De verhalen

Van Mensje van Keulen verschenen:

Bleekers zomer, roman

Allemaal tranen, verhalen

Van lieverlede, roman

De avonturen van Anna Molino, schelmenballade

Overspel, roman

De ketting, verhalen

Engelbert, roman

De lach van Schreck, reisverhalen

Geheime dame, biografie

De rode strik, roman

Olifanten op een web, kroniek

Het vroege werk (bundeling van Bleekers zomer, Allemaal tranen en Van lieverlede)

De gelukkige, roman

Het andere gezicht, verhalen

Alle dagen laat, Dagboek 1976

De laatste gasten, roman

De schriften wachten, oerboek

Een goed verhaal, verhalen

Jeugdboeken:

Tommie Station

Polle de orgeljongen

Vrienden van de maan

Van Aap tot Zet, gedichten

Meneer Ratti

Snottebel Lies en andere portretten, gedichten

Pas op voor Bez

Tien stoute katjes

Titus raakt zoek

Mensje van Keulen

De verhalen

Uitgeverij Atlas
Amsterdam/Antwerpen

© 2011 Mensje van Keulen

Omslagontwerp & boekverzorging: Willem Morelis
Omslagfoto: Mona van den Berg

ISBN 9789045019574
D/2011/0108/538
NUR 301

www.mensjevankeulen.nl
www.uitgeverijatlas.nl

Allemaal tranen

Dikke bult eigen schuld

‘Bultje moet je niet meer zeggen,’ zei Antje tegen haar kleindochter. ‘Dat is een scheldwoord. Bultje heet mevrouw Stok.’

‘Mevrouw Stok dan,’ zei Liesbeth en keek verder hoe het gebochelde vrouwtje op een trapleer haar ramen stond te wassen.

Rooie Ronnie, Bultjes zoon, reed met zijn Puch de stoep op en schampte het trapje. Bultje kon zich amper staande houden, de emmer kletterde op de grond. Geschrokken keek ze om.

‘Ach,’ zei Antje en schudde meewarig haar hoofd.

De jongen lachte en zette zijn brommer tegen het huis ernaast. Uit zijn zak trok hij een kam en haalde die door zijn rode kuif. Hij keek naar de overkant en zwaaide.

‘Hoe durft ie,’ zei Antje. ‘Je bent nog veel te jong. Die viezerik… Als je ’t mij vraagt houdt ie ’t ook nog met z’n zuster. Je laat je niet met ’m in hoor, denk erom.’

Langzaam daalde Bultje van het trapje.

‘Die akelige knul heeft de deur dichtgedaan.’ Antje begon bijna te janken. ‘Mevrouw Stok,’ riep ze, ‘mevrouw Stok… als ie niet opendoet kom je maar hier, hoor.’ Maar het mensje hoorde het niet omdat de tram eraan kwam.

‘Ga naar d’r toe, Lies, je moet ’r even helpen. Als dat joch niet opendoet kan je het raam openschuiven.’ Ze trok haar kleindochter aan haar rok. ‘Ga dan, Lies. Ze staat nog steeds te tikken. O goeie god, als ik het niet aan m’n knieën had, ging ik zelf wel.’

Ze duwde haar vingers onder het raam.

‘De pin zit er nog in,’ zei Bultje en bonsde op de zijkant van het raam. Op het moment dat Liesbeth op de vensterbank ging zitten, ging de deur open. ‘Ach kijk,’ zei Bultje nog, maar Liesbeth was al binnen.

Het eerste wat ze zag was een bed in de hoek van de kamer, van waaruit Bultjes dochter haar lag te bekijken.

‘Dag,’ zei Liesbeth verlegen, ‘je moeder kon er niet in.’

‘Wat ben jij mager,’ zei de dochter en ging een beetje omhoog zitten, waarbij haar borsten even klotsten.

Ronnie kwam binnen met Bultje achter zich aan, die niet hoger reikte dan zijn borst.

‘Geef d’r maar een heitje moe.’ Hij lachte. ‘Een heitje voor een meidje.’

Zijn zus lag in bed te gieren. Bultje keek Liesbeth dankbaar aan. ‘Bedankt hoor,’ zei ze. ‘Lust je een koekje?’

‘Ik ook,’ zei Ronnie.

‘Tuurlijk.’ Bultje hield hem een trommeltje voor en hij stopte er zijn hand in en liet hem vol boven komen. ‘Er zit er nog precies één voor d’r in.’

‘En ik dan?’ vroeg zijn zus.

‘Hier meid.’ Hij stond op en hield er eentje voor haar mond. Met haar tanden trok ze het koekje uit zijn hand en kauwde met open mond, waardoor het kraakte en smakte.

‘Ze dacht zeker dat we niet open zouden doen,’ zei Ronnie en keek het meisje van de overkant uitdagend aan.

‘Ik weet ’t niet, m’n oma…’

‘Je oma,’ – hij dook even omlaag en keek naar buiten – ‘die hangt nog steeds uit het raam.’

‘Ja, ik ga maar,’ zei Liesbeth.

‘Ze gaat maar, zegt ze.’ Hij ging voor de deur staan. ‘Maar… gaat ze?’

‘Ronnie,’ riep Bultje, ‘laat dat meisje gaan.’

‘Hou je d’rbuiten, trut, ga je nest in.’ Hij trapte tegen het bed. ‘D’ruit zus, jij bent niet ziek.’

‘Moet ze d’r maar in blijven liggen.’

Bultje begon te hoesten; een keel die piepte en het uit blazen in stukken scheurde.

‘O o,’ zuchtte haar dochter, ‘wat een rotgeluid. Moet je ook maar niet naar buiten gaan.’

‘D’ruit,’ schreeuwde Ronnie weer en trapte tegen het bed tot het een halve meter verder stond. Voorzichtig schoof Liesbeth naar de deur.

‘En jij d’rin.’ Hij trok haar naar het midden van de kamer. ‘Als je naar huis wilt ga je maar zoals je gekomen bent.’

Het bed stond te schudden onder het lachen van zus. Weer gaf hij er een trap tegen. ‘Jaja, ik ga al,’ snauwde ze en sloeg de dekens van zich af. Ze zette de voeten op de vloer en wiegde met haar doorregen vlees in een turquoise onderjurk de kamer door naar het raam. Ze rekte zich uit. ‘Kijk d’r kijken,’ zei ze en zwaaide. Ze draaide zich om en ging op de vensterbank zitten. ‘Ze zit naar jou uit te kijken, spillepoot. We zullen d’r nog banger maken.’ Ze trok het gordijn dicht. ‘O god,’ riep Bultje af en toe tussen het hoesten door. Haar dochter begon haar op de bochel te slaan. ‘Nou moet het ophouden,’ zei ze. Bultje begon te huilen en strompelde naar het bed.

‘Kom eens hier jij!’ riep Ronnie.

Maar Liesbeth bleef staan. ‘Daarheen!’ schreeuwde zus en gaf haar een duw.

‘Zo…’ Hij schopte haar rok omhoog, liet ’m terugvallen, draaide haar bevende lijf rond, taxeerde en gaf haar een klap op haar kont, ‘niet veel te halen.’

‘Nee,’ aapte zijn zus, ‘niet veel te halen, net een skelet.’ Ze ging wijdbeens voor haar staan, schoof een bandje van de onderjurk omlaag en trok er een borst boven. ‘Wat een tiet, hè. Ooit zoiets gezien?… Nou?’

‘God, help me,’ kreunde Bultje, ‘ik ga dood.’

‘Nee, zo’n tiet heb ik nog nooit gezien,’ fluisterde Lies beth en keek naar de grote roze tepel, waar zus met twee vingers in stond te knijpen.

‘Goed zo. Als je nou moe nog even toedekt en het bed recht zet mag je naar huis.’

Liesbeth legde Bultje, die haar handen voor haar ogen hield, tot aan haar gezicht onder de dekens en schoof met alle kracht het bed in de hoek.

Ronnie trok het gordijn opzij. Aan de overkant hing Antje te staren. Er lag een rode kleur, zeldzaam op haar leeftijd, over haar gezicht.

‘Dood… ik ga dood…’ hoestte Bultje.

Liesbeth tilde een been omhoog. ‘De emmer en het trapje staan nog buiten,’ zei ze benepen.

‘Ik zie je broek,’ zei Ronnie en priemde, hard, een vinger tussen haar billen, zodat ze even gilde.

‘Kom ’m nog eens laten zien.’

De vrouwen van Marius

Iets met tomaten en uien zat ie te eten. Hij vond het lekker, hij hield van uien, jammer alleen dat ie het zich niet kon permitteren vanwege kantoor. Dorie had ie verboden ooit iets met uien klaar te maken. Behalve op zaterdag, maar de kans dat dat gebeurde was erg klein omdat zaterdag de ‘makkelijke’ dag was, twee broodmaaltijden dus. Maar Dorie… och… die kon nou al drie jaar eten wat ze wou en ze deed het toch niet, dat wist ie zeker. Ze zat veel te vast aan haar gewoontes. Na rooie kool was er yoghurt, na spinazie be schuit pap en na de zaterdagse broodmaaltijd zette ze de fruitschaal op tafel.

Hij kauwde op een stuk vlees waar een peesje doorheen liep en keek naar Tonia. Ze schepte, haar pinken wuft en los van het couvert, wat sla op haar bord, zette het couvert geluidloos terug en prikte aan haar vork een slablaadje dat netjes in haar mond verdween zonder ook maar even een slipje ervan buiten haar lippen te laten hangen. Tonia at zo beschaafd, ze kauwde voorzichtig, zat rechtop, haar handen op tafel, haar ogen op het bord gericht alsof ze in de Bijbel las. Nee, tegen Tonia durfde Marius niets over uien te zeggen.

Hij had nog slechts het zeentje in zijn mond dat hem plaagde door tussen zijn tanden vast te zitten. Hij wreef en duwde er met zijn tong langs. ‘Er zit een peesje in,’ zei hij verontschuldigend toen hij een nagel tussen zijn tanden probeerde te krijgen.

‘Niets gemerkt,’ zei Tonia en bette haar mond met een servet.

