Van Haruki Murakami verschenen eerder bij Uitgeverij Atlas:

==

Ten zuiden van de grens

De jacht op het verloren schaap

Hard-boiled Wonderland en het einde van de wereld

De opwindvogelkronieken

Spoetnikliefde

De olifant verdwijnt

After Dark

Kafka op het strand

Norwegian Wood

Na de aardbeving

Dans dans dans

Waarover ik praat als ik over hardlopen praat

Blinde wilg, slapende vrouw

Haruki Murakami

1q84

[qutienvierentachtig]

Boek een

APRIL – JUNI

==

Vertaald uit het Japans door Jacques Westerhoven

==

==

==

==

==

==

==

Amstel Uitgevers

Op p. 244 wordt gerefereerd aan Aristoteles op basis van de vertaling van Charles Hupperts en Bartel Poortman, Aristoteles Ethica Nicomachea (Budel: Damon, 2005).

Het fragment uit Verhalen van de Taira op p. 354-356 is gebaseerd op de prozavertaling van Jos Vos in Eeuwige reizigers. Een bloemlezing uit de klassieke Japanse literatuur (gekozen, vertaald en ingeleid door Jos Vos; Amsterdam: De Arbeiderspers, 2008), p. 303-304, maar aangepast aan de vereisten van Murakami’s tekst.

De citaten uit De reis naar Sachalin van Anton Tsjechov op p. 361-365 en p. 386 zijn overgenomen uit de vertaling van Anita Roeland (Amsterdam: Atlas, 2004), p. 185-191 en 223-224, maar op één klein punt aangepast aan de vereisten van het verhaal. Sommige zinnen zijn weggelaten omdat dit ook in de Japanse tekst is gedaan.

Alle voetnoten zijn van de hand van de vertaler.

© 2009 Haruki Murakami

© 2010 Nederlandse vertaling: Jacques Westerhoven

Oorspronkelijke titel: 1Q84

Oorspronkelijke uitgave: Shinchōsha, Tokyo

==

Omslagontwerp: Zeno

Kaarten: Hester Schaap

==

ISBN 978 90 450 1939 0 / NUR 302

==

www.uitgeverijatlas.nl

www.harukimurakami.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2010

It’s a Barnum and Bailey world,

Just as phony as it can be,

But it wouldn’t be make-believe

If you believed in me.

==

‘It’s Only a Paper Moon’
(E.Y. Harburg en Harold Arlen)

1q84

Boek een

APRIL – JUNI

1
Aomame: Schijn bedriegt

De radio in de taxi stond op een FM-station dat een klassiek concert uitzond. Janáčeks Sinfonietta – geen werk dat bij uitstek geschikt lijkt voor een taxi die vaststaat in een file. De chauffeur, een man van middelbare leeftijd, hield zijn oren dan ook niet gespitst. Zoals een in het vak vergrijsde vissersman op de boeg van zijn boot staat om te zien wat een niet veel goeds belovende getijdenstroom gaat doen, zo keek hij met misprijzend op elkaar geperste lippen naar de lange rij auto’s die bumper aan bumper voor hem stond. Aomame zat diep weggezakt op de achterbank en luisterde met gesloten ogen naar de muziek.

Hoeveel mensen zouden er op deze wereld zijn die bij het horen van het eerste deel van Janáčeks Sinfonietta kunnen zeggen: ‘Hé, dat is Janáčeks Sinfonietta?’ Waarschijnlijk schommelt dat aantal ergens tussen ‘heel weinig’ en ‘bijna niemand’. Maar om de een of andere reden kon Aomame het.

Janáček schreef deze kleinschalige symfonie in 1926 en gebruikte als openingsthema een fanfare die hij eigenlijk had gecomponeerd voor een sportevenement. Aomame probeerde zich voor te stellen hoe Tsjechoslowakije er in 1926 had uitgezien. Aan het langdurige bewind van de Habsburgers was tegelijk met de Eerste Wereldoorlog eindelijk een eind gekomen, en de mensen dronken er nu Pilsener bier, maakten coole, echte machinegeweren, en genoten van de plotselinge vrede die nu in Centraal-Europa heerste. Franz Kafka was twee jaar eerder in ongelukkige omstandigheden gestorven. Het zou niet lang duren voor Hitler opeens als vanuit het niets verscheen om dit mooie, gezellige land op te slokken, maar op dat moment wist nog niemand wat voor vreselijke dingen de toekomst brengen zou. Dit is misschien wel de gewichtigste les die de geschiedenis aan de mensheid kan leren: ‘Op dat moment wist nog niemand wat de toekomst brengen zou.’ Terwijl ze naar de muziek luisterde, hoorde Aomame de wind over de velden van Bohemen waaien en liet ze haar gedachten gaan over de manier waarop de geschiedenis in elkaar zit.

Negentienzesentwintig was het jaar waarin keizer Taishō stierf en de Shōwa-periode begon.[1] Ook in Japan stond een akelige, donkere tijd voor de deur. Het korte intermezzo van modernisme en democratie was al bijna achter de rug en het fascisme zou gaandeweg aan invloed winnen.

Naast sport was geschiedenis een van de dingen waar Aomame het meest van hield. Romans las ze maar zelden, maar van boeken over geschiedkundige onderwerpen kon ze geen genoeg krijgen. Wat haar zo aantrok in geschiedenis was dat alle feiten in wezen aan een bepaald jaar en een bepaalde plaats waren verbonden. Het kostte haar weinig moeite om jaartallen te onthouden. Als ze eenmaal doorhad wat een gebeurtenis te maken had met wat er daarvoor of daarna of terzelfder tijd plaatsvond, volgden de jaartallen vanzelf, ook zonder ze in het hoofd te stampen. Op de middelbare school had ze voor geschiedenisproefwerken dan ook altijd de beste cijfers van haar klas in de wacht gesleept. Elke keer dat ze iemand tegenkwam die problemen had met jaartallen, stond ze raar te kijken. Hoe kon iemand met zoiets eenvoudigs zoveel moeite hebben?ˇ

Aomame. Zo heette ze echt. Haar grootvader aan vaderskant was afkomstig uit de prefectuur Fukushima, ten noorden van Tokyo, en ergens in de bergen daar moest een stadje of een dorpje zijn waar meer mensen met die familienaam woonden, maar zijzelf was daar nooit geweest. Voor haar geboorte had haar vader alle banden met zijn ouderlijk huis verbroken, en haar moeder had hetzelfde gedaan. Om die reden had ze geen van haar grootouders van beide kanten ooit ontmoet. Ze ging zelden op reis, maar de enkele keer dat ze dat deed, verzuimde ze nooit om in het telefoonboek van het hotel te kijken of er mensen in stonden die ook Aomame heetten. Maar in geen van de steden, groot of klein, die ze tot nu toe had bezocht, had ze ooit zo iemand gevonden. Het was haar dan telkens weer te moede, alsof ze een schipbreukeling was die moederziel alleen ronddobbert op de wijde oceaan.

Wanneer ze zich moest voorstellen, geneerde ze zich altijd. Elke keer dat ze haar naam zei, keek de ander haar vreemd of zelfs perplex aan. U heet Aomame? Inderdaad. Dat schrijf je met de karakters voor ‘groen’ en ‘boon’, en je spreekt het uit als ‘Aomame’. Toen ze nog voor de zaak werkte, had ze altijd visitekaartjes bij zich, en daar had ze heel wat mee te stellen gehad. Wanneer ze haar kaartje overhandigde, bleef de ander vaak stokstijf staan kijken, alsof hij opeens nietsvermoedend een overlijdensbrief in handen gestopt had gekregen. Als ze aan de telefoon haar naam zei, hoorde ze soms onderdrukt gegrinnik aan de andere kant. Wanneer haar naam werd omgeroepen als ze op haar beurt wachtte bij de dokter of voor een loket in het stadhuis, keken alle hoofden op, naar haar, met blikken die duidelijk zeiden: ‘Iemand die Aomame heet? Hoe ziet díé eruit!’

Af en toe waren er mensen die haar per abuis ‘mevrouw Edamame’ (Jongeboon) noemden – of ‘Karamame’ (Tuinboon), dat kwam ook wel eens voor. En dan moest ze dat altijd verbeteren: ‘Nee, het is niet Edamame (of Karamame), maar Aomame – Groeneboon. Het lijkt allemaal ook zo op elkaar, hè?’ En dan bood de ander met een bedeesd lachje zijn verontschuldigingen aan, met de toevoeging: ‘Maar het is ook zo’n zeldzame naam.’ Hoeveel keer in haar dertigjarige leven had ze die woorden wel niet gehoord? Hoeveel keer had ze over haar naam dezelfde flauwe grapjes horen maken? Als ik met een andere familienaam was geboren, had mijn leven er misschien heel anders uitgezien. Als ik een afgezaagde naam had gehad als Satō, Tanaka of Suzuki, had ik een beetje meer ontspannen kunnen leven. Dan had ik een tolerantere kijk op de wereld gehad. Misschien.

Ze sloot haar ogen en concentreerde zich op de muziek, en terwijl ze het mooie, sonore geluid van het in unisono spelende koper tot zich door liet dringen, besefte ze opeens dat het geluid veel te fraai was voor een taxiradio. Hoewel de radio eerder zacht stond dan hard, was de klank diep en vol, en waren de boventonen prachtig te horen. Ze deed haar ogen open en ging naar voren zitten om de stereo die in het dashboard was ingebouwd eens goed te bekijken. Het was een trots fonkelend, gitzwart apparaat. De naam van de fabrikant kon ze niet onderscheiden, maar ze zag zo ook wel dat het van bijzonder hoge kwaliteit was, met talloze knopjes, en panelen met elegant verschijnende groene cijfertjes. Ze nam aan dat het bepaald niet goedkoop was geweest. Een gewoon taxibedrijf zou zijn auto’s nooit uitrusten met zo’n schitterende geluidsinstallatie.

Ze keek de auto eens goed rond. Vanaf het ogenblik dat ze was ingestapt, was ze in gedachten verzonken geweest, en daarom was het haar niet eerder opgevallen, maar hoe je het ook bekeek, dit was geen normale taxi. De kwaliteit van het interieur was voortreffelijk en de achterbank zat buitengewoon comfortabel, maar wat haar nog het meest opviel, was de stilte. De auto leek te zijn uitgerust met geluidsisolatie, zodat het lawaai van buiten nauwelijks naar binnen drong. Je kon je in een opnamestudio wanen. Waarschijnlijk was dit een eenmansbedrijf. Er waren genoeg eigenaars van zulke bedrijven die niet op een paar centen keken als het om hun taxi ging. Haar ogen zochten naar de chauffeurspas die in elke taxi zichtbaar moet zijn en waarop ook de naam van het bedrijf vermeld moet staan, maar ze kon hem niet vinden. Toch wilde het er bij haar niet in dat dit een illegale taxi was. Hij had een standaardmeter die het verreden bedrag correct aangaf. Op dit ogenblik stond hij op 2150 yen. Toch was de chauffeurspas nergens te zien.

‘Wat een mooie auto! Hij is zo heerlijk rustig,’ zei ze tegen de rug van de chauffeur. ‘Wat voor merk is dit?’

‘Een Toyota Crown Royal Saloon,’ antwoordde de chauffeur kortweg.

‘Je kunt er de muziek zo goed in horen.’

‘Het is een heel rustige auto, dat is een van de redenen waarom ik hem heb gekozen. Wat geluidsisolatie betreft zijn er in de hele wereld maar weinig auto’s die aan Toyota kunnen tippen.’

Aomame knikte en zakte terug op de achterbank. Iets in de manier van spreken van de chauffeur zat haar dwars. Hij klonk alsof hij voortdurend naliet iets belangrijks te zeggen. Bijvoorbeeld (en het is nadrukkelijk maar een voorbeeld) toen hij zei dat er op de geluidsisolatie van Toyota-auto’s niets aan te merken viel, liet hij doorschemeren dat ze op andere punten misschien wél tekortschoten. En dan die pregnante, voelbare, korte stilte die hij op zijn woorden liet volgen – die bleef als een denkbeeldig miniatuurwolkje in de beperkte ruimte van de auto hangen en zorgde ervoor dat ze zich op een onbestemde manier wat minder op haar gemak ging voelen.

‘Hij is inderdaad heel rustig,’ zei ze, om dat wolkje te verjagen. ‘En de stereo – die is werkelijk klasse.’

‘Het was een hele beslissing toen ik hem kocht,’ zei de chauffeur, op de toon van een gepensioneerde stafofficier die over een strategische missie uit zijn carrière vertelt. ‘Maar als je de hele dag in een auto zit, wil je een zo mooi mogelijk geluid horen. En bovendien...’

Ze wachtte tot hij zijn zin zou afmaken, maar dat deed hij niet. Ze sloot nogmaals haar ogen en concentreerde zich op de muziek. Wat voor mens Janáček was geweest wist ze niet, maar het was vrijwel zeker dat hij zich nooit had kunnen voorstellen dat een van zijn composities ooit zou worden beluisterd in het stille interieur van een Toyota Crown Royal Saloon die onwrikbaar vastzat in een file op een snelweg in het Tokyo van 1984.

