van het strand van Sant Sebastià, het is een doorn in het oog. Op een van de discussiepagina’s op internet met de titel ‘W: What is it good for?’ wordt gedaan alsof de W, de double-u, uit de naam van George W. Bush komt, die wel om mindere redenen gebouwen heeft gebombardeerd. Dus: Bomba a l’Hotel Vela! Op Facebook houdt de Grup Anti Hotel Vela Barceloneta het bij een oproep tot afbreken van die hele zooi.

Wat moet er worden van hun oude, traditionele buurt? Staat er ineens een luxehotel met 473 kamers en suites die Wonderful, Spectacular en Extreme Wow heten, een spa (Bliss), een fitnesscentrum (Sweat) en een cocktailbar (Eclipse, die van de Watermelon Martini), waar je naartoe moet met een expreslift. Dat is duur, dat trekt rijke toeristen, en waar rijke toeristen komen, wordt alles nog duurder – dat is de angst van Barceloneta.

‘Meer sardientjes, minder hotels’, is een van de wensen. Barceloneta is de echte vissers- en volkswijk van de stad, of eigenlijk: wás. Ook de petieterige huizen in de smalle straten zijn duur geworden. De visrestaurants zitten er nog, maar die hebben voornamelijk behuizing aan de Passeig de Joan de Borbó, de toeristische looproute van de stad naar het strand. In de markthal, een paar jaar geleden compleet herbouwd en gestileerd, zit inmiddels Lluçanes, een restaurant waarvan de chef een Michelinster op zijn muts mag prikken.

Nu is Barceloneta allang niet meer de wijk van de pudas, de restaurantjes onder aan de kade waar vissers vroeger de vis kwamen afleveren die je meteen kon kopen of opeten. Sowieso, alles wat nog op of aan het strand stond, is tijdens de grote schoonmaak voor de Olympische Spelen weggeveegd, inclusief de chiringuitos. De strandtenten mogen nog wel, maar ze worden afgebroken als het seizoen is afgelopen.

Dus waarom dan toch dat W-hotel, volgens eigen zeggen uit de ‘trendy’ tak van Starwood, zo pats boem op het strand? Omdat precies dit hoekje officieel net geen strand meer heet maar haven – zegt de gemeente. Dit is wat de Nova Bocana gaat worden, de nieuwe mond van de Oude Haven. Privaat terrein. Het hotel is toevalligerwijs wel het enige hotel in Barcelona met directe toegang tot het strand.

Het hotel staat en zal blijven staan, en kan een icoon genoemd worden als de definitie daarvan is dat iedereen het hotel kent en weet hoe het eruitziet. Gerard Piqué, de centrale verdediger van Barça, schijnt hier bovendien zijn eerste date met popster Shakira te hebben gehad, dus de stad kan het hotel niet langer ontkennen.

Schuldig hoef ik me daarom niet meer te voelen in mijn kamer type Fabulous – per nacht 9700 euro goedkoper dan Extreme Wow. Morgen neem ik de lift naar beneden en ben ik weer zo Barcelonees als ik kan zijn.

Uitgerust doe ik in de vroege ochtend de gordijnen open met een druk op een knop naast mijn design hoofdkussen.

Het Theater Barcelona speelt weer, nog voor de zon meekijkt. Ik probeer de kleurenknopjes van Philips’ Living Colors uit, maar weet eigenlijk niet precies waarom, en besluit dan maar al het licht uit te laten. Ik stap onder de regen douche en laat de glazen deur naar de kamer en de stad open. De straatlantaarns verliezen het beetje bij beetje van het daglicht. Maar buiten wint het hier altijd van binnen. Yum, wet, cool!

Dood, zeep en schoenen

De verhalen van Plaça de Sant Felip Neri

Wie fluistert of zwijgt voelt dat dit geen gewoon pleintje is. Een patio is het eigenlijk, geheel omgeven door oude panden die al het geluid of alle stilte binnenhouden.

Kom op een doordeweekse dag om een uur of elf en touwtjespringende meisjes en voetballende jongens van Escola Sant Felip Neri vullen de krappe ruimte tussen de hoge façades. Ze rennen om de fontein in het midden en gebruiken de kerkdeur als doel – de meester houdt vanaf een houten klapstoel de kinderen in de gaten. De bal richt in elk geval geen schade aan: die kan geen kant op, er zijn maar twee steegjes die leiden naar de rest van de oude stad.

