Jodi Kantor

Barack en Michelle

Het openbare huwelijk van de Obama’s

Vertaald door Peter Diderich en Inge Kok

Uitgeverij Atlas
Amsterdam/Antwerpen

© 2012 Jodi Kantor

© 2012 Nederlandse vertaling: Peter Diderich en Inge Kok

Oorspronkelijke titel: The Obamas

Oorspronkelijke uitgave: Little, Brown, New York

Omslagontwerp: Zeno

Omslagillustratie: Hollandse Hoogte

NUR 320

E-BOOK ISBN 978 90 450 2023 5

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk 2011 met ISBN 978 90 450 4254 1

www.uitgeverijatlas.nl

Voor Hana Kantor
Mijn oma met haar ongeëvenaarde talent om te overleven

En voor Ron Lieber, mijn man

Inhoud

Inleiding

DEEL EEN: Gearriveerd

1. Discussies

2. This is not my beautiful house

3. Dames en heren, de president van de Verenigde Staten

4. De first lady die niet lunchte

5. Verkiezingsbeloften

DEEL TWEE: Strijd

6. De muren komen dichterbij

7. Zesentwintig uur in wonderland

8. Het grootste huwelijk ter wereld

9. De stolp binnen de glazen stolp

10. Malia vliegt er even uit

11. Gefeliciteerd, meneer de president

DEEL DRIE: Verandering

12. Haar winst

13. Zijn verlies

14. Alles wordt politiek

15. Een betere plek

16. Wat we hier kwamen doen

De Obama’s in beeld

Fotoverantwoording

Dankwoord

Enkele opmerkingen

Noten

Bibliografie

Register

Inleiding

Eind september 2009 zaten Barack en Michelle Obama op een middag samen in de gouden en ivoorkleurige pracht van het Oval Office, waar ze in een uiterst officiële ambiance spraken over een uiterst persoonlijke kwestie. Ik interviewde hen voor een artikel in The New York Times Magazine over hun huwelijk, en terwijl ze onder het toeziend oog van Gilbert Stuarts portret van George Washington in bij elkaar passende gestreepte stoelen zaten, hadden ze het over hun partnerschap.

De president was die dag analytisch, de first lady grappig en expressief. Maar het op het oog volmaakte stel dat negen maanden geleden tijdens de inauguratiebals over de dansvloer had gezweefd, worstelde er inwendig duidelijk nog steeds mee dat ze de president en de first lady waren. Wanneer Michelle Obama haar man aantrof achter het bureau van John F. Kennedy, dat vlak bij ons stond, zei ze volgens eigen zeggen nog steeds tegen hem: ‘Wat doe jij daar? Weg uit die stoel.’ Toen ik vroeg hoe je een gelijkwaardig huwelijk kon hebben wanneer een van beiden president was, stootte de first lady een scherp ‘hmmmpf’ uit, alsof het een opluchting voor haar was dat die vraag eindelijk eens werd gesteld, waarna ze haar man liet zwoegen op het antwoord. Hij moest drie keer ophouden en opnieuw beginnen. ‘Mijn staf maakt zich veel drukker over wat de first lady vindt dan over wat ik vind,’ zei hij ten slotte, voor ze hem te hulp kwam door te antwoorden dat hun privébesluiten op basis van gelijkwaardigheid werden genomen.

Even later deed de president de onaannemelijke bewering dat zijn vrouw op de een of andere manier moest worden afgeschermd van de politieke cultuur – ‘de dwaasheid van Washington’, noemde hij het. Maar toen zij benadrukte dat de politiek of het beleid haar absoluut niet interesseerde, nam hij haar verbaasd op en sprak hij haar voorzichtig tegen door te zeggen dat hij bij alle nationale beleidspunten afging op haar feeling voor de openbare mening.

Na de verschijning van het artikel kon ik de subtiele spanning die ik in dat vertrek had gevoeld maar niet van me afzetten. Die bestond deels tussen de Obama’s zelf. Maar wat echt wrong was de verhouding tussen het presidentiële stel en de wereld waarin ze zichzelf hadden gelanceerd. Ondanks de ontspannen indruk die ze samen in het openbaar maakten en ondanks de ongelooflijke ambitie waarvan ze blijk hadden gegeven bij hun streven naar het presidentschap, voelden de Obama’s zich niet helemaal op hun gemak met wat ze zich op de hals hadden gehaald.

Dat had toch ook niet anders gekund? Toen de aanloop naar de presidentsverkiezingen in 2007 begon, was de kandidaat, die door iedereen nog Barack werd genoemd, net twee jaar weg uit de Senaat van Illinois, terwijl zijn nog onbekende vrouw haar schoenen maat 42 uit het koopjesrek van Nordstrom haalde, het menu van de McDrive op haar duimpje kende en meldde dat ze er weinig voor voelde om in Washington te gaan wonen. In die tijd leken ze zo’n zeldzaam politiek stel dat in onze wereld woonde, niet in een universum van wachten voor optredens, briefingmappen en kruiperige campagneleiders. Ze zeiden dat ze niet zo waren als andere politici, bezwoeren ons dat ze in het Witte Huis zichzelf zouden blijven en dat ze de hoofdstad van het land zouden veranderen zonder er zelf door te worden veranderd.

Nu, na een carrière van kritiek op het establishment, behoorde Barack Obama tot het establishment. Hij had weinig ervaring met Washington, bestuursfuncties, economische zaken of de nationale veiligheid maar hij had een zeer uitgebreid programma, het land had grote problemen en die herfst begon zijn enthousiasme al te verflauwen. Hij was een eenzelvige figuur in een baan waarin niet alleen een geslaagd beleid maar ook emotionele betrokkenheid onontbeerlijk was voor succes. De Obama’s waren diep in het Witte Huis verdwenen; hun vrienden waren hun medewerkers geworden, hun kinderen waren beroemdheden en hun nieuwe hond kreeg brieven waarin om zijn officiële foto werd gevraagd. Zouden ze in 2012 nog hetzelfde stel zijn dat we tijdens de campagne van 2008 hadden leren kennen? Hoe zouden ze het hoofd bieden aan de moeilijkheden en mislukkingen die in de herfst van 2009 net zichtbaar begonnen te worden? Was het eigenlijk wel een pluspunt dat de Obama’s nieuw waren in de politiek?

Er speelde ook nog iets anders. De Obama’s discussieerden er al hun hele huwelijk over hoeveel verandering binnen het politieke systeem mogelijk was en of een leven in de openbaarheid leefbaar kon worden gemaakt. De first lady was de tobber die niet echt geloofde dat de overheid blijvende verandering kon bewerkstelligen en die bang was dat een leven in de politiek van nature slopend was. ‘Ik ben niet in de politiek beland met veel vertrouwen in het proces,’ had ze jaren geleden gezegd. ‘Ik geloofde niet dat de politiek zo in elkaar zat dat er echte problemen voor mensen mee konden worden opgelost.’ De president was het niet zozeer met haar oneens; zijn kritiek op mensen met macht was bijna even meedogenloos. Maar hij bezat een verbazingwekkend vertrouwen in zijn eigen talenten; hij geloofde dat hij die echte problemen inderdaad kon oplossen en dat ze zich samen konden beschermen tegen de vileine krachten die Michelle vreesde. Hij zei tegen het land, maar ook tegen zijn vrouw, dat hij het ogenschijnlijk onverzoenbare kon verzoenen: het Republikeinse en het Democratische Amerika, het wetgevingsproces en verheven doelstellingen, een politiek leven en een privéleven.