Ze vond het echter vreemd dat ze de muziek op de radio meteen had herkend als Janáčeks Sinfonietta. En waarom wist ze dat die in 1926 was geschreven? Ze was geen uitgesproken fan van klassieke muziek. Ze had ook geen persoonlijke herinneringen aan de naam Janáček. En toch, zodra ze die eerste paar maten hoorde, was er in een reflex allerlei kennis bij haar opgekomen – alsof een hele zwerm vogels door het open raam haar kamer binnen was komen vliegen. Maar dat niet alleen. De muziek bezorgde haar ook de merkwaardige gewaarwording dat haar hele lichaam werd verdraaid. Niet dat ze pijn voelde, of ongemak. Het was alleen alsof alle componenten van haar lichaam fysiologisch werden verwrongen. Ze begreep er niets van. Werd deze mysterieuze sensatie door de Sinfonietta veroorzaakt?

‘Janáček,’ zei ze, half onbewust. Toen het woord eruit was, wilde ze dat ze het niet in de mond had genomen.

‘Wat zegt u?’

‘Janáček. De componist die deze muziek heeft geschreven.’

‘Die ken ik niet.’

‘Het is een Tsjechische componist,’ legde ze uit.

‘Nee toch!’ zei de chauffeur, alsof hij diep onder de indruk was.

‘Is dit een eenmansbedrijf?’ vroeg ze, om het gesprek een andere wending te geven.

‘Inderdaad,’ zei de chauffeur. En toen, na een korte tussenpoos: ‘Ik doe dit in mijn eentje. Het is mijn tweede auto al.’

‘Ik moet zeggen: hij zit uiterst comfortabel.’

‘Dank u wel. Maar tussen haakjes, mevrouw.’ De chauffeur draaide zijn hoofd een heel klein stukje haar kant uit. ‘Mag ik vragen of u haast hebt?’

‘Ik heb een afspraak in Shibuya. Daarom heb ik u de snelweg op gestuurd.’

‘En hoe laat is uw afspraak?’

‘Om halfvijf,’ zei ze.

‘Het is nu kwart voor vier. Dat haalt u niet.’

‘Duurt deze file dan zo lang?’

‘Ik neem aan dat er ergens voor ons een zwaar ongeluk is gebeurd, want een gewone file is dit niet. We staan al een paar minuten zo goed als stil.’

Aomame vroeg zich bevreemd af waarom de chauffeur de verkeersinformatie niet aanzette. Dit was een catastrofale file op een snelweg, zo erg dat het verkeer niet eens stapvoets kon rijden. Normaal zet je dan als taxichauffeur je radio op de speciaal daarvoor bestemde golflengte, zodat je weet waar je aan toe bent.

‘Weet u zoiets dan zonder dat u naar de verkeersinformatie luistert?’ informeerde ze.

‘Daar heb je niets aan,’ zei de chauffeur met een stem die op een bepaalde manier hol klonk. ‘Alles wat ze zeggen is voor de helft gelogen. De Snelwegcorporatie zendt alleen informatie uit die háár uitkomt. Voor wat er hier en nu werkelijk aan de hand is, kun je alleen vertrouwen op je eigen ogen en je eigen oordeel.’

‘En úw oordeel is dat deze file zich voorlopig nog niet oplost?’

‘Dat zit er voorlopig niet in,’ zei de chauffeur, en hij schudde zachtjes zijn hoofd. ‘Dat garandeer ik u. Als het verkeer zó vastzit, zijn de snelwegen in Tokyo een hel! Is uw afspraak belangrijk?’

Ze dacht na. ‘Ja, héél belangrijk. Ik moet een cliënt ontmoeten.’

‘Dan hebt u een probleem. Het spijt me verschrikkelijk, maar ik denk niet dat u op tijd komt.’

De chauffeur trok een paar keer met zijn nek, alsof hij daar spierpijn in had. De rimpels achter in zijn nek bewogen op en neer zoals bij een prehistorisch beest. Aomame lette er niet speciaal op, maar toen ze het zag, moest ze opeens denken aan het scherpe, spitse voorwerp onder in haar schoudertas. Haar handen begonnen lichtjes te zweten.

‘Wat denkt u dat ik moet doen?’

‘U kúnt niets doen. Dit is een snelweg, dus tot we bij de volgende afrit komen, kunnen we geen kant uit. Even een zijweggetje inslaan om u af te zetten bij het dichtstbijzijnde station, zoals bij een gewone weg, zal hier moeilijk gaan.’

‘En waar is de volgende afrit?’

‘Bij Ikejiri. Maar tegen de tijd dat we daar zijn, kon het wel eens avond zijn.’

Avond? Ze probeerde zich voor te stellen hoe het zou zijn om tot de avond in deze taxi opgesloten te zitten. Janáčeks Sinfonietta duurde nog steeds voort. Met sourdines gedempte strijkers klonken op de voorgrond om te hoog opgelopen emoties te kalmeren. Het onaangename, verdraaide gevoel van daarnet was al een heel stuk minder geworden. Wat kon dat in godsnaam geweest zijn?

Ze had de taxi in de buurt van Kinuta aangehouden en was bij Yōga de snelweg op gegaan. Aanvankelijk was het verkeer vlot doorgestroomd, maar vlak voor Sangenjaya waren de eerste opstoppingen gekomen, en nu zaten ze bijna muurvast. De andere rijbaan had nergens last van; alleen het verkeer richting centrum zat vast in een file van tragische proporties. Onder normale omstandigheden was drie uur ’s middags geen tijdstip waarop zich op snelweg no. 3 files voordeden. Dat was ook de reden waarom ze de chauffeur had gevraagd hem te nemen.

‘Op een snelweg wordt uw tijd niet in rekening gebracht,’ zei de chauffeur in het spiegeltje. ‘Daarover hoeft u zich geen zorgen te maken. Maar komt het niet ongelegen als u te laat bent voor uw afspraak?’

‘Natuurlijk komt het ongelegen! Maar wat kan ik eraan doen?’

De chauffeur wierp een korte blik op Aomame in zijn spiegeltje. Hij droeg een lichtgetinte zonnebril. Vanwege de lichtval kon ze zijn gezichtsuitdrukking niet onderscheiden.

‘Moet u horen, mevrouw. Er is wel een manier. Het is weliswaar een enigszins agressieve noodgreep, maar hij stelt u in staat om hiervandaan de trein naar Shibuya te nemen.’

‘Een noodgreep?’

‘Eigenlijk mag ik het niet aan de grote klok hangen...’

Aomame zei niets, maar wachtte met tot spleetjes geknepen ogen tot de chauffeur doorging.

‘Kijk, daarginds. Ziet u daar die vluchthaven?’ De chauffeur wees voor zich uit. ‘Vlak bij die grote Esso-reclame.’

Als ze goed keek, kon ze links van de weg een ruimte zien die was aangelegd voor auto’s met pech. De snelwegen van Tokyo zijn te smal voor vluchtstroken; vandaar dat er hier en daar zulke plekken zijn uitgespaard, voorzien van een gele telefoon vanwaar je in geval van nood contact kunt opnemen met het kantoor van de Snelwegcorporatie. De vluchthaven waar de chauffeur op doelde was op dit moment nog leeg. Aan de andere kant van de weg, naast de rijstroken voor tegemoetkomend verkeer, stond een kantoorgebouw met op het dak een enorm reclamebord voor Esso: een breed glimlachende tijger met een benzineslang in zijn hand.

‘Die vluchthaven daar is via een trap met de begane grond verbonden. Het idee is dat in geval van brand of een aardbeving de automobilisten hun voertuigen op de weg laten staan en via de trap een goed heenkomen zoeken, maar normaal wordt hij alleen gebruikt door het personeel dat reparaties aan de weg uitvoert. Als u langs die trap naar beneden gaat, komt u uit in de buurt van een station, en als u daar de trein pakt, bent u in een wip in Shibuya.’

‘Ik wist niet dat de snelwegen in Tokyo noodtrappen hebben!’ zei ze.

‘Het is ook niet algemeen bekend.’

‘Maar mag je zo’n trap zomaar gebruiken, ook als er geen noodgeval is?’

De chauffeur wachtte even voor hij antwoord gaf. ‘Ik durf het niet te zeggen, mevrouw. Hoe het precies in de regels van de Snelwegcorporatie staat weet ik natuurlijk niet, maar zolang u er niemand overlast mee bezorgt, denk ik dat ze het wel door de vingers zullen zien. En u dacht toch niet dat ze zo’n noodtrap de hele dag nauwlettend in de gaten hielden? De Snelwegcorporatie staat bekend om zijn vele personeel dat zo weinig uitvoert.’

‘Wat is het voor trap?’

‘Een gewone brandtrap, moet u maar denken. U weet wel: zo’n ijzeren geval dat je aan de achterkant van oude kantoorgebouwen nog veel ziet. Gevaarlijk is hij niet. Hij is ongeveer zo hoog als een gebouw van twee verdiepingen, en u kunt er gewoon over naar beneden lopen. De ingang is afgesloten met een hek, maar dat is niet erg hoog. U bent er zo overheen.’

‘Hebt u hem zelf ooit gebruikt?’

Er kwam geen antwoord. De chauffeur glimlachte nauwelijks waarneembaar in zijn spiegeltje. Het was een glimlach die op allerlei manieren kon worden uitgelegd.

‘Ik laat het helemaal aan u over,’ zei hij uiteindelijk. Zijn vingers tikten tegen het stuur op de maat van de muziek. ‘Als u lekker naar mooie muziek wilt blijven luisteren, heb ik daar geen enkel bezwaar tegen. Deze taxi gaat voorlopig nergens heen, daar dienen we ons allebei bij neer te leggen. Maar voor het geval dat u iets heel dringends omhanden hebt, wijs ik er alleen maar op dat die noodgreep bestaat.’

Met een lichte frons op haar gezicht keek Aomame op haar horloge en daarna uit het raam, naar de auto’s om hen heen. Rechts van hen stond een Mitsubishi Pajero – zwart, maar overdekt met een dun laagje wit stof. De jongeman in de stoel naast de bestuurder had het raam opengedraaid en zat verveeld een sigaret te roken. Hij had lang haar en een gebruind gezicht, en hij droeg een bordeauxrood windjack. In de bagageruimte lag een stapel veelgebruikte vuile surfplanken. Voor de Pajero stond een grijze Saab 900. De zwartgetinte ramen waren hermetisch gesloten, zodat van buitenaf niet te zien was wie erin zat. De auto was zo keurig in de was gezet dat je hem als spiegel kon gebruiken.

Voor Aomames taxi stond een rode Suzuki Alto met een gedeukte kentekenplaat aan de achterbumper, die aangaf dat hij uit Nerima kwam. Een jonge moeder zat achter het stuur; het kleine meisje naast haar stond op de stoel en wist van verveling niet in hoeveel bochten ze zich moest wringen. Haar moeder zat dat met een gemelijk gezicht aan te kijken. Door twee ruiten heen kon Aomame uit de bewegingen van haar mond precies aflezen wat ze tegen haar dochtertje zei. Tien minuten eerder was het precies hetzelfde schouwspel geweest. In die tien minuten hadden de auto’s misschien nog geen tien meter vooruitgang geboekt.

Aomame dacht even diep na. Ze woog allerlei factoren tegen elkaar af en probeerde ze te rangschikken naar volgorde van belangrijkheid. Het duurde niet lang voor ze haar conclusie had getrokken. Als om die kracht bij te zetten, begon Janáčeks Sinfonietta aan zijn laatste deel.

Uit haar schoudertas haalde ze een kleine Ray Ban-zonnebril tevoorschijn, en uit haar portemonnee drie briefjes van duizend yen, die ze de chauffeur toestak.

‘Ik stap hier uit. Ik mag niet te laat komen,’ zei ze.

De chauffeur knikte en nam het geld aan. ‘Wilt u een bonnetje?’

‘Nee, laat maar. En met het wisselgeld zit het wel goed.’

‘Dank u wel,’ zei de chauffeur. ‘Er staat nogal wat wind, dus wees voorzichtig op de trap. Kijk goed uit waar u uw voeten neerzet.’

‘Ik zal voorzichtig zijn,’ zei ze.

‘En dan nog iets,’ zei de chauffeur in het spiegeltje. ‘Onthoud dit vooral goed: schijn bedriegt.’

Schijn bedriegt, herhaalde ze bij zichzelf. En toen, met een lichte frons tussen haar wenkbrauwen: ‘Wat bedoelt u daarmee?’

‘Ik bedoel dit.’ De chauffeur koos zijn woorden zorgvuldig. ‘U gaat nu iets doen dat niet gewoon is. Vindt u niet? Gewone mensen lopen niet op klaarlichte dag de noodtrap van een snelweg af. Vooral dames niet.’

‘Daar hebt u waarschijnlijk gelijk in,’ beaamde ze.