Het ding sleepte nu los door zijn mond. Eruit halen en laten zien dat het waar is? dacht hij voor hij het doorslikte. ‘Het was heerlijk,’ zei hij.

‘Appel, peer of sinaasappel?’ vroeg Tonia.

Een peer droop zo, een sinaasappel was moeilijk te pellen en had meestal pitten die je uit moest spuwen. ‘Een appeltje maar,’ zei hij.

‘Een echte granny,’ zei ze. ‘Eén vijftig ’n pond maar ze zijn zo heerlijk sappig.’

Dorie zou de appel geschild hebben, maar Tonia legde hem voor zijn bord. ‘De schil is hard,’ zei ze.

Hij hield de appel in zijn ene enorme hand en schilde met de andere door middel van een piepklein fruitmesje, zo hopeloos in die grote hand dat het hem slechts lukte er plakjes af te halen. ‘Hij smaakte z’n geld waard,’ zei hij toen hij het klokhuis op het hoopje schilwerk legde.

Tonia kuchte om het gerommel in haar darmen te camoufleren. ‘Moet je nog weg?’ vroeg ze.

Hij knikte.

‘AFC?’

‘Ja AFC.’

‘Bah,’ zei ze en zette de schalen in elkaar. Gemeen, dacht Marius. Oók een tut. Van tut naar tut, was ie daarvoor weggegaan? Hij trok het servet van zijn dijen, rolde het strak op en schoof het in een zilveren ring.

In de clubtent werd gekaart. Midden op tafel stond een bus waarin de dubbeltjes en kwartjes verdwenen voor de paaspot, die de uiteindelijke winnaar toe zou komen in de vorm van een gevild konijn. Marius keek ongeïnteresseerd naar de kaarten die op tafel werden gelegd, gesmeten, vaak met een klap toe, en dronk zijn pils langzaam, omdat zijn broek strak zat door zijn nog volle maag.

‘Ha die Marie,’ zei lange Hans, linksbuiten in het tweede, en legde een arm om Marius’ schouders. ‘Wanneer komt die vrouw van je eens mee?’

‘Tonia?’ Verbaasd keek hij de linksbuiten aan. ‘Die houdt niet van voetballen.’

Lange Hans lachte en spreidde zijn armen. ‘Zie jij hier iemand voetballen?’ Marius lachte dapper mee en wist niet anders te zeggen dan: ‘Ach… vrouwen…’

Maar het antwoord beviel de lange. ‘Eén pot nat,’ zei hij en vertelde over zijn verloofde en Marius keek of hij luisterde en dacht aan het Wassenaarse viaduct. Daar stonden er altijd wel een paar die de moeite van een zondagmiddag waard waren als ie zogenaamd was gaan kijken naar het voetballen. ‘Je stinkt naar ’n ander,’ huilde Dorie ’s avonds, als het kind in bed lag. ‘Was die straatmeid eraf.’

‘Moet ik soms gaan?’ vroeg hij haar dan, maar ze zei nooit ja of nee. ‘Want dan ga ik naar Frankrijk.’ Als ie dat zei, hield ze haar mond, anders zou hij weer vertellen over het vreemdelingenlegioen, waar hij door Marokkanen gestookte alcohol dronk die bij het minste vonkje in brand vloog, dorpen plunderde, vrouwen verkrachtte. Tientallen, nee honderden: ‘Ik had zelfs de tijd niet hun gezichten te zien.’

‘Wou je nog een pilsje?’ vroeg Hans. Marius keek naar zijn lege glas en duwde een duim achter de band van zijn broek.

‘Als ik goed blijf trainen, denk je dat ik het volgende seizoen dan in het eerste kom?’ vroeg de lange en boog zich voorover om dichter bij het gezicht van Marius te komen.

‘Goed je best doen, hè,’ zei Marius, die wist dat de linksbuiten in zijn huidige vorm zou degraderen. Hij tilde zijn lege glas op en glimlachte naar de lange. ‘Neem er een van mij,’ zei hij.

De straat stond vol auto’s, achterbuurten stonden altijd vol auto’s van minstens vijf jaar oud. Er brandde licht. Dorie liet altijd de gordijnen open. ‘Ik heb niets te verbergen,’ zei ze. Hij besloot niet vlakbij het huis te gaan staan, want als de buren hem zagen, zouden ze Dorie vertellen dat ie in een slee reed. Kon dat zomaar? Moest ie geen alimentatie betalen? Dorie zou het niet leuk vinden. ‘Dat opschepperige gedoe,’ zou ze zeggen. ‘Die man houdt niet van mij, niet van dat nieuwe wijf van ’m, van niemand, die man houdt alleen van zichzelf.’

Hij parkeerde de auto twee straten verder en liep zo dicht mogelijk langs de huizen tot de hem twee bekende ramen, die hij vanuit het portiek aan de overkant gadesloeg.

Hij had gelijk gehad, er was niets veranderd. Zelfs naast de tv en boven het theemeubel brandden dezelfde lampjes. Aan een ervan hing nog steeds een klein pluchen hondje. Hij keek tegen Dories hoofd, dat boven de rood met grijze stoel, haar stoel, uitstak. Op de bank zat Liedeke, zijn dochter. Toen hij opzij schoof om haar wat beter te bekijken, stond ze op en ging de kamer uit.

Op de tv was een revue, een show die paste bij de doffe geluiden die achter hem in het portiek klonken.

Liedeke kwam de kamer in met een borstel in haar hand. Hij keek naar haar en voelde zich duizelig worden, stak de straat over, keek hoe ze van opzij het haar van haar moeder borstelde en liep terug naar de auto met benen die op matrassen leken te lopen.

Oud word ik, oud, dacht ie. Een ingedutte zak met twintig pakken, tachtig dassen en een lege pop. Hij spuwde tussen zijn voeten en lachte. Idioot dat ie was, Liedeke had borsten gekregen en hij had er pijn om.

Tonia lag in bed, onder haar hoofd een handdoek. Op haar gezicht lag een masker van witte pap. Alleen haar ogen, neusgaten en lippen waren onbedekt.

‘Je ziet bleek,’ zei ze toonloos om het masker in vorm te houden.

Marius ging op bed zitten. ‘Jij ook,’ zei hij.

‘Nou ja,’ zei ze.

Hij trok zijn overhemd uit, ging staan en kleedde zich verder uit, wetend dat ze naar hem keek. ‘Ik zie er nog prima uit,’ zei hij en bolde zijn borst door diep adem te halen.

‘Mmm,’ antwoordde ze bevestigend.

Hij kroop in bed. ‘Je pyjama,’ zei ze.

In de Sahara had ie naakt geslapen. Hij keek naar haar profiel. Onder die troep lag ze oud te worden.

‘Moet nog in bad,’ zei ze berispend.

Marius schoot, betrapt, overeind, kneep zijn ogen samen en zei: ‘Weet je, ik ben in het vreemdelingenlegioen geweest.’

De pudding op haar kin trilde bij de poging niet te lachen. ‘Bent gek,’ zei ze.

Hij sprong uit bed, draaide zich razendsnel om, een hand bij zijn heup, de andere vooruit. ‘Zo deden we dat,’ zei hij terwijl hij achteruitliep. De voorste hand liet het denkbeeldige geweer even los en draaide het licht uit. Tonia slaakte boosaardige geluiden, vloekte, schreeuwde: ‘Aan… aan…’ en Marius glimlachte, spreidde zijn benen en imiteerde, ongevoelig voor haar aanzwellende gejammer, een machinegeweer dat ie op haar leegschoot.

Jezus in de uitverkoop

Kerstmis 1958. Ik had griep gehad, maar omdat ik de oudste was en omdat het bij Kerstmis hoorde, mocht ik ’s avonds, na het eten, gaan biechten.

De zijbanken zaten vol zondaars. Je moest aansluiten en elke keer als er iemand de biechtstoel verliet, schoof je een plaatsje op tot je op de eenpersoons fluwelen stoeltjes knielde en je bijna aan de beurt was. Op dat ogenblik kreeg ik altijd buikpijn.

Een groet fluisterend, betrad ik het hokje en tuurde door het betraliede raampje naar de schim erachter, die op mijn zonden af en toe terugfluisterde: ‘Foei,’ of: ‘Sterk zijn.’ Tot slot zei die: ‘Bid de oefening van berouw.’ En ik bad en raakte, zoals altijd, de zinnen kwijt en ging verder van mummummummel. Hij verstond het toch niet, omdat ie bezig was de Latijnse vergiffenis voor mij aan te vragen. ‘Bid drie Onzevaders en twee Weesgegroetjes.’ Ik bedankte, ging de biechtstoel uit en liep naar voren, waar ik mij in gewaande eenzaamheid overgaf aan de macht van de eeuwig brandende godslamp. Daar zat God. Ook in het kluisje, het tabernakel. Opwindend. Kwam ie er maar eens uit. Intens bad ik de boete, zo traag mogelijk, omdat dat een kwelling was en een kwelling betekende een offertje en door een offertje kwam je hoger in de hemel. De koster sloop over een zacht tapijt en stak wat kaarsen aan bij Maria. Iedere kaars kostte een kwartje.