Inmiddels stelde het Witte Huis die beloftes al zwaar op de proef. ‘De sterke punten en de uitdagingen in ons huwelijk veranderen niet omdat we zijn verhuisd naar een ander adres,’ zei de first lady tijdens het interview. Dat was mijn eerste aanwijzing dat de onderlinge discussie van de Obama’s niet was geëindigd op die verkiezingsavond in 2008, maar verder ging in het Witte Huis, met meer kracht en een grotere draagwijdte en complexiteit dan ooit.

Het was absoluut niet voldoende, besefte ik, om na te gaan wat voor impact het presidentschap op hun verhouding had gehad. Die vraag was te klein. De lastiger vraag was precies het tegenovergestelde: wat had hun partnerschap – hun discussies en meningsverschillen, hun gemeenschappelijke ideeën over zichzelf en hun sterke aarzeling ten aanzien van de politiek – voor impact op het presidentschap, op de functie van first lady en op het land? In het openbaar lachten en zwaaiden ze, maar hoe reageerden de Obama’s écht op het Witte Huis en hoe werden wij daardoor beïnvloed?

Ik heb artikelen en dit boek geschreven om die vragen te beantwoorden. Ik ontdekte het onbekende verhaal over de grote moeilijkheden die Michelle Obama aanvankelijk ondervond in het Witte Huis: haar desoriëntatie in een vreemde, besloten, nieuwe wereld, de gespannen verhouding met veel adviseurs van haar man, de strijd om interne invloed en de uiteindelijke ommekeer. Ik heb ook gemerkt dat door over haar te schrijven haar ongrijpbare, introverte man begrijpelijker wordt. Zij is zijn sparringpartner, zijn waarschuwingssysteem, zijn toeverlaat, zijn beschermengel – strenger dan hij, zoals hij zelf heeft toegegeven. Hij probeert uiteindelijk te leven volgens haar maatstaven en we zullen het nog lang hebben over de gevolgen daarvan. Als we haar werkelijke ervaringen in het Witte Huis kennen, krijgen we niet alleen meer inzicht in een van de invloedrijkste vrouwen uit onze tijd, maar ook in nieuwe, cruciale waarheden over het ambtstermijn van haar man.

Een van de vreemdste dingen van het presidentschap is dat het zo genadeloos persoonlijk is. Het Witte Huis is tegelijkertijd een kantoor, een woonhuis en een museum, waarbij die drie functies voortdurend met elkaar botsen. De president en de first lady bevinden zich vaak onzichtbaar slechts enkele centimeters bij het publiek vandaan. Ook bij het vervullen van hun functie bestaat er vrijwel geen onderscheid tussen openbaar en privé, tussen wat politiek en wat persoonlijk is. Instincten, aversies, blinde vlekken en ijdelheden die er niet toe zouden doen op een gewone werkplek, zijn hier van grote betekenis. Tijdens het werken aan dit boek viel me telkens weer op dat de persoonlijke dynamiek tussen de Obama’s gevolgen had voor ons allemaal: zo’n sterk gemeenschappelijk wantrouwen ten opzichte van de politiek dat het presidentschap er soms onder te lijden had; de vaak onrealistische inschattingen van de president ten aanzien van wat hij kon bereiken en de zorgen van de first lady daarover; het feit dat de carrière van de president herhaaldelijk verlangde dat de first lady een stapje terug deed ten opzichte van hem en de uiteenlopende manieren waarop ze weer invloed heeft verworven; hun regelmatige verlangen om te ontsnappen aan en even los te komen van het leven dat ze met zo veel moeite hadden bereikt en de manier waarop Michelle Obama Barack Obama telkens weer redt, in persoonlijk en in politiek opzicht. Nu veel Amerikanen teleurgesteld zijn in Obama’s beheer van de economie zal zijn herverkiezing in 2012 steeds meer gaan afhangen van leuke plaatjes en aardige verhalen over hem en zijn gezin, hoewel het ware verhaal over de Obama’s in het Witte Huis veel complexer is.

Twee jaar na het interview in het Oval Office, nu ik heel wat meer heb geschreven, komt het me niet meer vreemd voor om in die omgeving over een huwelijk te praten, maar vind ik het juist heel toepasselijk. Barack en Michelle Obama zijn al vanaf 1992 met elkaar getrouwd, maar wij zullen ook nog minstens een jaar en wellicht langer met hen getrouwd blijven.

DEEL EEN

Gearriveerd

HOOFDSTUK EEN

Discussies

NAJAAR 2008

Michelle Obama had een donkere zonnebril en een honkbalpetje op in de hoop niet op te vallen.

Begin november 2008, slechts enkele dagen nadat haar man de presidentsverkiezingen had gewonnen, glipte ze met Sasha, haar dochter van zeven, het bewapende fort uit dat vlak daarvoor nog haar huis in Chicago was geweest. Ze waren op weg naar de tennisles van Sasha op een openbare baan achter een basisschool, een paar straten verderop. De bladeren waren al verkleurd, maar het was nog warm en naast de tennisbaan waren jongens aan het honkballen.

Het idee dat haar man werkelijk de president van de Verenigde Staten zou worden, begon net door te dringen. Het was pas reëel gaan lijken op de avond van de verkiezingsdag, toen ze tijdens zijn overwinningsspeech op het podium had gestaan voor feestvierende mensen in Chicago en ver daarbuiten. (‘Is het je werkelijk gelukt?’ had ze tegen hem gemompeld.) Maar alles ging heel snel: hij bepaalde in grote lijnen hoe zijn staf en kabinet eruit zouden gaan zien en iedereen stond al op als hij ergens binnenkwam. Er werd een ‘overgangskantoor’ ingericht in Chicago en de veiligheidsdienst was bezig dikke platen kogelvrij plastic voor de ramen te bevestigen. Laura Bush belde om Michelle uit te nodigen het Witte Huis te komen bekijken. Het werd al een nationale sport om te raden naar welke school hun dochters Malia en Sasha in Washington zouden gaan en zelfs wat voor jong rashondje ze zouden nemen. De vrouw van de verkozen president was verbouwereerd door dat alles, bijna alsof ze niet kon aanvaarden wat er allemaal was gebeurd en wat ze zou moeten doen, dus klampte ze zich koppig vast aan de gewone gang van zaken, vandaar de tennisles.

In het sportpark kwamen Michelle en Sasha Susan McKeever en haar dochter Alana Sahara tegen. De McKeevers behoorden tot de hechte groep die de Obama’s tijdens hun snelle politieke opmars had bijgestaan door op de meisjes te passen en de kandidaat en zijn vrouw gezelschap te houden in hotelsuites in vreemde steden. Zij waren echte vrienden, uit de buurt, geen politieke kennissen. Michelle en Susan zaten allebei in het bestuur van een Afrikaans dansgezelschap en had een paar jaar geleden samen fondsen geworven, onder andere door het bakstenen huis van de Obama’s te vullen met luid, ritmisch getrommel.

