Van Haruki Murakami verschenen eerder bij Uitgeverij Atlas:

==

Ten zuiden van de grens

De jacht op het verloren schaap

Hard-boiled Wonderland en het einde van de wereld

De opwindvogelkronieken

Spoetnikliefde

De olifant verdwijnt

After Dark

Kafka op het strand

Norwegian Wood

Na de aardbeving

Dans dans dans

Waarover ik praat als ik over hardlopen praat

Blinde wilg, slapende vrouw

Haruki Murakami

1q84

[qutienvierentachtig]

Boek drie

OKTOBER – DECEMBER

==

Vertaald uit het Japans door Jacques Westerhoven

==

==

==

==

==

Amstel Uitgevers

Het citaat uit Een lied van Afrika van Karen Blixen op p. 89-90 is overgenomen uit de vertaling van Ruth Wolf (’s-Gravenhage: Nijgh & Van Ditmar, 1986), p. 240-241.

De verwijzing naar Wittgenstein op p. 185 betreft diens Tractatus Logico-Philosophicus, met name 6.423. Hiervoor is het oorspronkelijke Duits geraadpleegd, en ook de vertaling van Victor Gijsbers (2005, http://lilith.gotdns.org)

Alle voetnoten zijn van de hand van de vertaler.

© 2010 Haruki Murakami

© 2011 Nederlandse vertaling: Jacques Westerhoven

Oorspronkelijke titel: 1q84

Oorspronkelijke uitgave: Shinchōsha, Tokyo

==

Omslagontwerp: Zeno

Kaarten: Hester Schaap

==

ISBN 978 90 450 1941 3 / NUR 302

==

www.uitgeverijatlas.nl

www.harukimurakami.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

It’s a Barnum and Bailey world,

Just as phony as it can be,

But it wouldn’t be make-believe

If you believed in me.

==

‘It’s Only a Paper Moon’
(E.Y. Harburg en Harold Arlen)

1q84

Boek drie

OKTOBER – DECEMBER

1 Ushikawa: Iets wat tegen het verre randje van je bewustzijn trapt

‘Wilt u alstublieft niet roken, meneer Ushikawa?’ vroeg de kleinste van de twee.

Ushikawa keek hem even aan vanachter zijn bureau en wierp toen een blik op de Seven Stars tussen zijn vingers. Hij brandde nog niet.

‘Het spijt me ontzettend,’ zei de man, druipend van beleefdheid.

Er kroop een verbaasde uitdrukking over Ushikawa’s gezicht, alsof hij zich niet kon voorstellen hoe zo’n voorwerp tussen zijn bloedeigen vingers terecht kon zijn gekomen.

‘Ach, neemt u me vooral niet kwalijk. Dit kan niet door de beugel! Nee, vanzelfsprekend steek ik hem niet aan! Ik had hem in mijn handen voor ik er zelf erg in had.’

De man bewoog zijn kin ongeveer een centimeter op en neer, maar zijn blik week voor geen millimeter van Ushikawa’s ogen. Ushikawa stopte de sigaret terug in het pakje en borg het pakje weg in een la.

De andere man, een lange vent met zijn haar in een paardenstaart, leunde zo licht tegen de deurpost dat het moeilijk te zeggen was of hij hem eigenlijk wel aanraakte en staarde naar Ushikawa alsof hij een vlek was op een muur. Nee, dit tweetal beviel hem echt niet, besloot Ushikawa. Dit was de derde keer dat ze een gesprek met hem kwamen voeren, en elke keer weer kreeg hij de kriebels van ze.

Ushikawa’s toch al niet bijzonder ruime kantoor werd grotendeels in beslag genomen door zijn bureau. Daaraan zat hij nu, en tegenover hem zat de kleinere man met het tot korte stoppeltjes geknipte haar. Hij was de woordvoerder. Paardenstaart deed van begin tot eind geen mond open. Die stond de hele tijd zo roerloos als een van de stenen honden die een shintoschrijn bewaken, en hij wendde zijn ogen niet van Ushikawa af.

‘Intussen zijn er alweer drie weken verstreken,’ zei Stoppelveld.

Ushikawa pakte zijn bureaukalender, keek naar de aantekening die hij daarop had gemaakt en knikte.

‘Inderdaad. Dat klopt. Het is vandaag precies drie weken geleden sinds uw vorige bezoek.’

‘En in die drie weken hebben we niet één rapport van u ontvangen. Hoewel elke seconde van levensbelang is, zoals ik u de vorige keer heb uitgelegd. Er is geen moment te verliezen, meneer Ushikawa!’

‘Daar ben ik me ook terdege van bewust.’ In plaats van met een sigaret speelden Ushikawa’s vingers nu met een goudkleurige aansteker. ‘Ik heb geen tijd om duimendraaiend op mijn luie achterste te zitten. Dat hoeft u me echt niet te vertellen!’

Stoppelveld wachtte tot Ushikawa verderging.

‘Maar weet u,’ zei die, ‘ik hou er niet zo van om telkens als ik achter een klein feitje ben gekomen weer een rapport uit te brengen. Een beetje van dit, en een beetje van dat – daar heb ik het niet op. Ik wacht liever tot ik het totaalbeeld kan zien – tot alle stukjes van de puzzel in elkaar beginnen te passen en je ook de achtergrond kunt begrijpen. Anders loop je het gevaar dat je maar half werk levert, met alle onnodige gevaren van dien. U denkt misschien dat ik me eruit probeer te draaien, meneer Onda, maar zo is mijn manier van werken.’

Stoppelveld, wiens werkelijke naam Onda was, bekeek Ushikawa met een kille blik in zijn ogen. Ushikawa wist dat deze man geen goede indruk van hem had, maar dat kon hem vrij weinig schelen. Voor zover hij zich kon herinneren had hij nog nooit van zijn leven een goede indruk gemaakt, op wie dan ook. Voor Ushikawa was dat zogezegd de normale stand van zaken. Zijn ouders en broers en zus hadden hem niet gemogen, en zijn leraren en klasgenoten nog veel minder. Zelfs zijn vrouw en kinderen hadden niet van hem gehouden. Als iemand hem sympathiek had gevonden, zou het hem zelfs zorgen hebben gebaard, maar het omgekeerde? Dat liet hem volstrekt koud.

‘We hebben ons uiterste best gedaan om uw manier van werken te respecteren, meneer Ushikawa, en dat respect hebben we nog steeds. Maar niet de tijd. Het spijt me verschrikkelijk, maar deze keer kunnen we ons niet de luxe permitteren te wachten tot het u schikt om ons alle feiten op een presenteerblaadje aan te reiken.’

‘Dat zegt u nu wel, meneer Onda, maar u wilt mij toch niet wijsmaken dat u drie weken lang kalmpjes hebt zitten wachten tot ik een keer contact met u opnam?’ zei Ushikawa. ‘Terwijl ik op mijn eigen manier míjn onderzoek uitvoerde, deed u op uw manier het uwe. Dat neem ik tenminste aan. Of niet soms?’

Hierop gaf Onda geen antwoord. Zijn lippen waren horizontaal op elkaar geperst en zijn gezicht veranderde niet van uitdrukking, maar die reactie zei Ushikawa dat hij in de roos had geschoten. Hun hele organisatie had de afgelopen drie weken naar die ene vrouw gezocht, waarschijnlijk langs andere wegen dan Ushikawa had gedaan. Het resultaat was blijkbaar maar povertjes geweest. Vandaar dat dit ongure tweetal hier nogmaals zijn opwachting had gemaakt.

‘Wat zegt het spreekwoord ook weer? “Alleen een slang kent de weg van een slang.” ’ Ushikawa opende zijn handen alsof hij nu een plezierig geheim ging verklappen. ‘En zal ik u eens iets zeggen? Ik ben die slang! Ik zie er misschien niet erg appetijtelijk uit, maar mijn neus is goed, dat verzeker ik u. Die stelt me in staat om ook het zwakste geurtje te volgen tot ik precies weet waar het vandaan komt. Maar ja, ik ben nu eenmaal een slang, dus ik kan alleen maar werken op de manier en met de snelheid die ik gewend ben. Ik begrijp heel goed dat tijd van het grootste belang is, maar ik moet u om nog een klein beetje meer geduld verzoeken. Als u dat niet kunt opbrengen, loopt u het gevaar dat u het kind met het badwater weggooit.’

Onda staarde naar de ronddraaiende aansteker in Ushikawa’s vingers, in een demonstratie van het geduld waartoe hij in staat was. Toen keek hij weer op.

‘Kunt u ons ten minste iets vertellen over wat u in de afgelopen drie weken aan de weet bent gekomen? Ik heb alle begrip voor uw standpunt, maar als wij met lege handen naar huis terugkeren, zal dat ons niet bepaald in dank worden afgenomen. En ik ben bang dat men u ook niet bijzonder dankbaar zal zijn, meneer Ushikawa.’

Deze twee voelen zich in het nauw gedreven, besefte Ushikawa. Ze waren als lijfwachten van de Leider aangesteld omdat ze uitblonken in allerlei vechtsporten, maar desalniettemin was de Leider onder hun ogen vermoord. Of nee, er was geen direct bewijs dat hij vermoord was. Verscheidene artsen die tot de sekte behoorden hadden het lichaam onderzocht, echter zonder iets te kunnen vinden wat op uitwendig letsel leek. Omdat de sekte alleen beschikte over eenvoudige medische apparatuur was dat niet zo verwonderlijk, en de artsen hadden ook niet veel tijd voor hun onderzoek gehad. Als een specialist een wettelijk voorgeschreven autopsie had verricht, had hij misschien wél iets gevonden, maar daarvoor was het nu te laat. De sekte had zich in het geheim van het lichaam ontdaan.

Dat deed allemaal echter niets af aan het feit dat deze twee de Leider niet hadden kunnen beschermen en nu in een bijzonder wankele positie verkeerden. Hun opdracht was nu om op zoek te gaan naar de verdwenen vrouw. Ze hadden strikte orders om geen steen op de andere te laten tot ze haar in hun vingers hadden, maar tot nu toe leken ze geen stap verder te zijn gekomen. Dat was ook niet zo gek, want ook al bezaten ze de nodige vaardigheid op het gebied van bewaking en beveiliging, als het erom ging iemand op te sporen die niet gevonden wilde worden, ontbrak het hun aan kennis en bekwaamheid.

‘Dat begrijp ik,’ zei Ushikawa. ‘Dan zal ik u het een en ander vertellen van wat mij in die tijd duidelijk is geworden. Niet alles, begrijpt u mij goed, maar in elk geval een gedeelte. Als u daarmee tevreden kunt zijn.’

Onda kneep zijn ogen even half toe. Toen knikte hij.

‘Goed. En wij van onze kant zullen u ook het een en ander vertellen. Misschien weet u dat al, misschien ook niet, maar in elk geval, laten we onze kennis delen.’

Ushikawa legde zijn aansteker neer en verstrengelde zijn vingers op het blad van zijn bureau.

‘Goed dan,’ zei hij. ‘Dus wat is de situatie? Deze jonge vrouw, Aomame, wordt naar het Okura Hotel ontboden om de spieren van de Leider onder handen te nemen. Dat was begin september, de avond van die verschrikkelijke wolkbreuk in hartje Tokyo. Ze behandelt de Leider ongeveer een uur lang op zijn kamer, en daarna valt hij in slaap. Ze vertelt u dat u hem twee uur in dezelfde houding moet laten rusten en hem niet wakker mag maken, en u doet wat zij zegt. Maar de Leider ligt niet te slapen. Op dat ogenblik is hij al dood. U kunt geen spoor van uitwendig letsel vinden, dus een hartaanval of iets dergelijks lijkt niet uitgesloten. Maar dan blijkt de vrouw opeens spoorloos verdwenen te zijn. Haar huur is van tevoren opgezegd en haar flat is ontruimd, helemaal leeg. En de volgende dag krijgt haar sportschool een brief waarin ze ontslag neemt. Alles was van tevoren gepland. En dan is het opeens geen simpel toeval meer. Dan kunnen we niet anders denken dan dat deze Aomame de Leider moedwillig en met voorbedachten rade om het leven heeft gebracht.’

Onda knikte. Tot zover was hij het met deze samenvatting eens.

‘Uw doel is om achter de juiste toedracht van de feiten te komen, en daarvoor is het absoluut noodzakelijk dat u die vrouw weet te vinden.’

‘Wij moeten weten of deze Aomame werkelijk de dood van de Leider heeft veroorzaakt, en zo ja, welke redenen ze heeft gehad om zoiets te doen.’

Ushikawa wierp een blik op zijn tien vingers, die nog steeds verstrengeld op zijn bureau lagen. Het was alsof hij nog nooit zulke rare dingen had gezien. Toen richtte hij zijn ogen weer op de man tegenover hem.

‘U hebt Aomames achtergrond al nagetrokken, neem ik aan? Al haar familieleden zijn vrome leden van het Genootschap van Getuigen. Haar ouders verkeren nog in goede gezondheid en nemen nog steeds actief deel aan het evangelisatiewerk van het genootschap. Haar broer is nu vierendertig. Hij is getrouwd, heeft twee kinderen en woont in Odawara, waar hij op het hoofdkantoor van het genootschap werkt. Zoals te verwachten was, is ook zijn vrouw een toegewijd lid. De enige van dit gezin die de Getuigen vaarwel heeft gezegd, is de dochter. Ze is, in hun woorden, een “afvallige” en wordt niet langer als lid van het gezin beschouwd. Ik heb nergens bewijs kunnen vinden dat Aomames ouders of broer in de afgelopen twintig jaar ook maar één keer contact met haar hebben gehad, en ik kan niet geloven dat zij haar ooit onderdak zouden verlenen. Toen deze vrouw elf was, heeft ze zelf de banden met haar familie verbroken, en sindsdien heeft ze grotendeels voor zichzelf gezorgd. Ze heeft een tijdlang ingewoond bij een oom, maar zodra ze naar de bovenbouw van de middelbare school ging, is ze in feite zelfstandig geweest. Je kunt er alleen maar bewondering voor hebben. Dit is een vrouw die weet wat ze wil.’

Stoppelveld zei niets. Waarschijnlijk waren dit feiten waarvan hij al op de hoogte was.

‘Ik kan me nauwelijks voorstellen dat de Getuigen hierbij betrokken zijn. Ze staan bekend om hun radicale pacifisme en geweldloosheid. Het is ondenkbaar dat zij als sekte de Leider naar het leven zouden staan. Bent u het tot dusver met me eens?’