Bijna huppelend verliet ik de kerk en stopte een restje zakgeld in de pot voor de armen. Op straat huppelde ik verder, floot van plezier en kwam thuis met pijn in m’n zij. De kerstboom, lekker fris, een beetje vochtig, werd net uit de tuin gehaald. Elk jaar was ie een beetje groter tot ie precies tussen vloer en plafond paste, en dit jaar moest er een stukje af omdat anders die vol met belletjes hangende piek er niet op ging. Tevreden keken mijn broertje, zusje en ik hoe onze vader de ballen hing. Stil en verrast keken we naar de ballen en andere figuurtjes, die weer mooier van kleur waren dan vorig jaar. Onze moeder liep rond met koffie en chocola en gaf af en toe een aanwijzing. ‘Zeg pa, zou je die bal niet wat meer naar rechts hangen?’ ‘Nee, niet die, die rooie daar.’ Eraan komen deed ze niet. Als de boom klaar was, mocht zij met de stal beginnen. Ze nam een vel vetvrij papier, zo’n vel waar ze een week later hete oliebollen op liet uitdruipen, en maakte er een prop van. We lachten. ‘Nou rustig, anders gaan jullie naar bed.’ We bleven rustig, anders mochten we niet mee naar de nachtmis. De prop werd opengevouwen en er ontstond een machtig rotslandschap. Voor de rotsen kwam groen namaakmos, dat elk jaar korreliger werd. De kribbe ging eerst op de grond, dan kwamen de os en de ezel, Maria en Jozef en de herders met hun schaapjes. Ook de drie koningen werden ver in een hoek neergezet, anders moesten ze, hoe jammer, in de doos blijven tot 6 januari. Mooie stal. Voorin een pitje dat ik overdag stiekem aandeed en dan weer uitblies, omdat ik dan m’n vinger in de was kon steken, waardoor een prachtige blaar ontstond om aan te kneden en zachtjes te bijten. Een hele mooie stal, maar die van oma was nog mooier. Die had een echt houten huisje met stalraampjes, waarachter rood papier zat. Het stro in de stal had al eens in brand gestaan en werd toen, met net gezette thee, geblust. De schaapjes hadden nog een geblakerde buik.

We dronken nog een kop chocola, maar mochten niet meer eten. Als je wel at, mocht je niet ter communie en dan viel je als zondig op, want bank na bank gleed devoot naar de communiebank. Maar zo’n lekker kerstkransje was een te grote verleiding en ik pikte er stiekem een, at het op de wc op, stak m’n vinger in m’n keel en kotste het weer uit. Een reine maag, een rein geweten en straks, met Jezus’ lichaam, een reine ziel.

Om een uur of elf kregen we onze zondagse, voor de kerst vaak nieuwe, kleren aan en wachtten tot de klokken zouden gaan slaan. Onze vader ging naar bed. Hij was gereformeerd. Een heiden dus, volgens mijn oma, voor wie je moest bidden. Oma had bij mijn geboorte gedreigd mijn hoofd eraf te snijden als ik niet katholiek gedoopt werd. Hetzelfde lot zou later mijn broertje en zusje wachten als haar wil niet geschiedde. Ze was een vrome vrouw. Ze bad vast voor onze vader, niet wetend dat hij zelf op zijn manier bad. Voor hij ging slapen, knielde hij altijd voor een stoel, riep de hond: ‘Porky, Porky’, en als de hond gearriveerd was, liet hij een wind.

Na de eerste klokslagen trokken we onze jassen aan en gingen op weg. De nacht leek warm. Er liepen veel mensen, de lichten in de huizen brandden, de feestverlichting op straat was nog aan en ik voelde me opgelaten. Ik was een edel kind met aan weerszijden een grote bleke engelbewaarder, die me voor alle slechts behoedde. ‘Dag,’ zei ik wel eens vanbinnen en raakte ze even aan. Ze waren erg dichtbij zo vlak na het biechten.

De priesters, de kerk, alles was prachtig versierd. Het koor van huisvaders leidde in en we zongen zo hard mogelijk mee. Er is een kindeke geboren op aard… Ogen werden vochtig en zoals altijd viel er iemand flauw. De moeilijke liederen zong het koor alleen. Het orgel klonk zo hard dat m’n lijf er slap van werd. Het hout van de bank trilde onder m’n billen. Ik dacht aan m’n goddeloze vriendjes en vriendinnetjes in de straat en werd verdrietig voor ze, want het orgel was zó mooi, dat Jezus wel móést bestaan. De mensen waren ernstiger dan op een gewone zondag. Bij de consecratie was de kerk doodstil en na de laatste gongslag merkte je hoe vol het was. Dan barstte een gigantische hoestbui los.

We gingen naar huis, vergezeld door opa, oma en enkele ongetrouwde tantes. Ze hingen aan elkaars armen. Je kon zien dat de vrouwen familie van elkaar waren: ze waggelden met dezelfde zwaai.

Onze vader, de heiden, kwam uit bed en we gingen aan tafel. Een prima ontbijt, met kerststol vol spijs, en mandarijntjes. Voor wie meer wou, stond er nog een kist vol onder de boom. Een elk-jaarcadeau van opa. We feliciteerden onze vader met het kerstfeest, staken de lampjes in de boom aan door dat ene losse weer vast te draaien en brandden het pitje in de kerststal. Tante Miep was weg van de beeldjes, ze draaide ze rond in haar handen. ‘Het weegt haast niks,’ zei ze.

‘Nee,’ zei onze vader. ‘Dat maken ze van papier-maché.’

‘Mooier dan gips,’ vond ze.

Een maand later kocht ze in de uitverkoop zo’n zelfde stel en vond het nog mooier omdat het nu de helft minder kostte. ‘Voor de volgende kerst,’ zei ze. ‘Een koopie.’

Sancta Maria

We wisten dat Bep niet wijs was, maar ’t had altijd onschuldig geleken. Ze gaf soms vreemde antwoorden of kon ’n beetje voor zich uit zitten lachen. Daarbij keek ze met een gelukkige uitdrukking op haar gezicht die m’n vader achterlijk noemde. Samen met haar jongere zuster Gerda bewoonde ze het oude bovenhuis in de arbeidersstraat waar ze geboren was. Gerda werkte op ’n atelier waar ze de hele dag knopen aanzette en Bep hielp ’s morgens bij de oude heer Mulleman, die een winkeltje in dierenvoer en hengelsportartikelen dreef. ‘Levend aas steeds voorradig’, stond er op de etalageruit geschilderd. Verder hield ze het huis schoon, poetste iedere vrijdagmiddag de traproeden en het koper aan de buitendeur, kookte het avondeten, deed de boodschappen, en voor de zondag bakte ze een grote taart voor alle broers en zusters die haar met hun kroost een bezoek brachten. Op die geheiligde dag droeg ze een jurk en kousen, in plaats van de gebloemde jasschorten en sokken waar ze zich door de week mee kleedde.

Nu en dan nam ze me ’s zaterdagsmiddags mee naar de Hema en dan stond ze erop dat ik ijsjes at en de duurste jurk uitzocht of een lange broek, een kledingstuk dat ik van m’n ouders nooit zou mogen hebben omdat ze het te ordinair zouden vinden.

’s Avonds bakte ze wentelteefjes voor me en daarna gingen we aan het raam zitten kijken naar de tram en de buren, die ze allemaal kende en vriendelijk toeknikte terwijl ze hun naam prevelde.

Om negen uur ging Bep naar bed en hoewel het maar zelden voorkwam dat ik bij haar bleef slapen, was de gewoonte ontstaan dat ik haar voor het slapengaan knuffelde. Ze zat dan glunderend rechtop in bed te wachten tot ik als ’n hond over haar heen kroop en haar tientallen kusjes gaf over haar hele gezicht en hals, alsmaar ‘Dank je Beppie’ zeggend. Ze gaf geen zoen terug, lag zachtjes te lachen en als ik voelde dat ze helemaal slap werd onder me, stond ik op en kroop in het logeerbed.

Gerda was ’s avonds nooit thuis. Op zaterdagavond was ze op de soos, een club van katholieke werkende jongeren, die in een klein zaaltje van het parochiehuis tot twaalf uur voor weinig geld konden drinken en dansen onder het toeziend oog van een sociaal werker. Over het vrijen dat ze er in de wc’s deed, bracht ze me, als ze ’n goede bui had, de volgende ochtend verslag uit terwijl we naar de kerk liepen.

Na Gerda’s huwelijk ging het plotseling met Bep achteruit. Ze bakte geen taarten meer en liep ook op zondag in haar schort.

‘Misschien is ’t de winter,’ zei m’n moeder. ‘Bep lag vroeger altijd met hoofdpijn als er sneeuw lag.’

Op een avond, het was eind januari, belde Beps benedenbuurman, meneer Veldjes, aan. Ik hoorde ’m met m’n moeder in de gang smoezen en even later kwam ze met een bleek en ernstig gezicht de kamer in. ‘Anton,’ fluisterde ze, ‘kun je even met meneer Veldjes mee?’

‘Wat is er dan?’ vroeg m’n vader verstoord, maar toen ie haar gezicht zag en haar wenkende vinger, volgde hij haar naar de gang en even later zag ik ’m met Beps buurman wegfietsen.

M’n moeder lag in bed toen ie terugkwam. Ik sloop naar hun slaapkamer, wat ik wel vaker deed om te horen hoe ze ruzie hadden en weer tegen mekaar zeiden: ‘Zo gaat ’t niet langer’, en hoorde m’n moeder huilen.

‘Je kan er niks meer aan doen,’ zei m’n vader. ‘Wat er gedaan kon worden, is gedaan. Ik heb dokter De Beer gebeld en die is zelf komen kijken. “Dat wordt spoedopname,” zei die, en toen heeft ie Sancta Maria gebeld en een ambulance laten komen.’

‘Had dan gevraagd of ik even kwam,’ zei m’n moeder.

‘Voor wat,’ zei hij. ‘Mens, je had ’r moeten zien kijken, d’r ogen rolden toen ik binnenkwam, pas toen De Beer kwam werd ze rustig, de schimmel stond op ’t brood, ze had de hele week niet gegeten, de piet lag op z’n rug, de hele kamer onder het bestek, de kachel uit.’

‘Ontzettend,’ snikte m’n moeder. ‘Arme Bep, ja, ze had toen ze twintig was al ’n hele uitzet met bestek en zo. Klaar om te trouwen.’

‘Lakens lagen er ook,’ zei m’n vader opgewonden. ‘Wat er allemaal niet lág,’ lachte hij wrang. ‘Ik was altijd al bang dat ze niet helemaal bij was, maar dit is krankzinnig. Ze had tegen Mulleman, want daar ben ik ook nog even langs geweest, gezegd dat ze op vakantie naar een vriendin in een dovenhuis in Lunteren ging. En ondertussen doet ze thuis de deuren op slot en de gordijnen dicht, haalt de hele boel overhoop en gaat zitten doodhongeren.’

‘Waarom waarom?’ smeekte m’n moeder.

Ze zwegen ’n poosje, begonnen te fluisteren. ‘’t Is jouw zuster,’ hoorde ik ’m zeggen en machteloos door zulke onzin begon ze te jammeren.