Terwijl de twee vrouwen bijpraatten, informeerde McKeever discreet naar een kwestie die de Obama’s al een tijdje stilletjes bespraken.

‘Wat zijn de plannen? Zijn jullie er al uit?’ vroeg ze.

De aanstaande first lady schudde haar hoofd. ‘Ik weet nog steeds niet wat we gaan doen,’ zei Michelle met een bezorgd gezicht.

Slechts een handjevol vrienden en medewerkers wist wat Michelle overwoog: gedurende het verdere schooljaar met haar dochters in Chicago blijven terwijl de nieuwe president alleen naar Washington verhuisde. Ze zouden natuurlijk allemaal aanwezig zijn bij de inauguratie, maar Michelle was er niet van overtuigd dat de rest van het gezin meteen moest meegaan. Misschien konden ze het verdere jaar gebruiken om diverse scholen te bekijken, op hun gemak te verhuizen. Michelle kon gaan pendelen en haar moeder, Marian Robinson, kon bij de meisjes in Chicago blijven als er verplichtingen waren in Washington. Zo hadden de Obama’s tijdens de presidentscampagne geleefd en al heel lang daarvoor. Waarom zouden ze dat niet nog zes maanden blijven doen?

Barack Obama vond het een vreselijk idee. Hoewel hij al zevenenveertig was, had hij nog nooit permanent onder hetzelfde dak gewoond als zijn dochters. In 1997, voor hun geboorte, was hij als staatssenator gaan forenzen tussen Chicago en Springfield, de hoofdstad van Illinois, en toen hij in 2005 senator werd in Washington had hij zijn gezin aanvankelijk met zich mee willen laten verhuizen, voordat hij erkende dat ze beter af waren in hun vertrouwde wereld in Chicago. Tijdens de presidentscampagne van 2008 was hij een nagenoeg volslagen vreemde geworden voor zijn eigen bed. Door een eigenaardige vorm van logica had het vooruitzicht om eindelijk bij zijn vrouw en dochters te wonen bijgedragen aan zijn enthousiasme om mee te doen aan de presidentsverkiezingen: het was een beloning voor al die jaren van scheiding. Hij betoogde dat de Obama’s, zelfs als ze naar Washington verhuisden, zouden vasthouden aan hun oude leven en regelmatig naar Chicago zouden teruggaan.

Buitenstaanders zouden de aarzeling van zijn vrouw schokkend hebben gevonden: het leven in het Witte Huis was toch zeker een onvergelijkelijke ervaring, vol momenten en kansen waar de meeste mensen alleen van konden dromen? Het gezin van de president verhuisde altijd op de dag van de inauguratie, een onderdeel van het vertoon waarmee elke nieuwe regering aantrad, en het was gewoon moeilijk om je een pendelende first lady voor te stellen. Elke overwinning van de presidentsverkiezingen was opwindend, maar die van Barack Obama was gepaard gegaan met extra superlatieven: de snelste opkomst die men zich kon herinneren, de ultieme val van de raciale barrière. Michelle had zich uit de naad gewerkt om hem zijn overwinning te helpen bezorgen en talloze vreemden keken ernaar uit dat de familie Obama haar intrek zou nemen in het huis van Jefferson, Roosevelt en Kennedy.

Als mensen over de hele wereld het vooruitzicht vierden dat de Obama’s in het Witte Huis zouden arriveren, waarom aarzelde zij dan?

Michelle Obama kon moeilijk te doorgronden zijn: zowel charmanter als scherper dan haar man, idealistischer maar ook argwanender dan hij, iemand die hem voor de buitenwereld vurig steunde en onder vier ogen vernietigende kritiek kon leveren, die veel minder doorkneed was in de politiek maar problemen veel eerder aanvoelde.

Het idee om in Chicago te blijven was naïef, toonde aan hoe weinig ze wist van het werkelijke reilen en zeilen van het presidentschap of de politiek. Ze was van nature een dwarsligger, was vaak op haar hoede voor wat anderen wilden of verwachtten dat ze zou doen; ze hoefde iets nog niet geweldig te vinden omdat anderen daarvan uitgingen. Ze vond het vervelend om haar dochters halverwege het schooljaar naar een nieuwe stad te laten verhuizen, en dan nog wel als de kinderen van de president. En de Obama’s hechtten allebei nog steeds aan het idee dat ze zelf onafhankelijke keuzes konden maken over hoe ze wilden leven, dat ze zich niet hoefden te schikken naar de openbare mening. Hoewel het kritiek zou kunnen oproepen als een deel van het gezin in Chicago bleef, overlegden de Obama’s nauwelijks met hun politiek adviseurs over de vraag wanneer Michelle en de meisjes zouden moeten verhuizen, en het publiek is nooit te weten gekomen wat ze overwogen.

Hun meningsverschil over de verhuizing maakte deel uit van een lange reeks onderlinge discussies die was begonnen toen ze elkaar nog maar net kenden. Sommige politieke stellen renden samen hand in hand op macht, roem en glorie af, in de hoop dat ze op een dag de kans zouden krijgen om in de beroemdste ambtswoning van het land te wonen. De Obama’s waren anders. Alle besluiten over Obama’s politieke carrière, alle toespraken en mededelingen en kandidaturen waren voortgekomen uit een reeks onderlinge, oprechte, soms felle discussies met zijn vrouw over de aard van de politiek. Hij geloofde dat hij de politiek kon gebruiken om echte, blijvende veranderingen te bewerkstelligen, dat hij de belemmeringen kon overwinnen die anderen beperkten, dat zijn carrière niet ten koste zou gaan van een normaal leven voor zijn gezin en dat zijn vrouw binnen zijn wereld een gerieflijk plekje voor zichzelf zou vinden. Zij wilde dat allemaal geloven en geloofde dat soms ook. Maar in de loop der jaren had ze ook heel wat reden voor twijfel ontdekt.

De Obama’s zagen elkaar voor het eerst in de zomer van 1989 bij advocatenkantoor Sidley Austin in Chicago. Hij had daar een vakantiebaan na zijn eerste jaar rechten aan Harvard; zij was er net afgestudeerd en was aangewezen als zijn mentor. In het begin zat hij haar op te nemen als ze in de juridische bibliotheek werkte. Toen hij haar kamer binnen kwam, leek ze onverschillig, maar zodra hij was vertrokken, draaide ze zich met open mond en opgetrokken wenkbrauwen naar haar collega. Wow!

Binnen de kortste keren raakten ze er allebei tegenover vrienden niet over uitgesproken hoe intelligent de ander was. Barack was rijper en wereldwijzer dan de meeste andere rechtenstudenten, onderscheidde zich door een verleidelijke bereidheid om barrières te negeren en groots te dromen. Hij was nog geen dertig maar had al in Indonesië en Hawaï gewoond, waar hij was opgegroeid, en in Chicago had hij de huurders van gemeentewoningen geholpen zich te organiseren. Toen hij de eerste zwarte hoofdredacteur werd van de Harvard Law Review, het meest prestigieuze juridische tijdschrift in het land, waren andere studenten in tranen, schreven kranten in het hele land over hem en had zijn nieuwe vriendin in Chicago haar eerste concrete bewijs van wat hij kon bereiken.