Onda knikte. ‘Het Genootschap van Getuigen is er niet bij betrokken. Dat weten wij ook wel. We hebben haar broer voor de zekerheid aan de tand gevoeld. Zorgvuldig aan de tand gevoeld, mag ik wel zeggen. Maar hij wist nergens van.’

‘Als u “zorgvuldig” zegt, zult u wel hard hebben getrokken,’ zei Ushikawa.

Onda verwaardigde zich niet hier antwoord op te geven.

‘Het was maar een grapje. Een fláúw grapje. Kijkt u toch niet zo boos, alstublieft. In elk geval, haar broer wist helemaal niets af van wat zijn zus had gedaan of van waar ze zich schuilhield. Ik ben pacifist in hart en nieren en neem nooit mijn toevlucht tot ruwe, laat staan gewelddadige middelen, maar dát zag ik meteen. Aomame onderhoudt geen enkele betrekking meer met haar familie, of met de Getuigen. Toch weiger ik te geloven dat ze helemaal alleen heeft gehandeld. Het is godsonmogelijk zoiets in je eentje te plannen. Alles was schitterend voorbereid, en ze handelde uiterst koelbloedig, volgens een van tevoren vastgelegd scenario. En de manier waarop ze verdween leek wel toverij. Nee, dit is het werk van meerdere personen en van heel veel geld. Achter Aomame staat iemand, of een organisatie, die om de een of andere reden de Leider ontzettend graag dood wilde hebben en die kosten noch moeiten spaarde om dat voor elkaar te krijgen. Zijn wij het op dit punt met elkaar eens?’

Onda knikte. ‘In grote lijnen.’

‘Maar het is een volslagen raadsel wat voor organisatie hierachter kan hebben gezeten,’ vervolgde Ushikawa. ‘U bent natuurlijk nagegaan met wie Aomame allemaal bevriend was?’

Onda knikte zwijgend.

‘En wat blijkt? Ze had helemaal geen vrienden!’ zei Ushikawa. ‘Geen vrienden, en ook geen vriend. Natuurlijk had ze wel haar collega’s op haar werk, maar zodra ze de deur van de sportschool achter zich dichttrok, had ze daar geen enkel contact meer mee. In mijn eigen naspeuringen heb ik geen spoor van wat voor intieme relatie ook kunnen ontdekken. En bij een gezonde jonge vrouw die er bepaald niet onaantrekkelijk uitziet, moet je je dan afvragen: waarom niet?’

Ushikawa wierp een blik op Paardenstaart bij de deur. Die stond er nog precies hetzelfde bij, met precies dezelfde uitdrukking op zijn gezicht als aan het begin van het gesprek. Maar van iemand die geen moment een uitdrukking op zijn gezicht had gehad, was het te veel gevraagd om die te veranderen. Zou hij wel een naam hebben, vroeg Ushikawa zich af. Als hij er geen had, zou dat hem niets verbazen.

‘U bent de enige twee personen die Aomames gezicht met eigen ogen hebben gezien,’ zei hij. ‘Is u bij die gelegenheid iets speciaals aan haar opgevallen?’

Onda schudde kort zijn hoofd. ‘Nee. Zoals u zegt is ze een redelijk aantrekkelijke jonge vrouw, maar niet het soort schoonheid waar je naar omkijkt. Ze is kalm en bedaard. Ik kreeg de indruk dat ze een groot vertrouwen heeft in haar eigen kunnen. Maar afgezien daarvan is me niets aan haar opgevallen wat speciaal de aandacht zou trekken. Uiterlijk maakt ze eerder een onopvallende indruk. Ik kan me niet goed herinneren hoe haar gezicht er precies uitzag. Merkwaardig slecht, eigenlijk.’

Ushikawa keek nog eens naar Paardenstaart bij de deur, in de vage hoop dat die hier misschien iets aan toe zou willen voegen. Niets wees er echter op dat hij zijn mond zou opendoen.

Ushikawa richtte zijn blik weer op Stoppelveld.

‘U bent natuurlijk al haar telefoongesprekken van de afgelopen maanden nagegaan,’ zei hij.

Onda schudde zijn hoofd. ‘Dat moeten we nog doen.’

‘Dat kan ik u aanraden. Doet u dat vooral,’ zei Ushikawa met een glimlach. ‘Mensen bellen naar de gekste plaatsen, en worden vanuit de gekste plaatsen opgebeld. Alleen al door naar een lijstje van iemands inkomende en uitgaande telefoongesprekken te kijken, kun je je een beeld van zijn manier van leven vormen. Aomame is geen uitzondering op die regel. Het is niet eenvoudig om een afschrift van zo’n lijst in handen te krijgen, maar onmogelijk is het niet. Want wat zei ik u daarnet? “Alleen een slang kent de weg van een slang.” ’

Onda wachtte zwijgend tot Ushikawa verderging.

‘Als je de lijst van Aomames telefoongesprekken doorneemt, vallen je verscheidene dingen op. Voor een vrouw is dit betrekkelijk zeldzaam, maar Aomame houdt blijkbaar niet erg van telefoneren. Ze belde weinig, en ze hield het kort. Er zitten wel eens lange gesprekken tussen, maar dat zijn altijd uitzonderingen. Het merendeel van haar gesprekken is met haar sportschool, maar ze was half freelance, dus ze nam ook werk op privébasis aan – met andere woorden, ze maakte afspraken voor privélessen buiten de sportschool om. Dat soort telefoontjes zijn er ook veel. Op het eerste gezicht niets wat argwaan kan wekken.’

Hier laste Ushikawa een korte pauze in. Hij bestudeerde de nicotinevlekken op zijn vingers van diverse kanten en stelde zich een sigaret voor. In gedachten stak hij die aan, inhaleerde, en blies een wolkje rook uit.

‘Er zijn echter twee uitzonderingen. De eerste is dat ze twee keer naar de politie heeft gebeld. Niet naar het alarmnummer, maar naar de afdeling Verkeerspolitie op het hoofdbureau in Shinjuku. En er zijn ook verschillende telefoontjes van die afdeling naar Aomame. Omdat zij geen auto rijdt en politieagenten geen privélessen bij luxe sportscholen nemen, lijkt de veronderstelling gewettigd dat ze ergens op die afdeling een persoonlijke kennis had. Wie, dat weet ik niet. De tweede uitzondering staat hier los van en baart me enigszins zorgen: ze heeft verscheidene malen lange gesprekken gevoerd met een niet-geïdentificeerd nummer. Zij wordt telkens door dat nummer gebeld, maar nooit andersom. Niet één keer. En ik kan er maar niet achter komen van wie dat nummer is. Natuurlijk zijn er genoeg mensen die hun telefoonnummers niet openbaar willen maken, maar met wat kunst- en vliegwerk is daar makkelijk genoeg achter te komen. In dit geval loop ik echter steevast met mijn kop tegen de muur. Dit nummer is niet te kraken, en dat is niet gewoon.’

‘Met andere woorden, de eigenaar van het nummer is tot ongewone dingen in staat.’

‘U slaat de spijker op zijn kop. We hebben zonder enige twijfel met een vakman te maken.’

‘Een andere slang,’ zei Onda.

Ushikawa streek met zijn hand over zijn kale, scheve schedel en grijnsde.

‘Heel mooi gezegd, meneer Onda! Een andere slang. En wel een bijzonder grote.’

‘In elk geval wordt het steeds duidelijker dat Aomame niet alleen is geweest, maar professionele hulp heeft gehad,’ zei Onda.

‘Inderdaad. Ze wordt bijgestaan door een organisatie. En ik heb het vermoeden dat deze organisatie dit niet als bijbaantje doet.’

Onda liet zijn oogleden tot halverwege zakken en staarde Ushikawa daaronder vandaan aan. Toen draaide hij zich om en wisselde een blik met Paardenstaart, die nog steeds bij de deur stond. Die gaf een kort knikje, ten teken dat hij de inhoud van het gesprek begrepen had. Onda keerde zich weer naar Ushikawa.

‘En verder?’ vroeg hij.

‘En verder? Nu is het mijn beurt om vragen te stellen. Hebt u echt geen enkel idee wat voor organisatie of genootschap uw Leider naar het leven zou kunnen hebben gestaan?’

Onda fronste zijn voorhoofd tot zijn lange wenkbrauwen zich bij elkaar hadden gevoegd. Boven zijn neus verschenen drie rimpels.

‘Wij zijn een religieuze beweging, meneer Ushikawa. Begrijpt u wat dat betekent? Wij streven vrede na in het menselijk hart, en spirituele waarden. Wij zouden niets liever doen dan leven in harmonie met de natuur en onze dagen vullen door op het land te werken en verstervingen te doen. Waarom zou iemand ons als zijn vijand beschouwen? Wat zou hij daarmee opschieten?’

Om Ushikawa’s mondhoeken verscheen een vage glimlach.

‘Maar fanatiekelingen heb je overal, en niemand kan de gedachtegang van zulke mensen volgen. Of zie ik dat soms verkeerd?’

Onda negeerde de ironie van deze opmerking.

‘Wij hebben niet het flauwste idee wie dit gedaan zou kunnen hebben,’ zei hij met een uitgestreken gezicht.

‘Wat dacht u van Dageraad? Is het niet mogelijk dat daar nog een paar leden van zijn overgebleven die het op hem gemunt hadden?’

Onda schudde nogmaals zijn hoofd, ditmaal met grote overtuiging. Uitgesloten, betekende dat. Ze hadden Dageraad dusdanig in de grond gestampt dat ze niet bang hoefden te zijn dat die organisatie ooit weer de kop zou opsteken.

‘Uitstekend. Dus ook aan uw kant heeft niemand een idee. Toch blijven we geconfronteerd met het uiterst reële probleem dat er een organisatie bestaat die het niet alleen op het leven van uw Leider voorzien had, maar er ook in geslaagd is hem daarvan te beroven. En wel op een heel behendige manier. En vervolgens is de dader in rook opgegaan. Dat zijn onloochenbare feiten.’

‘En wij moeten erachter zien te komen hoe dat in zijn werk is gegaan.’

‘Zonder de politie erbij te betrekken.’

Onda knikte. ‘Dit is óns probleem. Hier heeft de wet niets mee te maken.’

‘Heel goed,’ zei Ushikawa. ‘Het is uw probleem. De wet heeft er niets mee te maken. Heel duidelijk gesteld. Heel begrijpelijk ook. En dan is er nóg iets wat ik graag wilde weten.’

‘En dat is?’ vroeg Honda.

‘Hoeveel mensen binnen uw beweging zijn ervan op de hoogte dat uw Leider is overleden?’

‘Wij tweeën,’ zei Onda. ‘En dan de twee leden die geholpen hebben bij het vervoer van het lijk – dat zijn mijn ondergeschikten. De vijf hoogste leden van het bestuur weten het. Dat zijn al negen personen. De mediums weten het nog niet, maar die komen er vroeg of laat beslist achter. Dat zijn drie meisjes die hem persoonlijk dienden, dus voor hen kunnen we het niet lang verborgen houden. En verder, meneer Ushikawa, weet u het natuurlijk ook.’

‘Dus alles bij elkaar dertien personen.’

Onda zei niets.

Ushikawa slaakte een diepe zucht. ‘Mag ik u eerlijk zeggen wat ik hiervan vind?’

‘Ga uw gang,’ zei Onda.

‘Dit advies komt natuurlijk veel te laat, maar u had meteen naar de politie moeten gaan, zodra u ontdekte dat de Leider was overleden. U had zijn dood gewoon in de openbaarheid moeten brengen. Belangrijk nieuws als dit kun je niet voor altijd in de doofpot stoppen. Een geheim dat meer dan tien mensen kennen, is geen geheim meer. U moet er niet van staan te kijken als u binnenkort in een heel lastig parket komt te zitten.’

Stoppelveld vertrok geen spier. ‘Het is niet mijn werk om daarover te oordelen. Ik voer alleen de bevelen uit die me worden opgedragen.’

‘Maar wie oordeelt er dan wél?’

Geen antwoord.

‘Degene die de plaats van de Leider heeft overgenomen?’

Onda zweeg nog steeds.

‘Nu ja, dat doet er ook niet toe,’ zei Ushikawa. ‘U hebt van hogerhand een bevel gekregen en u in het geheim van het lichaam van de Leider ontdaan. In uw organisatie is een bevel van hogerhand een absoluut gebod. Maar vanuit een juridisch standpunt gezien staat wat u hebt gedaan duidelijk gelijk aan moedwillige vernietiging van een lijk, en dat is een vrij ernstig misdrijf. Dat is u uiteraard bekend?’

Onda knikte.

Ushikawa zuchtte nog eens diep. ‘Ik heb u dit al eens eerder gezegd, maar in het onwaarschijnlijke geval dat de politie er ooit navraag naar doet, zou ik het hogelijk op prijs op stellen als u mijn naam niet wilt noemen. U hebt mij nooit iets over de dood van uw Leider verteld. Ik bedank ervoor om van een misdrijf te worden verdacht.’

‘Wij hebben u nooit iets over de dood van de Leider verteld,’ zei Onda. ‘Wij hebben u alleen gevraagd om die Aomame voor ons op te sporen. U hebt niets gedaan wat in strijd is met de wet.’

‘Prachtig,’ zei Ushikawa. ‘En ik heb er niets over gehoord.’

‘Als het aan ons had gelegen, hadden wij een buitenstaander als u ook liever niet verteld dat onze Leider was vermoord. Maar degene die destijds Aomames antecedenten voor ons is nagegaan, meneer Ushikawa, bent u geweest, en u bent ook degene geweest die ons toen groen licht heeft gegeven. U bent hier dus al bij betrokken, en om haar op te sporen hebben wij uw hulp nodig. En bovendien weten we dat u uw mond kunt houden.’

‘Zonder te weten hoe je een geheim moet bewaren, kun je in dit vak niet mee. Dat is het eerste wat je leert. Maakt u zich daarover geen zorgen. Alles wat u mij vertelt, blijft strikt onder ons.’

‘Als hier iets van uitlekt, weten we dat het van u afkomstig is, en dat zal heel nare gevolgen hebben.’

Ushikawa richtte zijn ogen nog eens op zijn bureau en bestudeerde zijn tien stompe vingers met een uitdrukking op zijn gezicht alsof hij ervan versteld stond te ontdekken dat deze vingers aan hemzelf toebehoorden.

‘Nare gevolgen,’ herhaalde hij terwijl hij weer opkeek.

Onda vernauwde zijn ogen onmerkbaar. ‘Wij moeten koste wat het kost voorkomen dat het bekend wordt dat de Leider is overleden. Daartoe zullen we desnoods zelfs onze toevlucht moeten nemen tot stappen die wijzelf ook zouden betreuren.’