Kom je na het speelkwartier, dan is Plaça de Sant Felip Neri stil, vraagt je stil te zijn, of krijgt je stil. Zelfs als je nog niet weet waarom.

In de Middeleeuwen was hier een kerkhof – zou dat het zijn? Misschien dwingt dat respect af. Maar er is niets van te zien. Je moet het maar net weten.

Wat dat sluimerende gevoel ook is, binnen luttele seconden ben je vergeten dat je midden in de Gotische Wijk van de stad staat, hemelsbreed minder dan honderd meter van de rekken vol ansichtkaarten met beroemde kerken, het Exact Change-loket en de restaurants met ‘typical Catalan tapas’.

De route van drukte naar stilte is eenvoudig: vanaf de voordeur van de kathedraal loop je meteen de Carrer de Santa Llucía in, één keer links en één keer rechts, door het bochtje van de Carrer de Montjuïc del Bisbe, en dan sta je in de stilte. Geluiden van het nu, van het winkelpubliek in de Portal de l’Àngel, van de schuivende terrasstoelen op Plaça Reial, passen hier niet.

Het is in zekere zin een gruwelijk plein. Of in elk geval een plein van gruwelijke verhalen. Wie de lieflijk kabbelende fontein ziet, met precies die ene straal zon erop, kan zich niet voorstellen wat hier werkelijk heeft plaatsgevonden, op dit pleintje dat onzichtbaar wil zijn.

Volgens de stadslegende had ook Franco gezien dat Plaça de Sant Felip Neri uit het zicht lag. Dit zou een van de hoekjes in de stad zijn waar de generaal tegenstanders liet executeren. Hoe zouden al die geweer- en mitrailleurschoten hier hebben geklonken? Het moeten er honderden, misschien wel duizenden zijn geweest. Hoe zou één zo’n knal hebben geklonken voor de volgende op rij?

Vanaf het moment dat je de kapotgeschoten barokke voorgevel van de kerk hebt gezien, een kerk die beter enkel bekend had kunnen zijn om het feit dat Antoni Gaudí er altijd ging bidden en biechten, zal dit beeld je niet meer loslaten. Ook het huisnummerbordje met ‘16’ erop, dat toch ruim boven manshoogte zit, is geraakt. De inslagen zijn vanuit alle hoeken van het plein zichtbaar – zoveel zijn het er.

In de geschiedenisboeken staat een andere verklaring voor de gehavende muur. Dit zijn geen kogelgaten, maar inslagen van bomscherven. Een gedenkplaat op een van de muren geeft al wat feiten – je hoeft het Catalaans niet machtig te zijn om die te begrijpen: AQUÍ VAREN MORIR 42 PERSONES – LA MAJORIA INFANTS – PER L’ACCIÓ DE L’AVIACIÓ FRANQUISTA EL 30 DE GENER DE 1938.

Op een dag als deze waren hier vermoedelijk kinderen uit de Protecció de Menors, een opvanghuis in de kerk, aan het touwtjespringen en aan het voetballen toen Italiaanse bommenwerpers van Mallorca opstegen om in naam van Franco hun lading te droppen.

Die dag was volgens de ene historicus 30 januari, volgens de andere pas in november van datzelfde jaar. Josep de C. Laplana, schrijver van L’Oratori de Sant Felip Neri de Barcelona, vermoedt dat het bombardement van januari weliswaar het plein en de gevel van de kerk heeft geraakt, maar dat de doden pas vielen in november bij een nog heftigere aanval. ‘Toen het luchtalarm afging, zochten de kinderen hun toevlucht in de kelder van de sacristie. Ze dachten dat de gewelven van steen waren, net zo sterk als de muren …’ De bogen bleken zwak. De bom viel erdoorheen. Meer dan twintig kinderen waren op slag dood.

Iemand heeft met een stift ‘always remember the victims of fashist regimes’ op de muur geschreven. Zo’n prachtig pleintje, zo’n verhaal – of eigenlijk dus verschillende verhalen. Iedereen voelt wel aan dat hier vermoedelijk bommen zijn gevallen én met scherp is geschoten. Het bombardement is in elk geval bewezen. De kinderen zijn dood – de foto’s zijn terug te vinden in musea en boeken.