Barack mag dan Michelles blik hebben verruimd, maar zij bood hem iets wat hij nog nooit had gehad: het vooruitzicht op een stabiel gezinsleven. Zijn exotische jeugd was eenzaam geweest. Zijn vader, een Keniaanse promovendus, was teruggegaan naar Afrika toen Barack twee was, had nauwelijks meer iets van zich laten horen, was aan de drank geraakt en omgekomen bij een auto-ongeluk. Zijn moeder was een zwerfster, een blanke antropologe die haar zoon naar Hawaï had gestuurd om bij zijn opa en oma te wonen terwijl zij in Indonesië werkte. Daardoor was hij ongewoon eenzelvig en onafhankelijk; andere rechtenstudenten herinneren zich hem als iemand die te serieus was, te veel op zichzelf stond om net als iedereen de feestjes in het eerste jaar af te lopen.

Michelle had vriendjes nooit lang kunnen vasthouden. Ze was statig, hartstochtelijk en trouw, met een ondeugende glinstering in haar ogen. Maar ze was streng voor haar omgeving, koesterde volgens anderen vaak onredelijk hoge verwachtingen en had er geen moeite mee om mensen ter verantwoording te roepen wanneer die in haar ogen hadden gefaald. Die maatstaven spraken Barack aan. Hij wilde realiseren wat hij in zich had, zich indekken tegen de bitterheid en teleurstelling van zijn vaders leven. Hij zocht een partner die ‘hem zou helpen onthouden wat hij kwam doen en wie hij was’, zei zijn zus, Maya Soetoro.

De basis van hun ontluikende relatie was hun gemeenschappelijke passie voor sociale verandering. Ze hadden allebei ervaring opgedaan op elitaire campussen van topuniversiteiten en in de armste wijken van Chicago, en ze hadden gezien hoe bepaalde voordelen – onderwijs, werk, gezondheid – bevorderlijk waren voor nog meer voordelen, terwijl achterstand op één punt tot een stortvloed van nadelen leidde. De twee jonge juristen waren van mening dat de kloof tussen die twee situaties niet zozeer een gevolg was van talent of noeste arbeid als wel van kansen, macht, toegankelijkheid en rijkdom.

Zonder dat de partners van Sidley het wisten had Barack kritiek op de andere studenten met een vakantiebaan omdat ze een carrière in de particuliere sector nastreefden. Tijdens een biertje na het werk onderwierp hij hen aan een kruisverhoor over wat ze wilden gaan doen. De banksector of de rechtbank, zeiden de meesten. ‘Wat willen jullie daarmee doen?’ vroeg hij door. Hogerop komen, mijn gezin onderhouden – maar dergelijke antwoorden veegde hij van tafel. Hij gaf niet om geld en had soms moeite met mensen die er wel om gaven. ‘Het moet erom gaan wat je kunt terugdoen,’ zei hij volgens Thomas Reed, een oud-collega.

Obama zag zichzelf onder andere als schrijver en nadat hij hoofdredacteur van de Harvard Law Review was geworden, had hij een contract gekregen om een boek te schrijven over rassenverhoudingen. Maar hij stortte zich zonder een echt schema op het project, veranderde het boek in een autobiografie, leidde en passant een project om te zorgen dat kiezers zich lieten registreren en haalde zijn deadline niet. Nadat de Obama’s in 1992 waren getrouwd, zat hij wekenlang alleen met het manuscript op Bali, en in Chicago glipte hij urenlang weg om te schrijven, terwijl Michelle alleen achterbleef. ‘Barack Obama is niet van jou,’ zei haar vriendin Yvonne Davila vaak tegen haar. Ze bedoelde dat het leven grootse dingen voor hem in petto had, grootser dan een gezin; er werden altijd van die zwaarwichtige voorspellingen over Barack gedaan. Maar dat riep bij Michelle de vraag op waar zij eigenlijk bleef bij alle ambities van haar man, om nog maar te zwijgen van zijn voorliefde voor eenzaamheid en zijn neiging om te overschatten wat hij aankon.

In het begin van hun huwelijk ontdekten de Obama’s twee dingen: de wereld van de politiek en de overheid was niet het juiste werkterrein voor Michelle en Barack gaf toe dat het in veel opzichten ook niet bij hem paste.

In 1991 nam ze ontslag bij Sidley om te gaan werken voor de burgemeester van Chicago, Richard M. Daley, die zojuist het apparaat had geërfd van zijn vader en zich nog niet had bewezen. Haar man en zij waren allebei nerveus over de baan. Daley sr., burgemeester van 1955 tot 1976, was tegen de beëindiging van de rassenscheiding op scholen geweest en had aan het hoofd gestaan van een ethisch onverantwoorde politieke onderneming, en toen de nieuwe burgemeester zich voor het eerst verkiesbaar had gesteld, was dat uitgelopen op akelige, raciale verdeeldheid. ‘Doordat Michelle was opgegroeid in een trots Afro-Amerikaans gezin wist ze niet of haar normen en waarden soms zouden botsen met die van hem,’ zei Valerie Jarrett, de medewerker van de burgemeester die Michelle had aangenomen en die een mentor van beide Obama’s werd. Jarrett, jong, elegant en opgeleid op de beste scholen en universiteiten, was er een voorbeeld van hoe Daley jr. zich wilde onderscheiden van zijn vader. Ze stamde uit een van de beste Afro-Amerikaanse families in Hyde Park, over het algemeen een wijk die tegen Daley was, maar ze geloofde dat je macht moest verwerven om de dingen van bovenaf te veranderen.

Michelles werk was deels ongecompliceerd, zoals bedrijven in het centrum helpen tijdens een enorme overstroming, maar toen ze de contacten ging onderhouden met instellingen die zich bekommerden om de kwetsbaarste bevolkingsgroepen in de stad – ouderen, gehandicapten en kinderen – was ze ontdaan over de enorme invloed die connecties en gunsten op de projecten hadden. Het was ‘de weerzinwekkende onderbuik van het stadsbestuur waar besluiten werden genomen – of niet,’ zei Kevin Thompson, die met haar samenwerkte. Er was weinig kans dat de onderliggende kwesties van armoede en onderwijs zouden worden aangepakt. Ze vond het maar niets dat Daley de macht stevig in handen hield door zich te omringen met drie of vier mensen die kennelijk weinig buitenstaanders toelieten – een zorg die ze later zou herhalen tegenover haar eigen man. Op haar werk maakte Michelle altijd een kordate en zakelijke indruk, maar achter gesloten deuren kon ze scherpe kritiek hebben op het bestuur van de burgemeester.

Het ergerde Michelle vooral dat de macht in Illinois al generaties lang in handen was van een kleine groep families, allemaal blanke, Ierse katholieken: de Daleys in Chicago, de Hyneses en Madigans in de rest van de staat. ‘Niemand heeft er recht op om te worden verkozen op grond van de baarmoeder waaruit hij is voortgekomen,’ zei ze een paar jaar later tegen Dan Shomon, de politiek adviseur van haar man. ‘Je hoort als Kennedy geen betere kans te hebben dan als Obama. Hoe komt het dat zij hier recht op hebben?’