‘O, op mijn discretie kunt u rekenen. Dat garandeer ik u,’ zei Ushikawa. ‘Wij hebben tot nu toe altijd heel goed samengewerkt. Verscheidene zaakjes waarbij uw organisatie niet in de openbaarheid kon treden, heb ik achter de schermen voor u opgeknapt. Het was niet altijd even makkelijk, maar over de beloning heb ik nooit te klagen gehad. Ik heb dus niet één ritssluiting over mijn mond, maar twee. Hoewel ik geen greintje religieus geloof bezit, ben ik uw overleden Leider op een persoonlijk niveau heel veel verschuldigd, en daarom zet ik nu alles op alles om Aomame voor u op te sporen. Op het ogenblik ben ik druk bezig om haar achtergrond helemaal door te lichten, en ik mag denk ik wel zeggen dat mijn onderzoek nu een bijzonder veelbelovend stadium heeft bereikt. Ik vraag u dus nogmaals: kunt u nog éven geduld hebben? Binnenkort kom ik u beslist goed nieuws brengen.’

Onda verschoof nauwelijks merkbaar op zijn stoel. Alsof hij daarop antwoord gaf, verschoof Paardenstaart bij de deur het zwaartepunt van zijn benen.

‘Is dit echt alles wat u ons op dit ogenblik kunt vertellen?’ vroeg Onda.

Ushikawa dacht even na. ‘Zoals ik daarnet al zei, heeft Aomame twee keer naar de verkeerspolitie op het hoofdbureau in Shinjuku gebeld en is ze ook een paar keer van die afdeling teruggebeld. De naam van degene met wie ze heeft gesproken weet ik niet. Maar wat wilt u? Het is een politiebureau, dus als je het ze rechtstreeks vraagt, krijg je geen antwoord. Maar toen ging er in dit domme koppie opeens een lampje branden. “Afdeling Verkeerspolitie, hoofdbureau Shinjuku,” zei ik tegen mezelf. “Waar heb ik dat meer gehoord?” Nou, ik heb er lang over moeten nadenken, dat mag u best weten. Mijn geheugen is niet zo goed meer, maar toch was er iets in blijven haken. Ik wist alleen niet wat. Dat krijg je als je een dagje ouder wordt, hè? Dan gaan de laden van je geheugen gaandeweg stroever schuiven. Vroeger had ik het meteen geweten, maar dit was al ongeveer een week eerder gebeurd, dus ik had de grootste moeite om het me te herinneren.’

Hier hield Ushikawa stil en staarde Stoppelveld met een theatrale glimlach aan. Stoppelveld wachtte geduldig tot hij verderging.

‘In augustus is er een jonge agente van de verkeerspolitie op het hoofdbureau in Shinjuku gewurgd in een love hotel in Shibuya – spiernaakt vastgebonden met diensthandboeien. Dat werd even een klein schandaal, dat begrijpt u wel. Nu vonden de meeste gesprekken tussen Aomame en die persoon op het hoofdbureau in Shinjuku plaats verscheidene maanden voor die moord, en daarna nooit weer. Wat zegt u ervan? Is dat niet een beetje té toevallig voor een toevallige samenloop van omstandigheden?’

Onda was even stil. ‘Met andere woorden,’ zei hij toen, ‘u denkt dat degene met wie Aomame belde die vermoorde politieagente was.’

‘Ayumi Nakano, zo heette ze. Zesentwintig jaar oud. Ze had een heel leuk gezicht. Haar vader en broer zijn ook bij de politie – wat je noemt een echt politiegezin. Blijkbaar had ze een uitstekende staat van dienst. Vanzelfsprekend stelt de politie alles in het werk, maar van de dader ontbreekt nog elk spoor. Zo gesteld klinkt het ongetwijfeld als een bijzonder grove vraag, meneer Onda, maar zou het kunnen zijn dat u iets van dit incident weet?’

Onda staarde Ushikawa aan met ogen zo koud en hard dat ze nog maar enkele seconden eerder uit een gletsjer zouden kunnen zijn gebikt.

‘Ik begrijp niet waar u het over hebt,’ zei hij. ‘Insinueert u misschien dat wij daar iets mee te maken hebben gehad, meneer Ushikawa? Denkt u dat een van ons die agente heeft meegetroond naar dat louche hotel om haar daar te boeien en te wurgen?’

Ushikawa trok een pruimenmondje en schudde zijn hoofd. ‘Welnee, absoluut niet! Hoe komt u op het idee, meneer Onda? Geen haar op mijn hoofd die zoiets zou durven denken! Nee, ik bedoelde alleen maar: hebt u misschien enig idee over de dader of de achtergrond van dit incident? Dat is alles! Ik ben al dankbaar voor het kleinste beetje informatie. Zelfs de meest onbeduidende aanwijzing is voor mij van ontzettend groot belang. Want hoe ik mijn logge hersens ook kwel en pijnig, ik ben niet in staat om verband te leggen tussen de moord op een politieagente in een love hotel in Shibuya en de dood van uw Leider.’

Een tijdlang staarde Onda Ushikawa aan alsof hij de maat van iets op zat te nemen. Toen liet hij langzaam de adem ontsnappen die hij in zijn longen had opgespaard.

‘Goed,’ zei hij. ‘Ik zal die informatie aan mijn superieuren doorgeven.’ Hij pakte zijn notitieboekje en maakte een aantekening: ‘Ayumi Nakano, 26, verkeerspolitie Shinjuku. Misschien kennis van Aomame.’

‘Dat klopt.’

‘Verder nog iets?’

‘Ja, er was nóg iets wat ik bijzonder graag wilde weten. Een van uw bestuursleden moet Aomame hebben aanbevolen als een fitnessinstructrice in Tokyo die heel bekwaam was in het behandelen van spierproblemen. En zoals u zojuist al hebt opgemerkt, heb ik daarna haar antecedenten voor u nagetrokken. Ik zeg het niet om mezelf te verontschuldigen, maar dat heb ik met de grootste zorg gedaan, en ik heb toen niets raars of verdachts kunnen vinden. Er was helemaal niets op haar aan te merken! Daarna hebt u haar naar de suite in het Okura Hotel laten komen, en de rest weet u zelf ook wel. Maar wie is degene geweest die haar het eerst heeft aanbevolen?’

‘Dat weet ik niet.’

‘Dat weet u niet?’ zei Ushikawa. Hij zette een gezicht als een kind dat een woord hoort dat hij niet begrijpt. ‘Met andere woorden, een van uw bestuursleden moet Aomame hebben aanbevolen, maar niemand kan zich herinneren wie dat was. Bedoelt u dat?’

‘Inderdaad,’ zei Onda zonder een spier te vertrekken.

‘Ik kan het nauwelijks geloven,’ zei Ushikawa, met een ongelovig gezicht.

Onda zei niets.

‘Ik begrijp het niet. Aomames naam komt zomaar uit de lucht vallen, en dan gaan de zaken opeens hun eigen gang, zonder dat iemand ze in beweging zet. Wilt u werkelijk beweren dat het zo is gegaan?’

‘Als u echt wilt weten hoe het in zijn werk is gegaan,’ zei Onda, en hij koos zijn woorden met de grootste zorg, ‘degene die er het sterkst voor was dat het op deze manier gebeurde, was de Leider zelf. Verscheidene bestuursleden waren van mening dat het wel eens gevaarlijk kon zijn om zijn lichaam toe te vertrouwen aan iemand van wie we zo weinig wisten, en wij, als zijn lijfwachten, waren het daar natuurlijk mee eens. Maar de Leider deelde die bezorgdheid niet. Integendeel zelfs. Hij drong er sterk op aan de nodige voorbereidingen te treffen.’

Ushikawa pakte zijn aansteker weer, haalde het kapje eraf en stak hem aan, alsof hij wilde zien of hij het nog deed. Hij deed het kapje er onmiddellijk weer op.

‘Ik had altijd begrepen dat de Leider een bijzonder voorzichtig mens was,’ zei hij.

‘Dat was hij ook. Bijzonder voorzichtig. Hij was voortdurend op zijn hoede.’

Er viel een diepe stilte.

‘Dan wilde ik u nog iets vragen,’ zei Ushikawa. ‘Over Tengo Kawana. Hij had een verhouding met ene Kyōko Yasuda, een getrouwde vrouw die een jaar of wat ouder is dan hij. Ze kwam eens in de week naar zijn flat, en dan brachten ze hun tijd intiem met elkaar door. Nou ja, hij is nog jong, en dan gebeuren zulke dingen. Maar op een avond kreeg hij opeens een telefoontje van haar man, die hem vertelde dat ze hem niet meer zou bezoeken, en sinds die tijd heeft hij nooit meer iets van haar gehoord.’

Onda fronste zijn wenkbrauwen. ‘Ik begrijp niet goed wat dat ermee te maken heeft. Is Tengo Kawana ook bij de dood van de Leider betrokken?’

‘Nee, of niet dat ik weet. Maar dit zit me al een hele poos dwars. Je kunt het zo bont niet maken, maar je zou van een vrouw toch op z’n minst één telefoontje verwachten. Daar was die verhouding hecht genoeg voor. Maar opeens verdwijnt ze, zonder ook maar enige waarschuwing, alsof ze nooit heeft bestaan. Ik heb een gruwelijke hekel aan zulke raadsels, dus daarom vraag ik het maar, gewoon voor mijn eigen gemoedsrust: hebt u hierover ook geen enkel idee?’

‘Zeker wat mij persoonlijk betreft kan ik u zeggen dat ik niets van deze dame weet,’ zei Onda met een stem zo vlak als een houten plank. ‘Kyōko Yasuda, had verhouding met Tengo Kawana.’

‘Getrouwde vrouw, tien jaar ouder.’

Onda noteerde deze informatie eveneens in zijn boekje. ‘Dit zal ik ook aan mijn superieuren doorgeven.’

‘Dank u wel,’ zei Ushikawa. ‘Weet u, tussen haakjes, al waar Eriko Fukada is?’

Onda keek op en staarde Ushikawa aan alsof hij een schilderij was dat recht gehangen moest worden.

‘Wat gaat ons de verblijfplaats van Eriko Fukada aan?’

‘Interesseert dat u niet?’

Onda schudde zijn hoofd. ‘Wat ons betreft kan ze gaan of staan waar ze wil. Daar hebben wij niets mee te maken. Dat zoekt ze zelf maar uit.’

‘En in Tengo Kawana ben u ook niet geïnteresseerd?’

‘Nee. Ook hij gaat ons niets aan.’

‘Toch had u een tijdlang enorme belangstelling voor die twee,’ zei Ushikawa.

Onda kneep zijn ogen even halfdicht. Toen zei hij: ‘Onze belangstelling is voorlopig helemaal gericht op één persoon: Aomame.’

‘O, uw belangstelling verandert van dag tot dag?’

Onda’s lippen trokken een klein beetje, maar antwoord gaf hij niet.

‘Hebt u het boek gelezen dat Eriko Fukada heeft geschreven, meneer Onda? Een pop van lucht, bedoel ik.’

‘Nee. Onze beweging staat niet toe dat wij boeken lezen die niet met onze leer te maken hebben. We mogen ze zelfs niet ter hand nemen.’

‘Hebt u ooit van de Little People gehoord?’

‘Nooit,’ antwoordde Onda prompt.

‘Dank u,’ zei Ushikawa.

En daarmee was het gesprek ten einde. Onda kwam langzaam overeind van zijn stoel en trok de revers van zijn colbert recht. Paardenstaart deed een stap naar voren, zodat hij bij de muur vandaan kwam.

‘Zoals ik daarnet al zei, hebben we geen moment te verliezen,’ zei Onda, recht neerkijkend op de nog steeds aan zijn bureau zittende Ushikawa. ‘We moeten er zo snel mogelijk achter zien te komen waar Aomame is. Natuurlijk stellen wij van onze kant alles in het werk om dat te bereiken, maar ik ben bang dat u uw eigen onderzoek vanuit een andere hoek net zo hard voort zult moeten zetten. Als Aomame niet gevonden wordt, kan dat namelijk bijzonder onaangename consequenties hebben, voor ons én voor u. U bent nu eenmaal op de hoogte van een groot geheim.’

‘En een groot geheim betekent grote verantwoordelijkheid.’

‘Dat hebt u heel goed gezien,’ zei Onda met een stem waaraan elke emotie ontbrak. Toen draaide hij zich om en verliet het kantoor zonder één keer om te kijken. Paardenstaart volgde hem en deed de deur geruisloos achter zich dicht.

==

Zodra de twee het kantoor uit waren, trok Ushikawa een bureaula open en zette de cassetterecorder af. Hij maakte het apparaat open, haalde het bandje eruit en schreef met een balpen de datum en de tijd op het etiket, in een mooi regelmatig handschrift dat volstrekt niet paste bij zijn asymmetrische verschijning. Daarna haalde hij het pakje Seven Stars uit de la, stak een sigaret tussen zijn lippen en gaf zichzelf een vuurtje met zijn aansteker. Hij zoog de rook diep in zijn longen en blies hem uit in de richting van het plafond. Een tijdlang bleef hij zo zitten, gezicht omhoog, ogen gesloten. Uiteindelijk deed hij zijn ogen weer open en wierp hij een blik op de klok aan de muur. Die stond op halfdrie. Een verdomd eng stel, besloot hij opnieuw.

‘Als Aomame niet gevonden wordt, kan dat bijzonder onaangename consequenties hebben, voor ons én voor u,’ had Stoppelveld gezegd.

Beide keren dat Ushikawa het hoofdkwartier van Voorhoede in de bergen van Yamanashi had bezocht, had hij de enorme vuilverbrandingsoven opgemerkt in het bos achter de gebouwen. De oven was bedoeld voor alle mogelijke afval, maar omdat de verbranding bij verschrikkelijk hoge temperaturen plaatsvond, bleef er van een menselijk lichaam, als dat erin zou worden gegooid, geen botje over. Ushikawa wist dat zoiets inderdaad al een paar maal was voorgekomen, en hij nam aan dat het lichaam van de Leider hetzelfde lot beschoren was geweest. Vanzelfsprekend wilde Ushikawa niet dat hem dit overkwam. Hoewel hij wist dat hij ooit zou moeten sterven, gaf hij toch de voorkeur aan een ietwat zachtere dood.