Zo blijkt dit plein een epicentrum van ellende te zijn. Het speelt zelfs nog een rol op de fatale dag voor de beroemdste Barcelonees, Antoni Gaudí. Had deze achttiende-eeuwse kerk niet bestaan, dan was de architect op maandag 7 juni 1926 mogelijk niet onder de tram gekomen op de Gran Vía – je weet het niet, hij was hiernaar onderweg voor zijn dagelijkse gebed. Kennelijk was hij al een beroemd kerk ganger: de parochie had hem ver voor zijn dood laten vereeuwigen. Zo is hij te zien op een schilderij in de kerk: Gaudí stond model voor een afbeelding die Joan Llimona in 1902 maakte van Filippo Neri zelf, de heilige ‘apostel van Rome’. Het gezicht is onmiskenbaar dat van Gaudí.

Ruim een eeuw later filmde regisseur Tom Tykwer juist hier de straatscènes voor Perfume (The Story of a Murderer). Barcelona moest tijdelijk het donkere, vieze achttiende-eeuwse Parijs uit de roman van Patrick Süskind voorstellen. En, hoe is het mogelijk, uit alle mogelijke smalle stegen en pleintjes met fontein koos de regisseur Plaça de Sant Felip Neri – kerkhof, executieterrein, noodlottige bidbestemming – als de locatie waar de hoofdpersoon zijn eerste slachtoffer achtervolgt. Jean-Baptiste Grenouille, de man met de ultieme reuk die (dode) vrouwen nodig heeft voor zijn voortreffelijke parfums, besluipt hier het meisje met een mand vol pruimen. Zij gaat dood, nog voor we haar naam weten.

Vrolijker is het verhaal dat Woody Allen zich hier liet afspelen. Het plein is in beeld in Vicky Cristina Barcelona, de film waarin de Amerikaanse jonge vrouwen Vicky en Cristina naar Barcelona komen om de stad, de kunst, de liefde, het leven en uiteindelijk vooral Juan Antonio te ontdekken. Woody Allen had de schoonheid van het pleintje ontdekt. Hij had geen decor nodig. Het terras staat er in werkelijkheid ook, inmiddels met wat eigentijdse kuipstoelachtigen.

Scarlett Johansson, Rebecca Hall en Javier Bardem zitten voor de achterdeur van Neri, een boetiekhotel ‘con un estilo sofisticado y contemporáneo’, waar een middagmenu niet bestaat zonder cava.

Je zou zomaar kunnen denken dat dit een gewoon pleintje is – zit je even op het terrasje ruik je de geuren uit de zeepjeswinkel van de Hermanos Sabater. De zwerver in de hoek is zijn spulletjes aan het ordenen, de toerist rust even uit op de rand van de fontein. Het leven komt tevoorschijn uit het ene straatje, en verdwijnt weer door het andere. Maar op het moment dat alles duidelijk lijkt, kijk je nog eens goed. Dan is daar ineens een pand met groene hekken voor de ramen. Het blijkt het Museu del Calçat te zijn – een schoenenmuseum! Niks Felip, niks Gaudí, niks Burgeroorlog. Schoenen.

De museumbewaarder, een oude man die overeind komt van zijn houten stoel zodra een bezoeker zijn hoofd door de deuropening naar binnen steekt, scheurt een entreekaartje van een blokje, waarop twee euro vijftig staat. Hij legt uit dat het Gremio de Maestros Zapateros hier al een eeuw zit. Lange tijd zat het clubhuis op de Carrer de la Corribia, de straat bij de kathedraal die begin vorige eeuw moest wijken voor de verkeersader Via Laietana. De schoenmakers verhuisden hierheen samen met hun huisgenoten, de broeders van het Cofradía de San Marcos Evangelista.

‘Hier, lees maar,’ zegt de suppoost, en hij geeft een kleine zwart-witbrochure waarin staat waarom de broeders en de schoenmakers zo goed bij elkaar passen. Sint Marcus kwam namelijk tijdens de kerstening van Alexandrië terecht bij de schoenmaker Anianus, die op een dag in het jaar 61 zijn sandalen zou repareren. Anianus, hoe onhandig, verwondde zichzelf met een priem en schreeuwde het uit. Hij schreeuwde eigenlijk om de hulp van God, en daar wilde Marcus wel graag met hem over praten. De apostel nam wat klei ter hand, wreef die over de wond, en Anianus’ vinger was weer heel.