’n Paar maanden later mocht ik mee op bezoek omdat ze naar me gevraagd had. Ze zat wijdbeens, met haar handen in haar schoot, op de laatste van een rij tegen de muur geplaatste stoelen in een hoge witte kamer die aan de tuin lag. Haar gezicht was gezwollen van de medicijnen en had ’n vreemde, vale kleur. Ze gaf geen blijk van herkenning, gaf geen antwoord op m’n moeders vragen, knikte eenmaal toen m’n vader zei dat de tuin mooi was, en lachte onverwacht en kort: ‘Gek gek’, toen ze buiten ’n krom gebogen vrouwtje met grote, verende passen zag lopen.

‘Ik moet komen,’ zei ze, toen niemand meer wist wat ie moest zeggen.

‘’t Mag nog ’n kwartier,’ zei m’n vader, op z’n horloge kijkend.

‘Ze roepen,’ zei ze.

‘Wie dan, Bep?’ vroeg m’n moeder, met ’n raar trillertje in haar stem.

‘Dat weet je toch,’ zei ze minachtend en stond met een diepe zucht op.

Bij de deur bleef ze stilstaan en draaide zich om.

‘Mooi ben jij,’ zei ze traag terwijl ze me door haar bril zo vreemd en afwezig aankeek dat ik naast me keek om te zien of ze m’n moeder bedoelde.

‘Dat mooie moet nog komen, Bep,’ zei m’n vader op vrolijke toon. ‘Ze is veel te mager omdat ze uit ’r krachten groeit.’

Ze bewoog haar hand omhoog alsof er iets zwaars aan hing, deed haar bril af en zei: ‘Nou kan ik goed zien, nee, ze is niet mooi.’

Zonder een groet sjokte ze de gang in.

‘Ze kan beter dood wezen,’ hoorde ik m’n vader zeggen.

‘Beppie,’ riep ik, ‘tante Beppie’, maar ze keek niet om en haar rug was ’t laatste wat ik zag, heel even, omdat m’n moeder haar arm om me heen legde, m’n hoofd tegen zich aan klemde en met grote haast naar de uitgang liep.

De stok van boven

Nellie was kleiner en veel dikker dan ik. Dat kleiner schreef tante Stien, haar moeder, toe aan het feit dat ze een halfjaar jonger was en dat dikke was niet dik maar mollig, wat betekende dat ze de gezelligheidstrek van haar vaderskant bezat. Ik was veel te mager, vond ze. Die enge, uitstekende botten bij m’n hals, zo’n kind als ik moest toch altijd een hooggesloten jurk dragen. Geen gezicht. En dan die spillebenen: ‘Er hangen twee draadjes aan je rok.’ Dat Kees, haar zoon, een uit zijn krachten gegroeide slungel was, kon haar al evenmin kwetsen, want Kees was een puber en dan zag je dat wel vaker bij jongens.

Ze woonden boven ons. Als we beneden stil waren, konden we ze horen praten en lopen. Vooral de stappen die tante Stien maakte. Ze was geboren met een vergroeide wervel kolom, waardoor haar achterwerk ver naar achter stak. Haar lichaam leek niet alleen op dat van een eend, haar manier van lopen was net zo, op die kolossale voeten waarmee ze slechts in een speciale gemaksschoenenwinkel terechtkon.

Last van dit lichamelijk gebrek had ze echter niet, zelfs niet wanneer ze aan het rennen sloeg. Vaak hoorden we haar met een stok achter een gillende Kees aan lopen. Als het gebonk van de achtervolging ophield maar het gillen niet, zei m’n vader: ‘Is ze nou helemaal’, en ging naar boven om de stok af te pakken. Meestal volgde een snikbui waardoorheen zijn zware stem klonk. De stok nam ie nooit mee. Ze zou toch weer voor een nieuwe zorgen om mee te jagen of op de vloer te stampen wanneer ze vond dat ik ‘Hound Dog’ of ‘Crazy Love’ te hard draaide.

Ondanks onze verschillen speelden Nellie en ik vaak met elkaar. Op het blikken fornuisje kookte ze een in stukjes gesneden aardappel in een vijfcentimeterpannetje, bakte plakkerige pannenkoekjes van water en bloem, terwijl ik aan tafel, gedekt met een schoteltje op een servet, op haar bediening wachtte. Als we niet kookten, speelden we buiten in een tent, waarbij zij een kind moest zijn, of was ik Elvis en zij een wijf dat mij verleidde. Elke haar toebedachte rol was die van een vrouw. Niet omdat ik liever als jongen geboren was, maar omdat zij al vet op haar borsten had. Iets waar ik voor mijn gevoel nog jaren op moest wachten.

Kees was op de lagere school tweemaal blijven zitten, ging na de vijfde naar de lts, bleef daar in de eerste weer zitten en belandde vervolgens als leerling-verkoper bij de Spar.

Op een middag waarop alle kruideniers gesloten zijn, betrapte Kees ons tijdens zo’n omhelzing. De gitaar waarop ik de drie akkoorden kon spelen die me zo mooi begeleid hadden tijdens het zingen van ‘Diana’, hing nog om m’n nek. Nellie roetste geschrokken met haar bovenlichaam langs de snaren. ‘O, het is Kees maar,’ zei ze opgelucht.

‘Zo zo,’ grijnsde Kees, ‘de meisjes zijn aan ’t spelen.’

Hij ging naast zijn zusje zitten, op haar bed met de Bruine Beer-sprei, en trok haar naar zich toe. Ik sloeg heel stoer m’n drie akkoorden achter elkaar aan. En nog eens.

Kees ging zijn kamertje in, het kleinste van het huis. Aan de muren hingen De Lach-foto’s over het behang dat ik tijdens een nacht logeren met krijt bekladderd had omdat ik dat veel mooier vond. Tante Stien strafte me hier de volgende ochtend voor met haar harde handen, die, net als haar voeten, veel te groot waren.

‘Kees gaat iets heel leuks doen,’ fluisterde Nellie en giechelde.

Even later zwaaide de deur open en stapte Kees de kamer in met een ontbloot, ribbig bovenlijf en verder gehuld in een witte maillot.

Ik voelde een golf van schaamte, misselijkheid en spanning in me opkomen. Alsof ik uit bad kwam en op een rubber matje, rillend met een jeukende huid, me afdroogde.

Hij danste op zijn houterige benen en zijn zusje zat aan één stuk te giechelen van plezier. ‘Gaan we nou neuken?’ vroeg ze en trok alvast haar schoenen uit.

‘Jij ook,’ zeiden ze en Kees beloofde dat ie een element op m’n gitaar zou bouwen zodat het een elektrische werd.

We gingen op de grond liggen, ik half overeind onder de wasbak. Kees trok z’n maillot naar beneden en van een voet af, zodat ie als een hoopje was om de andere voet bleef hangen. Nellie was zo vlezig, op haar trut zaten blonde donsjes, terwijl het vlees in mijn bekken als een kuil hing. Toen Kees op me lag en ik op zijn bepukkelde billen keek die zich plotseling als spierballen samentrokken, werd ik zo misselijk, dat ik uit alle macht onder hem vandaan kroop, in de haast tegen een pantoffel slaand die over het zeil wegvloog.

De lol was eraf. Kees keek me bang aan. ‘Niks tegen je moeder zeggen hoor… Anders krijg je geen element.’ Ik beloofde het.

De mislukte middag wist ik echter algauw om te toveren in de geslaagde ontmaagding, die ik Bennie van het volgende portiek vertelde.

En Bennie zei het tegen z’n moeder en z’n moeder dronk koffie met mijn moeder en dezelfde avond werd ik binnen haar keuken gelokt om af te drogen. Ik zei niets over het element en verzekerde haar dat Kees me aanrandde, toen ze dat woord in haar mond nam. Kees is die avond zo vreselijk geslagen en m’n vader deed of ie niks hoorde en plukte, als op alle vervelende avonden, aan de haartjes in z’n neus.

Hondje kontje

’s Middags zaten ze ieder achter een raam naar buiten te kijken. Dora’s gezicht was onaardig gegroefd en ze keek alsof ze alles wat ze zag afkeurde. Van Pijlen poetste regelmatig zijn brillenglazen of keek erdoor alsof ie droomde. Ze reageerden nauwelijks op wat er over straat ging. De enige die nog wel eens wat had op te merken over haren, kleren, of trams die vast een ongeluk hadden omdat het al langer dan zes minuten geleden was sinds de laatste voorbijkwam, was Dora.

Maar Van Pijlen zei niets terug, wat Dora weer reden gaf tot klagen. ‘Ouwe man,’ zei ze. ‘Je lijkt wel achterlijk.’ ‘Wordt het geen tijd voor een tehuis?’, of, en dat was het ergste: ‘Hondje kontje.’ Dan wou ie nog wel eens in haar richting kijken en zeggen dat ze haar mond moest houden. ‘Hondje kontje,’ zeiden de kinderen uit de straat als ie met Tippie buiten liep. Hij ging er altijd harder van lopen omdat ie niet wist wat ie terug moest zeggen en dan sleepte hij de hond, hijgend, een lang spoor plassend, achter zich aan. Tegen de brutaalsten, die ’m tot bij de deur durfden te volgen, stak ie z’n stok op en dan vlogen ze schaterend weg. Vaak als ie de trap op liep, hoorde hij de kinderen weer aan komen hollen, stoppen, giechelen, en dan belden ze en riepen ‘hondje kontje’ door de brievenbus.

‘Je wordt geroepen,’ zei Dora dan met een ernstig gezicht. Ondanks dat de kinderen haar het plagen vergemakkelijkten, haatte ze ze, maar wie haatte ze niet en waar had ze geen hekel aan? Het enige dat haar tevredenstelde, waren haar stoel en haar kast met geldtrommeltjes. Wat ze in de keuken of haar slaapkamer deed, wist Van Pijlen niet. Het kon ’m weinig schelen. Zijn slaapkamer lag weliswaar aan de straatkant zodat ie al vroeg van de tram wakker werd, maar het was de enige plaats waar ie haar niet tegenkwam.