‘Dus als u zoiets doet, kan het gebeuren dat de dingen om u heen – hoe zal ik het zeggen? – er een tikkeltje anders gaan uitzien dan eerst. Iets dergelijks is mij ook ooit overkomen. Maar laat u door die schijn niet bedriegen. Er is altijd maar één realiteit.’

Aomame dacht na over wat de chauffeur zojuist gezegd had, en nog terwijl ze zat te denken, kwam Janáčeks Sinfonietta tot een eind en werd onmiddellijk gevolgd door een daverend applaus. De radio had blijkbaar een concertopname uitgezonden. Er leek geen eind aan het applaus te komen, zo geestdriftig was het publiek. Af en toe hoorden ze stemmen ‘Bravo!’ roepen. Ze kon gewoon zien hoe het eraan toe ging. De dirigent boog keer op keer glimlachend naar zijn gehoor, dat hem een staande ovatie gaf. Hij keek omhoog, stak een hand op, schudde de concertmeester de hand, keerde zich om om met beide handen geheven de leden van het orkest te complimenteren, en keerde zich nog eens naar het publiek voor een laatste, diepe buiging. Hoe langer ze naar dit applaus luisterde, hoe minder het haar als applaus in de oren klonk en hoe meer ze het gevoel kreeg dat ze met gespitste oren zat te luisteren naar een eindeloze zandstorm op de planeet Mars.

‘Er is altijd maar één realiteit,’ herhaalde de chauffeur langzaam, alsof hij een belangrijke zinsnede in een boek wilde benadrukken.

‘Vanzelfsprekend,’ zei ze. En het sprak ook vanzelf. Eén voorwerp kan maar op één plaats en tijd tegelijk zijn. Dat had Einstein bewezen. De realiteit was eindeloos koud, en eindeloos eenzaam.

Aomame wees naar de stereo. ‘Een prachtig geluid.’

De chauffeur knikte. ‘Hoe zei u ook weer dat die componist heette?’

‘Janáček.’

‘Janáček,’ herhaalde de chauffeur, alsof hij zich een belangrijk wachtwoord wilde inprenten. Toen haalde hij het hendeltje over dat het achterportier opende. ‘Wees voorzichtig, mevrouw. Ik hoop dat u uw afspraak haalt.’

Aomame stapte de taxi uit, haar grote leren schoudertas in haar hand. Toen ze buiten stond, klonk het applaus nog onverminderd voort. Behoedzaam begaf ze zich over het uiterste randje van de snelweg in de richting van de vluchthaven, ongeveer tien meter verderop. Telkens als er een zware vrachtwagen uit de andere richting voorbijdenderde, voelde ze het wegdek trillen onder haar hoge hakken. Of zeg maar golven, want dit was geen trillen meer. Het was of ze over het dek van een vliegdekschip liep dat door een ruwe zee ploegt.

Het kleine meisje in de Suzuki Alto stak haar hoofd uit het raam en staarde met open mond naar Aomame. Toen draaide ze zich om naar haar moeder en vroeg: ‘Mammie, wat doet die mevrouw? Waar gaat ze naartoe? Ik wil ook naar buiten! Mag ik ook naar buiten, mammie? Mammie!’ Op dit gezeur en gedrein gaf haar moeder niet eens antwoord. Ze schudde zwijgend haar hoofd en wierp Aomame een verwijtende blik toe. Maar dat was de enige stem die ze hoorde en de enige reactie die ze zag. Alle andere chauffeurs zaten alleen maar te roken of met licht gefronste wenkbrauwen toe te kijken hoe Aomame met vastberaden tred tussen de auto’s en de buitenste muur van de snelweg liep, en volgden haar met hun ogen alsof ze een oogverblindend voorwerp was. Ze leken hun oordeel even te hebben opgeschort. Ook al staat het verkeer stil, het komt niet elke dag voor dat je iemand over Shuto-snelweg no. 3 ziet lopen, en er gaat een tijdje overheen voor je zo’n zintuiglijke waarneming als realiteit kunt aanvaarden – en nog meer als degene die daar loopt een jonge vrouw is in een minirokje en op hoge hakken.

Aomame voelde die blikken op haar huid. Ze trok haar kin in, richtte haar ogen recht naar voren, rechtte haar rug, en liep zonder aarzelen op haar doel af. Haar kastanjebruine naaldhakken (Charles Jourdan) klikten droog op het wegdek. De wind rukte aan de zoom van haar jas. Het was al april, maar de wind was nog koud en leek storm met zich mee te dragen. Ze droeg een mantelpakje van dunne groene wol (Junko Shimada) en een beige voorjaarsjas, en haar schoudertas was van zwart leer. Haar halflange haar was fraai gekapt en goed bijgehouden. Sieraden droeg ze niet. Ze mat een meter achtenzestig, met nauwelijks een grammetje overtollig vet aan haar lichaam, en haar spieren waren goed getraind, maar dat kon je door haar jas heen natuurlijk niet zien.

Als je haar gezicht zorgvuldig van voren bekeek, zag je een opmerkelijk verschil tussen haar oren: haar linkeroor was veel groter dan haar rechter, en enigszins misvormd. Maar omdat haar oren meestal verborgen gingen onder haar haren, viel dat niemand op. Haar lippen vormden een rechte streep en duidden op een onafhankelijk, weinig toeschietelijk karakter. Die indruk werd nog versterkt door een kleine, smalle neus, ietwat uitstekende jukbeenderen, een breed voorhoofd en lange, rechte wenkbrauwen. Maar haar ovale gezicht was regelmatig gevormd, en al is zoiets een kwestie van smaak, ze mocht best mooi worden genoemd. Alleen was haar gezicht zo ontzettend weinig expressief! Haar stijf gesloten lippen plooiden zich alleen in een glimlach als het echt niet anders kon. Haar ogen waren als die van een goed uitzicht op zee: voortdurend koel en gereserveerd. Daardoor kwam het dat ze nooit een bijzonder fleurige indruk maakte. Meestal zijn het namelijk niet de kwaliteiten van een gezicht in rust die de aandacht trekken of bewondering opwekken, maar de natuurlijkheid en gratie waarmee een bewegend gezicht emoties uitdrukt.

De meeste mensen konden dus als het ware geen vat op Aomames gezicht krijgen. Als ze even hun ogen afwendden, waren ze al niet meer in staat te beschrijven hoe het eruitzag. Hoewel je bij zulke individuele gelaatstrekken het tegendeel zou verwachten, lieten de details desalniettemin geen enkele indruk achter. In dat opzicht had ze veel gemeen met insecten die behendig gebruikmaken van mimicry. Opgaan in de omgeving door van kleur of gedaante te veranderen, zo weinig mogelijk opvallen, meteen weer uit de herinnering verdwijnen – dat was precies wat ze wilde. Al sinds ze een klein meisje was had ze zichzelf op deze manier weten te beschermen.

Als er echter iets gebeurde dat haar niet beviel, onderging haar altijd zo coole gezicht opeens een dramatische verandering. Elke spier verkrampte in een andere richting, de asymmetrie werd extreem geaccentueerd, overal verschenen er opeens diepe rimpels, haar ogen vielen terug in hun kassen, haar neus en mond trokken gewelddadig scheef, haar kaken verwrongen zich, en haar lippen krulden op tot haar grote witte tanden zichtbaar werden. Het was alsof het touwtje dat het masker voor haar gezicht hield opeens brak en er een totaal ander wezen achter tevoorschijn kwam. Iedereen die deze gedaanteverandering ooit had meegemaakt, was zich wild geschrokken, zo beangstigend was hij. Het was een verbijsterende sprong van absolute anonimiteit naar adembenemende afgrond. Daarom ook waakte ze er angstvallig voor dat ze in het bijzijn van onbekenden kwaad keek. Dat deed ze alleen wanneer er niemand om haar heen was, of wanneer ze een man die haar niet aanstond de stuipen op het lijf wilde jagen.

Bij de vluchthaven aangekomen, bleef ze staan en keek om zich heen naar de noodtrap. Ze zag hem meteen. Zoals de chauffeur haar had gezegd, was de ingang afgesloten met een ijzeren hek van iets hoger dan haar heup. Het was misschien een beetje gênant om eroverheen te klauteren met een strak minirokje aan, maar als je je niets aantrok van de ogen om je heen, was het een koud kunstje. Zonder een ogenblik te aarzelen trok ze haar schoenen uit en stopte die in haar schoudertas. Op blote voeten lopen zou haar panty ruïneren, maar panty’s waren in elke winkel te koop.

De mensen in de auto’s sloegen zwijgend gade hoe ze eerst haar schoenen uittrok en vervolgens haar jas. Uit het open raampje van de Toyota Celica vlak voor haar in de file klonk de hoge stem van Michael Jackson als achtergrondmuziek. ‘Billy Jean.’ Het lijkt wel of ik op het podium van een stripteaseclub sta, dacht ze. Nou, je kijkt maar, hoor! Jullie zullen je wel vervelen in die file. Maar stel je er niet te veel van voor, want meer trek ik niet uit. Vandaag blijft het bij hoge hakken en een jas. Het spijt me vreselijk.

Ze hing haar tas om haar nek, zodat hij niet van haar schouder gleed. In de verte zag ze de splinternieuwe zwarte Toyota Crown Royal Saloon waar ze net nog in had gezeten. In het licht van de middagzon blonk de voorruit als een spiegel. Het gezicht van de chauffeur kon ze niet onderscheiden, maar ze twijfelde er niet aan dat hij zat te kijken.

Laat u door die schijn niet bedriegen. Er is altijd maar één realiteit.

Aomame ademde een keer diep in en weer uit, en toen klauterde ze, op de klanken van ‘Billy Jean’, over het hek. Haar minirokje kroop omhoog tot aan haar heupen. Niks van aantrekken, dacht ze. Ze geven hun ogen maar de kost. Ze kunnen onder mijn rok kijken, maar daarom kijken ze nog niet door me heen! En wat haar mooie slanke benen betreft, dat waren de delen van haar lichaam waar ze het meest trots op was.

Aan de andere kant van het hek gekomen, trok ze haar rok weer recht, sloeg het stof van haar handen, trok haar jas weer aan, en gooide haar tas over haar schouder. Ze zette haar zonnebril stevig op haar neus. De noodtrap was vlak voor haar. Het was een grijsgeverfde ijzeren trap – een simpele, praktische trap van een uiterst functioneel ontwerp, waarbij niet was uitgegaan van de mogelijkheid dat een vrouw op kousenvoeten en in een strak minirokje erover naar beneden of naar boven zou lopen. Haar mantelpakje had Junko Shimada evenmin ontworpen met het idee dat het ooit zou worden gedragen op een noodtrap van Shuto-snelweg no. 3. Een grote vrachtauto kwam uit de tegenovergestelde richting, en de trap trilde als een riet. De wind floot door de stalen balken. In elk geval, daar was de trap. Nu hoefde ze er alleen nog maar over naar beneden, naar de begane grond.

Aomame keerde zich nog één keer om, en in de houding van een spreker die aan het eind van zijn voordracht vanaf de lessenaar zijn ogen over het publiek laat gaan om te zien of er misschien vragen zijn, liet ze haar blik nog eens van links naar rechts dwalen, en daarna van rechts naar links, over de twee dichte rijen auto’s. De file was in al die tijd geen centimeter opgeschoten. De mensen konden nergens heen, en omdat ze niets anders te doen hadden, hadden ze de kleinste beweging die ze maakte met argusogen gadegeslagen. Wat is dát mens van plan, hadden ze zich afgevraagd. Hun blikken – een mengeling van interesse en onverschilligheid, afgunst en minachting – hadden over haar gespeeld toen ze aan de andere kant van het hek was beland. Hun emoties konden niet besluiten welke kant ze uit zouden vallen en bleven aarzelend in het midden hangen, trillend als een slecht uitgebalanceerde weegschaal. Een zware stilte daalde over de omgeving neer. Niemand stak zijn hand op om een vraag te stellen (en als dat wél het geval was geweest had ze het antwoord natuurlijk niet geweten). Iedereen zat woordeloos te wachten op een gelegenheid die zich in alle eeuwigheid niet zou voordoen. Ze trok haar kin een stukje in, beet op haar onderlip, en vanachter haar donkergroene zonnebril nam ze iedereen nog eens keurend op.

Wie ben ik? Waar ga ik heen, en wat ga ik daar doen? Dat kunnen jullie je vast niet voorstellen, hè? Haar lippen bewogen niet, maar zo sprak ze hen toe. Jullie zitten allemaal vastgekluisterd, jullie kunnen nergens heen. Jullie kunnen niet vooruit – en trouwens ook niet achteruit. Maar ik ben niet zo. Ik heb werk dat ik moet afmaken. Een missie die ik moet vervullen. En daarom ben ik zo vrij om vóór jullie weg te gaan.

Eigenlijk had ze al die mensen het liefst één keer heel boos aangekeken, maar ze beheerste zich, zij het met moeite. Het was nergens voor nodig, en haar tijd was haar te kostbaar. Als ze eenmaal zo’n lelijk gezicht had getrokken, duurde het een hele poos voor het weer normaal stond.