Ze hield het maar twee jaar vol, waarna ze een baan aannam om een programma te gaan leiden dat boekdelen sprak over haar conclusies. Het heette Public Allies en was een trainingsprogramma voor een nieuwe generatie stedelijke leiders met een meer gevarieerde achtergrond – een alternatief voor de gevestigde machtsstructuur. Twee jaar later, in 1995, werd Valerie Jarrett zonder plichtplegingen ontslagen: ze stond machtige projectontwikkelaars in de weg, die de burgemeester ervan hadden weten te overtuigen dat hij haar de laan uit moest sturen, en hoewel Jarrett en de burgemeester goed bevriend waren, heeft hij het nooit met haar over zijn besluit gehad. De Obama’s waren verbijsterd, en hun ergste vermoedens over die wereld waren bevestigd.

Barack Obama zag dezelfde problemen in de politiek als Michelle. Dat waren voor hem echter geen redenen om eruit te blijven, maar juist om erin te stappen. Hij geloofde in zijn eigen talent en bijzonderheid; hij wist zeker dat de gangbare regels voor hem niet zouden gelden. Die zomer kwam er in de Senaat van Illinois een zetel vrij voor het district Hyde Park en Barack, die recht doceerde en werkte als burgerrechtenadvocaat, zei tegen Michelle dat hij zich kandidaat wilde stellen. ‘Ik ben met je getrouwd omdat je leuk en slim bent, maar dit is het domste wat je ooit van me had kunnen verlangen,’ zei ze tegen hem.

Als senator van de staat, hield hij gewichtig vol, zou hij niets minder doen dan de baan opnieuw definiëren en de ethiek terugbrengen in de politiek. ‘Stel nu eens dat een politicus zijn baan zou beschouwen als maatschappelijk opbouwwerk,’ zei hij in een interview, ‘waarbij hij deels leraar en deels pleitbezorger is, iemand die zijn kiezers niet tekortdoet maar hen informeert over de werkelijke keuzes die voor hen liggen.’ Hij gaf toe dat hij op korte termijn fondsen zou moeten werven bij rijke donateurs, maar als hij eenmaal wat bekender was, zou hij zonder kunnen.

Dergelijke uitspraken baarden Michelle zorgen: hoe zou het zo iemand vergaan in de berucht corrupte hoofdstad van de staat? Later zouden anderen zich afvragen of haar man niet al te serieus was, geen te grote afkeer van conflicten had, maar Michelle had alles al veel eerder gezien en verwoord. ‘Volgens mij is hij veel te goed voor zo’n hardvochtige en sceptische omgeving,’ tobde ze in die tijd tegen een interviewer. De oud-hoofdredacteur van de Harvard Law Review zou deel gaan uitmaken van een systeem dat ze verafschuwde – en ondertussen hadden ze het erover het hechte gezin te gaan stichten waar ze allebei naar verlangden. Hij zei haar dat het wel zou lukken; zij had haar twijfels.

Desondanks nam Michelle een besluit dat ze in de loop der jaren nog vaak zou nemen: ze zette zich volledig in voor zijn overwinning en succes. Als hij zich dan toch kandidaat ging stellen, zou ze hem in elk geval niet laten verliezen. Ze probeerde de campagne op een hoger plan te tillen met behulp van een mooi campagnekantoor en een chique fondsenwerving in het plaatselijke museum voor de zwarte geschiedenis – niets van de gebruikelijke vulgariteit en smakeloze opzichtigheid waardoor de politiek in de staat zich kenmerkte. Ze wierp zich ook op als scheidsrechter die bepaalde wie tijdens de campagne goed presteerde en wie niet. Als een vrijwilliger beloofde driehonderd handtekeningen te zullen verzamelen voor een petitie om haar man op de kandidatenlijst te krijgen ‘was tweehonderdnegenennegentig niet voldoende, omdat driehonderd het doel was,’ zei Carol Anne Harwell, de campagneleider. Als je niet genoeg deed ‘stuitte je op de toorn van Michelle’. En voor het eerst in zijn politieke carrière, maar zeker niet voor het laatst, hielp ze mee om hem nader te laten komen tot andere mensen. Sommige kiezers keken raar op van Obama’s vreemde naam, werden zelfs grof: hij kwam duidelijk niet uit de South Side. Maar toen Michelle namens hem de deuren langsging, begrepen buren instinctief dat zij, en zodoende hij, een van hen was.

In december 2003 kwamen Barack en Michelle met familie en vrienden bijeen in een weelderig natuurreservaat op Oahu in Hawaï voor het huwelijk tussen Maya Soetoro en Konrad Ng, een Chinees-Canadese promovendus. De Obama’s hadden inmiddels twee dochtertjes, Malia en Sasha, die op deze dag identieke rood-witte zonnejurkjes droegen. Het bruidspaar had gevraagd of Barack de plechtigheid wilde beginnen. Hij stond op om de verzamelde gasten toe te spreken in een spectaculaire omgeving: groene gazons, rotsachtige klippen, de fonkelende Stille Oceaan en een enkele langskuierende pauw.

Maar zijn speech was absoluut niet idyllisch of romantisch; hij sprak er openhartig over dat het huwelijk zwaar was. De kans op blijvend geluk was gering, verkondigde hij tegenover het kleine gezelschap. ‘Onze samenleving heeft ons niet echt toegerust om relaties in stand te houden,’ zei hij volgens Ng. Carrières, om nog maar te zwijgen van kinderen, dreven stellen uit elkaar, waarschuwde hij.

Slechts enkele gasten wisten dat de Obama’s zich net begonnen te herstellen van het dieptepunt in hun verhouding. Barack had de senaatszetel gewonnen, maar zijn tijd in Springfield was frustrerend voor allebei de Obama’s. Zodra hij in de Senaat zat, begon hij te klagen dat men er niet serieus genoeg was: wetsvoorstellen van hem werden niet eens in behandeling genomen en enkele nieuwe collega’s – Democraten! – maakten grapjes over zijn naam. ‘Dan belde hij me op en zei: “Die en die is een idioot. Hij krijgt een dikke onvoldoende”,’ zei Harwell. Voor Michelle was de maat vol toen haar man in 2000 overhaast en slecht voorbereid de kandidatuur aanvocht van Afgevaardigde Bobby Rush, een voormalige Black Panther en een handige jongen uit de South Side met veel goede contacten. Rush veegde moeiteloos de vloer aan met Obama, noemde hem een pretentieuze indringer wiens verheven ideeën over hervormingen niets deden voor mensen die zonder werk zaten. Michelle vond dat haar man egocentrisch en onrealistisch was: hij probeerde campagne te voeren voor het Huis van Afgevaardigden in Washington, in de Senaat van Illinois te zitten, daarnaast nog wat recht te doceren en vader en echtgenoot te zijn. Hun meningsverschillen liepen zo hoog op dat de Obama’s twee à drie jaar nodig hadden om zich ervan te herstellen, zei de president later.