Omdat de hond bulten had, aaide hij hem voorzichtig. Het beest had ze al ’n jaar of twee en dat ze de laatste tijd wat zwollen, verontrustte Van Pijlen niet zo. Hij keek naar de kroeg aan de overkant, waar zachte muziek vandaan kwam en waar, vermoedde hij, achterin een biljart stond, omdat het daar veel lichter was. Hij kende de gezichten van de mensen die er regelmatig kwamen, hij wist ook wanneer ze weer naar buiten zouden komen en wie er altijd dronken waren. Om een uur of twaalf legde Van Pijlen een patience en als de laatste rit voorbijscheurde, legde hij de kaarten weer op ’n stapeltje, sloot het gordijn en kroop in bed. Hij trok de hond aan z’n voorpootjes omhoog tot ie er de ouwe-koekjeslucht van rook en kneep z’n ogen dicht om te gaan slapen.

Dora schonk een kopje thee in terwijl ze met een vinger het koordje met Pickwick-merkje tegenhield.

Door, dacht ie, vannacht was je dood, wat een prachtige droom.

Hij had zichzelf tastend in het donker de trap op zien komen. Toen ie bijna boven was, hoorde hij haar zeggen: ‘Hondje kontje.’ ‘Waar ben je, Door?’ vroeg ie. ‘Waarom heb je ’t licht uitgedaan?’ Met z’n stok voelde hij langs de muren en hoorde hij hoe ze er voorzichtig voor opzijschoof in de richting van de wc. ‘Ophouwen, Door,’ zei hij en stak de stok vooruit, die kennelijk vlak naast haar kwam, want ze schrok, sprong opzij en lazerde de trap af. Terwijl ie haar had horen vallen, was ie de kamer in gegaan, had geld uit een van de trommeltjes gepakt en was bedaard en opgelucht naar beneden gegaan…

Hij glimlachte in de hitte die uit z’n kopje dampte, en keek naar haar.

Door, dacht ie, zoals je daar lag, met je armen en benen gespreid… Alles wat ik deed, was met m’n stok je rok omlaag trekken, waarna ik over je heen stapte om naar de kroeg te gaan. Hij stond op.

‘De hond mag niet binnen,’ zei ze bits.

‘Hij moet toch uit,’ zei Van Pijlen.

‘Hij moet in de keuken blijven,’ zei ze.

‘Heb jij ’m dan soms al uitgelaten?’ vroeg Van Pijlen verbaasd.

‘Dat hoeft niet meer, ze komen ’m ’n spuitje geven.’

‘Een wat?’ stamelde Van Pijlen.

‘Dat kan toch niet langer,’ legde ze schreeuwend uit. ‘Kijk es naar dat persje daar, dat zit onder de rotzooi die lekt uit de pukkels van die hond. Je weet al tijden dat ie iets van kanker heeft. Of niet soms?’

Van Pijlen voelde zich niet goed. Hij ging weer zitten en keek naar het gesloten café.

‘En stinken meneer,’ ze wees naar het kleedje, ‘ik kan dat ding wel weggooien, heb je d’raan geroken?’

Met een tondeuse schoor de dierenarts een gedeelte van Tippies achterpoot. ‘Hier dan maar,’ zei hij, hield de naald tegen het licht, spoot beroepsmatig maar in dit geval overbodig, de lucht eruit tot er een druppel kwam, greep de poot van de hond en prikte. De hond richtte z’n kop en jankte even. ‘Het vat holt weg,’ zei de arts. ‘Dat komt omdat ie oud is. Es even zien of ik ’n goede kan vinden.’ Hij bekeek de voorpoot, schudde zijn hoofd en vroeg: ‘Kan u ’m even helpen omdraaien, aan de andere kant stroomt ie misschien wat beter door. Aan deze kant lopen de vaten gewoon onder je vandaan, zag u ze gaan?’

‘Juist ja,’ zei de arts al scherend, ‘ik zie ’n mooie, nu is het zo gebeurd. Hij is trouwens toch al versuft door die eerste prik maar ja, ’t gaat wat langzamer als je niet gelijk in ’n vette ader terechtkomt.’

Hij spoot de naald leeg in het kale roze velletje. ‘Mooi, z’n ogen breken al,’ zei hij. ‘Zal ik ’m maar meenemen?’

Van Pijlen schudde zijn hoofd, knielde naast de mand en legde zijn handen op het beest.

Dora liet ’m uit. ‘Dag dokter,’ zei ze, ‘en bedankt.’ In de keuken legde ze haar hand op de schouder van Van Pijlen en trok ’m wat naar achter.

‘Je had ’m beter kunnen meegeven,’ zei ze vriendelijk, ‘want hier kan ie niet blijven liggen.’ Ze tilde de hond uit de mand, opende de vuilnisemmer en liet ’m erin glijden.

‘Nou, wat koffie en je komt er weer overheen,’ zei ze terwijl ze stond te malen.

Toen het potje vol was, liep ze met de filter naar de vuilnisemmer en wierp de prut er gewoontegetrouw in. ‘O jee,’ slaakte ze geschrokken, ‘dat kan niet. Zo wordt het een smeer boel. Hij zal in ’n plastic zak moeten.’

Ze trok het vuil geworden beest uit de emmer, constateerde boos dat het alsnog een plas gedaan had en legde het als een opgezet exemplaar op de grond.

‘Haal er even een voor me,’ zei ze. ‘Ze liggen in de kast naast de stofzuiger.’

Van Pijlen stond op. Hij liep de hal door naar zijn slaapkamer, stopte het pak kaarten in zijn zak, sloeg een sjaal om, pakte zijn stok en ging naar beneden.

Avondbrood in viereltjes

De aanleg van de douche en de keuken in wat eens de stal was, had nog geen week nadat z’n oma overleden was, plaatsgevonden. De koeien waren verkocht en in de hooimijt stond tegenwoordig de auto van oom Sjaak, die ’n klein eindje verderop woonde. Hij moest een maand platliggen met hernia en was bang dat de auto buiten zou roesten. Bij de verbouwing was het riekje boven water gekomen. Het riekje waarmee hij z’n opa altijd geholpen had het hooi te keren of de mest te scheppen. Zijn moeder wilde het nog weggooien maar hij had het bijtijds gevonden en tussen de rommel op de vliering gelegd. Opa’s grote riek was verdwenen. Z’n opa was na de begrafenis naar bed gegaan en niemand kon hem ertoe bewegen er nog uit te komen. Erbuiten was het te koud, vond ie. Een paar uur per dag zat hij overeind, midden in het tweepersoonsbed tegen twee kussens geleund, en keek óf voor zich uit naar de old finish kleerkast óf uit het raam waarvoor een rij verschoten plastic plantjes in schuimrubber aarde stond. Hij wachtte op zijn dood.

Z’n moeder bracht de oude man ’s avonds kleine beetjes geprakt voedsel, trok hem om de dag een schoon pyjamajasje aan, waste hem, controleerde de lakens die ze zuchtend verschoonde als er een spoortje ontlasting aan kleefde en praatte tegen hem, waarbij hij af en toe een krakend ja terug zei. Verder zag hij vrijwel niemand. Oom Sjaak en tante Anna leefden hun eigen leven twee huizen verder, rond tante Anna’s zwangere buik, en hij, het kleinkind, mocht slechts op zondag, als z’n vader erbij was, op bezoek, omdat ie alle keren dat ie alleen was gegaan, huilend het kamertje uit was gekomen.

Na de mis zaten ze dan op de twee stoelen tegenover het raam. Z’n vader rechts van ’m, het dichtst bij het hoofd van de oude, en hij op de stoel met het nylon smyrnakleedje dat de erin hangende pot bedekte waarvan hij desondanks de rand en een gedeelte van het oor voelde. Z’n vader verhaalde de preek met traagte en extra verzonnen goddelijkheden om iets langer te kunnen blijven. Onder het kruisbeeld en de ingelijste heiligenprenten lag z’n opa roerloos te luisteren. Stil lagen zelfs de oude handen waarvan de donkere aderen altijd platlagen alsof het bloed erin voorgoed stil was blijven staan.

Zoals op de meeste zomeravonden schoot z’n vader met de windbuks op de knijpers aan de waslijnen die boven het met krulpeterselie begroeide pad hingen. Hij bracht daar variatie in aan door dan weer zittend, dan weer staand, soms voor de helft als een sluiper achter het schuurtje verscholen, te schieten. In het huis zong z’n moeder terwijl ze het water voor de koffie opzette. Sinds ze een boiler hadden, riep hij dat het water daaruit naar ijzer smaakte. Ze riep terug dat ie rare dingen zei en eens had ze zelfs een steelpannetje vol getapt om hem te tonen dat ie onzin sprak.

Of ie wou of niet, z’n kop met tekening van het Vrijthof op een effen schoteltje met op de rand een snee krentenbrood werd voor hem neergezet. Terwijl hij die snel naar binnen werkte, sneed ze in de keuken een plak in viereltjes voor z’n opa. Toen ze met het bordje in de hand de gang in ging, riep ie dat ie even naar oom Sjaak ging.

Bij het hek draaide hij zich om en zag haar in de deur staan met het bordje, waarop de stukjes brood onaangeroerd lagen. Ze keek naar z’n vader, die weer eens tevergeefs mikte op een konijn dat aan het eind van het veld bieten vrat. Haar mond stond open om wat te zeggen, maar ze wachtte tot het kogeltje halverwege als een druppel gevallen zou zijn.

Hij rende weg. Hij had het begrepen, z’n opa was gestorven. Het riekje moest ook maar weg, hij zou het begraven. Even zag hij nog scherp het silhouet van de bosrand, maar al snel liep het over in het rood van de lage zon, dat pijn deed aan zijn ogen vanwege de tranen die hij voelde komen.

Kassian Tarzan

Lilian Petèl en haar broers en zusters waren heel verschillend. De een was donker van huid en had kroeshaar, de ander blank met sluik haar. Lilian was blank mét kroeshaar, dat ze ’s zaterdagsmiddags na het wassen trachtte te ontkrullen door het strak om rollers te draaien.