Aomame keerde haar zwijgende publiek de rug toe en begon voorzichtig aan de afdaling van de noodtrap. De brute kou van het staal beet in haar voetzolen. De kille wind, die nog niet zo lang geleden april had begroet, speelde met haar haren en onthulde nu en dan haar misvormde linkeroor.

[1]De moderne Japanse jaartelling begint opnieuw met elke keizerlijke regering. De regeringsperiode van keizer Yoshihito (1912-1926) stond tijdens diens leven al bekend als de Taishō-periode, en Yoshihito’s postume naam was keizer Taishō. Na zijn dood werd hij opgevolgd door zijn zoon Hirohito (1926-1989), maar de naam van de regeringsperiode werd Shōwa. Na Hirohito’s dood veranderde de naam van de regeringsperiode in Heisei.

2
Tengo: Een ander plannetje

Tengo’s vroegste herinnering dateert van toen hij anderhalf jaar was. Zijn moeder heeft haar bloes uitgedaan en een bandje van haar witte onderjurk van haar schouder laten glijden, en laat een man die niet zijn vader is aan haar borst zuigen. In het ledikantje ligt een kindje – hijzelf waarschijnlijk. Hij kijkt naar zichzelf alsof hij iemand anders is. Zou het een tweelingbroer zijn? Nee, dat kan niet. Degene die daar ligt is hijzelf, Tengo, anderhalf jaar oud. Dat weet hij intuïtief. Het kindje heeft zijn oogjes toe en ademt zacht terwijl het slaapt. Dit is de eerste herinnering van Tengo’s leven. De scène duurt misschien tien seconden, maar is scherp op de muur van zijn bewustzijn gebrand. Ervoor is niets, en erachter evenmin. Zoals de torenspits van een dorp na een overstroming, zo steekt deze ene herinnering eenzaam zijn hoofd boven de troebele wateren uit.

Wanneer hij de kans heeft, vraagt Tengo aan anderen: ‘Tot hoever gaat jouw vroegste herinnering terug?’ Bij de meeste mensen is dat de leeftijd van vier of vijf, en op z’n vroegst drie. Hij krijgt geen enkel voorbeeld van herinneringen vroeger dan dat. Het schijnt dat een kind minstens drie jaar oud moet zijn voor het de wereld om zich heen kan gadeslaan als een aaneenschakeling van dingen en gebeurtenissen waarin een logische samenhang zit. In vroegere stadia is alles wat een kind ziet een onbegrijpelijke chaos. Een dunne brij, zonder vaste punten, zonder iets wat je kunt beetpakken met je knuistjes. Iets wat buiten het raam voorbijgaat zonder enige herinnering in de hersenen achter te laten.

Natuurlijk is een peuter van anderhalf niet in staat om te begrijpen wat het betekent dat zijn moeder een man die niet zijn vader is aan een borst laat zuigen. Dat is duidelijk. Dus als deze herinnering van Tengo authentiek is, heeft hij, waarschijnlijk zonder er een oordeel over te vellen, het schouwspel waarvan hij getuige was op zijn netvlies gebrand zoals een fototoestel een voorwerp mechanisch op een film vastlegt als een combinatie van licht en schaduw, en meer niet. Naarmate Tengo’s bewustzijn zich ontwikkelde, werden die opgeslagen, gefixeerde beelden geleidelijk geanalyseerd en van een betekenis voorzien. Maar komt zoiets in werkelijkheid ooit voor? Is het mogelijk dat de hersenen van zo’n jong kind zulke beelden kunnen vasthouden?

Zou het misschien niet meer zijn dan een valse herinnering? Iets wat zijn bewustzijn op een later tijdstip uit zichzelf heeft gefabriceerd met een bepaald doel of plan voor ogen? Een vervalste herinnering dus. Die mogelijkheid heeft Tengo ook zorgvuldig overwogen. En hij is tot de conclusie gekomen dat zoiets waarschijnlijk niet het geval is. Voor een gefabriceerde herinnering is hij veel te duidelijk, te overtuigend. Het licht, de geur, het kloppen van zijn hart – ze zijn overweldigend echt, te echt voor een geheugenvervalsing. En de hypothese dat die scène echt heeft plaatsgevonden is een uitstekende verklaring voor allerlei dingen. Logisch gesproken, en ook emotioneel.

Die levensechte herinnering duurt ongeveer tien seconden, en hij komt onverwacht. Zonder enige waarschuwing, zonder enig respijt. Zonder te kloppen. Terwijl hij in de trein zit, terwijl hij een wiskundeformule op het bord schrijft, tijdens de maaltijd, terwijl hij met iemand zit te praten (zoals nu, bijvoorbeeld) – plotseling overvalt hij hem. Overspoelt hem als een geluidloze tsunami. Als Tengo hem eindelijk in de gaten krijgt, torent hij al hoog boven hem uit. Zijn handen en voeten zijn verlamd. De tijd staat stil. De lucht wordt ijl, hij kan niet behoorlijk ademhalen. Alles en iedereen lijkt van hem vervreemd. Die vloeibare muur slokt hem helemaal op. De hele wereld om hem heen lijkt zwart te worden, maar hij verliest het bewustzijn niet. Het wissel wordt alleen omgezet. Een deel van zijn bewustzijn wordt juist scherper. Vrees voelt hij niet. Hij kan zijn ogen echter niet openhouden. Zijn oogleden vallen stijf dicht. De geluiden om hem heen worden steeds vager. En dan verschijnen de vertrouwde beelden op het scherm van zijn bewustzijn – niet één keer, maar meerdere malen. Het zweet breekt hem aan alle kanten uit. Hij voelt de oksels van zijn overhemd drijfnat worden. Zijn hele lichaam begint te trillen. Zijn hart klopt steeds sneller en luider.

Als er toevallig iemand bij hem is, doet hij net of hij duizelig is geworden. Het lijkt ook op duizeligheid. Als ze hem maar de tijd geven, komt alles weer goed. Hij pakt zijn zakdoek, houdt die voor zijn mond en blijft roerloos zitten. Met zijn ene hand maakt hij een afwerend gebaar. Het is niets, je hoeft je geen zorgen te maken. Soms duurt het dertig seconden, soms langer dan een minuut. Gedurende die tijd herhalen dezelfde beelden zich automatisch, zoals bij een videoband die talloze malen automatisch wordt herhaald. Zijn moeder laat een bandje van haar onderjurk van haar schouder glijden en een vreemde man zuigt aan haar harde tepel. Ze sluit haar ogen en slaakt een diepe zucht. Het ruikt vaag naar moedermelk, een geur die zoete herinneringen oproept. Bij een zuigeling is de reukzin het scherpste zintuig. De reukzin leert je veel dingen. Soms leert die je alles. Geluid hoort hij niet. De lucht is een kleverige vloeistof geworden. Het enige wat hij kan horen is het zachte kloppen van zijn eigen hart.

Kijk hiernaar, zeggen ze. Kijk alléén hiernaar, zeggen ze. Jij bent hier, je kunt nergens anders heen, zeggen ze. Dezelfde boodschap, keer op keer herhaald.

==

Deze keer duurde de ‘aanval’ lang. Tengo zat met zijn ogen dicht en met zijn zakdoek voor zijn mond, één hoek stevig tussen zijn tanden geklemd. Hij had geen idee hoelang het al had geduurd. Dat kon hij alleen opmaken uit de vermoeidheid die hij zou voelen als het helemaal voorbij was. En hij was uitgeput. Zo moe als nu had hij zich nog nooit gevoeld. Er ging vrij veel tijd overheen voor hij zijn ogen weer kon openen. Zijn bewustzijn wilde zo snel mogelijk weer bij zijn positieven komen, maar zijn spieren en andere organen werkten tegen, zoals bij een dier dat zich in het seizoen heeft vergist en te vroeg uit zijn winterslaap ontwaakt.

‘Tengo! Hé, Tengo!’

Iemand stond te roepen, al een tijdje. De stem kwam van heel diep uit een tunnel. Hij luisterde er afwezig naar, tot hij besefte dat ‘Tengo’ zijn eigen naam was.

‘Wat is er met je? Heb je er wéér last van? Gaat het een beetje?’ riep de stem, nu van iets dichterbij.

Eindelijk kreeg hij zijn oogleden van elkaar. Toen zijn ogen weer scherp konden zien, keek hij naar zijn rechterhand, die vast om de tafelrand was geklemd. Hij verzekerde zich er eerst van dat de wereld niet uit elkaar was gevallen en hijzelf nog als zichzelf bestond. Hij had het gevoel er nog niet helemaal in terug, maar dit was zonder enige twijfel zijn eigen rechterhand. Hij rook ook zweet – een vreemde, wilde lucht, alsof hij voor de kooi van een beest in de dierentuin stond. Maar het was de stank van zijn eigen zweet, ook daar bestond geen twijfel over.

Zijn keel was kurkdroog. Hij stak zijn hand uit naar het glas op de tafel en dronk – heel voorzichtig om niet te morsen – de helft van het water dat daarin zat. Na even te hebben gerust om zijn ademhaling aan te passen, dronk hij de andere helft. Zijn bewustzijn keerde langzaamaan terug naar de plaats waar het thuishoorde, en zijn zintuigen hadden zich bijna hersteld. Hij zette het lege glas terug en veegde zijn mond af met zijn zakdoek.

‘Neem me niet kwalijk. Ik voel me alweer stukken beter,’ zei hij. Hij stelde vast dat de man tegenover hem inderdaad Komatsu was. Ze zaten in een koffieshop in de buurt van het Shinjuku-station iets te bespreken. De pratende stemmen om hem heen klonken weer gewoon als pratende stemmen. Het stel aan de tafel naast hen wierp een bevreemde blik in zijn richting, alsof ze zich afvroegen of hij misschien onwel was geworden. De serveerster stond in de buurt, een verontruste uitdrukking op haar gezicht. Misschien was ze bang dat hij ging overgeven op een stoel. Tengo keek op en glimlachte haar knikkend toe. Niets aan de hand. Maak je geen zorgen.

‘Dat was toch niet een soort aanval wat je daarnet had?’ vroeg Komatsu.

‘O nee, het is niks ernstigs. Ik werd alleen een beetje duizelig. Een beetje erg, bedoel ik.’

Tengo’s stem klonk hem nog niet helemaal echt als de zijne in de oren, maar het kwam er in elk geval dichtbij.

‘Je moet uitkijken dat je zoiets niet krijgt bij het autorijden,’ zei Komatsu. Hij keek Tengo vorsend aan.

‘Ik rij niet.’

‘Dat is maar goed ook. Een kennis van me heeft last van hooikoorts, en die begon opeens te niezen achter het stuur en is regelrecht tegen een lantaarnpaal geknald. Maar wat jij hebt lijkt me wel wat erger dan een niesaanval, Tengo. De eerste keer dat ik het meemaakte schrok ik me een hoedje. Dit is de tweede keer, dus ik ben er een beetje aan gewend, maar toch...’

‘Neem me niet kwalijk.’

Tengo pakte zijn koffiekopje en nam een slokje. De koffie had helemaal geen smaak. Het was niet meer dan een lauwe vloeistof die door zijn keel naar binnen gleed.

‘Wil je nog een beetje water?’ vroeg Komatsu.

Tengo schudde zijn hoofd. ‘Nee, het gaat wel weer. Ik voel me al stukken beter.’

Komatsu haalde een pakje Marlboro uit zijn jaszak, stak een sigaret in zijn mond en streek een lucifer af uit het doosje dat elke koffieshop als reclame aan zijn klanten geeft. Hij wierp een vlugge blik op zijn horloge.

‘Waar hadden we het ook alweer over?’ vroeg Tengo. Het was zaak om zo snel mogelijk weer tot zichzelf te komen.

‘Ja, waarover ook alweer?’ Komatsu richtte zijn blik op een punt in de verte en dacht even na. Of hij deed alsof, dat kon Tengo niet nagaan. Komatsu’s manier van doen en van praten had altijd iets gemaakts. ‘O ja, we hadden het over dat meisje Fukaeri. En over Een pop van lucht.’

Tengo knikte. Precies, over Fukaeri en Een pop van lucht. Net toen Tengo aan zijn uitleg wilde beginnen, had hij zijn zogenaamde aanval gekregen, dus hij was nooit verder gekomen. Hij pakte een exemplaar van het manuscript uit zijn tas en deponeerde het op tafel, met een hand erbovenop, om zich er nog eens van te vergewissen hoe het aanvoelde.