Hoewel Michelle graag had gezien dat hij een stabielere, om nog maar te zwijgen van een lucratievere, carrière had gekozen, geloofde ze ook dat hij nog niet zoveel bereikte als hij kon. Als hij de politiek in ging, vond ze dat zijn prestaties genoeg gewicht moesten hebben om de offers te rechtvaardigen. Michelle liet hem nooit vergeten ‘over hoeveel mogelijkheden en kracht hij beschikte om verandering te bewerkstelligen,’ zoals Soetoro het later uitdrukte. Toen Obama zijn verlies van Rush nog niet te boven was gekomen, had hij zich in het openbaar afgevraagd of hij het leven van de mensen wel het beste kon verbeteren vanuit een verkozen functie.

Nu, op de bruiloft in Hawaï, zinspeelde hij op het geloof dat zijn vrouw in hem had. De sleutel tot een duurzaam huwelijk, zei hij tegen de aanwezigen, lag in de keus van de juiste partner: ‘Iemand die je ziet zoals je verdient te worden gezien,’ zei hij, iemand die oog heeft voor je mogelijkheden én je kwetsbaarheden.

Niemand vroeg of Michelle wat wilde zeggen, maar een paar uur later zei ze vanachter een open microfoon tegen het pasgetrouwde stel dat er hard gewerkt moest worden aan een verbintenis – ‘dat is onderdeel van het contract,’ zoals ze het uitdrukte. Het huwelijk kon het waard zijn, beloofde ze: het was niet gemakkelijk, maar uiteindelijk was het de strijd waard.

Terwijl het terrasland en het uitzicht op de Stille Oceaan oplosten in duisternis, danste Malia van vijf met een klein jongetje op de dansvloer. Barack was zo’n welbespraakte redenaar dat hij zou moeten meedoen aan de presidentsverkiezingen, grinnikten de gasten. Zonder dat ze het wisten, was hij kandidaat voor de Senaat in Washington. Hij had een afspraak met zijn vrouw: dit zou zijn laatste campagne zijn, en als hij verloor zou hij de politiek voorgoed vaarwel zeggen.

Op dat moment kwam er een wending in het verhaal waar de Obama’s geen van beiden van hadden kunnen dromen. Eerst won Barack in maart 2004 de Democratische voorverkiezingen voor de senaatszetel in Washington met verrassend veel steun van blanke kiezers op het platteland. In de loop van de zomer wist Robert Gibbs, zijn nieuwe chef communicatie uit Washington, de staf van senator John Kerry, die weldra de presidentskandidaat van de Democraten zou worden, over te halen Obama op de partijconventie de bezielende openingstoespraak te laten houden. Door zijn meeslepende rede verwierf hij ogenblikkelijk een reputatie als tegenpool van de zittende president. In tegenstelling tot George W. Bush had Barack Obama zichzelf opgewerkt, was hij introspectief van aard, intellectueel en een begenadigd spreker.

Het was niet alleen een toespraak; het was een uiteenzetting van Obama’s kijk op de wereld. Hij benadrukte zijn unieke verhaal, zijn vermogen om tegen alle verwachtingen in te slagen en dingen te doen waartoe anderen niet in staat waren. Hij riep een aantrekkelijk beeld van Amerikaanse eenheid op, betoogde dat het onderscheid tussen het Democratische en Republikeinse Amerika helemaal niet bestond. Hij kwam binnen de politiek op door argumenten tegen de politiek aan te voeren, door zich op te werpen als een nieuwe leider die zich niet zou blindstaren op verstarde etiketten, die het land zou verenigen en oude kwesties zou aanpakken.

Het was net of een rivier waarin Barack Obama tegen de stroom in had gezwommen, spontaan haar loop had omgedraaid waardoor Barack vooruitschoot. De politiek in Illinois had zijn eruditie en ernst afgestraft, nu werden die eigenschappen beloond. Men dreef niet meer de spot met zijn naam, maar bewonderde zijn levensverhaal. Zijn campagnestaf had dozen met Dromen van mijn vader, zijn autobiografie die jarenlang een sluimerend bestaan had geleid, gebruikt als deurvanger; nu werd het boek een bestseller.

Michelle ontdekte hoe ze eindelijk kon aanvaarden dat haar man politicus was: door dat niet toe te geven. ‘Barack is niet in de allereerste plaats politicus,’ zei ze omstreeks die tijd tegen een journalist. ‘Hij is een opbouwactivist die onderzoekt in hoeverre de politiek geschikt is als instrument voor verandering.’ Samen waren ze net kleermakers die zich ‘ingenieurs voor kledingreconstructie’ noemden, die niet bereid waren volledig te erkennen in welke bedrijfstak ze werkelijk zaten.

In de loop der jaren hadden veel mensen in Chicago gevonden dat Michelle even veelbelovend was als haar man, misschien zelfs veelbelovender. ‘Als iemand tegen me had gezegd dat een van hen president zou worden, had ik misschien op haar gegokt,’ zei Ann Marie Lipinski, de oud-hoofdredacteur van de Chicago Tribune, terugdenkend aan haar eerste ontmoeting met de Obama’s. Maar door zijn succes in 2004 belandden ze op verschillende niveaus: hij was ineens beroemd, zij was de nog onbekende echtgenote met een leidinggevende functie bij het Medical Center van de University of Chicago. Bij sommige bijeenkomsten werd hij zo omstuwd door aanhangers dat hij naar het herentoilet ontsnapte om met zijn vrouw te kunnen bellen. Als Michelle de radio of de televisie aanzette, hoorde ze de stem van haar man soms tegen haar praten. ‘Kijk, ik sta er ook op,’ zei Michelle tegen een vriendin met wie ze in de supermarkt in de rij voor de kassa stond, terwijl ze haar een glossy met een foto van Barack liet zien. ‘Dat is mijn elleboog!’

Michelle kon er grappen over maken. Op de school van Malia en Sasha werden de Obama’s gepromoveerd van voorbereidingscommissie voor het jaarlijkse fondsenwervingsgala tot eregasten. Toen ze op het gala aan het publiek werden voorgesteld, pakte Barack de microfoon, maar Michelle griste hem uit zijn handen. ‘Ik weet dat jullie hier zijn gekomen om naar Barack te luisteren,’ zei ze, ‘maar vanavond mocht hij gewoon met mij mee.’ Het gezelschap schaterde het uit, Barack liet een brede grijns zien en leek het vermakelijk te vinden om de tweede viool te spelen.

Ze vond ook dat ze in andere opzichten over het hoofd werd gezien. Het baarde haar zorgen dat haar man zo weinig thuis was, dat de campagnestaf haar niet op de hoogte stelde van de dagelijkse gesprekspunten of haar hielp om op een campagnebijeenkomst te komen en vervolgens weer thuis om te zorgen dat haar kinderen te eten kregen, en daar wond ze geen doekjes om. ‘Ze is heel direct en dat kan sommige mensen wel eens tegen de haren in strijken,’ zei Thompson, die Baracks naaste medewerker was tijdens de campagne. Als Barack en hij terugkwamen van een bijeenkomst in een afgelegen district van Illinois, belde Michelle soms om te vragen of hij eieren en melk wilde meebrengen. Enkele medewerkers hadden daar moeite mee. Ook latere generaties medewerkers zouden hun twijfels hebben: haar man had de hele dag keihard gewerkt; kon ze hem niet even met rust laten?