Natuurlijk was er een aantal feiten die hij voor Stoppelveld en Paardenstaart had verzwegen. Het was niet Ushikawa’s stijl om al zijn kaarten op tafel te leggen. Hij had er geen bezwaar tegen om zijn lage kaarten te laten zien, maar zijn troeven hield hij zorgvuldig gedekt. En verder wilde hij verzekerd zijn voor alle soorten ongevallen – bijvoorbeeld door middel van het cassettebandje waarop hij deze geheime conversatie had opgenomen. Ushikawa was een oude rot in dit soort spelletjes. Hij had hierin oneindig veel meer ervaring dan twee snotneuzen van lijfwachten.

Ushikawa had een lijstje van alle mensen aan wie Aomame privéles had gegeven. Als je niet te beroerd bent om er een beetje moeite voor te doen, en als je weet hoe je zoiets moet aanpakken, dan krijg je zulke informatie meestal wel in handen. Hij had de identiteit van die twaalf leerlingen een voor een kunnen vaststellen. Het waren acht vrouwen en vier mannen, allemaal met een vrij hoge maatschappelijke positie en een navenant inkomen. Geen van hen leek het soort persoon dat eraan zou meewerken om iemand te vermoorden. Alleen een van haar leerlingen sprong er een beetje uit: een rijke oude dame van in de zeventig, die een pand ter beschikking had gesteld van vrouwen die vanwege huiselijk geweld hun huis hadden moeten ontvluchten. Het was een appartementengebouw op een perceel naast haar eigen riante villa, waar zulke ongelukkige vrouwen van haar mochten wonen.

Op zichzelf was dat natuurlijk alleen maar prachtig. Het was ook helemaal niet verdacht. Maar toch was er iets wat tegen het verre randje van Ushikawa’s bewustzijn trapte. En als er iets tegen het verre randje van zijn bewustzijn trapte, had hij geen rust voor hij precies wist wat het was. Hij had een dierlijke reukzin, en hij had ook een ijzersterk vertrouwen in zijn intuïtie. Daaraan had hij meer dan eens zijn leven te danken gehad. ‘Geweld’ kon wel eens het sleutelwoord van deze affaire worden. Deze oude dame leek zich scherp bewust van alles wat met geweld te maken had. Vandaar ook dat ze uit eigen beweging zulke vrouwen in bescherming had genomen.

Ushikawa was er zelf op uitgetrokken om een kijkje bij dat vluchthuis te nemen. Het was een houten gebouw, op een duur stukje land boven op een heuvel in Azabu – oud, maar niet van een zekere charme ontbloot. Door de spijlen van de poort kon hij voor het portiek een fraai bloembed zien, en een grote tuin met een gazon. Een grote eikenboom wierp zijn schaduw over het huis. De ruitjes in de voordeur waren van sierglas. De laatste tijd zag je zulke huizen niet veel meer.

Maar dit serene uiterlijk stond in schril contrast met de strengheid waarmee het gebouw werd bewaakt. Het was omgeven door een hoge muur met prikkeldraad. De sterke ijzeren poort was stijf op slot. Aan de binnenkant liep een Duitse herder, die verwoed begon te blaffen als ze iemand zag naderen. Er waren een stuk of wat bewakingscamera’s, die allemaal aanstonden. Omdat er op de weg langs het huis nauwelijks andere voetgangers waren, kon Ushikawa niet lang stil blijven staan. In een rustige woonwijk als deze, waar verscheidene ambassades waren gevestigd, viel iemand met zijn eigenaardige, om niet te zeggen verdachte voorkomen onmiddellijk op.

Deze bewaking was veel te streng. Toegegeven: de vrouwen in dit huis moesten beschermd worden tegen geweld, maar dit was te veel van het goede. Hij moest de achtergronden van dit vluchthuis eens haarfijn uitpluizen, vond Ushikawa. Er is geen verdediging zo sterk of er moet doorheen te breken zijn. Of liever: hoe sterker de verdediging, hoe noodzakelijker het is om erdoorheen te breken. Hij moest een slimme manier bedenken om dat voor elkaar te krijgen. Zo goed en zo kwaad als hij kon.

Hij dacht ook aan zijn conversatie met Onda over de Little People.

‘Hebt u ooit van de Little People gehoord?’

‘Nooit.’

Dat antwoord was een tikkeltje te vlug gekomen. Als Onda nooit eerder van ze had gehoord, was het natuurlijker geweest als hij even had gewacht. Little People? Little People? Even nadenken, en dán pas antwoord geven. Dat zou een normale reactie zijn geweest.

Die vent kent de term ‘Little People’ wel degelijk. Of hij weet wat het betekent of wat de Little People zijn, kan ik niet bekijken. Maar het is in elk geval geen term die hij vandaag voor het eerst hoorde.

Ushikawa’s sigaret was gevaarlijk kort geworden. Hij doofde hem uit en verzonk in gedachten, en toen die een zeker stadium hadden bereikt, stak hij een tweede sigaret op. Hij had al jaren geleden besloten dat hij zich niet druk zou maken over het gevaar van longkanker. Om zich te kunnen concentreren, had hij nicotine nodig. Het was onmogelijk te weten wat er over twee of drie dagen voor je in het verschiet lag. Waarom zou je je er dan zorgen over maken of je over vijftien jaar nog wel gezond was?

Terwijl hij zijn derde Seven Stars rookte, kreeg Ushikawa een idee. Dit lukt misschien wel, dacht hij.

2
Aomame: Eenzaam, maar niet alleen

Wanneer het donker wordt, gaat ze op het balkon zitten, waar ze uitzicht heeft over het speeltuintje aan de overkant van de straat. Dit is het belangrijkste deel van haar dagelijkse routine, hier draait haar leven om. Of de hemel helder is of bewolkt, of het regent of droog is, elke avond houdt ze trouw de wacht. Oktober breekt aan, en het wordt killer. Op koude avonden draagt ze een extra laagje kleren, ze legt een deken over haar knieën, en ze drinkt warme chocola. Tot ongeveer halfelf staart ze naar de glijbaan; dan warmt ze haar lichaam langzaam op in bad en gaat naar bed. Slaapt.

Natuurlijk is het niet uitgesloten dat Tengo op klaarlichte dag naar de speeltuin komt. Maar het is niet waarschijnlijk. Áls hij hier al verschijnt, zal dat na donker zijn, als de kwiklamp aan is en de manen duidelijk aan de hemel te zien zijn. Aomame werkt vlug haar avondeten naar binnen, trekt kleren aan waarin ze onmiddellijk de straat op kan rennen, fatsoeneert haar haar, gaat in haar tuinstoel zitten, en richt haar blik op de glijbaan in het nachtelijke parkje. Het semiautomatische pistool en de kleine Nikon-verrekijker heeft ze altijd binnen handbereik. Omdat ze bang is dat Tengo verschijnt net op het moment dat ze naar de wc is, drinkt ze alleen een kopje chocola en verder niets.

Aomame houdt deze routine elke dag vol, zonder één onderbreking. Ze leest geen boeken, ze luistert niet naar muziek, ze kijkt alleen naar de speeltuin terwijl ze haar oren gespitst houdt voor geluiden van buiten de flat. Ze verandert zelfs nauwelijks van houding. Slechts af en toe, en dan alleen op avonden dat er geen wolkje aan de lucht is, kijkt ze op naar de hemel om te zien of daar nog steeds twee manen staan. Maar dan richt ze haar ogen meteen weer op de speeltuin. Aomame houdt de wacht over de speeltuin, en de manen houden de wacht over Aomame.

Maar Tengo laat zich niet zien.

==

Er zijn niet veel mensen die ’s avonds de speeltuin bezoeken. Soms komen er jonge stelletjes. Ze zitten op een bank en houden elkaars hand vast en geven elkaar korte, nerveuze kusjes, als kleine vogeltjes. Maar het parkje is te klein en de lamp is te fel. Ze voelen zich er slecht op hun gemak, en na verloop van tijd geven ze het op en gaan ze ergens anders naartoe. Soms komen er mensen die van het openbaar toilet gebruik willen maken en teleurgesteld (of nijdig) weglopen als ze merken dat het op slot is. Een kantoorwerker op weg naar huis zit een hele tijd met hangend hoofd op een bank, waarschijnlijk om te ontnuchteren. Of misschien wil hij gewoon nog niet naar huis. Een eenzame oude man laat op dit late uur zijn hond nog uit. Zowel de hond als de oude man hult zich in dezelfde hopeloze stilte.

Maar het grootste deel van de avond ligt de speeltuin er verlaten bij. Er loopt zelfs geen kat doorheen. Het onpersoonlijke licht van de kwiklamp schijnt op de schommels en de glijbaan, op de zandbak en het openbaar toilet dat op slot is. Wanneer ze lang naar dit uitzicht heeft zitten staren, bekruipt haar soms het gevoel dat ze de enige overgebleven mens is op een onbewoonde planeet. Net als in die film over de wereld na de atoomoorlog. Hoe heette die ook weer? On the Beach.

Toch blijft ze zich volledig op de speeltuin concentreren, zoals een uitkijk die in zijn eentje hoog in de mast de wijde oceaan afspeurt naar scholen vis of de onheilspellende schaduw van een periscoop. Haar scherpe ogen zoeken slechts naar één persoon: Tengo Kawana.

Misschien woont Tengo in een andere stad en kwam hij die avond hier alleen maar toevallig langs. In dat geval is de kans dat hij deze speeltuin weer bezoekt gelijk aan nul. Maar dat gelooft Aomame niet. Uit de nonchalante manier waarop hij gekleed was toen hij boven aan de glijbaan zat, maakt ze op dat hij hier ergens in de buurt woont en ’s avonds even een wandelingetje was gaan maken. Onderweg was hij langs de speeltuin gekomen en op de glijbaan geklommen, waarschijnlijk om naar de maan te kijken. En dat betekent dat hij misschien wel zo dichtbij woont dat ze erheen kan lopen.

Het is niet zo eenvoudig om in Kōenji een plaats te vinden waar je de maan kunt zien. Het landschap is bijna helemaal vlak, en echt hoge gebouwen zijn er vrijwel niet. Om naar de maan te kijken is de glijbaan van de nachtelijke speeltuin zo’n slechte plaats dus nog niet. Het is er rustig, en je wordt er door niemand lastiggevallen. De volgende keer dat Tengo de maan wil zien, komt hij beslist weer hier, veronderstelt Aomame. Maar het moment daarop denkt ze: nee, zo soepel loopt het beslist niet. Misschien heeft hij een plaats gevonden waar hij de maan veel beter kan zien, zoals het dak van een hoog kantoorgebouw.

Aomame schudt kort met haar hoofd. Ik moet niet te veel denken! Ik moet blijven geloven dat Tengo ooit weer naar deze speeltuin komt en hier op hem blijven wachten. Een andere keus heb ik niet! Ik kan hier niet vandaan. Op dit moment is deze speeltuin het enige wat ons met elkaar verbindt.

==

Aomame haalde de trekker niet over.

Op een stralende ochtend vroeg in september stond ze tijdens een file in een vluchthaven op de Shuto-snelweg no. 3, met de zwarte loop van een Heckler & Koch in haar mond. Gekleed in een Junko Shimada-mantelpakje, en met Charles Jourdan-naaldhakken aan haar voeten.

De mensen keken vanuit hun auto’s toe alsof ze zich niet konden voorstellen wat voor voorwerp ze in haar hand hield. De dame van middelbare leeftijd in de zilverkleurige Mercedes-Benz Coupé. De mannen die met bruinverbrande gezichten op haar neerzagen vanaf hun hoge stoel achter het stuur van hun vrachtauto. Aomame stond op het punt om zich voor hun ogen een 9-mm-kogel door de hersens te jagen. Ze kon alleen aan de wereld van 1q84 ontsnappen door zichzelf van het leven te beroven, maar in ruil daarvoor zou Tengo’s leven gespaard blijven. Dat had de Leider haar tenminste beloofd. Dat had hij haar gezworen toen hij haar om zijn eigen dood vroeg.

Aomame vond het niet zo erg dat ze zelf moest sterven. Het was allemaal al beslist op het moment dat ik 1q84 werd binnengetrokken. Ik volg alleen maar het scenario. En wat heeft het voor zin om in mijn eentje verder te leven in een absurde wereld waar een kleine en een grote maan aan de hemel staan en het leven van de mensen wordt beslist door wezens die Little People heten?

Toch haalde ze de trekker niet over. Op het allerlaatste moment verslapte de kracht in haar rechterwijsvinger en haalde ze de loop uit haar mond. Toen zoog ze de lucht diep in haar longen, zoals een drenkeling die er eindelijk in is geslaagd om uit de diepte van de zee naar de oppervlakte te komen, en blies die net zo hard weer uit, alsof ze alle zuurstof in haar lichaam in één keer wilde verversen.

Ze had haar poging om te sterven onderbroken omdat ze heel in de verte een stem had gehoord. Op dat ogenblik bevond ze zich in een wereld zonder geluid. Vanaf het moment dat ze kracht op de vinger om de trekker had gezet, was alle lawaai om haar heen opeens weggevallen. Ze verkeerde in een diepe stilte, alsof ze op de bodem van een zwembad lag. Hier was de dood niet donker of angstaanjagend, maar natuurlijk, vanzelfsprekend, zoals vruchtwater voor een ongeboren kind. Dit is zo slecht nog niet, dacht Aomame. Het scheelde niet veel of ze had zelfs gelachen. En toen hoorde ze een stem.

Het was of die stem tot haar kwam van een verre plaats en tijd. Ze geloofde niet dat ze hem ooit eerder had gehoord. Hij had zijn oorspronkelijke klank en eigenschappen verloren doordat hij verscheidene hoeken had moeten omslaan. Het enige wat ervan was overgebleven, was een holle echo, ontdaan van elke betekenis. Maar zelfs in die echo ontdekte Aomame een warmte die oude herinneringen bij haar opriep. En blijkbaar riep de stem haar naam.

Ze ontspande de vinger om de trekker, kneep haar ogen half toe, spitste haar oren. Ze deed haar uiterste best om de woorden van de stem te kunnen verstaan. Maar het enige wat ze kon onderscheiden – of meende te kunnen onderscheiden, en dat nog maar ternauwernood –, was haar naam. De rest was niet meer dan het klagen van de wind in een holte. Uiteindelijk stierf de stem weg, verloor zijn betekenis geheel, en werd opgeslokt in de stilte. Opeens verdween de leegte die haar omgaf, en het lawaai om haar heen kwam in één keer terug, alsof er een kurk uit een fles was getrokken. Voor ze het zelf wist, had ze haar besluit om te sterven herzien.