‘Zoals ik aan de telefoon al probeerde uit te leggen, is het aantrekkelijkste punt van Een pop van lucht dat het niemand na-aapt. Er is niets wat suggereert dat het “zoals iets anders” wil worden,’ (Tengo koos zijn woorden met grote zorg) ‘en dat zie je bij beginnende auteurs hoogstzelden. De stijl is ongetwijfeld nog wat ruw en de woordkeus heeft iets kinderachtigs. Neem alleen de titel al: die verwart de pop van een vlinder met de cocon van de zijderups. Zo kan ik nog veel meer fouten op een rijtje zetten, maar het verhaal zelf is onweerstaanbaar fascinerend. Qua plot is dit een fantasyverhaal, maar de details zijn verbijsterend realistisch, en die balans houdt ze bijzonder mooi in evenwicht. Ik weet niet of woorden als “origineel” en “onvermijdelijk” hier op hun plaats zijn. Dat kan ik niet bekijken. Als u zegt dat dit werk dat niveau niet haalt, is dat waarschijnlijk zo. Maar als je het stukje bij beetje helemaal hebt doorgewerkt, zit je op het eind toch wel even stilletjes voor je uit te kijken. Ook al geeft het je een akelig, bizar gevoel dat heel lastig onder woorden is te brengen.’

Komatsu keek Tengo zwijgend aan. Hij wilde nog meer horen, dus Tengo ging door.

‘Ik wil niet dat dit werk meteen al afvalt alleen omdat de stijl hier en daar nog wat ruw is. In al die jaren dat ik dit werk doe, heb ik bergen ingezonden manuscripten doorgelezen. Nou ja, “doorgebladerd” komt er waarschijnlijk dichterbij. Sommige waren vrij redelijk, maar het meeste – het overgrote deel – was brandhout. In elk geval, van alle manuscripten die ik onder ogen heb gekregen, is er maar één dat me het gevoel gaf dat ik iets behoorlijks in handen had, en dat is Een pop van lucht. Toen ik het uit had, wilde ik meteen weer opnieuw beginnen, en dat is de eerste keer dat me zoiets is overkomen.’

‘Hmmm,’ bromde Komatsu. Met een uiterst verveeld gezicht nam hij een trekje van zijn sigaret en trok een zuinig pruimenmondje. Maar Tengo kende Komatsu langer dan vandaag en liet zich niet zo makkelijk in de luren leggen. Heel vaak had de uitdrukking op Komatsu’s gezicht niets te maken met wat hij werkelijk over iets dacht. Soms drukte het zelfs het tegenovergestelde uit. Tengo wachtte dus geduldig tot Komatsu zijn mond opendeed.

‘Ik heb het ook gelezen,’ begon hij na een aanzienlijke stilte. ‘Na jouw telefoontje ben ik er meteen aan begonnen. En ik kan je niet vertellen hoe slecht ik het vond! Haar grammatica is belabberd, en ik kan er geen hoogte van krijgen wat ze precies wil zeggen. Voor ze aan schrijven begint, moet ze de basisbeginselen van woordvolgorde en zinsbouw nog maar eens bestuderen.’

‘Maar u hebt het helemaal uitgelezen. Waar of niet?’

Komatsu glimlachte – het soort glimlach dat hij normaal diep in een zelden geopend laatje verborgen hield.

‘Klopt! Ik heb het inderdaad helemaal uitgelezen. Ik stond er zelf van te kijken. Dit is de eerste keer dat ik een inzending voor de Prijs voor Literair Debutanten van a tot z heb doorgewerkt. Sterker nog: ik heb bepaalde gedeelten nog eens gelezen! En dat komt ongeveer net zo vaak voor als dat alle planeten in ons zonnestelsel in één rechte lijn staan. Ik geef het ruiterlijk toe.’

‘Dat komt doordat het iets heeft. Heb ik ongelijk?’

Komatsu doofde zijn sigaret in de asbak en wreef met de middelste vinger van zijn rechterhand langs zijn neus. Op Tengo’s vraag gaf hij echter geen antwoord.

‘Dit meisje is nog maar zeventien,’ zei Tengo. ‘Ze zit nog op school. Ze heeft nog niet genoeg ervaring met het lezen, laat staan met het schrijven van fictie. Dat is het enige probleem. De Debutantenprijs winnen – dat is inderdaad te veel gevraagd. Maar ze zou voorgedragen kunnen worden. Eén woordje van u is voldoende. Dat zal haar volgende werk beslist ten goede komen.’

‘Hmmm,’ bromde Komatsu nogmaals. Hij gaapte verveeld. Toen dronk hij zijn glas in één teug leeg. ‘Denk nou eens even goed na, Tengo. Stel dat we zo’n ongepolijst werk tot de laatste ronde laten doordringen. De heren van de jury zullen van hun stoel vallen van afgrijzen. Misschien worden ze zelfs wel boos. Ze zullen het om te beginnen nooit uitlezen. Alle vier de juryleden zijn schrijvers, en ze hebben het allemaal even druk. Die bladeren even door de eerste twee bladzijden en keilen het manuscript meteen in een hoek. Dit kan een kind van de lagere school nog wel, zullen ze zeggen. En als ik ze er dan nederig van probeer te overtuigen dat we hier te maken hebben met een ruwe diamant, dacht je dat er dan iemand naar me luistert? Als dat ene woordje van mij echt tot zoveel in staat is, behoud ik het liever voor aan een werk dat een beetje meer belooft.’

‘Dus u laat het gewoon afvallen?’

‘Nee, dát zeg ik niet,’ zei Komatsu, langs zijn neus wrijvend. ‘Voor dit werk heb ik een ander plannetje.’

‘Een ander plannetje,’ herhaalde Tengo, wie deze woorden op een vage manier onheilspellend in de oren klonken.

‘Jij zegt dat we van haar volgende werk wel wat kunnen verwachten,’ zei Komatsu. ‘Dat hoop ik natuurlijk ook. Langzaam en ongehaast een jonge auteur begeleiden tot hij zijn volle potentieel heeft bereikt – dat is voor elke redacteur het grootste geluk. Het is hetzelfde opwindende gevoel als wanneer je op een heldere nacht naar de lucht kijkt en je als allereerste een nieuwe ster ontdekt. Maar ik moet je eerlijk zeggen dat ik serieus betwijfel of dit meisje wel een toekomst heeft. Mijn eigen nederige persoontje verdient al meer dan twintig jaar zijn brood in deze branche, en in al die jaren heb ik heel wat auteurs zien komen – en weer gaan. Ik dacht dus dat ik er een aardige kijk op heb gekregen welke auteurs wel een toekomst hebben en welke niet. En naar mijn bescheiden mening zit er bij dit kind geen toekomst in. Ik vind het sneu voor haar, maar over één jaar niet, en over twee jaar niet, en over drie jaar ook niet. Om te beginnen heeft ze geen stijl die je met voldoende tijd en vlijt kunt oppoetsen tot er iets beters uit de bus komt. Het is en blijft knudde, hoelang je ook wacht. En waarom? Omdat het haar ten enen male ontbreekt aan de ambitie om ooit een fatsoenlijke zin in elkaar te kunnen draaien. Om goed proza te kunnen schrijven moet je geboren zijn met literair talent, of je werkt je uit de naad tot je het kunt. Een andere manier is er niet. En dit meisje Fukaeri is noch het een, noch het ander. Je ziet het zelf! Ze heeft geen godgegeven talent, en ze is evenmin bereid om zich in te spannen. Waarom weet ik niet. Als je het mij vraagt, is ze van het begin af aan niet echt in schrijven als zodanig geïnteresseerd. Wél in verhalen vertellen, dat is zeker. Die wil heeft ze zelfs heel sterk, dat geef ik onmiddellijk toe. En in deze ongepolijste vorm maakt ze indruk op jou en laat ze mij tot het eind toe doorlezen. Goed beschouwd moet je er je petje voor afnemen. Maar als schrijfster heeft ze geen toekomst. Voor geen meter! Het spijt me dat ik je teleur moet stellen, maar dit is mijn eerlijke mening.’

Tengo dacht hier even over na. Er zat wel iets in in wat Komatsu zei. Je kon van hem denken wat je wilde, maar als redacteur had hij een bijzonder goede neus.

‘Maar daarom kunt u haar toch nog wel een kans geven?’ zei Tengo. ‘Is daar zoveel op tegen?’

‘Je bedoelt: gooi haar in het water en kijk of ze blijft drijven?’

‘Zoiets ja.’

‘Ik heb in mijn leven al heel wat nodeloze moorden gepleegd. Ik bedank er feestelijk voor om nog meer mensen te zien verdrinken.’

‘En mijn geval dan?’

‘Jij doet je best,’ zei Komatsu. Hij koos zijn woorden zorgvuldig. ‘Voor zover ik het kan beoordelen, doe jij alles wat nodig is. Als het om schrijven gaat, ben je de nederigheid zelve. En waarom? Omdat jij van schrijven houdt. En dat waardeer ik. Voor iemand die de ambitie heeft om schrijver te worden, is er niets zo belangrijk als dat hij van schrijven houdt.’

‘Maar het is niet genoeg.’

‘Natuurlijk niet. Dat alleen is niet genoeg. Er komt nog iets anders bij kijken. Iets speciaals, zullen we het maar noemen. Op z’n minst moet een werk iets ondoorgrondelijks hebben – wat mij betreft, tenminste. Vooral in verhalend proza waardeer ik dat meer dan wat ook. Als ik het allemaal begrijp, begin ik me onmiddellijk te vervelen. Nou ja, dat spreekt vanzelf. Zoiets hoef ik niet eens uit te leggen.’

Tengo was even stil. ‘En deze novelle van Fukaeri, heeft die iets wat u niet onmiddellijk begrijpt?’

‘Ja. Vanzelfsprekend! Dit kind heeft iets heel bijzonders. Wat het is weet ik niet, maar ze heeft het. Dat zie je zo – jij net zo goed als ik. Het is als rook die opkringelt van een kampvuur op een windstille middag: iedereen met ogen in zijn hoofd ziet het meteen. Maar weet je, Tengo, de last die dit meisje draagt, is waarschijnlijk veel te zwaar voor haar.’

‘Dus als u haar in het water gooit, is er geen kans dat ze ooit weer bovenkomt.’

‘Precies,’ zei Komatsu.

‘En is dat de reden dat u dit manuscript niet naar de jury wilt sturen?’

‘Daar zit ’m precies de kneep,’ zei Komatsu. Hij krulde zijn lippen en bracht zijn handen bij elkaar boven het tafelblad. ‘En nu we op dit punt zijn gekomen, moet ik ontzettend op mijn woorden gaan passen.’

Tengo pakte zijn koffiekopje en staarde naar wat daar nog in zat. Toen zette hij het terug op tafel. Komatsu zei nog steeds niets.

‘Ik neem aan dat hier dat “andere plannetje” van u op de proppen komt.’

Komatsu wierp hem een stralende blik toe, alsof hij het slimste jongetje van de klas was, en knikte langzaam.

‘Heel goed geraden,’ zei hij.

==

Komatsu had iets ondoorgrondelijks. Je kon uit zijn gezichtsuitdrukking of uit zijn stem nooit precies opmaken wat er werkelijk door hem heen ging. Hijzelf leek er een groot genoegen in te scheppen om de mensen op deze manier zand in de ogen te strooien. Hij had ontegenzeggelijk een scherp verstand. Hij was het type dat zijn beslissingen baseert op zijn eigen ideeën, zonder zich erom te bekommeren wat anderen van hem verwachtten. Maar al liep hij er niet mee te koop, hij had talloze boeken gelezen en bezat een grondige kennis van allerlei onderwerpen. En niet alleen kennis. Hij had ook een intuïtief inzicht in mensen en in literatuur. Dat inzicht was weliswaar vermengd met een grote dosis vooroordeel, maar wat hem betreft waren vooroordelen ook een belangrijk aspect van de waarheid.

Hij praatte misschien wel veel, maar zei meestal erg weinig, want hij hield er niet van om overal tekst en uitleg bij te geven. Als het echter nodig was, was hij heel goed in staat om schrander en rationeel zijn eigen mening te verdedigen. Als hij dat wilde, kon hij uiterst venijnig uit de hoek komen. Hij was in staat het zwakste punt van zijn tegenstander uit te zoeken en hem in één ogenblik met een paar woorden te vloeren. Zowel in mensen als in literatuur had hij een bijzondere persoonlijke voorkeur, maar zij die zijn voorkeur genoten, of het nu mensen of boeken waren, waren ver in de minderheid bij degenen die dat niet deden. En het natuurlijke gevolg daarvan was dat de mensen die hem wel mochten ver in de minderheid waren bij de mensen die hem niet uit konden staan. Dat wilde hij echter zelf. Voor zover Tengo het kon beoordelen, opereerde Komatsu het liefst in zijn eentje en schepte hij er een zeker genoegen in als anderen met een grote boog om hem heen liepen of zelfs ronduit vijandig waren. ‘Geen scherpe geest zonder stenen om hem op te slijpen,’ had zijn motto kunnen zijn.