Lang verhaal kort: de schoenmaker werd volgeling en later bisschop. Zodoende.

Het pleintje ben je dan heel even vergeten.

Hoewel, de stilte van buiten til je vanzelf met je mee over de drempel dat ene zaaltje in. De oude man gaat de bezoeker voor naar binnen. Hij pakt een briefje uit een la met daarop groot en duidelijk geschreven: ‘1700’, ‘1800’ en ‘1900’. Hij noemt de eeuwen, en wijst de bijbehorende vitrine vol schoenen aan.

‘Heel kleine mensen en heel kleine voeten toen,’ voegt hij nog toe aan de eerste vitrine, en hij wijst op de bordados, de geborduurde schoenen die we inderdaad wel schoentjes mogen noemen. Over de negentiende eeuw wil hij niet al te veel kwijt, maar zo te zien was dat de tijd voor de laarsjes en de trouwschoenen, en bij de twintigste eeuw vindt hij zelf eigenlijk al dat het de wat gewonere schoenen waren, op dat ene Charleston-paar na dan.

Het is een beetje een grapje, dat zal hij elke keer ook bijna fluisterend zeggen, maar toch wil hij wel even wijzen op de vitrine van de beroemdheden: de zwarte Bally-schoenen van Jordi Pujol, de vroegere president van Catalonië, de kicks waarmee Ronaldinho voor Barça in de Champions League speelde, en vooral het wit-beige paar van Pablo Casals, hier Pau Casals geheten, groot cellist en dirigent, de trots van alle Catalanen, ook omdat hij uitgesproken fel tegenstander van Franco was en bleef.

Geen bezoeker komt hier weg zonder te zijn gewezen op het pronkstuk van de collectie: de Schoen van Columbus. Op een groot certificaat staat: HORMA COLÓN, de schoenmaat van de ‘gran navegante’. Het is een pasvorm voor een van de schoenen van de Columbus op de grote monumentale zuil aan de Oude Haven. Het houten ding is 112 centimeter lang en weegt, zo is te lezen, 92 kilo. Kennelijk verveelde een meesterschoenmaker zich een paar dagen en besloot hij zich te buigen over een reuzenschoen.

Na twintig minuten sta je lichtelijk verdwaasd weer buiten (hoe lang kun je kijken naar een nieuwe kinderslof met koeienkop), knipper je met je ogen, zie je de fontein, het zonlicht op de boom, de muur. Je ruikt de zeep van de gebroeders Sabater. O ja. Hier waren we. Hier zijn we.

Carolina nummer 5

De bloemenstallen op de Rambla

Er zijn tijden geweest dat ik dagelijks op de Rambla kwam, al was het maar om haar dwars en snel over te steken. Het is de bekendste straat van de stad, het is de Gouden Mijl, het is de straat die is veroverd door de toeristen. Niemand zal het verbazen dat je er Gaudígidsen, Barçashirts en te dure biertjes kan kopen. Maar bloemen?! Ineens, in een helder ogenblik, vroeg ik het me af: waarom staan er eigenlijk bloemenstallen? De Rambla is geen straat waar een toerist stopt voor bloemen, en met een plant sjouwen is hier helemaal ridicuul. Wie loopt er in korte broek en op slippers richting zee met een bos chrysanten?

Natuurlijk moet er een antwoord zijn. Het stalletje Maria opende hier al in 1853, zo staat op het raam van kraam 7. De eigenaresse heette Maria Rife, en zij stond hier als een van de eersten met een vaste stal. Zij verkocht al bloemen toen dit stukje van de boulevard nog door iedereen Rambla de Sant Josep werd genoemd, naar het zestiende-eeuwse klooster dat ernaast stond. Tegenwoordig heeft dit stukje van de boulevard tussen Plaça Catalunya en de haven de bijnaam Rambla dels Flors.

De Rambla van de Bloemen: het is zelfs op de straatnaambordjes gezet. Al tientallen jaren staan er zeventien kramen op de honderd meter tussen de kruisingen met de Carme- en de Hospitalstraat, maar je kunt ze niet allemaal nog bloemenstal noemen. De handel vervaagt. Kraam 11 heeft zich gestort op zaden in zakjes, kraam 8 verkoopt tegenwoordig ook koelkastmagneten en grote kinderbloemen met lachende gezichten.