De paar keer dat ze tijdens de senaatscampagne in het openbaar verscheen, was ze even onomwonden. Voor een gezelschap van vijftig mensen in Edwardsville haalde ze zwaar uit naar de zittende president Bush. Haar vader leed aan multiple sclerose, maar had toch twee kinderen naar Princeton weten te sturen, zei ze. Dus was het beledigend om een ‘rijke, verwende president’ een preek te horen afsteken over gezinswaarden, zei ze tegen het publiek.

Op momenten waarop werd verwacht dat ze het standaardpraatje van de echtgenote van een politicus zou afsteken – dat ze iedereen die maar wilde luisteren zou vertellen dat Barack Obama simpelweg de beste was – vond ze het heerlijk om daartegenin te gaan. ‘Als hij verliest, is dat misschien helemaal nog niet zo erg,’ zei ze in september 2004, tegen het eind van de campagne om de senaatszetel, tegen een verslaggever, waarbij ze zich zogenaamd opgetogen in de handen wreef. Ze was ook bereid het voor zichzelf op te nemen: ‘Het valt me op dat mannen, alle mannen, deze volgorde hanteren: ik, mijn gezin en dan komt God er ook nog ergens in voor, maar “ik” komt eerst. En bij vrouwen komt “ik” op de vierde plaats en dat is niet gezond,’ voegde ze eraan toe. ‘Ik heb het punt bereikt waarop ik moet bedenken hoe ik het leven dat ik zelf wil leiden moet verwezenlijken naast wie Barack is en wat hij wil.’ De langlopende discussie met haar man kreeg nu een plaats op de bladzijden van de Chicago Tribune.

Hoewel Michelle het gevoel had dat de medewerkers van haar man geen oog voor haar hadden, zagen ze wel degelijk de kloof tussen Baracks razendsnelle carrière en Michelles verlangen naar bestendigheid en probeerden ze voortdurend problemen te voorkomen. Terwijl Barack in de senaatsverkiezingen op een overwinning afstevende, gingen de Obama’s eten bij Rahm Emanuel, die destijds voor Illinois in het Huis van Afgevaardigden in Washington zat, en zijn vrouw Amy Rule. Hoewel Barack wilde dat zijn gezin naar Washington kwam, drongen Emanuel en Rule er bij de Obama’s op aan het net zo te doen als zij: het gezin in Chicago te houden en het pendelen voor lief te nemen. Anders zouden Michelle en de meisjes uiteindelijk op alle fronten aan het kortste eind trekken: in een vreemde stad zonder een ondersteunend netwerk en met een druk bezette Barack. Rule was heel duidelijk: ze was naar Washington gegaan voor de beëdiging en was er sindsdien niet meer geweest. De boodschap van Emanuel en Rule was zorgvuldig gepland met David Axelrod, een topspecialist in campagnestrategie, die Obama nu adviseerde.

Kort nadat Barack in november 2004 met 70 procent van de stemmen de zetel in de federale Senaat had gewonnen – zijn Republikeinse tegenstander, Jack Ryan, verdween van het toneel door een huwelijksschandaal – begon men hem in het openbaar en privé aan te sporen om mee te doen aan de presidentsverkiezingen. Michelle probeerde iedereen tot kalmte te manen. Hij was een man, geen profeet, zei ze tegen wie maar wilde luisteren, en hij had nog vrijwel niets gedaan op het gebied van de landelijke politiek. Zijn grenzeloze enthousiasme gaf iedereen hoop, maar stemde haar ongerust omdat ze bang was dat de verwachtingen veel te hooggespannen werden. Maar de voldoening om te zien dat anderen net zo tegen haar man aan keken als zij ondermijnde Michelles verzet voor een deel. ‘Het werd haar ineens duidelijk dat dit de bestemming kon zijn waar iedereen het altijd over had gehad,’ zei Thompson.

‘Als hij meedoet in 2008 en twee termijnen volmaakt, is hij na afloop pas vierenvijftig,’ zei ze tijdens een etentje met Thompson. ‘Wat moeten we dan gaan doen?’

Maar Barack vond het soms moeilijk om het idee om mee te doen aan de presidentsverkiezingen met zijn vrouw te bespreken. Hij had al zo veel van haar gevraagd en nog nooit iets wat ook maar half zo groot was als dit. Het kon fysiek gevaarlijk voor hem zijn. Zij was nieuw in de landelijke politiek, begaf zich op onbekend terrein. Het was niet eens dat er nog nooit een zwarte first lady geweest: er waren in de Verenigde Staten überhaupt nauwelijks vooraanstaande hoogopgeleide zwarte vrouwen, alleen beroemdheden uit de amusements- en sportwereld.

In september 2006 accepteerde Obama een uitnodiging voor de jaarlijkse barbecue van senator Tom Harkin in Iowa, de staat waar de voorverkiezingen zouden beginnen – de sterkste aanwijzing tot dan toe dat hij overwoog zich kandidaat te stellen. Michelle kwam erachter via een berichtje met het laatste nieuws op de website van de Chicago Tribune. Toen Obama in Washington tegenover Robert Gibbs toegaf dat hij het niet aan zijn vrouw had verteld, schrok Gibbs. ‘Ben je helemaal gék geworden?’ wilde hij weten.

In oktober 2006 kwam er een nieuw boek van Barack uit, De herovering van de Amerikaanse droom, in feite een proefmemo voor het presidentschap. Die maand verzamelde de grote kring rondom Obama zich op een regenachtige avond in Chicago voor een feestje ter ere van het boek, in een tent die in de achtertuin stond van de ouders van Valerie Jarrett. Toen Barack midden in de tent ging staan om de menigte toe te spreken, hadden alle gasten dezelfde vraag in hun hoofd, een waarop zelfs Axelrod en de andere aanwezige adviseurs het antwoord niet wisten: zou hij meedoen?

Aanvankelijk had Barack de opmerkingen over het presidentschap genegeerd. Maar hij was even teleurgesteld in de federale Senaat als in de Senaat van Illinois: hij was naar Washington gekomen om grote dingen te doen, maar hij was een kersverse en dus onbeduidende senator in een traag, aan regels gebonden en door Republikeinen beheerst instituut. ‘Maak. Me. Nu. Af,’ schreef hij aan een medewerker tijdens een bijzonder langdradig betoog. (De spreker was senator Joe Biden, de huidige vicepresident.) De aantrekkingskracht van een kandidatuur in 2008 was moeilijk te weerstaan. Vooraanstaande Democraten zeiden tegen hem dat hij de saaie sleur van Capitol Hill – waar hij nog zo nieuw was dat hij in de gangen verdwaalde – zo kon overslaan en zich meteen kon richten op het presidentschap. ‘Dit land is toe aan een transformerende politiek in de trant van John F. Kennedy, Ronald Reagan en Franklin Roosevelt,’ zei hij die maand tegen Joe Klein van Time, een stoutmoedige vergelijking. Het grootste deel van het land had nog geen idee wie hij was.