Komatsu was vijfenveertig, zestien jaar ouder dan Tengo. Hij had zijn hele carrière gewijd aan de redactie van een literair tijdschrift, en in vakkringen genoot hij dan ook vrij grote bekendheid, maar over zijn privéleven was niets bekend. Op vergaderingen en zo praatte hij voluit, maar altijd over zijn werk, nooit over zichzelf. Tengo wist bijvoorbeeld niet waar hij was geboren en opgegroeid, en zelfs niet waar hij woonde. Hoelang ze samen ook zaten te praten, dit soort onderwerpen vermeed Komatsu altijd zorgvuldig. De mensen vroegen zich soms wel eens af hoe het mogelijk was dat zo’n afstandelijk iemand, die geen enkele poging deed om persoonlijke contacten te leggen en zijn minachting over het literaire establishment niet onder stoelen of banken stak, toch nog zoveel kopij voor zijn tijdschrift in de wacht wist te slepen, maar telkens als het nodig was ontving Komatsu bijdragen van bekende schrijvers zonder dat hij daar speciale moeite voor leek te hoeven doen. Aan hem was het herhaaldelijk te danken geweest dat zijn tijdschrift een goede beurt had gemaakt. Hij was daarom misschien niet populair, maar hij werd alom gerespecteerd.

Het gerucht ging dat Komatsu in 1960 aan de faculteit der Letteren van de universiteit van Tokyo had gestudeerd. Dat was het jaar van de onlusten, veroorzaakt door de voorgestelde herziening van het Japans-Amerikaanse veiligheidsverdrag, en Komatsu zou een van de kopstukken van de protesterende studenten zijn geweest. Toen een studente tijdens een demonstratie zo door de politie werd mishandeld dat ze eraan overleed (ging het verhaal), stond hij vlak bij haar in de buurt en liep hij zelf ernstige verwondingen op.[1] Niemand wist hoeveel hiervan waar was, maar het klonk in elk geval aannemelijk.

Komatsu was lang en mager, met een akelig brede mond en een akelig kleine neus. Zijn armen en benen waren ook lang, en zijn vingertoppen zaten onder de nicotinevlekken. In sommige opzichten had hij wel iets weg van de mislukte revolutionaire intelligentsia, die zo vaak voorkomt in negentiende-eeuwse Russische literatuur. Hij glimlachte niet veel, maar als hij het deed, deed hij het ook met zijn hele gezicht. Maar zelfs dan maakte hij niet echt een vrolijke indruk. Hij leek dan nog het meest op een door het leven getekende tovenaar die gniffelend aan een onheilspellende toverspreuk werkt. Hij hield zichzelf schoon en was goed gesoigneerd, maar waarschijnlijk om iedereen te laten zien hoe bitter weinig belangstelling hij had voor kleren, was hij altijd op dezelfde manier uitgedost. Een tweedcolbert, een wit katoenen Oxford-shirt of een lichtgrijs poloshirt, geen stropdas, een grijze broek en suède schoenen – zo zag zijn uniform eruit. Je kon je voorstellen dat hij thuis in de kast een half dozijn zorgvuldig geborstelde tweedjasjes met drie knopen had hangen die qua kleur, stof en patroon slechts minimaal van elkaar verschilden. Misschien had hij ze zelfs voorzien van een nummertje om ze uit elkaar te kunnen houden.

Zijn haar was net dun ijzerdraad en begon van voren nauwelijks merkbaar te grijzen. Het hing over zijn oren en zat altijd in de war. Merkwaardig genoeg zag het er altijd uit alsof hij een week geleden naar de kapper had gemoeten. Hoe hij dat voor elkaar kreeg snapte Tengo niet. Hij had doordringende ogen, als sterren die op een winternacht koud aan de hemel glinsteren. Als iets hem niet zinde, bewaarde hij een stilzwijgen zo hardnekkig als dat van een rots aan de achterkant van de maan. Dan verloor zijn gezicht bijna elke uitdrukking, en je zou zweren dat zijn lichaamstemperatuur het nulpunt naderde.

Tengo kende Komatsu nu ongeveer vijf jaar. Hij had meegedongen naar de Debutantenprijs van Komatsu’s tijdschrift en had het helemaal tot de laatste ronde geschopt. Komatsu had hem opgebeld en gevraagd of ze ergens konden afspreken, dus hadden ze elkaar ontmoet in een koffieshop in Shinjuku (dezelfde als waar ze nu zaten). Tengo’s inzending zou waarschijnlijk de prijs niet krijgen, had Komatsu gezegd (en dat bleek ook zo), maar hijzelf had het manuscript met veel genoegen gelezen. ‘Ik wil je geen stroop om de mond smeren, maar het komt maar heel zelden voor dat ik iemand dat zomaar recht in zijn gezicht zeg,’ zei hij (en Tengo wist dat toen nog niet, maar ook dat bleek waar te zijn). Toen vroeg Komatsu of Tengo hem zijn volgende manuscript wilde laten lezen, voor hij het aan iemand anders liet zien, en Tengo had beloofd dat hij dat zou doen.

Komatsu leek ook graag te willen weten wat voor iemand Tengo was – hoe hij was grootgebracht, en wat voor soort leven hij nu leidde. Tengo legde alles zo eerlijk mogelijk uit, voor zover dat in zijn vermogen lag. Hij was geboren en getogen in de stad Ichikawa, in de prefectuur Chiba, ten oosten van Tokyo. Zijn moeder was niet lang na zijn geboorte aan een ziekte gestorven. Dat had hij tenminste van zijn vader gehoord. Broers en zussen had hij niet. Zijn vader was nooit hertrouwd en had Tengo helemaal zelf grootgebracht. Zijn vader was collecteur geweest voor de NHK, de nationale omroep waaraan iedereen met een televisietoestel moet meebetalen, maar nu zat hij met alzheimer in een verzorgingstehuis in het zuidelijkste puntje van het Bōsō-schiereiland, ongeveer anderhalf uur met de trein ten zuidoosten van Tokyo. Tengo was aan de universiteit van Tsukuba afgestudeerd aan een vakgroep met de merkwaardige naam ‘Wiskunde, College van Natuurwetenschappen, Eerste Groep Colleges’ en schreef nu verhalen en romans, terwijl hij in zijn levensonderhoud voorzag als wiskundeonderwijzer aan een bijlesinstituut in Yoyogi, in de binnenstad van Tokyo. Hij had na zijn afstuderen natuurlijk ook leraar kunnen worden aan een openbare middelbare school ergens in Chiba, maar had voor het bijlesinstituut gekozen omdat hij daar wat vrijer over zijn tijd kon beschikken. Hij woonde in z’n eentje, in een flatje in Kōenji in de westelijke buitenwijken.

Wilde hij werkelijk beroepsauteur worden? Dat wist hij zelf ook niet. Hij wist niet eens of hij wel genoeg talent had om te schrijven. Hij wist alleen dat hij geen dag kon leven zonder dat hij schreef. Schrijven was voor hem net zo onontbeerlijk als ademhalen. Komatsu had niet gezegd wat hij daarvan vond, maar hij had Tengo aangehoord zonder hem in de rede te vallen.

Om onduidelijke redenen leek Komatsu persoonlijke belangstelling voor Tengo te hebben opgevat. Tengo was groot van stuk (hij was van de middelbare school tot zijn afstuderen aan de universiteit een van de belangrijkste leden van de judoclub geweest) en hij keek uit zijn ogen als een boer die altijd vroeg opstond. Met zijn gemillimeterde haar, zijn zongebruinde huid en zijn bloemkooloren leek hij net zomin op de typische jongeman met letterkundige belangstelling als op een wiskundeonderwijzer. Dat was blijkbaar een van de redenen waarom hij Komatsu was gaan interesseren. Wanneer Tengo een nieuw manuscript af had, bracht hij het naar Komatsu. Die las het dan en gaf er zijn mening over. Daarna herschreef Tengo het, trouw dat advies volgend. Wanneer hij het herziene manuscript weer aan Komatsu liet zien, gaf die weer nieuwe aanwijzingen, zoals een trainer die de lat telkens een stukje hoger legt. ‘In jouw geval duurt het misschien iets langer,’ zei Komatsu, ‘maar je moet je vooral niet haasten. Je moet alleen bereid zijn om geen dag voorbij te laten gaan zonder dat je iets schrijft. En wat je hebt geschreven mag je nooit weggooien, want dat komt later misschien nog van pas.’ Tengo beloofde dat te doen.

Van zijn kant bezorgde Komatsu hem een baantje in de literaire wereld: hij werd de anonieme medewerker van een damesblad dat Komatsu’s uitgeverij publiceerde. Kopij bewerken, eenvoudige film- en boekbesprekingen schrijven, horoscopen bedenken – het kon niet schelen wat het was, Tengo nam het aan. De horoscopen die hij in een vloek en een zucht in elkaar draaide, kregen de reputatie dat ze regelmatig uitkwamen. Op een keer schreef hij: ‘Pas op voor een zware aardbeving in de vroege ochtend’, en laat er nu een paar dagen later in de vroege ochtend inderdaad een zware aardbeving plaatsvinden! Dit soort opdrachten werd per stuk betaald, en niet alleen kon hij dat zakcentje goed gebruiken, maar hij deed op deze manier ook praktische ervaring op. En als hij een stukje dat hijzelf had geschreven, hoe onbeduidend ook, in gedrukte vorm in de boekhandel zag liggen, werd hij daar toch wel blij van.

Uiteindelijk werd hij een van Komatsu’s lezers voor de Debutantenprijs. Het klinkt vreemd dat iemand die zelf meedingt naar een prijs het werk van andere kandidaten beoordeelt, maar Tengo liet zich aan zijn merkwaardige positie niets gelegen liggen en gaf alle inzendingen zijn onbevooroordeelde aandacht. Door stapels slecht geschreven, saaie fictie te lezen, ervoer hij aan den lijve wat slecht geschreven, saaie fictie is, en zo’n les kan nooit kwaad. Van de honderd en nog wat manuscripten die hij elke keer door moest werken, koos hij er tien uit waarin hij enige betekenis had weten te ontdekken, en die leverde hij in bij Komatsu, elk manuscript voorzien van een leesrapport. In de laatste ronde bleven er vijf werken over, en daaruit selecteerde een jury van vier de prijswinnaar.

Maar er waren nog meer lezers die de manuscripten doorwerkten, en Komatsu was niet de enige redacteur die aan de voorselectie deelnam, dus eigenlijk was al die moeite niet eens nodig geweest, al werd er van Tengo natuurlijk wel verwacht dat hij zijn werk zo onpartijdig mogelijk deed. Er waren hooguit maar twee of drie inzendingen in die hele berg die iets beloofden, en die had iedereen er zo uit kunnen pikken. Tengo’s eigen werk had het drie keer tot de laatste ronde weten te brengen. Geen van die drie keer had hij het lef gehad om een stem op zichzelf uit te brengen, maar de andere twee lezers, en niet te vergeten Komatsu, als eindredacteur, hadden hem allemaal genomineerd. Tengo was niet eens teleurgesteld dat hij telkens buiten de prijzen viel. Om te beginnen had hij Komatsu’s advies dat hij zich niet moest haasten goed in zijn oren geknoopt, en verder was het ook niet zo dat hij nou met alle geweld meteen schrijver wilde worden.

Door zijn lesrooster slim in te delen was hij vier dagen in de week vrij om thuis te doen en te laten wat hij wilde. Hij had nu zeven jaar op het bijlesinstituut gewerkt, en hij had een behoorlijk goede naam onder de leerlingen. Hij draaide nooit om de hoofdpunten heen, maar kwam onmiddellijk ter zake, en hij was in staat om alle vragen ogenblikkelijk te beantwoorden. Tot Tengo’s eigen verbazing was hij een goed spreker. Hij legde alles duidelijk uit, hij had een heldere stem, en hij hield met zijn grapjes de stemming erin. Tot hij onderwijzer was geworden, had hij steeds gedacht dat hij niet goed uit zijn woorden kon komen. En nog was hij als hij met iemand privé zat te praten af en toe zo nerveus dat hij naar woorden moest zoeken. In kleine groepjes vervulde hij dan ook steevast de rol van luisteraar. Maar als hij voor de klas stond en al die gezichten voor zich zag, werd zijn geest helemaal helder en kon hij eindeloos doorpraten. Je wist het bij mensen maar nooit, vertelde Tengo zichzelf keer op keer.

Met zijn salaris was hij best tevreden. Hij verdiende weliswaar geen bakken met geld, maar het instituut betaalde hem wat hij waard was. De onderwijzers werden regelmatig door de leerlingen geëvalueerd, en hoe hoger de waardering, hoe hoger ook de beloning. Dat kwam doordat het instituut bang was dat hun beste leerkrachten door andere scholen werden weggekaapt (en Tengo was inderdaad al verscheidene keren door een headhunter benaderd). Bij een gewone school hoefde je daar niet om te komen. Daar werd je salaris bepaald door je aantal dienstjaren en je privéleven door het hoofd van de school, en bekwaamheid en populariteit speelden geen enkele rol. Tengo genoot ook van zijn werk op het instituut. Het grootste deel van de leerlingen volgde zijn lessen om te kunnen slagen voor het toelatingsexamen van de universiteit en lette daarom goed op. En verder was de onderwijzer als hij klaar was in het klaslokaal ook meteen klaar met zijn werk, en dat stelde Tengo natuurlijk bijzonder op prijs. Als zijn leerlingen zich misdroegen of de regels van de school overtraden, hoefde hij zich daar het hoofd niet over te breken. Lesgeven en uitleggen hoe je wiskundeproblemen oplost – meer werd er niet van hem verwacht. En zuivere ideeën uitdrukken door middel van cijfers en getallen was iets waar Tengo van nature in uitblonk.