Haar Surinaamse vader die, sinds ie van haar Indische moeder gescheiden was, op de hoek van de straat stond te wachten tot een van z’n kinderen naar buiten kwam om ’n praatje met hem te maken, was ’n lieve, dikke man, die iedere passerende buurtbewoner vriendelijk toelachte.

‘Daar staat ie weer,’ zei m’n vader terwijl ie achter de vitrage z’n auto in de gaten hield, omdat een aantal kinderen op de stoep ernaast aan ’t spelen was. Als ie dacht dat er een de auto ook maar aanraakte, schoof ie de vitrage opzij, tikte tegen de ruit, bewoog venijnig z’n hand met uitgestoken vinger heen en weer en zei: ‘Puhpuhpuhpuhpuh.’

‘Toch zielig,’ zei m’n moeder, zachtjes, omdat ik aan de tafel met m’n huiswerk bezig was. ‘De kinderen zijn er de dupe van.’

Hij trok er alleen maar z’n schouders van op en mopperde op de bruinen, de blauwen. Ze moesten bij mekaar gestopt worden in kampen of, liefst, teruggestuurd.

‘En dat vrouwtje gaat om zes uur al op om te werken,’ fluisterde ze meewarig. ‘In de fabriek. Zielig hoor.’

Meer zei ze niet. Ze had al lang afgeleerd tegen te sputteren, omdat ie dan ogenblikkelijk met de idiootste bewijzen voor de dag kwam, die z’n broer ’m had aangepraat. ‘Want Gerard, díé moet ’t weten, díé heeft daar vijftien jaar gezeten!’

Ze zou ’m dan ook nooit verklappen dat ik wel eens bij de Petèls kwam. Omdat mijn bezoeken echter nimmer tot een tegenbezoek na zes uur ’s avonds mochten leiden, uit angst voor mijn haatdragende vader, maakte ik de Petèls wijs dat ie een vreselijke man was die mij niets toestond en in zijn huis geen enkele vreemde duldde. In Lilian en haar zusje zou hij niet zo’n gevaar voor me zien, maar hij wist dat ze drie broers had. Dat de oudste verloofd was met de dochter van de sigarenboer zou niets afdoen aan zijn achterdocht en dat de jongste twee op de grote vaart zaten, was nog erger, omdat die soms maanden verlof hadden, waarin ze volgens hem niet anders deden dan blanke vrouwen bedriegen.

Met een gevoel van opwinding bracht ik de verboden uren door in de huiskamer van de Petèls, waar ’n allegaartje stond aan meubelen, wajangpoppen, houten koppen en maskers, foto’s uit Indië, en een grote vaas met gekleurde rijstpluimen. De verf was gebladderd, het kleed versleten, de vitrage vergeeld, je kon er zitten zoals je wou, iedereen was welkom, de hele dag stond de pick-up aan, met platen van Chuck Berry en The Ventures, die Peter en Ferry uit Amerika meenamen. ’s Middags, als mevrouw Petèl thuis was, kwamen er de heerlijkste geuren uit de keuken, en soms volgde er ’n bordje eten waarin het luttel likje eigengevijzelde sambal uit de donkergrijze prehistorisch uitziende schaal me deed tranen van pedis, terwijl de Petèls nota bene er nog ’n halve eetlepel van op hun bord schepten en die lepel aflikten alsof het pudding was.

Tarzan werd ie genoemd, omdat ie sterk was en de zitting van z’n motor met een plastic luipaardvelletje had bekleed.

De eerste keer dat ik ’m zag, was tevens de eerste keer dat ik in het Zuiderparkpaviljoen was, waar ’s zondagsmiddags achter gesloten gordijnen gedanst werd door allemaal Indische jongens en meisjes.

‘Tjoktjok,’ zei hij tegen Joyce, Lilians oudere zusje. Ze keek me vrolijk aan en begon te schateren. Meestal zat ze te kniezen of liet zich helemaal niet zien. Lilian vertelde wel eens, en dat ging dan heel omzichtig, dat Joyce in de macht was van haar verloofde. Soms werd ze ’s nachts gillend wakker en zei dat ie haar te lijf was gegaan. Dan zat ze onder de blauwe plekken en hier en daar was haar vel door nagels opengehaald.

Verlegen ging ik zitten en schudde m’n haar over m’n wangen om de kleur te verbergen. Toen de Tielman Brothers het podium op kwamen, ging Tarzan voor me staan. ‘Dansen?’ vroeg ie. Ik knikte en liep, nog heviger kleurend, achter ’m aan. Hij danste als de anderen: schuivende pasjes, schuddende schouders, lenig, hoewel ie z’n romp bijna niet bewoog. Bij ’n langzaam nummer legde hij z’n armen om me heen en duwde me voorzichtig tegen zich aan. Hij vertelde dat ie van Ambon kwam en dat z’n moeder terugging als spijtoptante. Het weinige dat ie verder zei, verstond ik nauwelijks, en dat was niet omdat ie slecht Nederlands sprak of omdat de muziek zo hard was.

‘Half Den Haag wacht op ’n huis en die ploppers…’ zuchtte m’n vader en knikte, ‘dat is nou al de derde in de straat. Wat een achterbuurt.’

Aan de overkant zag ik ’n klein Indisch vrouwtje. Ik rook aan m’n oksel. Tarzan. Door z’n gezicht met gigantische kuif, z’n adem die op de grens van vies-naar-lekker naar knoflook rook, maar vooral door de lucht die onder z’n jasje vandaan kwam, was ik die middag in het paviljoen in ’n roes geraakt die ik weken erna thuis bij mezelf weer wist op te roepen door met gesloten ogen diep m’n neus op te halen bij m’n eigen oksels. Hij deed me de groeten via Lilian. Ze zei dat ie me weer wou zien. De eerstvolgende zondag dat ’t goed weer was, omdat m’n vader zich dan op het voetbalveld bevond, zou ik weer meegaan naar het paviljoen. Maar twee zondagen achter elkaar regende het en voor de derde zondag daar was, reed ie met z’n motor op het kruispunt van de Loosduinseweg tegen lijn elf. M’n oma, die in een zijstraatje overdag aan het raam zat en via het spionnetje op dit kruispunt keek, was direct naar buiten gegaan om te kijken: ‘Ik dacht: Die jongen leeft nog want ik zag z’n voet heen en weer gaan. Was natuurlijk de stuip. Alleen de motor, die liep nog.’

Aan de overkant zag ik intussen het vrouwtje, zonder op te kijken, langs Lilians vader lopen. Ze had ’n jas aan die veel te warm was voor het jaargetij en bovendien veel te groot. De zoom hing halverwege haar kuiten en alleen haar vingers, geklemd om de hengsels van een nieuwe, witte boodschappentas, staken uit haar mouw.

Tigertits Rosie

Met de zwabber veegde m’n moeder een naaktboekje onder m’n bed vandaan. Huilbuien konden haar er niet van weerhouden me van de gemeente-hbs te halen om me vervolgens naar een gerenommeerde nonnenschool te sturen. De angst voor kuise, ruitengerokte tutten en zuur kijkende mères bleek terecht, maar werd draaglijk omdat ik de eerste dag vriendschap sloot met Roos. Ze was me al opgevallen door haar blonde, getoupeerde bos haar, haar boezem die tot halverwege de bank stak, haar oranje korte rok waarop ze een strakke lila ceintuur droeg. Hoewel mijn eigen kleding van fatsoen op m’n huid jeukte, twijfelden de grauwe katholieke dochters. Scheef keken ze naar me, lieten hun ogen van m’n hoofd naar m’n voeten glijden en weer terug. Ik zag ze denken: wat een kroes, als dat permanent is, is ze erg ordinair.

Het laatste uur die eerste ochtend was tekenen. Uit de kast met materialen haalde ik rood, zwart, blauw en lichtbruin vetkrijt en tekende m’n geliefde onderwerp: ploppers met zwarte vetkuiven, rooie, half openstaande hemden en nauw toelopende spijkerbroeken.

Toen ik klaar was, ging ik rechtop zitten en bekeek m’n lieverdjes. ‘Oh,’ slaakte het meisje naast me, ‘wat een viezeriken.’

Achter me gingen ze staan, voor me draaiden ze zich om, anderen verlieten hun plaats en ze riepen getsie en jasses, hielden overdreven een hand voor hun ogen of knepen suggestief en achterlijk hun neus dicht.

Kwaad klopte het bloed in m’n wangen en de ergernis werd nog heviger toen m’n kleur werd uitgelegd als spijt en schaamte om wat ik gedaan had. ‘Het is nog geen tijd,’ riep de leraar. Maar hij kon niet hard genoeg roepen omdat ie naar buiten gekrulde lippen had en z’n tanden te ver naar voren stonden, waardoor ie ook nog met consumptie sprak. Ze luisterden niet naar ’m en stonden om me heen hun afgrijzen te uiten toen ik ineens Roos’ gezicht voor me zag. Ze boog zich voorover. ‘Jezus, wat een goeie gozers,’ zei ze, lachte naar me en keek me aan met ogen die van een opwaarts streepje voorzien waren omdat ze een beetje naar beneden stonden.

Na de pauzebel verlieten we als laatsten de klas. Voor ons liep de tekenleraar met een bespatte achterkant.

Er volgde een tijd van liegen om uit huis te komen. Buiten de straat draaide ik de rokband een slag naar binnen, om m’n rok korter te laten hangen, bewerkte m’n gezicht met Hemalippenstift en -wenkbrauwenpotlood, en ontclipte het ronde kammetje om m’n paardenstaart.

We ontmoetten elkaar gewoonlijk in de Passage. Van daar slenterden we door de binnenstad, gingen naar boven-deachttien-films of naar een van Roos’ vrijers, waar ik meestal als tweedehandsbezoek de platen draaide of in het donker trachtte te lezen.

Roos kende veel jongens, die ze, hoe verschillend ze ook waren, hartstochtelijk beminde. Guus met z’n stijf gezette been die van de steun trok, Johnny die met z’n moeder op het Indisch pensioen van z’n overleden vader teerde en Herman, een getrouwde buschauffeur die haar na school gratis meenam.