Misschien kan ik Tengo nog eens in dat speeltuintje ontmoeten, dacht ze. Sterven kan ik daarna nog altijd. Laat ik daar een gokje op wagen. Leven – niet sterven – betekent dat ik Tengo misschien nog eens kan zien. Ik wil leven, dacht ze duidelijk. Het was een gek gevoel. Goed beschouwd wist ze niet zeker of ze deze wens ooit eerder had gehad.

Ze ontspande de haan van het pistool, zette de veiligheidspal erop en stopte het terug in haar schoudertas. Toen strekte ze haar rug, zette haar zonnebril op en ging terug naar de taxi waarin ze gekomen was. De mensen keken zwijgend toe hoe ze met grote stappen op haar hoge hakken over de snelweg liep. Ver hoefde ze niet te gaan. In de zware file had de taxi maar nauwelijks vooruitgang geboekt. Hij was tot vlak voor de vluchthaven gevorderd.

Ze tikte op het raampje van de chauffeur.

‘Mag ik er weer in?’ vroeg ze toen die het had laten zakken.

De chauffeur aarzelde.

‘Wat u daar in uw mond stak, was dat een pistool?’

‘Ja.’

‘Een echte?’

‘Ben je mal?’ zei Aomame smalend.

De chauffeur opende het portier en Aomame stapte in. Ze deed haar schoudertas af, zette die op de bank en veegde haar lippen af met haar zakdoek. Ze had de smaak van staal en wapenolie nog in haar mond.

‘En? Hebt u uw noodtrap gevonden?’ vroeg de chauffeur.

Aomame schudde haar hoofd.

‘Ziet u wel? Een noodtrap, hier? Daar heb ik nog nooit van gehoord,’ zei de chauffeur. ‘Dus wat doet u? Doorrijden tot Ikejiri, en daar eraf, zoals u eerst van plan was?’

‘Ja, doe maar,’ zei Aomame.

De chauffeur liet zijn raampje weer zakken, gaf een handsignaal en ging voor een grote autobus de rechterrijstrook op. De meter stond nog op dezelfde stand als toen ze was uitgestapt.

Aomame zakte terug op de bank en keek zachtjes ademhalend naar het nu zo vertrouwde Esso-reclamebord: een glimlachende tijger die deze kant uit kijkt met een benzineslang in zijn hand, en de tekst ‘Stop ’n tijger in uw tank’.

‘Stop ’n tijger in uw tank,’ fluisterde ze zachtjes.

‘Zei u iets, mevrouw?’ vroeg de chauffeur in zijn spiegeltje.

‘O, niets. Ik praatte wat in mezelf.’

Nog even verder leven, kijken wat er gebeurt. Doodgaan kan altijd nog. Denk ik.

==

Wanneer Tamaru opbelt, de dag nadat ze haar zelfmoordpoging heeft onderbroken, vertelt ze hem het nieuws. De plannen zijn veranderd: ze gaat nergens heen, ze neemt geen andere naam aan, en ze wil geen cosmetische chirurgie.

Aan de andere kant van de lijn is Tamaru een tijdlang stil. In zijn hoofd wordt een aantal theorieën geluidloos opnieuw gerangschikt.

‘Begrijp ik het goed? Je wilt daar niet weg?’

‘Nee,’ zegt Aomame kortweg. ‘Ik wil nog een poosje hier blijven.’

‘Die flat was niet bedoeld om er iemand lang in te laten onderduiken.’

‘Zolang ik binnenshuis blijf, geloof ik niet dat iemand me zal vinden.’

‘Je moet die lui niet onderschatten,’ zegt Tamaru. ‘Ze zullen je achtergrond helemaal natrekken en elke voetstap volgen die je ooit hebt gezet. Dat wil zeggen dat niet alleen jij gevaar loopt, maar ook de mensen om je heen. En dat zou mij in een heel moeilijke positie brengen.’

‘Dat weet ik, en dat spijt me verschrikkelijk. Echt. Maar ik wil hier nog even langer blijven.’

‘ “Nog even langer” is vrij vaag uitgedrukt,’ zegt Tamaru.

‘Het spijt me, maar ik kan het echt niet anders zeggen.’

Tamaru verzinkt in gedachten. Hij lijkt uit de klank van Aomames stem te hebben begrepen hoe vast haar beslissing staat.

‘Ik ben iemand die zijn positie altijd voor laat gaan. Bíjna altijd. Dat begrijp je zeker wel?’

‘Dat doe ik zeker.’

Hij is weer even stil.

‘Goed. Zolang we elkaar maar niet verkeerd begrijpen. Als je zo vastbesloten bent, zul je daar wel een reden voor hebben.’

‘Die heb ik,’ zegt Aomame.

Aan de andere kant van de lijn schraapt Tamaru kort maar krachtig zijn keel.

‘Zoals ik je al eerder heb gezegd, hebben we een zorgvuldig plan opgesteld, en al onze voorbereidingen zijn getroffen. We staan klaar om je over te brengen naar een veilige plek hier ver vandaan, al je sporen uit te wissen, en je naam en je gezicht te veranderen. We veranderen je in een... Nou, misschien niet een helemaal ander mens, maar het komt er toch erg dichtbij. Dat hadden we geloof ik afgesproken.’

‘Natuurlijk weet ik dat. En tegen het plan op zich heb ik geen enkel bezwaar. Er is me alleen iets overkomen wat ik absoluut niet had verwacht, en dat maakt het noodzakelijk dat ik hier nog even langer blijf.’

‘Ik heb niet het gezag om daar ja of nee op te zeggen,’ zegt Tamaru. Hij maakt een zacht geluidje achter in zijn keel. ‘Je zult even moeten wachten tot je antwoord krijgt.’

‘Ik ga hier voorlopig niet weg,’ zegt Aomame.

‘Dat is je geraden ook,’ zegt Tamaru. Hij hangt op.

==

De volgende ochtend voor negen uur rinkelt de telefoon drie keer, zwijgt, en rinkelt daarna weer. Dat kan alleen Tamaru zijn.

Tamaru wenst haar niet eens goeiemorgen, maar komt onmiddellijk ter zake.

‘Madame maakt zich de grootste zorgen dat je daar langer blijft dan gepland. De flat is niet afdoende beveiligd. Hij was uitsluitend bedoeld als tussenstation. Ze wil het liefst dat je zo snel mogelijk naar een verre, veilige plek verhuist, en ik ben het roerend met haar eens. Kun je het tot zover volgen?’

‘Heel goed zelfs.’

‘Maar je bent een koelbloedig, voorzichtige mens, die geen domme vergissingen zal maken, en je lijkt er je zinnen op te hebben gezet. En in de grond van de zaak hebben wij een groot vertrouwen in je.’

‘Dank je.’

‘Als je er echt op staat om “nog even langer” in die flat te blijven, zul je er wel een belangrijke reden voor hebben. Wat voor reden weten we niet, maar je doet het vast niet voor de lol. Madame wil je dus zo veel mogelijk tegemoetkomen.’

Aomame spitst haar oren en luistert zwijgend terwijl Tamaru verdergaat.

‘Je kunt tot het eind van dit jaar daar blijven. Maar absoluut geen dag langer.’

‘Met andere woorden, na Nieuwjaar moet ik ergens anders naartoe.’

‘Wat ons betreft is dat de uiterste termijn. Langer kunnen we je niet geven.’

‘Goed,’ zegt Aomame. ‘Tot het eind van dit jaar blijf ik hier, en daarna verhuis ik.’

Dat meent ze niet serieus. Ze is niet van plan om één stap van deze flat vandaan te gaan voor ze Tengo weer heeft kunnen zien, maar als ze daar nu over begint, is het eind zoek. Ze heeft nog wel even de tijd tot het eind van dit jaar, en daarna kijkt ze wel weer.

‘Goed dan,’ zegt Tamaru. ‘Van nu af aan krijg je eens per week levensmiddelen en huishoudelijke artikelen bezorgd. Elke week op dinsdagmiddag komt de bevoorradingsploeg bij je langs. Ze hebben een sleutel, dus ze laten zichzelf binnen, maar ze gaan niet verder dan de keuken. In de tussentijd trek jij je terug in de slaapkamer en je doet de deur op slot. Je laat je gezicht niet zien en je laat je stem niet horen. Als ze klaar zijn en weer buiten staan, drukken ze nog eens op de bel van de voordeur. Dat is voor jou het sein dat je weer uit de slaapkamer kunt komen. Als er iets is wat je graag bezorgd wilt hebben, moet je het nu zeggen, dan krijg je het bij de volgende bevoorrading.’

‘Het zou fijn zijn als ik een fitnessapparaat had om mijn spieren in conditie te houden,’ zegt Aomame. ‘Alleen met strekken en gymnastiek kom je niet ver.’

‘Aan apparaten zoals ze die in gymzalen hebben staan hoef je niet te denken, maar iets wat niet veel plaats in beslag neemt kan ik je wel bezorgen.’

‘Ik ben met erg weinig tevreden,’ zegt Aomame.

‘Wat dacht je van een hometrainer en wat eenvoudige hulpmiddelen om je spieren te versterken? Heb je daar genoeg aan?’

‘Meer dan genoeg. En doe er een metalen softbalknuppel bij, als dat kan.’

Tamaru is een paar seconden stil.

‘Je kunt een knuppel voor allerlei doeleinden gebruiken,’ zegt Aomame. ‘Alleen al door er een binnen mijn bereik te hebben, kom ik tot rust. Ik ben met zo’n ding opgegroeid, vandaar.’

‘Goed, ik zal er zo’n knuppel bij doen,’ zegt Tamaru. ‘Als je verder nog iets te binnen schiet, schrijf je het maar op een papiertje en leg je het op het aanrecht. Dan krijg je dat de keer daarop.’

‘Dankjewel. Maar ik geloof niet dat ik verder iets tekortkom.’

‘Geen boeken of video’s of zo?’

‘Ik kan zo gauw niets bedenken.’

‘Wat dacht je van Op zoek naar de verloren tijd van Proust?’ zegt Tamaru. ‘Als je dat nog niet gelezen hebt, heb je daar nu mooi de gelegenheid voor.’

‘Heb jij het dan gelezen?’

‘Ik heb nooit in de gevangenis gezeten, en ik heb mezelf ook nooit voor langere tijd schuil hoeven te houden. En ze zeggen dat je anders Op zoek naar de verloren tijd niet doorkomt.’

‘Ken je iemand die het helemaal heeft uitgelezen?’

‘Ik ken wel mensen die lange tijd gevangen hebben gezeten, maar dat waren geen van allen types die veel belangstelling voor Proust aan den dag legden.’

‘Goed, ik zal het proberen,’ zegt Aomame. ‘Als je het boek kunt vinden, doe je het er maar bij.’

‘Om je de waarheid te zeggen: ik had het al klaargelegd,’ zegt Tamaru.

==

Dinsdagmiddag precies om één uur komt de bevoorradingsploeg, zoals Tamaru hem noemt. Aomame trekt zich terug in de slaapkamer, zoals haar is opgedragen, doet de deur vanbinnen op slot en houdt haar adem in. Ze hoort het geluid van een sleutel die in het slot van de voordeur wordt gestoken. Dan gaat de deur open en een aantal mensen komt binnen. Ze weet niet wat voor mensen er in Tamaru’s bevoorradingsploeg zitten. Uit de geluiden die tot haar doordringen, maakt ze op dat de ploeg uit twee personen bestaat, maar stemmen hoort ze niet. De mensen dragen pakjes en dozen naar binnen, die ze zonder een woord te zeggen in de flat neerzetten. Aomame hoort het geluid van groente die onder de kraan wordt afgespoeld en in de koelkast gestopt. Waarschijnlijk hebben ze van tevoren afgesproken wie welk werk doet. Ze hoort het geluid van verpakking die wordt geopend, en van pakpapier en dozen die bij elkaar worden geraapt. Blijkbaar wordt de vuilnisemmer in de keuken ook geleegd. Aomame kan niet zelf de trap af om haar afval naar de gemeenschappelijke container achter de flat te brengen. Iemand moet dat voor haar doen.

De mensen werken energiek en efficiënt door. Ze maken niet meer lawaai dan noodzakelijk, en hun voetstappen zijn nauwelijks te horen. Na ongeveer twintig minuten zijn ze klaar. De voordeur gaat open, ze gaan naar buiten, en Aomame hoort het geluid van een sleutel die de deur op slot draait. De bel zoemt één keer. Dat is het afgesproken signaal, maar voor de zekerheid wacht Aomame nog vijftien minuten voor ze de slaapkamer uit komt. Na zich ervan te hebben verzekerd dat er niemand in de flat is achtergebleven, schuift ze de grendel op de voordeur.

De grote koelkast staat vol levensmiddelen, voldoende voor een hele week. Ditmaal is het hoofdzakelijk normale verse etenswaar, in plaats van makkelijk in een magnetron op te warmen kant-en-klaarmaaltijden. Allerlei groente en fruit. Vis en vlees. Tofu en zeewier en nattō.[1] Melk en kaas en sinaasappelsap. Een dozijn eieren. Om te voorkomen dat ze te veel afval krijgt, is alles uit de verpakking gehaald en slim opnieuw in cellofaan gewikkeld. Ze zijn er vrij nauwkeurig van op de hoogte wat voor dingen Aomame normaal gesproken eet. Hoe zouden ze daarachter zijn gekomen?

Bij het raam staat een hometrainer – klein, weliswaar, maar van uitstekende kwaliteit. Op het schermpje zijn snelheid, afstand en verbruikte energie af te lezen, evenals het aantal pedaalomwentelingen per minuut en zelfs je hartslag. Verder is er een soort bank waarop je je buik-, rug- en deltaspieren kunt trainen. Met het gereedschap dat erbij is geleverd, kan het gemakkelijk in elkaar worden gezet en weer uit elkaar worden gehaald. Aomame weet heel goed hoe ze dit apparaat moet gebruiken. Het is het nieuwste model. Het zit heel eenvoudig in elkaar, maar het levert uitstekende resultaten op. Met de hometrainer en de oefenbank kan ze alle lichaamsbeweging nemen die ze nodig heeft.

Er is ook een plastic draagzak met een metalen softbalknuppel. Aomame haalt hem eruit en zwaait er een paar keer mee. De splinternieuwe zilverachtig glinsterende knuppel zoeft door de lucht. Het is lang geleden dat ze zo’n ding in haar vingers heeft gehad, en het brengt haar tot rust. Het gevoel van de knuppel in haar hand roept herinneringen op aan haar tienertijd en haar vriendschap met Tamaki Ōtsuka.