Op een warme junidag besluit ik naar binnen te stappen bij kraam 10, genaamd Carolina, uit 1888. Het is een miniwinkeltje, een stalen constructie met ramen, vlak bij de ingang van de Boqueriamarkt. Het is de enige bloemenstal die in de familie is gebleven, en daarom is hij een beetje beroemd. Koningin Sofía was er al eens gestopt voor een bosje, Dalí was er vaste klant, soms met schildpad in de hand, en aan de foto’s op de achterwand te zien zijn alle burgemeesters van de afgelopen eeuw hier wel een keer op bezoek geweest.

Wie binnenstapt bij Carolina Pallés moet vooral de tijd hebben. Het verhaal over vroeger komt dan vanzelf. Carolina praat vol trots over haar gevoel voor bloemen, over haar oma, over haar klanten. Nog voor ik ook maar één vraag heb kunnen stellen, is ze begonnen over doctor Fleming. Ja ja, Alexander Fleming: Carolina laat een foto uit 1948 van hem zien, hij staat naast oma Carolina. Zij was ‘verblind’ door hem, vol complete bewondering, zegt de kleindochter, omdat hij zóveel mensen had gered met zijn penicilline. Zijn ontdekking leverde hem behalve de Nobelprijs ook een boeketje van Carolina op – oma vond dat-ie dat wel verdiend had.

Een bloemetje van oma. Op de Rambla was ze iedereens oma. Als je niet bij haar kwam voor bloemen, kwam je voor een praatje. De straat was in rouw toen ze in 1999 heenging – negenentachtig jaar. Ze was niet bang voor de dood: als ze wegdroomde bij viooltjes, zei ze altijd, had ze het gevoel dat ze God zag. Naar Hem ging ze toe, dus dat vond ze prima.

Zij was al de derde in lijn. Overgrootmoeder (Carolina) is met de kraam begonnen in 1888, in het spoor van betovergrootmoeder (Carolina), die al bloemen verkocht op straat. Omdat de familie kennelijk erg van tradities hield, gingen alle meisjes Carolina heten. Ook de moeder van de huidige Carolina heet dus Carolina. Hier houdt de lijn op. De zesde Carolina is er niet: de Carolina van nu, die in 1963 geboren is, heeft geen kinderen, en haar zus Mercedes, met wie ze de zaak runt, heeft twee jongens.

Carolina haalt haar schouders op: het is nu eenmaal zo. Ze zal heus wel iemand vinden die op den duur de tent over-neemt. Ze denkt niet dat de bloemen ooit helemaal van de Rambla zullen verdwijnen. De stallen, in welke gedaante dan ook, hóren bij de straat.

Het zou ook zonde zijn. De traditie is al eeuwen geleden ontkiemd, al in de Middeleeuwen, toen langs deze straat nog de zuidelijke stadsmuur stond. Op de plaats waar nu de beroemde overdekte Boqueriamarkt staat, werd al handelgedreven. Eenvoudigweg omdat er in de straten van Barcelona geen ruimte voor de markt was, de handelaren moesten buiten de muren blijven.

Het duurde even voordat de bloemenhandel arriveerde. Eerst had je de vleesverkopers, zij zijn volgens de geschiedschrijving al in 1217 gesignaleerd. Hun kraampjes waren niet veel meer dan houten tafels. Later kwam er ook een varkensmarkt en vonden de vissers er een plekje. Het duurde niet lang voordat de stedelingen er groente, fruit en gevogelte konden krijgen.

Het werd drukker en drukker aan de rand van Barcelona. De Rambla, afgeleid van het Moorse woord raml (zand), kreeg vorm: was ze tot het begin van de achttiende eeuw nog maar een zandpad langs een bijna opgedroogd stroompje dat uit de Collserola-heuvels kwam – tevens goot, afvoer en slotgracht –, beetje bij beetje werd ze een straat. In 1775, het jaar dat Barcelona werkelijk uit zijn voegen barstte en de muur aan deze kant moest worden neergehaald, was de Rambla al een belangrijke ader van de handel. Er stonden toen al bloemenmeisjes- en vrouwen in steegjes en op hoeken, maar ze hadden geen vaste plek.