In het Herenstraatje kende ze een stel Surinamers die vrouwen pas acceptabel vonden wanneer hun tieten de dikte van twee op elkaar ertussen gehouden duimen overtroffen. Geen nood, Roos haalde minstens vier duimen en haar naam werd op de muur geschreven: Tigertits Rosie. Vlak voor Pinksteren ontmoette ze het mooiste wat ’r kon overkomen: de koning van de Boekhorststraat. Af en toe haar ogen dicht, luid fluisterend waarbij ze soms zuchtte, vertelde ze me over z’n ruigheid, motor, leren pak, laarzen met punten, hoe lief ie toch was en dat ie wist wie Blonde Dolly vermoord had. Een week later verried ze me, na me met weinig aandrang te hebben laten zweren het niet verder te vertellen, een geheim: de vrijdag erop zou ze van huis weglopen en op de Bierkade gaan wonen. Bij de koning.

Die vrijdagochtend hoefden de nonnen de handen niet krampachtiger te vouwen. Roos liep niet met haar deinende heupen door het middenpad naar de communiebank. Er was geen licht rumoer van voorzichtig spottend lachen en Roos kwam niet naast me zitten met een hostie in haar keel die ze herkauwde terwijl ze, zoals het hoorde, haar hoofd achter haar handen hield. Ze slikte ’m pas door nadat ze zachtjes maar voor mij hoorbaar op de omgeving, God inclusief, had zitten schelden.

De erop volgende dagen waren lang en saai. De tutten uit de klas ergerden me meer dan ooit, nu ik er niet meer met Roos om kon lachen. De eerste dag al waren ze nieuwsgierig. ‘Is Roos soms ziek?’ ‘En wat heeft ze dan?’ Thuis begon mijn iedere avond aanwezig zijn op te vallen. ‘Heb je tegenwoordig zoveel huiswerk?’ Of als ik binnen zat: ‘Sinds wanneer interesseer jij je voor sport op de tv?’ Tot m’n moeder merkte dat Roos niet meer kwam en ze mij, evenmin als ik haar, ook niet belde. ‘Roos ziek?’ vroeg ze terloops vanachter haar breiwerk.

‘Ik weet ’t niet,’ zei ik.

‘Dan mag je wel eens bellen,’ zei ze gebiedend.

Met een bevende vinger draaide ik haar nummer en antwoordde vrolijk haar moeder met de vraag of Roos ziek was. Er viel een stilte.

‘Weet jij er niet meer van af?’ vroeg ze. Ik schrok, slikte even, bedacht wat te zeggen en vroeg luchtig: ‘Waarvan, mevrouw?’

De reactie was niet snel genoeg geweest, nog geen halfuur later zat Roos’ vader op de stoel bij de kachel, die die dag brandde omdat m’n moeder het zelfs nog frisjes vond toen ze haar vest aanhad.

‘Ze is al acht dagen niet thuis geweest,’ zei hij somber.

Ik keek zo verbaasd mogelijk, wat moeilijk was omdat ie me alsmaar aankeek en m’n moeders reactie veel emotioneler klonk.

‘M’n vrouw is er overspannen van,’ zei hij.

‘Hè toch,’ zei m’n moeder.

‘Ja, ze huilt maar.’

‘En hebt u geen idee waar ze kan zijn?’

‘Nee,’ zei hij en keek me doordringend aan. ‘Ik dacht, misschien weet jij er wat van?’

‘Ik zou niet weten…’

‘Als dat zo was, had ze ’t me wel gezegd,’ zei m’n moeder. ‘Wat jammer nou,’ ging ze verder. ‘Als we niet naar ’n verjaardag hadden gemoeten, hadden we nog ’n kopje koffie kunnen drinken. Wou u soms koffie?’

Hij schudde z’n hoofd. ‘Ik wil u wel even brengen,’ zei hij. M’n moeder, blij met de aangeboden lift, liep snel naar de schuur om m’n vader te halen. Toen ze buiten gehoorsafstand was, vroeg hij nog eens weinig hoopvol: ‘Weet je zeker dat je niks weet?’

‘Nee,’ zei ik weer, maar moeilijker, en ging onnodig naar de wc.

Onderweg troostte m’n moeder hem met: ‘Die komt wel weer.’

‘Loopt niet in zeven sloten tegelijk.’

In de kamer, met de ooms en tantes al achter de advocaat en de boerenjongens, maakte ze er een prachtig, tragisch verhaal van. Vooral de ingestorte moeder en de kleine kinderen die het daardoor zo zwaar hadden, deden het heel goed. De familie begon te verzinnen over hoererij, slavinnenhandel en moord tot het me duizelde en ik hardop zei: ‘Ik weet waar ze is.’ Direct moest ik met m’n ouders mee naar huis om de vader te bellen. Aanvankelijk was ik me rot geschrokken omdat ik het gezegd had maar nu er niets meer aan te doen was, voelde ik me hopeloos, schaamde me zo erg dat ik mezelf begon te pijnigen door m’n nagels in m’n dijen te duwen. De vader kwam met twee inspecteurs. De Bierkade werd afgezet. Mijn vader nam snipperdagen op en zocht met Roos’ vader in diens auto de Haagse straten af. In het handschoenenkastje lag een uitvergroting van Roos’ lieve gezicht die ’s avonds, nu weer verkleind, in de krant werd gezet onder de kop ‘Vermist’.

Drie dagen later werd ze in Rotterdam gevonden doordat de koning in Den Haag naar de sigarenboer ging, waar toevallig een agent in burger hem herkende, aanhield, en fouilleerde. Uit z’n leren jasje kwam een brief van Roos.

Ze werd er gevonden met een Spanjaard zonder papieren, die direct het land uit werd gezet.

‘Net op tijd,’ zei ze vertrouwelijk, ‘anders was ik in Afrika geweest.’

Daarna werd ze weemoedig. ‘Die Spanjaard was zo’n schat. Hij kende geen woord Hollands, dus lagen we de hele dag in bed.’

Zijn bruine lijf had zo’n indruk op haar gemaakt dat ze haar maandelijkse zoutbad, om eventuele zwangerschappen te voorkomen, achterwege liet.

De wederzijdse ouders vonden elkaar zo aardig dat we ondanks de affaire samen met vakantie mochten. Misschien omdat het adres waar we naartoe gebracht werden, zo fatsoenlijk was. Tante Do en tante Anna, twee tantes van m’n vader die van hun spaargeld een huisje buiten Ede gekocht hadden en hun vrije tijd gaven aan het Leger des Heils.

De eerste avond zaten we netjes in de kamer, glaasje vruchtensap bij de tv. Na de epiloog werd er even gesproken over het bos, de tijd van de cantharellen en Ede, waar eens per uur een bus naartoe reed.

Dus gingen we de volgende dag naar het bos om cantharellen te zoeken. Dwars door het bos liep een hek waarachter een militair oefenterrein lag. We liepen erlangs tot we bij een poort kwamen waar een paar soldaten stonden die meteen begonnen te fluiten en roepen. Roos wenkte onze kant uit. Er werd gesmoesd en twee soldaten, een lange en een kleine, kwamen op ons af.

Roos liep met de lange voorop en ging na een meter of twintig al liggen.

Direct hield ook de kleine halt en trok me omlaag. Met z’n met zand en modder beplakte gezicht ademde hij in m’n neus en ogen terwijl hij aan z’n riem en gulp wroette. Hij zoende in m’n oor, praatte erin met een zachte g over wat voor lekker stuk ik was. ‘Ik ben ongesteld,’ loog ik.

Dat voorwendsel gebruikte ik vaker. Meestal om niet aan de gymnastieklessen mee te hoeven doen, zodat ik als een grote meid aan de kant op de bank slechts hoefde te kijken naar de anderen, die, met een stok in de hand, op de maat van de kale, pianospelende leraar hun stuitende bewegingen uitvoerden.

‘Geeft niet,’ zei de soldaat, die ondertussen zijn lul vrij had gekregen.

Hij was lelijk, had soep in z’n ogen, een kort, gerimpeld voorhoofd, de haren kwamen uit z’n neus en het ergste was dat ie stonk uit z’n mond en dat z’n tong er precies naar smaakte. Ik begon te jammeren dat ik bang was en naar huis wou. Ik wou niet schreeuwen omdat een paar meter verder de kont van de lange steeds sneller boven het gras wipte en ik Roos hoorde kreunen. Toen de kleine zag dat ik begon te huilen, staarde hij me verbaasd aan, rolde zich opzij en sloot met een gewend gebaar zijn broek.

Na enkele seconden de situatie overdacht te hebben draaide hij een shaggie, likte het vloeitje met zijn beslagen tong en keek me, terwijl ie naar vuur zocht, hooghartig aan. ‘Waarde loze griet,’ zei hij.

Daarna draaide hij zich om en keek naar de laatste stuipen van zijn vriend.

‘Die wel,’ zei hij kwaad.

In het volle café stond een halve kazerne voor ons op. Ze keken naar Roos’ tieten en Roos ging er vrolijk mee zitten terwijl ik, verlegen met het contrast van een centimeter schuimrubber in m’n beha tussen zoveel kerels, de stoel koos die tegen de muur stond. Voor me werden flesjes en glazen neergezet en naast me zette zich een neger die zich voorstelde als Ferry. ‘Riticola’ stond er op het flesje waaruit hij m’n glas vol schonk.

Ik proefde rum, een soort hoestdrankje.

Soldaten knepen hier en daar in Roos’ vlees terwijl op mijn dij Ferry’s donkere hand heen en weer schoof.

Aan de bar kocht ik een plaatselijk bierglas voor de collectie van m’n vader. Een collectie die thuis in de moderne kast zonder deur door een tl-buisje beschenen werd.

Tegen negen uur draaide het interieur van het café al om me heen. Slikken, rechtop zitten, me inspannen om naar Ferry’s verhaal te luisteren, ogen knipperen of juist de pupillen op een bepaald punt fixeren, baatte niet meer. M’n bloesje plakte, m’n haar kromp kroesend van het zweet dat erlangs liep, m’n maag voelde als een van twee kanten bebeukte boksbal.

Glimlachend, want ach dat ging nog wel, zei ik Roos dat ik vast naar de bushalte ging. Om halftien zou de bus gaan. Dat ik al eerder pips zag, zal de neger niet zijn opgevallen want hij stopte zijn half verstaanbare verhaal over z’n zusters pas toen ie zag dat ik wankelde.