Op de eettafel ligt een stapel van vijf dikke boeken: Op zoek naar de verloren tijd van Proust. Ze zijn wel niet nieuw, maar ze vertonen geen sporen dat ze ooit gelezen zijn. Ze pakt een deel op en bladert er wat doorheen. Verder liggen er nog wat week- en maandbladen. Vijf videobanden, het cellofaan eromheen nog intact. Ze weet niet wie ze heeft uitgekozen, maar het zijn allemaal nieuwe films die ze nog niet heeft gezien. Aomame gaat nauwelijks naar de bioscoop, dus aan films die ze nog niet heeft gezien is er geen gebrek.

In de grote papieren zak van een warenhuis vindt ze drie nieuwe sweaters, van dik tot dun, twee dunne flanellen hemden, en vier T-shirts met lange mouwen, allemaal in effen kleuren en van een eenvoudig model. De maat klopt. Warme sokken en panty’s zijn er ook. Als ze hier tot december blijft, heeft ze die nodig. Heel goed bekeken.

Ze neemt de kleren mee naar de slaapkamer en stopt alles in de laden of hangt het op in de kast. Wanneer ze terug in de keuken een kopje koffie zit te drinken, gaat de telefoon: drie keer, dan even niet, en dan weer opnieuw.

‘Is alles goed aangekomen?’ vraagt Tamaru.

‘Ja, dankjewel. Ik geloof dat ik alles heb wat ik nodig heb. Aan die fitnessapparaten heb ik meer dan voldoende. Ik ben alleen nog niet aan Proust begonnen.’

‘Als we iets over het hoofd hebben gezien, moet je het vooral zeggen.’

‘Dat zal ik doen,’ zegt ze. ‘Maar het zal wel even zoeken zijn.’

Tamaru schraapt zijn keel. ‘Ik maak me misschien zorgen om niks, maar mag ik je een goede raad geven?’

‘Natuurlijk!’

‘Tot je het zelf een keer probeert, weet je niet hoe moeilijk het is om in je eentje gedurende lange tijd in een kleine ruimte opgesloten te zijn zonder ooit iemand te kunnen zien of met iemand te kunnen praten. Zelfs de taaiste mannetjesputter krijgt het na een tijd te kwaad. Vooral als er iemand achter hem aan zit.’

‘Ik dacht niet dat ik mijn leven tot nu toe in erg grote ruimtes had doorgebracht.’

‘Die ervaring kon je nu dan wel eens goed van pas komen,’ zegt Tamaru. ‘Maar toch zou ik heel goed opletten, als ik jou was. Als je een hele tijd voortdurend onder spanning staat, worden je zenuwen als een elastiekje dat te lang is uitgerekt, zonder dat je er zelf erg in hebt. En als het eenmaal zover is, is het erg moeilijk om ze weer naar hun oorspronkelijke staat terug te brengen.’

‘Goed. Ik zal oppassen,’ zegt Aomame.

‘Ik heb het je geloof ik al eens gezegd, maar je bent voorzichtig van aard. Je bent erg praktisch, je hebt geduld, en je overschat jezelf niet. Maar zelfs de voorzichtigste mens maakt beslist een foutje als hij uit zijn concentratie raakt. Alleen-zijn is als een zuur dat een mens aanvreet.’

‘Ik geloof niet dat ik alleen ben,’ verklaart Aomame, half tegen Tamaru, half tegen zichzelf. ‘Eenzaam wel, maar niet alleen.’

Aan de andere kant van de lijn is het even stil, alsof daar wordt nagedacht over het verschil tussen eenzaamheid en alleen-zijn.

‘In elk geval, ik zal nóg beter opletten,’ zegt ze. ‘Bedankt voor de waarschuwing.’

‘Ik wil dat je je één ding goed realiseert,’ zegt Tamaru. ‘Wij zullen je helpen zoveel we kunnen. Maar als er opeens bij jou iets gebeurt – onverschillig wat, van welke aard ook –, dan moet jij jezelf kunnen zien te redden. Hoeveel haast ik ook maak, de kans dat ik niet op tijd kom is levensgroot. Er kunnen zich zelfs omstandigheden voordoen die het me onmogelijk maken je te hulp te komen – bijvoorbeeld als we tot het oordeel komen dat het ons niet schikt om onze relatie met je voort te zetten.’

‘Ik begrijp heel goed waar je heen wilt. Maak je geen zorgen. Ik ben hier omdat ik dat zelf wil, dus ik ben er helemaal op voorbereid om mezelf te verdedigen. Met de softbalknuppel en dat ding dat je me gegeven hebt.’

‘Het is een harde wereld.’

‘Wie iets hoopt te bereiken, moet bereid zijn er een paar klappen voor op te vangen,’ zegt ze.

Tamaru is weer even stil. Dan zegt hij: ‘Ken je dat verhaal van het eindexamen dat die ondervrager van de geheime politie in de tijd van Stalin moest afleggen?’

‘Nee.’

‘Nou, die man wordt in een vierkante cel gestopt, en in die cel ziet hij alleen een doodgewone, ordinaire houten stoel. Verder helemaal niks. En dan krijgt hij van zijn superieur het volgende bevel: “Heb niet het lef ook maar één stap buiten deze cel te zetten tot deze stoel een bekentenis heeft afgelegd én ondertekend.” ’

‘Dat is wel een erg surrealistisch verhaal!’

‘Niks surrealistisch! Het is realistisch van begin tot eind. Stalin had in werkelijkheid zo’n paranoïde systeem opgebouwd dat er onder zijn bewind ongeveer tien miljoen mensen de dood in werden gejaagd. En dat waren bijna allemaal zijn eigen landgenoten. In dat soort wereld leven we in werkelijkheid. Knoop dat heel goed in je oren!’

‘Wat ken je toch veel hartverwarmende verhalen!’

‘Zoveel zijn het er niet. Ik heb maar een kleine voorraad, voor als het nodig is. Ik heb nooit een systematische opleiding gehad, dus ik heb alleen de dingen onthouden waarvan ik op dat ogenblik dacht dat ze goed van pas zouden komen. “Wie iets hoopt te bereiken, moet bereid zijn er een paar klappen voor op te vangen.” Daar heb je volkomen gelijk in. Dat klopt als een bus. Alleen had ik erg weinig hoop, en die was grotendeels abstract, terwijl de klappen zowel veelvuldig als concreet waren. Daar ben ik door schade en schande achter gekomen.’

‘Dus wat voor bekentenis heeft die ondervrager de stoel uiteindelijk afgedwongen?’

‘Over die vraag zou je eindeloos kunnen nadenken,’ zegt Tamaru. ‘Net als over een zen-koan.’

‘Maar dan zen volgens Stalin,’ zegt Aomame.

Tamaru wacht een seconde voor hij de telefoon neerlegt.

==

Die middag probeert ze de hometrainer en de oefenbank uit. Voor het eerst in lange tijd geniet ze weer van een behoorlijke hoeveelheid lichamelijke oefening en van de vermoeidheid die je daarna voelt. Daarna neemt ze een douche en wast het zweet van haar lijf. Ze maakt een eenvoudige maaltijd klaar terwijl ze naar de FM luistert. Ze kijkt voor de zekerheid ook naar het avondjournaal (er is geen nieuws dat haar interesseert). En als de zon ondergaat, verhuist ze naar het balkon om de wacht te houden over de speeltuin. Met een dunne deken over haar knieën, en haar verrekijker, en haar pistool. En haar mooie, glinsterende, nieuwe metalen knuppel.

Als Tengo zich niet in deze speeltuin laat zien, wil dat zeggen dat ik op dezelfde eentonige wijze in dit hoekje van Kōenji zal moeten wachten tot dit van raadselen vervulde jaar 1q84 ten einde loopt. Eten klaarmaken, lichaamsbeweging nemen, naar het nieuws kijken, en bladerend in Proust blijven wachten tot Tengo verschijnt. Mijn hele leven draait nu om wachten – wachten op Tengo. Dat ene dunne draadje is het enige wat me in leven houdt. Ik ben net zoals de spinnetjes die ik zag toen ik over de noodtrap van de Shuto-snelweg naar beneden liep. Die kleine zwarte spinnetjes, die stil en teruggetrokken in een vunzig hoekje van dat metalen skelet hun miezerige webben weefden. Gerafelde webben vol stof en vuil, die hulpeloos heen en weer slingeren als de wind tussen de pijlers van de snelweg giert. Toen ik ze destijds zag, voelde ik medelijden met ze, maar nu verkeer ik in praktisch dezelfde positie als zij.

Ik moet een bandje met Janáčeks Sinfonietta zien te krijgen, denkt ze. Dat heb ik nodig als ik oefeningen doe. Die muziek heeft iets met mij te maken, ik weet alleen niet precies hoe of waarom. Hij lijkt me ergens heen te willen voeren. Ik moet hem op mijn lijstje voor Tamaru zetten, voor als ik weer bevoorraad word.

==

Het is nu oktober. Ze heeft geen drie volle maanden meer. De klok tikt onverbiddelijk de dagen af. Weggezonken in haar tuinstoel houdt ze door de kier van haar plastic schuttinkje de glijbaan in de gaten. De kwiklamp werpt zijn kille, bleke licht over de speeltuin. Het schouwspel doet haar denken aan de verlaten gangen van een middernachtelijk aquarium. Onzichtbare virtuele vissen zwemmen geruisloos tussen de bomen. Ze onderbreken dat stille zwemmen geen moment. Aan de hemel staan twee manen naast elkaar en vragen haar om hun bestaan te erkennen.

Tengo, fluistert ze. Waar ben je nu?

[1]Nattō is een gerecht gemaakt van gefermenteerde sojabonen, dat bekendstaat om zijn hoge voedingswaarde. Vanwege zijn karakteristieke sterke geur en ietwat slijmerige substantie is het weinig populair buiten Japan.

3
Tengo: Allemaal beesten met kleren aan

’s Middags bezocht Tengo de kamer waar zijn vader werd verpleegd, ging naast zijn bed zitten en las hem voor uit het boek dat hij die dag bij zich had. Na een bladzijde of vijf hield hij even op, en dan las hij weer vijf bladzijden. Het enige wat hij deed, was het boek dat hij op dat ogenblik las omzetten in geluid. Of het nu fictie was of een biografie of iets wetenschappelijks, dat hinderde allemaal niet. Het ging niet om de inhoud, het ging erom dat hij de woorden uitdrukte met zijn stem.

Tengo wist niet of zijn vader zijn stem wel hoorde. Op het gezicht van de uitgemergelde oude man was niet de minste reactie te bespeuren. Hij hield zijn ogen gesloten en deed niets dan slapen. Hij verroerde zich niet; zelfs zijn ademhaling was nauwelijks te horen. Natuurlijk ademde hij wel, maar tenzij je je oor heel dicht bij zijn gezicht bracht of een spiegeltje onder zijn neus hield, kon je dat niet vaststellen. Het infuus ging via een slangetje zijn lichaam in, en via een ander slangetje kwam een heel klein beetje urine er weer uit. Die stille, trage beweging naar binnen en naar buiten was het enige teken dat hij nog leefde. Zo nu en dan schoor een verpleegster zijn stoppels af met een elektrisch scheerapparaat of knipte met een rondgepunt schaartje de witte haren af die uit zijn neus en oren sproten. Zijn wenkbrauwen fatsoeneerde ze dan ook meteen. Dat groeide allemaal door, ook al was de man zelf zich nergens meer van bewust. Wanneer hij zo naar zijn vader zat te kijken, begreep Tengo gaandeweg steeds minder wat het verschil is tussen een levende mens en een dode. Is er eigenlijk wel zoveel verschil? Hebben wij dat niet bedacht, om het onszelf makkelijker te maken?

Om drie uur kwam de dokter langs om het met Tengo over de toestand van zijn vader te hebben. Hij hield zijn praatje altijd kort, want de inhoud was altijd hetzelfde: Tengo’s vader ging niet vooruit, hij sliep alleen maar diep, en zijn levenskracht nam gaandeweg af. Anders gezegd: hij lag langzaam, maar niet minder zeker, dood te gaan. Op dit moment kon er medisch gesproken niets voor hem worden gedaan, behalve hem rustig laten slapen. Dat was ongeveer het enige wat de dokter Tengo zeggen kon.

Tegen de avond kwamen er twee verplegers om zijn vader naar de onderzoekkamer te brengen. Elke dag waren het andere gezichten, maar ze waren allemaal even zwijgzaam. Het kan aan de grote maskers hebben gelegen die ze voorhadden, maar ze zeiden nooit een woord. Eén zag eruit als een buitenlander. Hij was klein en bruin, en hij glimlachte altijd naar Tengo vanachter zijn masker. Dat kon Tengo zien als hij naar zijn ogen keek. Hij knikte altijd glimlachend terug.

Een halfuur tot een uur later kwam zijn vader terug. Tengo wist niet wat voor onderzoek hij onderging. Wanneer zijn vader was weggebracht, liep hij naar beneden om een kopje groene thee te drinken in de eetzaal, en nadat hij op die manier een kwartiertje de tijd had gedood, ging hij weer terug naar de ziekenkamer – altijd met de hoop dat de pop van lucht nog eens op het lege bed zou verschijnen, met Aomame als jong meisje erin. Maar dat was nooit meer gebeurd. Het enige wat hij in de ziekenkamer aantrof was de lichaamsgeur van de zieke en de holte in het lege bed.

Tengo stond bij het raam en keek naar buiten. Voorbij het gazon in de tuin strekte zich het zwarte dennenbosje uit dat de wind uit zee moest breken. Daar voorbij hoorde hij het rollen van de golven – de wilde golven van de Stille Oceaan. Het was een zwaar, dof gebruis, alsof geesten zich hier in groten getale hadden verzameld om er elk hun eigen verhaal te fluisteren. En al die geesten verlangden naar nog meer geesten om aan deze vergadering deel te nemen. Ze verlangden naar nog meer verhalen die hier moesten worden verteld.

==

In oktober was hij al eerder een kijkje in Chikura wezen nemen – twee keer, om precies te zijn, op een vrije dag, maar toen was hij dezelfde avond weer naar huis gegaan. Hij had de ochtendsneltrein genomen en was bij zijn vaders bed gaan zitten om af en toe iets tegen hem te zeggen. Hij had nooit iets gekregen wat op antwoord leek. Zijn vader had steeds in diepe slaap gelegen, zijn hoofd naar het plafond gekeerd. Het overgrote deel van de tijd had Tengo uit het raam gekeken, naar het landschap buiten. En toen het avond werd, wachtte hij of er misschien iets ging gebeuren. Maar er gebeurde niets. De zon ging alleen stilletjes onder en de kamer hulde zich in een zachte schemering, die allengs dieper werd, tot hij het opgaf en wegging om de laatste sneltrein terug naar Tokyo te halen.