De dagen dat hij thuis was, stond hij normaal gesproken vroeg op, en dan schreef hij tot het avond werd. Zijn Montblanc-vulpen, blauwe inkt, en velletjes papier met vierhonderd hokjes voor evenzovele karakters – zolang hij die maar had, was Tengo dik tevreden. Eén keer per week kwam zijn vriendin (een getrouwde vrouw) op bezoek en dan brachten ze de middag samen door. Seks met een getrouwde vrouw die tien jaar ouder was dan hijzelf was bevredigend, en ook ongedwongen, want hun verhouding dreigde zich niet tot iets meer te ontwikkelen. ’s Avonds maakte hij een lange wandeling, en als de zon onderging las hij in z’n eentje een boek bij wat mooie muziek. Televisiekijken deed hij niet. Als de NHK-collecteur kwam om zijn kijkgeld te innen, weigerde hij altijd beleefd. Het spijt me, maar ik heb geen tv. Nee, echt niet. U mag gerust binnenkomen om een kijkje te nemen. Maar dat deden ze niet. NHK-collecteurs mogen niet bij mensen het huis binnengaan.[2]

==

‘Ik zit aan iets te denken wat een klein beetje groter is,’ zei Komatsu.

‘Groter?’

‘Ja. Ik zeg niet dat de Prijs voor Literair Debutanten iets kleins is, maar als we toch bezig zijn, moeten we hoger mikken.’

Tengo zei niets. Hij wist niet waar Komatsu op doelde, maar hij was er niet erg gerust op.

‘De Akutagawa-prijs!’ zei Komatsu, toen de stilte lang genoeg had geduurd.[3]

‘De Akutagawa-prijs,’ herhaalde Tengo, zo langzaam en nadrukkelijk alsof hij met een lange stok de karakters in nat zand stond te schrijven.

‘Ja, de Akutagawa-prijs. Zelfs iemand die zo wereldvreemd is als jij, Tengo, heeft daar toch wel eens van gehoord? Vette krantenkoppen, het tv-journaal, je weet wel.’

‘Neem me niet kwalijk, meneer Komatsu, maar ik vraag het even voor de zekerheid: we hebben het nu toch wel degelijk over Fukaeri?’

‘Natuurlijk. We zitten nu te praten over Een pop van lucht, geschreven door Fukaeri. Iets anders hadden we volgens mij niet op de agenda vandaag.’

Tengo beet op zijn lip en probeerde het addertje te vinden dat hier beslist ergens onder het gras zat.

‘Maar we zijn het er allebei over eens dat het de Debutantenprijs niet zal winnen. We hebben het over niets anders gehad. “Op deze manier wordt het niets,” zeiden we.’

‘En dat is waar. Op déze manier wordt het niets. Dat is zo klaar als een klontje.’

Tengo had even tijd nodig om na te denken. ‘Dus u bedoelt... U wilt een manuscript dat is ingezonden voor een prijs toch niet gaan bewerken?’

‘Weet jij een andere manier? Het komt vaak genoeg voor dat een kanshebber op advies van een redacteur zijn manuscript bewerkt. Dat is helemaal niets bijzonders. Alleen moet het in dit geval niet worden gedaan door de auteur, maar door iemand anders.’

‘Iemand anders?’

Hij vroeg het, maar hij wist het antwoord al voor de vraag zijn mond uit was. Hij vroeg het alleen voor de zekerheid.

‘Ja. Door jou,’ zei Komatsu.

Tengo zocht even naar de juiste woorden, maar hij kon ze nergens vinden. Hij zuchtte diep.

‘Maar moet u nu eens horen, meneer Komatsu: met hier en daar een kleine of zelfs grote correctie is dit manuscript niet te redden. Als je het niet radicaal bewerkt, van kop tot staart, lijkt het helemaal nergens op.’

‘Natuurlijk moet het van kop tot staart worden bewerkt! De plot houden we zoals hij is, de sfeer van de stijl volgen we zo veel mogelijk, maar de woorden veranderen we bijna allemaal. We maken een adaptatie, zogezegd. Jij bent verantwoordelijk voor het herschrijven, en ik voor de productie.’

‘Zou het zo makkelijk lukken?’ vroeg Tengo, meer aan zichzelf dan aan Komatsu.

‘Luister nou eens goed.’ Komatsu pakte zijn koffielepeltje en wees daarmee in Tengo’s richting, zoals een dirigent met zijn stokje naar een solist wijst. ‘Dat meisje, Fukaeri, heeft iets speciaals. Dat snap je als je Een pop van lucht leest onmiddellijk. Ze heeft een buitengewone fantasie. Maar jammer genoeg kan ze helemaal niet schrijven. Haar stijl is belabberd. Jij daarentegen schrijft prachtig! Je zinnen vloeien, en ze hebben gevoel. Je ziet er wel grof en bonkig uit, maar je stijl is intelligent en subtiel. Je kunt ook de vaart in een verhaal houden. Maar in tegenstelling tot Fukaeri heb jij nog geen onderwerp gevonden om over te schrijven. Daarom missen jouw verhalen nog te vaak een harde kern. Het boek dat je zou moeten schrijven, heb je in je, dat weet ik heel zeker. Alleen is het als een diertje dat zich angstig in een diep gat verschuilt: het wil maar niet naar buiten. Je weet dat het er zit, maar zolang het er niet uit komt, kun je het niet grijpen. Dát bedoel ik als ik tegen je zeg dat je je niet moet haasten.’

Tengo verschoof onhandig over het vinyl van zijn stoel. Hij zei geen woord.

‘Het is heel simpel,’ vervolgde Komatsu, subtiel met zijn lepeltje zwaaiend. ‘We maken van jullie twee gewoon één nieuwe auteur. De onbehouwen visie van Fukaeri’s verhaal in het gepolijste proza van ene Tengo – een ideale combinatie. En jij kúnt het, dat weet ik. Zou ik je al die jaren persoonlijk hebben begeleid als ik dat gevoel niet had? Al het andere laat je maar aan mij over. Voor jullie vereende krachten is de Debutantenprijs veel te laag gegrepen. De Akutagawa-prijs ligt ruimschoots binnen jullie bereik, neem dat maar van mij aan. Ik heb te lang in de uitgeverswereld meegedraaid om die niet van haver tot gort te kennen.’

Tengo staarde Komatsu enige tijd met licht geopende mond aan. Komatsu legde zijn lepeltje terug op het schoteltje. Het kletterde onnatuurlijk luid.

‘En als we de Akutagawa-prijs winnen, wat gebeurt er dán?’ vroeg Tengo toen hij zichzelf weer onder controle had.

‘De Akutagawa-prijs betekent publiciteit. Het merendeel van de mensen kan nauwelijks beoordelen of een roman goed of slecht is, maar ze willen niet bij de buren achterblijven, dus als iedereen het over een boek heeft omdat het een prijs heeft gewonnen, kopen zij het ook – vooral als de auteur een meisje is dat nog naar de middelbare school gaat. Als het boek verkoopt, stroomt het geld binnen, en de winst verdelen we met z’n drieën. Laat dát maar aan mij over!’

‘Op dit ogenblik laat de verdeling van de winst me volkomen koud,’ zei Tengo, met een stem waaraan alle warmte ontbrak. ‘U bent redacteur. Druist zoiets niet in tegen uw beroepscode? Als dit ooit uitlekt, wordt het een groot schandaal. U zult er waarschijnlijk uw baan door verliezen.’

‘Zo makkelijk lekt het niet uit! Als ik dat wil, kan ik uiterst behoedzaam te werk gaan. En stel dat het uitlekt, dan neem ik met genoegen ontslag. De directeur mag me toch al niet, die behandelt me al een hele tijd heel kil. Ander werk heb ik zó gevonden! En om te beginnen doe ik dit helemaal niet vanwege de centen. Ik doe het om het literaire establishment beentje te lichten. Dat kruipt bij elkaar in krottige crypten om elkaar complimentjes te verkopen en elkaars wonden te likken of elkaar een hak te zetten, en dan durven ze nóg hun mond vol te hebben over de nobele rol die de literatuur in het maatschappelijk leven speelt! Ik wil dat zootje eens en voor al voor joker zetten. Het systeem een grondige loer draaien – dat is toch het mooiste dat er is?’

Tengo kon wel mooiere dingen bedenken. Om te beginnen had hij nog nooit één vertegenwoordiger van het literaire establishment ontmoet. Maar sterker nog: het idee dat zo’n begaafd iemand als Komatsu om zulke kinderachtige redenen zo’n groot risico wilde nemen! Hij was even sprakeloos.

‘Wat u daar voorstelt, klinkt mij als een soort boerenbedrog in de oren.’

‘Wat ik voorstel is helemaal niet buitengewoon,’ zei Komatsu met een frons op zijn gezicht. ‘Die mangaverhalen waar de tijdschriften vol van staan – daar is voor minstens de helft door meer dan één persoon aan gewerkt. De staf komt met een idee en werkt het verhaal uit, de tekenaar maakt een eenvoudige lijntekening, en zijn assistent vult de details in en voegt de kleuren toe. Het is net een wekker die ergens op een fabriek in elkaar wordt gezet. En in de literaire wereld zijn er ook voorbeelden te over. Neem nou al die liefdesromannetjes. Die volgen voor het merendeel een patroon dat door de uitgeverij is uitgewerkt, en ze worden uitbesteed aan broodschrijvers. Met andere woorden, het is een systeem gebaseerd op arbeidsdeling. Dat moet ook wel, want anders kun je die dingen niet in zulke massa’s op de markt gooien. Maar in het bekrompen wereldje van de serieuze literatuur kun je zoiets niet openlijk doen, dus onze strategie moet zijn om één persoon – Fukaeri – als auteur naar voren te schuiven. Als het uitlekt, tja, dan zal het misschien een klein schandaal veroorzaken, maar wettelijk strafbaar is het niet. Zo is onze tijd nu eenmaal. En we hebben het nu niet over Balzac of Murasaki Shikibu.[4] We hebben het over een onbekend meisje dat nog op de middelbare school zit en een manuscript produceert dat sterft van de gebreken, en het enige wat wij van plan zijn, is haar werk wat op te knappen. Wat is daar voor slechts aan? Zolang het resultaat maar van goede kwaliteit is en een heleboel lezers er plezier aan beleven, is er toch niks aan de hand?’

Tengo dacht hier over na. ‘Ik zie twee problemen,’ zei hij, zijn woorden met zorg kiezend. ‘Er zijn er waarschijnlijk veel meer, maar laat ik het voorlopig bij deze twee houden. Probleem één is dat we niet weten of Fukaeri, de auteur, erin zal toestemmen om haar manuscript door iemand anders te laten bewerken. Als zij nee zegt, komen we natuurlijk geen stap verder. Maar stel dat ze ja zegt. Dan krijgen we te maken met het andere probleem: ben ik echt in staat om dat verhaal van haar góéd te bewerken? Met iemand samenwerken is altijd verdomde lastig. Het kon wel eens veel minder eenvoudig lopen dan u denkt.’

‘Jij kunt het, Tengo!’ antwoordde Komatsu, zo snel dat het leek of hij deze tegenwerping had voorzien. ‘Jij kunt het beslist. Dat was het eerste dat bij me opkwam toen ik Een pop van lucht las: dit verhaal moet door Tengo worden herschreven. Sterker nog: dit verhaal is bij uitstek geschíkt om door jou te worden herschreven. Het ligt erop te wáchten om door jou te worden herschreven. Vind je zelf ook niet?’

Tengo schudde slechts woordeloos zijn hoofd.

‘Er is helemaal geen haast bij,’ zei Komatsu kalm. ‘Daarvoor is het te belangrijk. Denk er gerust twee of drie dagen over na. Lees het hele manuscript nog een keer door, en denk na over mijn voorstel. Dat is waar ook, laat ik je dit ook geven.’

Komatsu haalde een bruine envelop uit zijn jaszak en stak die Tengo toe. In de envelop zaten twee kleurenfoto’s van standaardformaat. Het waren foto’s van een meisje. Het ene was een portret genomen tot borsthoogte, het andere een snapshot waar ze helemaal op stond. Beide foto’s leken min of meer op hetzelfde moment te zijn genomen. Ze stond voor een trap – een brede stenen trap. Een gezicht van klassieke schoonheid. Lang, sluik haar. Witte bloes. Klein van stuk, slank. Haar lippen deden hun best om te lachen, maar haar ogen werkten niet mee. Het waren bijzonder ernstige ogen. Ogen die naar iets zochten. Tengo bestudeerde de foto’s om beurten. Waarom wist hij niet, maar bij het zien van deze foto’s moest hij terugdenken aan zichzelf, toen hijzelf zo oud was, en hij voelde een heel lichte pijn in zijn hart. Het was een speciaal soort pijn, die hij in jaren niet had gevoeld. Er was iets in haar gedaante dat zulke pijn leek te kunnen opwekken.