Bij de kerk ging ik op de grond zitten.

‘Niet goed zo koud,’ zei Ferry bezorgd en aaide m’n hals tot het braaksel m’n mond in kolkte en ik het niet langer binnen kon houden.

‘Komt van de grond,’ zei hij en gaf me z’n zakdoek om m’n mond af te vegen. Ik staarde nog wat na in de muffe plas en herkende de smaak in m’n mond als dezelfde die ik die middag onvrijwillig in het bos had geproefd.

‘Niet kou vatten,’ zei Ferry en trok me overeind.

Kouwe avond in juli in die rotstad bij die sombere kerk. Roos was nergens te zien en de bus was allang weg. Bibberend stond ik voor Gods huis.

‘Ik bel even een taxi,’ zei Ferry geruststellend en snelde naar de overkant. Op de stoeprand gezeten, zag ik hoe hij achter het gordijn van een kroegje verdween. Als de taxi snel kwam, haalden we misschien de bus nog in, gaf ik mezelf hoop. Ik verlangde naar m’n bed.

Rechts van me naderde een politiebusje. Ik keek naar links om te zien of er wat gebeurd was, toen het plotseling voor me stopte. Twee agenten stapten haastig uit en grepen me zonder iets te zeggen aan m’n armen.

Ik werd naar de achterbank verwezen, waar een agent naast me kwam zitten.

De andere ging voorin naast de chauffeur. ‘Was je alleen?’ vroeg hij luid, zonder zich om te draaien.

‘Nee, ik moet eruit, er belt iemand voor ’n taxi. Ik…’

‘Kwam die even snel zeg… hahaha.’

M’n hoofd duizelde onder de vragen die ik niet durfde te stellen, aangezien ik me zwaar in de minderheid voelde tussen deze geüniformeerde heren, die brullend lachten om die opmerking.

Was er misschien iemand van de familie verdronken in het groene chloorzwembad op de Sportlaan? Lag er iemand in het ziekenhuis?

Zouden de tantes verbrand zijn? Of Roos, kon er iets met Roos zijn?

‘Waarom ben ik meegenomen?’ vroeg ik, toen het weer rustig was geworden in het busje, dat met een snelheid van minstens zeventig door de stad scheurde.

‘Jij woont hier niet,’ zei de agent naast me.

‘Nee,’ zei ik.

‘Kan ik zo horen. Komt uit het westen, Amsterdam of zo.’

‘Den Haag.’

‘Den Haag, ja.’

‘Er is toch niks gebeurd?’

‘Nou… niks…’

‘Doet of ‘r neus bloedt,’ zei de chauffeur, ‘schande.’

‘Ik zal ’t je zeggen,’ zei de agent naast hem. ‘Je bent in de Rode Lantaarn geweest, nietwaar?’

‘Ja,’ zei ik en dacht aan Roos.

‘Er was daar een soldaat,’ vervolgde de agent, ‘die…’

‘Een gentleman,’ zei de chauffeur.

‘Zeker,’ zei de agent, ‘een gentleman, die ons heeft opgebeld omdat jij je dronken op straat begaf.’

‘En wij hebben je opgepakt,’ zei de chauffeur. ‘Schande.’

‘Logeer je hier?’

Met tegenzin gaf ik het adres van de tantes. Opgepakt wegens dronkenschap. Ik moest er niet aan denken wat voor gezichten ze straks zouden trekken. Erg best kon ik er ook niet aan denken, omdat de agent naast me een arm om m’n schouders legde en met z’n hand onder m’n bloesje ging. Op het moment dat z’n vingers onder m’n beha kropen, schoof ik opzij zodat ze er weer uit schoten. Ik schoof verder, tot ik klem zat tegen de deur. Machteloos. Ik had zulke dunne dijen dat ie genoeg ruimte had om het belemmerende stukje kruiskatoen opzij te schuiven. Onhandig en haastig wroette hij met z’n vingers, krampachtig lichtte hij af en toe z’n kont iets van de bank. Pas toen de auto vaart minderde, trok hij z’n hand terug, rook er even aan en veegde hem af langs z’n dij.

Voor het huis stapten de voorste twee uit en belden aan. In de kamer werd het gordijn opzij gehouden en even later stonden de tantes op de stoep naar de agenten te luisteren. Af en toe keken ze griezelend naar de tot roddel aanleiding gevende auto. Er werd in gebarentaal duidelijk gemaakt dat ik uit moest stappen. ‘Eruit,’ zei de agent naast me en verliet het busje, de deur voor me openend.

Netjes en recht liep ik over het pad. Hier loop ik, dacht ik. Zie hoe recht en nuchter ik dat doe.

‘Naar boven,’ gilde tante Do hysterisch. Haar zuster behoedde me nog net voor een klap.

Toen ik in bed lag, hoorde ik ze beneden kletsen en koffie drinken. Ik was te moe om naar hun gesprek te luisteren. De toon waarop het gevoerd werd was denigrerend, temeer omdat zo nu en dan wanhopig de Here’s naam geroepen werd.

Even later schrok ik wakker van geschreeuw beneden aan de deur. Ik duwde het raam een stukje verder open en keek omlaag. In de deur stonden de tantes, ervoor stond Roos met een soldaat. Ze schreeuwden door elkaar. Toen de buurman in kamerjas vanuit zijn voortuintje vroeg of ie de dames soms kon helpen, knikte tante Do beminnelijk en deed een stap achteruit om Roos en de jongen binnen te laten.

‘Laat hij ’t maar es zeggen,’ hoorde ik tante Anna zeggen.

‘Eh eh,’ mompelde hij. ‘Ik wou zeggen dat eh Roos geen klein kind is, dus…’

‘Zolang ze nog geen eenentwintig is,’ begon tante Do niet onvriendelijk, maar haar stem sloeg al snel over. ‘Waar bemoei je je mee? Die slet… waar groeit dat voor op, waar moet dat heen, hè? Anna, zet ’m eruit.’

Vijf minuten later zwaaide de deur van m’n kamer open. Ik bleef liggen alsof ik sliep.

‘Huichelaar,’ zei tante Do en knipte het grote licht aan. ‘Eruit. Je moet mee,’ zei ze, ‘met de politie.’ Ze zocht de kamer af naar spullen die niet van haar waren en gooide ze op het onbeslapen bed van Roos.

In een wachtlokaal zat ik op een houten bank met een Panorama op schoot. Achter de balie stond een jonge, opgeknipte agent een krant te lezen.

Waar Roos verstopt was, wist ik niet. Misschien was het zitten hier een proef, moest die agent mij observeren omtrent de tekenen van mijn dronkenschap. ‘Heeft u een pen?’ vroeg ik daarom schijnheilig, ‘ik wou een puzzel invullen.’

Net toen ik ‘eelt’ invulde, ging er een deur open en werd m’n naam afgeroepen. Terwijl ik m’n haar wat naar achter veegde, liep ik het aangrenzende vertrek binnen. Achter een enorm bureau zat een klein heerschap met een dichtgeknoopt jasje. Hij zette zijn brilletje op en loerde naar me met half toegeknepen ogen.

‘Ga zitten,’ gebood hij met een hoge stem. Nog voor ik zat vroeg hij: ‘Leeftijd?’

‘Dertien,’ zei ik.

‘Wat? Dertien?’ Zijn ogen openden zich hierbij vol verbazing. ‘Vreselijk, besef je dat je nu al aan een strafblad begint?’

Na naam, adres, beroep vader en naam vriendin opgeschreven te hebben vroeg ie: ‘Hoeveel heb je gedronken?’

‘Niet zoveel,’ antwoordde ik.

‘Hoeveel, vraag ik.’

‘Drie misschien. Niet meer, want ik werd er ziek van.’

‘Drie wat?’

‘“Riticola” stond er op het flesje.’

‘Nooit van gehoord,’ zei hij en zette een vraagteken achter het woord.

Hij keek me nog eens aan en mompelde: ‘Bah, schandelijk.’

‘Ik zou u nog wat willen zeggen,’ zei ik beledigd. ‘De agent naast me in de wagen zat de hele tijd aan me.’

Hij vloog overeind. Met een vuist sloeg hij op het dossier. ‘Als je mijn dochter was,’ huilde hij als een castraat, ‘brak ik eigenhandig de benen onder je vandaan.’

Bij dezen werd de laster aan mijn strafblad toegevoegd.

Na anderhalf uur arriveerde Roos’ vader met mijn ouders in de wachtkamer. Ongelukkig, beschaamd om iets waar ik me nog steeds niet schuldig aan achtte, stond ik voor ze. Ze zwegen.

Roos werd binnengebracht. We keken elkaar aan en ik trok m’n schouders op. Dit veroorzaakte een onverwachte klap van m’n moeder en haar eerste woord: ‘Hoer.’

Tijdens de reis naar huis en zelfs in huis viel er verder geen woord. De volgende ochtend wekte m’n moeder me met een bord pap. ‘We doen of je ziek bent. Je zult een week in bed moeten blijven.’ Ze begon m’n koffer leeg te halen. ‘Kijk nou es, een glas voor je vader. Wat ben je toch lief voor ons,’ zei ze spottend. Toen de koffer leeg was, gooide ze m’n jurken en rokken bij elkaar en legde ze op bed.

‘Dit gooi ik subiet weg,’ zei ze, een doosje Rimmel tussen haar vingers houdend. ‘En daar,’ wees ze naar de hoop kleren, ‘daar haal je alle zomen uit en als ze nog te kort zijn, is de poetsmand groot genoeg.’

In de pap zat te weinig suiker. Ik keek naar de popsterren aan de muur. Ze vrolijkten me niet op. Zelfs de tekening met de ploppers niet. Het mooie leven met Roos en de vetkuiven was voorbij. Boven liep iemand heen en weer te dreunen. Voor in het huis raasde de stofzuiger. Daar gaat m’n moeder, dacht ik, stofzuigen kalmeert ’r.

Ik legde het kussen op m’n hoofd en klemde er m’n armen omheen.

De Breuk, eerste helft