Misschien moet ik me veel intensiever met mijn vader bezighouden, bedacht Tengo op een gegeven ogenblik. Misschien is het niet voldoende dat ik hem zo nu en dan even ga opzoeken en dan dezelfde avond meteen weer opkras. Misschien wordt er veel meer toewijding van me verwacht. Hij had er geen bepaalde reden voor, maar dat gevoel bekroop hem zomaar.

November was al half voorbij toen hij een aantal dagen vrij nam. Zijn vader was ernstig ziek, en er moest iemand voor hem zorgen, legde hij aan het bijlesinstituut uit. Dat was niet eens gelogen. Hij vroeg een jaargenoot van de universiteit om zolang zijn lessen voor hem waar te nemen. Deze kennis was een van de weinigen met wie Tengo het contact niet was kwijtgeraakt. Ook nadat ze waren afgestudeerd, belden ze elkaar één of twee keer per jaar op. Tengo’s vakgroep wiskunde stond bekend om de vreemde snuiters die die altijd aantrok, maar ook in dat gezelschap had deze jaargenoot als bijzonder excentriek bekendgestaan. Hij was echter ook bijzonder begaafd. Toch was hij na zijn afstuderen nergens gaan werken, en hij was evenmin de wetenschap in gegaan. Als zijn hoofd ernaar stond, gaf hij bijles aan jongere middelbare scholieren op een klein instituut dat gerund werd door een kennis, en verder vulde hij zijn vrije tijd met het lezen van allerlei boeken en het vissen naar forel in woeste bergstromen. Toevallig wist Tengo dat hij een begenadigd leraar was. Hij was er alleen zelf op afgeknapt om begenadigd te zijn. Bovendien waren zijn ouders rijk, dus eigenlijk had hij helemaal geen baan nodig. Hij had al eens eerder voor Tengo waargenomen, en bij die gelegenheid hadden de leerlingen een goede beoordeling van hem gegeven. Toen Tengo hem opbelde en de situatie uitlegde, zei hij meteen ja.

Het volgende probleem was Fukaeri, die nog steeds bij hem inwoonde. Tengo kon niet beoordelen of het wel verantwoord was om dit wereldvreemde meisje voor langere tijd in zijn flat alleen te laten. Om het nog ingewikkelder te maken, was ze bij hem ‘ondergedoken’ om uit de aandacht te blijven. Hij vroeg het haar dus zelf. Bleef ze liever in haar eentje hier, of vond ze het beter om, desnoods tijdelijk, ergens anders heen te gaan?

‘Waar ga je naartoe,’ vroeg ze hem met een ernstig gezicht.

‘Naar het kattenstadje,’ zei Tengo. ‘Mijn vaders bewustzijn komt maar niet terug. Hij ligt al een tijdlang in een diepe coma, en ze zeggen dat het wel niet lang meer zal duren.’

Over het feit dat er op een avond een pop van lucht op het bed in de ziekenkamer was verschenen zweeg hij maar, en ook over het feit dat Aomame daarin als jong meisje had liggen te slapen. Of dat de pop er tot in de kleinste details uit had gezien zoals Fukaeri die in haar verhaal had beschreven. Laat staan dat hij stiekem hoopte dat hij de pop nogmaals te zien zou krijgen.

Fukaeri kneep haar ogen half toe, perste haar lippen op elkaar en keek Tengo een poosje recht in het gezicht, alsof ze probeerde een boodschap te lezen die daar in fijne karaktertjes geschreven stond. Bijna onbewust bracht hij zijn handen naar zijn gezicht, maar hij voelde niets.

‘Ga maar,’ zei ze even later, en ze knikte een paar keer. ‘Je hoeft je over mij geen zorgen te maken. Ik pas wel op de flat.’ Ze dacht even na en voegde eraan toe: ‘Voorlopig dreigt er geen gevaar.’

‘Voorlopig dreigt er geen gevaar,’ herhaalde Tengo.

‘Je hoeft je over mij geen zorgen te maken,’ herhaalde Fukaeri.

‘Ik zal elke dag opbellen.’

‘Pas op dat je niet in het kattenstadje achterblijft.’

‘Dat zal ik zeker doen,’ zei Tengo.

Tengo ging naar de supermarkt en kocht zoveel etenswaar dat Fukaeri voorlopig niet de flat uit hoefde om boodschappen te doen. Het waren allemaal dingetjes die ze gemakkelijk kon klaarmaken. Hij wist drommels goed dat ze niet alleen niet kon koken, maar er ook een broertje dood aan had, en hij wilde niet over twee weken thuiskomen en een koelkast aantreffen vol slijmerige groente en rottende vis.

Hij stopte wat schoon goed en toiletgerei in plastic zakjes, en verder pakte hij een stuk of wat boeken in, met schrijfbenodigdheden en papier. Zoals altijd nam hij de sneltrein van Tokyo-Centraal naar Tateyama en stapte daar over op de stoptrein. Chikura was maar twee haltes verder. Op het VVV-kantoor vlak bij het station informeerde hij naar een goedkoop hotelletje. Omdat het seizoen al was afgelopen, had hij binnen een mum van tijd een lege kamer gevonden in een eenvoudig logement dat hoofdzakelijk onderdak bood aan vistoeristen. De kamer was niet groot, maar schoon, en hij rook naar nieuwe tatami. Hij was op de eerste verdieping, en het raam bood een mooi uitzicht op de haven. Hij was veel goedkoper dan Tengo zich had voorgesteld, vooral als je in aanmerking nam dat het ontbijt bij de prijs was inbegrepen.

Hoe lang hij zou blijven wist hij nog niet, zei Tengo, maar hij betaalde alvast drie dagen vooruit. Daartegen had de eigenares van het logement geen bezwaar. De deur ging om elf uur op slot, en vrouwelijk bezoek werd niet op prijs gesteld, legde ze op diplomatieke wijze uit. Hiertegen had Tengo geen bezwaar. Nadat hij een poosje op zijn kamer had uitgerust, belde hij het tehuis en vroeg de verpleegster die de telefoon aannam (dezelfde verpleegster van middelbare leeftijd die hij altijd aan de lijn kreeg) of het ongelegen kwam als hij die middag rond een uur of drie zijn vader bezocht. Helemaal niet, was het antwoord.

‘Meneer Kawana slaapt de hele tijd,’ zei ze.

==

Op deze manier was Tengo’s verblijf in het kattenstadje begonnen. ’s Ochtends in alle vroegte stond hij op voor een wandeling langs de kust, en na te hebben toegekeken hoe de vissersboten de haven in en uit voeren, liep hij terug naar het logement om te ontbijten. Elke ochtend werd er zonder uitzondering precies hetzelfde geserveerd – gegrilde horsmakreel, een omelet, een in vieren gesneden tomaat, een paar reepjes gezouten zeewier, misosoep met kokkeltjes, en rijst –, maar elke ochtend smaakte het weer even lekker. Na het ontbijt ging hij aan het kleine bureau zitten om wat te schrijven. Voor het eerst in lange tijd had hij weer eens een vulpen tussen zijn vingers, en hij genoot ervan. Het was een onwennig gevoel om in een vreemde omgeving en uit zijn gewone doen aan een verhaal te werken, maar een slecht gevoel was het niet. Van de haven kwam het eentonige ronken van de motoren van de binnenvarende vissersboten. Tengo hield van dat geluid.

Hij schreef over een wereld waar twee manen aan de hemel staan – een wereld waarin Little People bestaan, en een pop van lucht. Die wereld had hij oorspronkelijk aan Fukaeri’s boek ontleend, maar nu was hij helemaal deel van hemzelf geworden. Zolang hij zat te schrijven, verkeerde hij in die wereld. Zelfs als hij zijn vulpen neerlegde, kon het voorkomen dat zijn bewustzijn erin achterbleef. Op zulke ogenblikken had hij de eigenaardige sensatie dat zijn bewustzijn zich van zijn lichaam scheidde en kon hij slechts met moeite bepalen waar de werkelijke wereld ophield en de verbeelde wereld begon. Ongetwijfeld had de hoofdfiguur van ‘Het kattenstadje’ iets dergelijks gevoeld toen hij in de ban van het stadje begon te raken. Voor hij er erg in had, had het zwaartepunt van zijn wereld zich naar elders verlegd. Op die manier was het hem (waarschijnlijk) voorgoed onmogelijk geworden om op de trein te stappen die hem uit het stadje weg kon voeren.

Om elf uur moest hij weg omdat zijn kamer werd schoongemaakt. Tegen die tijd ruimde hij zijn papieren dus op en ging de deur uit. Dan kuierde hij naar het station om daar in de buurt een kopje koffie te drinken. Soms at hij er een sandwich bij, maar meestal helemaal niets. In de koffieshop lag altijd wel een ochtendkrant, die hij telkens zorgvuldig naliep om te zien of er iets in stond wat hem aanging. Hij had echter nooit iets kunnen vinden. Een pop van lucht was al tijden geleden van de bestsellerlijst verdwenen. De eerste plaats werd nu ingenomen door Eten tot je erbij afvalt. Kijk, dat is nou eens een intrigerende titel. Met zo’n titel moet een boek wel verkopen, al is elke bladzijde helemaal leeg.

Wanneer hij zijn koffie ophad en zijn krant helemaal had doorgelezen, nam hij de bus naar het tehuis. Tegen de tijd dat hij daar arriveerde, was het meestal halftwee, twee uur. Dan praatte hij wat met de verpleegster die altijd achter de balie zat. Nadat Tengo in het stadje was komen logeren om zijn vader elke dag te kunnen bezoeken, waren de verpleegsters een stuk toeschietelijker geworden. Ze behandelden hem zelfs met een zekere genegenheid, alsof hij een verloren zoon was die na lange omzwervingen eindelijk in de schoot van zijn familie was teruggekeerd.

Er was één jonge verpleegster die telkens als ze Tengo zag verlegen begon te glimlachen. Ze leek erg in hem geïnteresseerd. Ze was klein van stuk, met grote ogen en rode wangen, en ze droeg haar haar in een paardenstaart. Ze was misschien voor in de twintig. Sinds Tengo echter het slapende meisje in de pop van lucht had gezien, kon hij alleen maar aan Aomame denken. Alle andere vrouwen waren voor hem niet meer dan schaduwen die nu en dan toevallig over zijn pad vielen. Hij droeg Aomames beeld altijd in zijn achterhoofd met zich mee. Ergens op deze wereld leeft Aomame – dat gevoel had hij heel duidelijk. En heel waarschijnlijk was Aomame ook op zoek naar hem. Dat verklaarde waarom ze hem die avond in de schemering, langs die bijzondere weg, was komen bezoeken. Zij was Tengo ook niet vergeten.

Als datgene wat hij had gezien tenminste geen illusie was geweest.

Af en toe moest hij opeens aan zijn oudere vriendin denken. Hoe zou die het nu maken? Haar man had hem over de telefoon gezegd dat ze ‘verloren was’ en dat ze Tengo daarom niet meer kon bezoeken. Ze was verloren. Die uitdrukking bezorgde Tengo ook nu nog een onrustig, huiverig gevoel. Hij had een onmiskenbaar sinistere klank.

Toch verdween ze elke dag verder naar de achtergrond. De middagen die hij met haar had doorgebracht, kon hij alleen maar zien als gebeurtenissen die in alle betekenissen van het woord al tot het verleden behoorden. Tengo schaamde zich er wel over, maar de zwaartekracht was opeens veranderd, het wissel was omgezet. Het zou nooit meer worden zoals het vroeger was.

==

Wanneer Tengo de kamer binnenkwam waar zijn vader werd verpleegd, ging hij op de stoel naast het bed zitten en begroette hem kort. Daarna legde hij hem precies uit, en in de juiste volgorde, wat hij sinds de vorige avond allemaal had gedaan. Natuurlijk was dat nooit veel bijzonders geweest. Hij had de bus terug naar de stad genomen, had wat gegeten in een goedkoop restaurant en daar een flesje bier bij gedronken, en was teruggegaan naar zijn logement om nog wat te lezen. Om tien uur was hij naar bed gegaan. Toen hij die ochtend was opgestaan, had hij een wandeling gemaakt, ontbeten, en vervolgens een uur of twee aan zijn roman gewerkt. Elke dag was het ongeveer hetzelfde liedje. Toch bracht Tengo aan deze bewusteloze man heel nauwkeurig verslag uit van zijn doen en laten. Vanzelfsprekend kreeg hij daar nooit een reactie op. Hij had net zo goed tegen een muur kunnen zitten praten. Het was allemaal niet meer dan een gewoonte, een ritueel. Maar soms kan een simpele herhaling een diepe betekenis in zich meedragen.

Daarna las Tengo hem voor uit het boek dat hij die dag bij zich had. Dat was nooit een bepaald boek. Hij las gewoon voor uit het boek waar hij op dat ogenblik toevallig zelf in bezig was, van de bladzijde waar hij was gebleven. Als dat de gebruiksaanwijzing voor een elektrische grasmaaier was geweest, had hij die genomen. Tengo las langzaam voor, maar met een zo helder mogelijke stem, zodat zijn vader hem duidelijk kon horen. Dat was het enige punt waarop hij zichzelf in acht nam:

==

Buiten werd de bliksem steeds erger, maar hoewel de straten tijdenlang felblauw verlicht waren, bleef het rommelen van de donder uit. Het donderde misschien wel, maar omdat ik ergens anders zat met mijn gedachten, kan het zijn dat ik het niet hoorde. De regen stroomde rimpelend over de straat, en daarover kwam de ene klant na de ander het restaurant binnengestapt.

Mijn vriend keek al die mensen zo strak aan dat ik me afvroeg of er iets met hem aan de hand was. Hij had al een tijdlang geen woord tegen me gezegd. Het was een geroezemoes van jewelste, en de mensen die naast en tegenover ons zaten, drongen zo dicht tegen ons aan dat ik het er benauwd van kreeg.

Iemand hoestte. Misschien was er een brok eten in zijn keel blijven steken en moest hij het eruit werken. Het klonk in elk geval heel vreemd. Oef! Oef! Oef! Als een hond.