‘Dit is Fukaeri,’ zei Komatsu. ‘Een mooi kind, vind je niet? En een keurig meisje. Zeventien jaar. Om door een ringetje te halen. Echte naam: Eriko Fukada, alleen wil ze die geheimhouden. Ze wil beslist bekendstaan als Fukaeri – Eriko Fukada, maar dan omgekeerd, snap je? Als die de Akutagawa-prijs wint, zul je eens wat zien. De media fladderen rond haar hoofd als vleermuizen in de schemering. De boeken vliegen de winkel uit nog voor de inkt droog is.’

Tengo vroeg zich bevreemd af waar Komatsu die foto’s in handen had gekregen. Ingezonden manuscripten gingen nooit vergezeld van foto’s. Hij besloot die vraag echter voor zich te houden. Hij kon zich niet voorstellen wat voor antwoord hij zou krijgen, en hij was er ook niet bijster in geïnteresseerd.

‘Hou jij die maar. Ze komen vast van pas,’ zei Komatsu.

Tengo stopte de foto’s terug in de envelop en stak die bij het manuscript.

‘Meneer Komatsu, hoe het er normaal gesproken in de literaire wereld aan toe gaat weet ik niet, maar mijn eigen gezonde verstand zegt me dat dit een uiterst riskant plan is. Als je de mensen eenmaal iets voorliegt, mag je daar nooit meer op terugkomen. Er mogen absoluut geen discrepanties zijn, en zowel psychologisch als technisch is dat niet eenvoudig te realiseren. Als iemand ergens ook maar één keer zijn mond voorbijpraat, kan het iedereen de kop kosten. Vindt u zelf ook niet?’

Komatsu viste nog een sigaret uit het pakje en stak die op. ‘Je hebt volkomen gelijk, Tengo. Alles wat je zegt is deugdelijk en terecht. Het is inderdaad een riskant plan. In dit stadium zijn er nog een tikkeltje te veel onzekere factoren. En als het mislukt, kon het voor alle betrokkenen wel eens heel onaangenaam worden. Dat begrijp ik allemaal heel goed, en ik heb het ook allemaal in overweging genomen. En toch, hè Tengo, toch zegt mijn instinct: “Doen!” Dit is de enige kans die we ooit zullen hebben. We hebben hem tot nu toe nooit gehad, en we krijgen hem waarschijnlijk nooit meer. Het is misschien niet juist om het met poker te vergelijken, maar we hebben alle troeven in handen en meer dan voldoende chips. Alle vooruitzichten zijn gunstig. Als we deze kans laten schieten, hebben we er de rest van ons leven spijt van.’

Tengo keek zwijgend naar de glimlach op Komatsu’s gezicht. Die leek niets dan onheil te voorspellen.

‘Maar het allerbelangrijkste is dat ik probeer om van Een pop van lucht een beter werk te maken. Dit is een verhaal dat het verdient om beter verteld te worden. Het heeft iets – iets heel belangrijks, iets wat iemand er op een bekwame manier uit moet zien te halen. Als je eerlijk bent, zul je moeten toegeven dat jij er diep in je hart ook zo over denkt. Zeg eens dat ik ongelijk heb! Daarom moeten wij onze krachten bundelen. We gaan met dit project van start en zetten allebei ons beste beentje voor. Onze beweegredenen kunnen we aan iedereen vertellen zonder dat we ons hoeven te schamen.’

‘Meneer Komatsu, u kunt het met nog zulke kloppende logica verdedigen en zeggen dat het voor nog zo’n goede zaak is, maar het is en blijft bedrog, hoe je het ook bekijkt. We hoeven ons misschien niet te schamen over onze beweegredenen, maar in feite kunnen we ze nooit aan anderen vertellen. We moeten altijd achter de schermen werken. Als bedrog een te sterk woord is, mag u het voor mijn part een schending van vertrouwen noemen. Het mag dan niet wettelijk strafbaar zijn, maar het levert morele problemen op. Een redacteur die een inzending voor de literaire prijs van zijn eigen tijdschrift opkalefatert... Als het aandelen waren, zouden ze het handelen met voorkennis noemen!’

‘Je kunt literatuur niet met aandelen vergelijken. Dat zijn twee heel verschillende dingen.’

‘Verschillend? In welk opzicht bijvoorbeeld?’

‘Bijvoorbeeld... Jij ziet één belangrijk feit over het hoofd,’ zei Komatsu. Zijn mond was vertrokken in de breedste grijns die Tengo ooit had gezien. ‘Of liever gezegd: je keert het opzettelijk de rug toe. En dat feit is: jij wilt het zelf ook doen. In je hart ben je het er al helemaal mee eens dat Een pop van lucht moet worden herschreven. Je kunt mij niet belazeren, dus schei uit met dat gezeik over risico en moraal! Je popelt om aan dat manuscript te beginnen. Je kunt niet wachten tot jij in plaats van Fukaeri dat speciale, bijzondere, belangrijke “iets” aan het licht hebt gebracht. En dáár heb je het verschil tussen literatuur en aandelen. Goed of slecht, onze beweegredenen zijn van een hogere orde dan louter winstbejag. Ga naar huis en denk maar eens goed na over wat je eigenlijk wilt. En ga dan voor de spiegel staan en kijk maar eens goed naar je eigen gezicht. Want het staat er duidelijk op geschreven.’

Tengo kreeg een gevoel alsof de lucht in de koffieshop opeens dunner was geworden. Hij keek vlug om zich heen. Zouden die beelden hem wéér komen plagen? Nee, dat was het niet. De ijlheid van de lucht leek uit een ander domein te komen. Hij haalde zijn zakdoek tevoorschijn en veegde het zweet van zijn voorhoofd. Waarom wist hij niet, maar Komatsu had altijd gelijk.

[1]Het veiligheidsverdrag tussen Japan en de Verenigde Staten, dat van 1951 dateerde, was in 1960 aan herziening toe. Premier Nobusuke Kishi wilde het herziene verdrag door het Japanse parlement jagen, maar werd geconfronteerd met sterke oppositie, zowel in het parlement als op straat. De demonstraties van protesterende studenten werden hardhandig uit elkaar geslagen, en op 15 juni kwam een studente daarbij om het leven.

[2]Het systeem dat mensen van huis tot huis gaan om kijkgeld te innen is wegens de vele kritiek op 1 oktober 2008 afgeschaft.

[3]De Akutagawa-prijs, een van de meest prestigieuze literaire prijzen in Japan, wordt tweemaal per jaar uitgereikt aan nieuwe auteurs. Murakami’s eerste twee romans werden wel voorgedragen, maar niet bekroond.

[4]Murasaki Shikibu (ca. 973-1014/1025) is de auteur van Het verhaal van Genji.

3
Aomame: Een paar veranderingen

Op haar kousenvoeten daalde Aomame de smalle noodtrap af. De wind gierde door de onbeschutte stalen balken. Als hij van beneden kwam, blies hij soms haar minirokje, strak als het was, omhoog tot het bol stond als het zeil van een jacht en ze van haar voeten dreigde te worden gelicht. Ze klemde de ijzeren stang die als leuning diende stevig in haar blote handen en liep langzaam, tree voor tree, achteruit naar beneden. Af en toe stond ze stil om haar haar uit haar gezicht te strijken en haar schoudertas, die ze weer om haar nek had gehangen, recht te trekken.

Recht onder haar liep rijksweg 246. Getoeter, geronk van motoren, de noodkreten van een autoalarm, vooroorlogse krijgsliederen uitgezonden door een extreem rechtse geluidswagen, gebeuk van drilboren op beton – allerlei grootstedelijke geluiden stegen naar haar op. Het lawaai omgaf haar de volle driehonderdzestig graden. Gedragen door de wind kwam het van boven, van beneden, van alle kanten op haar af. Bij het horen van al dat geraas (ze wílde het niet horen, maar ze had haar handen te hard nodig om ze over haar oren te houden) begon ze zich langzaam maar zeker zeeziek te voelen.

Toen ze de trap een eindje was afgedaald, kwam ze bij een loopbrug die tot onder het midden van de snelweg leidde. Daarna ging het weer recht naar beneden.

Slechts door een weg gescheiden van de vrijstaande noodtrap stond een klein flatgebouw van vier verdiepingen. Het was een vrij nieuw gebouw met bruine tegelmuren. De appartementen die uitkeken op de noodtrap hadden allemaal een balkon, maar elk raam zat potdicht en de gordijnen of jaloezieën waren ook dicht. Welke architect was in godsnaam op het bezopen idee gekomen om die flats van een balkon te voorzien op een plaats waar je met je neus bijna tegen de Shuto-snelweg opbotste? Er was toch geen mens die hier zijn lakens te drogen hing of onder het genot van een gin-tonic het avondrood boven de file bewonderde? Toch zag je hier en daar op een balkon de standaard nylon waslijn gespannen. Eén balkon had zelfs een tuinstoel en een ficus in een pot. Het was maar een armetierige, fletse plant, met gehavende bladeren die overdekt waren met bruine, droge plekken. Aomame werd overspoeld met medelijden. Als ze ooit gereïncarneerd werd, wilde ze als alles herboren worden, maar niet als die ficus.

De noodtrap leek normaal nauwelijks te worden gebruikt, want overal hingen spinnenwebben. Kleine zwarte spinnetjes zaten daarin geduldig te wachten op een kleine prooi. Alleen hadden die spinnetjes natuurlijk niet van zichzelf het gevoel dat ze geduld oefenden. Behalve webben weven kunnen spinnen goed beschouwd niet veel, dus ze hebben weinig keus wat hun stijl van leven betreft. Wat kunnen ze anders dan roerloos zitten wachten? Op één plek blijven zitten, wachten tot er een prooi komt, en dan komt er algauw een eind aan hun natuurlijke levensduur en gaan ze dood en drogen ze uit. Alles is van tevoren in hun genen vastgelegd. Ze aarzelen niet, wanhopen niet, voelen geen spijt. Metafysische vragen hebben ze evenmin als morele conflicten. Denk ik. Maar ik ben niet zo. Ik heb een doel, en dat vereist dat ik me verplaats. Daarom ruïneer ik mijn panty door in mijn eentje in de buurt van het ellendige Sangenjaya over deze waardeloze noodtrap van Shuto-snelweg no. 3 naar beneden te lopen. Terwijl ik smerige spinnenwebben wegveeg. En naar die vieze ficus op dat achterlijke balkon kijk.

Ik verplaats me, dus ik besta.

Terwijl ze de trap af liep, moest ze aan Tamaki Ōtsuka denken. Ze was dat niet van plan geweest, maar toen ze Tamaki eenmaal in haar hoofd had, kreeg ze haar er niet meer uit. Op de middelbare school was Tamaki haar beste vriendin geweest. Ze hadden allebei in het schoolsoftbalteam gezeten, en als teamgenoten hadden ze allerlei plaatsen bezocht en allerlei dingen gedaan. Ze hadden samen één keer een lesbische ervaring gehad. Tijdens een reisje in de zomervakantie hadden ze een nacht in hetzelfde bed moeten slapen. Het hotel had maar één kamer vrij gehad, met een twijfelaar, en in die twijfelaar hadden ze elkaars lichaam op allerlei plaatsen betast. Niet dat ze echt lesbisch waren. Ze waren alleen bevangen door een typisch meisjesachtige nieuwsgierigheid en hadden die op stoutmoedige wijze bevredigd. Ze hadden toen nog geen van beiden een vaste vriend gehad, en ook geen enkele seksuele ervaring. Wat zich die nacht afspeelde, bleef in hun herinnering achter als een van die ‘intrigerende episoden die slechts bij uitzondering in een mensenleven plaatsvinden’, meer niet. Maar nu, terwijl ze de naakte stalen trap afdaalde, herinnerde ze zich weer hoe Tamaki en zij elkaar betastten, en ze voelde zich diep in haar lichaam enigszins warm worden. Tamaki’s ovale tepels, haar lichte schaamhaar en mooi gevormde billen, de vorm van haar clitoris – ze stonden haar ook nu nog merkwaardig levendig voor de geest.

Terwijl ze deze grafische herinneringen terugvolgde, schalden de sonore, feestelijke unisono kopertonen van Janáčeks Sinfonietta als een soort achtergrondmuziek in haar hoofd. Met haar vlakke hand streelde ze Tamaki’s slanke flanken. Eerst leek dat alleen maar te kietelen, maar algauw kwam er een eind aan haar gegiechel en veranderde haar ademhaling. De muziek was oorspronkelijk geschreven als fanfare voor een sportevenement. Op deze muziek woei de wind zachtjes over de groene velden van Bohemen. Opeens besefte ze dat Tamaki’s tepels hard werden. Haar eigen tepels richtten zich ook op. De pauken sloegen een ingewikkeld thema.