Opeens scheerde het blauwe licht van een verschrikkelijke bliksemflits tot binnen in het restaurant en scheen over de mensen die bij de ingang stonden te wachten. Op hetzelfde ogenblik klonk er een klap alsof het dak van het gebouw werd gelicht. Ik sprong op van schrik, en de gezichten van de mensen in de ingang keerden zich tegelijk in mijn richting. Het waren allemaal beesten met kleren aan. Honden of vossen, dat weet ik niet, maar sommigen likten zich de lippen af met hun lange tong.[1]

==

Hier hield Tengo op en keek naar het gezicht van zijn vader. ‘Tot zover,’ zei hij. Dat was het eind van het hoofdstuk.

Geen reactie.

‘En wat vond je ervan?’

Zijn vader gaf geen antwoord.

Soms las Tengo hem stukken voor van wat hij die ochtend had geschreven. Dan corrigeerde hij de gedeelten die hem niet bevielen met balpen, en die las hij daarna nog eens voor. Als ze hem dan nóg niet juist in de oren klonken, zette hij er nogmaals het mes in, en dan las hij ze een derde keer voor.

‘Zo is het beter,’ zei hij dan tegen zijn vader, alsof hij diens goedkeuring wilde hebben. Maar natuurlijk liet zijn vader op geen enkele manier blijken wat hij ervan vond. Geen: ja, het is er beslist op vooruitgegaan; of: nee, de vorige versie was toch beter; of: ik zie er eerlijk gezegd maar weinig verschil tussen. Hij zei helemaal niets. Zijn oogleden lagen alleen maar over de diep weggezonken ogen geloken, als de stijf gesloten luiken van een huis dat in diepe rouw is gedompeld.

Af en toe stond Tengo op van zijn stoel om zich eens flink uit te rekken of om naar het raam te lopen en naar buiten te kijken. Het bewolkte weer duurde dagenlang voort, en sommige dagen regende het ook. Op sommige middagen hield de regen voortdurend aan en werden de dennen van het bosje donker en zwaar van het vocht. Op zulke dagen hoorde je de golven helemaal niet meer. Dan was het windstil, en de regen viel loodrecht uit de lucht – dat was alles. Daartussendoor vlogen zwermen zwarte vogels. Het hart van zulke vogels was ook donker en vochtig. Het vocht drong door tot in de ziekenkamer. Het kussen, de boeken, het bureau – alles was vochtig. Maar Tengo’s vader merkte niets van het weer en het vocht, de wind en het geluid van de golven, en bleef in zijn ondoordringbare coma. De verlamming omhulde zijn lichaam als een genadevol gewaad. Na zo’n korte pauze las Tengo dan weer een stukje voor. In die smalle, vochtige kamer was dat het enige wat hij voor zijn vader kon doen.

Als hij het voorlezen zat was, bleef Tengo gewoon stil naar de gedaante van zijn slapende vader zitten kijken. Hij probeerde zich voor te stellen wat zich in die hersenen afspeelde. Wat voor bewustzijn zou zich nu schuilhouden, daar in dat koppige oude aambeeld van een schedel, en in wat voor vorm? Of zou daar nu helemaal niets meer zijn overgebleven? Zou het net zo zijn als bij een verlaten huis: alle meubels en huisraad weg, en van de voormalige bewoner geen spoor meer? Maar zelfs in dat geval moesten er hier en daar op de muren en plafonds herinneringen en taferelen zijn achtergebleven. Dingen waar je zo lang over doet om ze op te bouwen, verdwijnen niet zomaar zonder meer in het niets. Zijn vader lag hier in dit simpele bed, in dit tehuis aan de kust, maar wie weet was hij tegelijkertijd in de stille duisternis van het leegstaande huis diep binnen in hem omringd door taferelen en herinneringen die voor anderen onzichtbaar waren.

==

Na verloop van tijd verscheen de jonge verpleegster met de rode wangen, en na Tengo te hebben toegelachen, nam ze zijn vaders temperatuur op, controleerde het infuus en keek hoeveel urine er in het zakje zat. Met een balpen schreef ze een aantal cijfertjes op een formulier op haar klembord. Al haar bewegingen waren zo vlug en vanzelfsprekend dat het duidelijk was dat ze in een handboek stonden voorgeschreven. Terwijl hij deze serie handelingen met zijn ogen volgde, vroeg Tengo zich af wat voor gevoel het moest zijn om je leven door te brengen in een tehuis in een stadje aan de zee, zorgend voor dementerende patiënten die nooit meer beter zullen worden. Ze zag er jong en gezond uit. De borsten en lendenen onder haar gesteven witte uniform waren klein, maar uitgerust met alles wat ze nodig hadden. Het dons op haar gladde nek glinsterde goud in het licht. ADACHI – stond er op het plastic naamplaatje op haar borst.

Wat had haar naar deze uithoek gebracht, waar een trage en vergeetachtige dood de scepter voerde? Tengo wist dat ze een efficiënt en toegewijd verpleegster was. Ze was nog jong, en ze deed haar werk bekwaam. Als ze dat wilde, had ze best een baan in een heel ander soort kliniek kunnen krijgen – ergens waar het bruiste van leven en energie, en waar het werk veel interessanter was. Waarom had ze uitgerekend deze deprimerende plek uitgekozen? Tengo wilde daar graag de reden voor weten, en de omstandigheden die tot deze keuze hadden geleid. Als hij haar ernaar zou vragen, geloofde hij dat ze wel eerlijk antwoord zou geven. Zo’n gevoel gaf ze hem. Maar hij voelde ook dat hij er beter aan deed om zijn neus maar niet in zulke zaken te steken. Dit was nu eenmaal het kattenstadje. Ooit moest hij weer op de trein kunnen stappen om terug te keren naar de wereld waar hij vandaan was gekomen.

Toen ze haar routine had beëindigd, stak ze haar klembord weer onder haar arm en wierp Tengo een onbeholpen glimlach toe.

‘Er zijn geen noemenswaardige veranderingen. Hij is net als altijd.’

‘Zijn toestand is stabiel,’ zei Tengo, zo opgewekt mogelijk. ‘Dat wil zeggen, als je het van de goede kant bekijkt.’

Ze liet haar hoofd een heel klein beetje hangen, met een schuldig lachje op haar gezicht, alsof ze wilde zeggen: ik kan er ook niets aan doen. Toen zag ze het boek dat gesloten op zijn knieën lag.

‘Lees je hem daaruit voor?’

Tengo knikte. ‘Ja. Al betwijfel ik ten zeerste of hij me hoort.’

‘Toch vind ik het goed dat je zoiets doet!’

‘Goed, slecht... Ik heb weinig anders te doen.’

‘Ja, maar niet iedereen doet het, ook al kunnen ze het.’

‘De meeste mensen hebben het elke dag veel te druk. Ik niet,’ zei Tengo.

Ze leek iets te willen zeggen, maar bedacht zich. Ze keek nog eens naar Tengo’s slapende vader, en daarna naar Tengo zelf.

‘Zorg maar goed voor hem,’ zei ze.

‘Zal ik doen,’ zei Tengo.

Toen zuster Adachi de kamer uit was, wachtte hij een paar minuten. Toen begon hij weer voor te lezen.

==

Toen zijn vader die avond op een brancard naar de onderzoekkamer was gebracht, ging Tengo naar de eetzaal om een kopje thee te drinken. Hij belde meteen ook even naar Fukaeri met de openbare telefoon die daar stond.

‘Hoe is het met je?’ vroeg hij.

‘Best,’ zei ze. ‘Net als altijd.’

‘Dat kun je van mij ook zeggen. Ik doe elke dag hetzelfde.’

‘Maar de tijd staat niet stil.’

‘Dat is waar,’ zei Tengo. ‘De tijd gaat elke dag een hele dag vooruit.’

En wat vooruit is gegaan, kan niet meer worden teruggezet.

‘Daarnet was die kraai weer hier,’ zei Fukaeri. ‘Een grote kraai.’

‘Die kraai komt elke avond even bij mijn raam langs.’

‘Hij doet elke dag hetzelfde.’

‘Dat klopt,’ zei Tengo. ‘Net als wij.’

‘Maar over de tijd denkt hij niet na.’

‘Kraaien denken niet na over tijd. Het begrip tijd is iets wat waarschijnlijk alleen aan mensen bekend is.’

‘Hoezo.’

‘Mensen stellen zich tijd voor als een rechte lijn. Als een lange, rechte stok, waarin ze kerfjes aanbrengen. Hier gaan we naar voren, en dat noemen we de toekomst, en hier gaan we naar achteren, en dat noemen we het verleden, en nú zijn we precies op dit punt, hier in het midden. Zoiets. Kun je me volgen?’

‘Ik geloof van wel.’

‘Maar in feite is tijd geen rechte lijn. Tijd heeft geen vorm of gedaante, in geen enkele zin van het woord. Maar omdat wij ons geen voorstelling kunnen maken van iets wat geen vorm heeft, hebben we er voor het gemak een rechte lijn van gemaakt. En voor zover we op dit ogenblik weten, is de mens het enige levende wezen dat in staat is om voor een abstract idee iets concreets in de plaats te zetten.’

‘Maar misschien hebben we het wel fout.’

Hier moest Tengo even over nadenken.

‘Bedoel je dat het misschien een vergissing is om de tijd als een rechte lijn te zien?’

Geen antwoord.

‘Dat is natuurlijk heel goed mogelijk,’ zei hij. ‘Misschien hebben wij het fout en hebben kraaien gelijk. Misschien is tijd helemaal geen rechte lijn. Misschien ziet tijd er veel meer uit als een gekrulde deegsliert. Maar mensen hebben tienduizenden jaren lang op deze manier geleefd. Ik bedoel dat we al die jaren over tijd hebben gedacht als over een lijn die tot in alle eeuwigheid recht doorloopt. Dat heeft ons een soort basis verschaft, een fundamentele kennis waarop we al onze handelingen hebben afgestemd. En tot nu toe hebben we daar nooit hinder van ondervonden of tegenstrijdigheden in ontdekt. Empirisch gesproken wil dat zeggen dat we waarschijnlijk gelijk hebben.’

‘Empirisch,’ vroeg Fukaeri.

‘Dat is als je aanneemt dat een theorie klopt omdat een groot aantal waarnemingen heeft bewezen dat hij in feite werkt.’

Fukaeri was een tijdlang stil. Tengo kon niet nagaan of ze hem begrepen had.

‘Hallo!’ zei hij, om zich ervan te verzekeren dat ze nog aan de lijn was.

‘Hoe lang ben je er nog,’ vroeg Fukaeri zonder vraagteken.

‘Je bedoelt: tot wanneer ben ik van plan hier in Chikura te blijven?’

‘Ja.’

‘Dat weet ik niet,’ zei Tengo naar waarheid. ‘Op dit ogenblik kan ik alleen maar zeggen dat ik niet eerder wegga tot ik helemaal vrede met mezelf heb, en tot nu toe heb ik dat nog niet. Ik moet het nog even bekijken.’

Aan de andere kant van de lijn was Fukaeri weer even stil. Als ze eenmaal zweeg, viel zelfs het idee van haar aanwezigheid weg.

‘Hallo!’ riep Tengo weer.

‘Pas op dat je je trein niet mist,’ zei Fukaeri.

‘Dat zal ik zeker doen,’ zei Tengo. ‘Die trein haal ik, wees maar gerust. Verder alles in orde?’

‘Een paar minuten geleden was er een man aan de deur.’

‘Wat voor man?’

‘De man van de NHK.’

‘De NHK-collecteur?’

‘Collecteur,’ vroeg ze zonder vraagteken.

‘Heb je met hem gepraat?’ vroeg Tengo.

‘Ik begreep niet waar hij het over had.’

Ze wist natuurlijk niet wat de NHK voor iets was. Het ontbrak haar aan een zekere basiskennis over de maatschappij.

‘Dat kan ik over de telefoon allemaal niet uitleggen,’ zei hij. ‘Dat zou te lang duren. Maar eenvoudig gezegd is de NHK een heel grote organisatie waar een heleboel mensen werken. Die lopen elke maand over het hele land alle huizen af om geld te innen. Maar jij en ik hoeven dat geld niet te betalen, omdat wij niets van ze hebben ontvangen. In elk geval, je hebt toch zeker niet opengedaan?’

‘Nee. Dat heb je me toch gezegd.’

‘Goed zo!’

‘Maar hij noemde me een dief!’

‘Daar hoef je je niets van aan te trekken,’ zei Tengo.

‘Wij hebben toch niets gestolen,’ vroeg ze.

‘Natuurlijk niet. We hebben niets verkeerds gedaan. Jij niet, en ik ook niet.’

Het was weer stil aan de telefoon.

‘Hallo!’ zei Tengo.

Fukaeri gaf geen antwoord. Misschien had ze al opgehangen. Toch had hij geen klik gehoord.

‘Hallo!’ zei Tengo weer, ditmaal een beetje krachtiger.

Fukaeri kuchte zachtjes. ‘Hij zei dat hij jou goed kende.’

‘De collecteur?’

‘Ja. De man van de NHK.’

‘En daarna noemde hij jou een dief?’

‘Mij niet.’

‘O, hij noemde mij een dief?’

Fukaeri gaf geen antwoord.

‘Nou,’ zei Tengo, ‘ik heb geen televisie, dus ik heb niets van de NHK gestolen.’

‘Maar hij was erg boos dat ik niet opendeed.’

‘Dat is helemaal niet erg. Laat hem maar boos worden. Maar wat hij ook tegen je zegt, je doet die deur niet open. Begrepen?’

‘Ik doe niet open.’

En met die woorden hing Fukaeri plotseling op. Of misschien was het niet plotseling. Misschien was het voor haar een natuurlijke en logische handeling om op dit punt in het gesprek de hoorn op de haak te leggen. Tengo klonk het echter in de oren alsof het gesprek abrupt werd afgebroken. Maar er viel nu eenmaal geen peil op te trekken wat Fukaeri dacht of voelde. Dat had Tengo in de loop der tijden heel goed begrepen – empirisch gesproken.

Hij legde de telefoon neer en ging terug naar zijn vaders kamer.

==

Zijn vader was nog niet teruggebracht. In het laken was de holte van zijn lichaam achtergebleven, maar de pop van lucht was daarin niet verschenen. Het enige zichtbare in de koele, vallende schemering die de kamer kleurde, waren de vluchtige sporen van de man die hier tot voor kort had bestaan.

Met een zucht ging Tengo op zijn stoel zitten, legde zijn handen op zijn schoot en staarde lange tijd naar de holte in het laken. Toen stond hij op, liep naar het raam, en wierp een blik naar buiten. Boven het dennenbosje hingen de wolken van de naherfst in rechte lijnen naast elkaar. Voor het eerst in lange tijd hadden ze weer eens een mooie zonsondergang.