De herovering van de Amerikaanse droom was een typisch politiek manifest, met één uitzondering: Barack had een heel hoofdstuk gewijd aan wat zijn carrière Michelle en de meisjes had gekost. Terwijl hij bij de presentatie van het boek in de tent stond, zei hij het nogmaals. ‘Ik wil het graag hebben over mijn gezin en hoe zwaar deze weg voor hen is geweest,’ begon zijn toost. En daarmee kwam er ook een eind aan: hij stond alleen voor in de tent, overweldigd door tranen.

Hoewel het grote publiek dat niet wist, zat iedereen eigenlijk op Michelle te wachten. Barack had haar het vetorecht gegeven over zijn kandidatuur en ze was geneigd daar gebruik van te maken. Zou hij niet meer kans van slagen hebben, zei ze tegen haar man, als hij nog een paar jaar ervaring in Washington had opgedaan?

En deelname aan de presidentsverkiezingen kon ook een vloek zijn voor haar kinderen, wist ze. Dat was haar in Washington ook vertrouwelijk verteld: als je je kandidaat stelde voor het presidentschap offerde je de volgende generatie op. Kinderen van kandidaten groeiden op terwijl ze zagen hoe hun ouders dagelijks werden aangevallen en soms werden de kinderen zelf ook bespot. Maar Michelle geloofde in wat haar man als president wilde doen. Ze ging gebukt onder de verantwoordelijkheid van haar keus, zei Susan Sher, destijds haar baas in het ziekenhuis. Zou zij echt de persoon worden die hem tegenhield?

Toen Barack op het feestje zwijgend voor de aanwezigen stond, kwam Michelle van achter uit de tent naar voren en sloeg haar armen om hem heen. Hij had een offer gebracht, de dankbare echtgenoot had voor het oog van de wereld een knieval gedaan voor zijn vrouw. Dat deden de Obama’s wel meer: ze zeiden in het openbaar dingen die voornamelijk voor elkaar bestemd waren. De gasten barstten los in gejuich en applaus. De meesten wisten wat de Obama’s samen hadden doorgemaakt en misschien was dit een teken, een aanwijzing dat Michelle zou instemmen met zijn kandidatuur.

Een paar weken later zei ze tegen haar broer Craig Robinson: ‘Ik geloof dat we het toch maar gaan doen.’ De adviseurs van haar man waren geschokt dat ze ja had gezegd, grapten dat ze haar man alleen liet meedoen om hem te laten verliezen en zo te genezen van zijn presidentiële ambities. In werkelijkheid was ze tot de conclusie gekomen dat haar gezin bestand was tegen de spanningen, dat haar man werkelijk zou kunnen winnen en wellicht ‘de partijdigheid zou kunnen doorbreken, de impasse die de afgelopen twintig jaar heeft bestaan’ en grote dingen zou kunnen doen, zei haar man later. In ruil hiervoor dwong Michelle één belofte af, iets wat ze al wilde zolang ze met hem was getrouwd. Barack moest stoppen met roken.

Ondanks al zijn stoere praat dat hij de politiek van het land ging transformeren, kon Barack ook verrassend aarzelend klinken over zijn kandidatuur. Hij stond op de duikplank, maakte zich op voor de sprong en besefte dat het water onder hem wel eens heel koud zou kunnen zijn. ‘Het leven is goed,’ zei de aankomende kandidaat tegen vrienden. ‘Ik ben niet zoals Bill Clinton,’ zei hij. Hij bedoelde dat hij geen politiek dier was, niet hunkerde naar de roes van contact met vreemden. ‘Ik heb dit niet nodig,’ vervolgde hij. ‘Ik heb niets nodig.’ Een paar weken later maakte hij bekend dat hij zich kandidaat stelde.

Zoals wel vaker gebeurt na een huwelijk van jaren stonden de standpunten van Barack en Michelle Obama niet meer zo lijnrecht tegenover elkaar als in het begin. Zij zag de wereld wel eens als ‘wij tegen hen’, zeiden vrienden, maar dat ging niet meer op. Blanke kiezers in Iowa omklemden bijna kapot gelezen exemplaren van Dromen van mijn vader en zelfs de Kennedy’s waren kennelijk enorm betrokken bij het succes van haar man. In juni 2007 stonden de kandidaat en Dan Shomon, zijn politiek adviseur, op een fondsenwerving in Chicago met open mond te kijken hoe Michelle Obama haar man geestdriftig aanprees bij de donateurs. ‘Dit is toch niet te geloven?’ vroeg Obama stralend aan Shomon.

Op het moment dat Barack vader was geworden had hij vrijwel niets geweten van de rituelen van het gezinsleven, en in het begin had Michelle hem simpele dingen moeten bijbrengen, bijvoorbeeld dat hij elke dag naar huis moest bellen als hij op reis was. (Barack, rationeel als hij was, zag eerst niet in wat het voor zin had om te bellen als je niets te melden had.) Nu waren haar zorgen ook veel meer die van hem geworden. ‘Dit heb ik allemaal gemist,’ zei hij tegen Allison Davis, een vriendin van hen, terwijl hij met tranen in zijn ogen keek hoe Malia nieuwe danspassen instudeerde.

In het begin van zijn carrière verscheen hij op heel kleine bijeenkomsten en gaf hij iedereen een hand. Door zijn roem en doordat er doorlopend een beroep op hem werd gedaan, raakte hij meer in zichzelf gekeerd. Toen hij in 1994 exemplaren van Dromen van mijn vader voor vrienden had gesigneerd, had hij er lange innige opdrachten in geschreven; toen De herovering van de Amerikaanse droom acht jaar later verscheen, kregen diezelfde vrienden maar een paar woorden. Zijn tijd en geduld namen af, zijn verlangen naar zelfbescherming en privacy namen toe. Enkele medewerkers hadden een woord voor de momenten waarop hij niet in staat of bereid leek om contact te maken: Barackward, een combinatie van ‘Barack’ en awkward, ‘onbeholpen’ of ‘onhandig’. Het was een psychologisch probleem, zei hij in 2007, in het eerste voorjaar van de campagne, toen hij er moeite mee had de vragen tijdens debatten bondig te beantwoorden. ‘Ik probeer nog steeds te bedenken hoe ik het zo kan doen, zoals de andere kandidaten het volgens mij niet doen,’ zei hij.

Soms moest Michelle hem nota bene bij de les houden, ervoor zorgen dat hij zich tijdens een campagnebijeenkomst concentreerde door scherp op te merken: ‘We hebben het hier over jóú.’ Dat betekende: Hou je mond en let op. ‘Voelen, Barack, niet dénken!’ viel ze hem eens in de rede tijdens een voorbereiding op een debat, terwijl hij helemaal opging in de details van het beleid. Hij had er een hekel aan om met vreemden op de foto te gaan, maar ze schoot hem niet te hulp. ‘Doe je werk,’ zei ze dan. Haar opdracht bevatte een zweem van wraak: Dit is wat je wilde. Láchen!

Door de presidentscampagne werden Michelles hoogste verwachtingen van de politiek gesteund, maar werden ook enkele van haar grootste angsten bevestigd. De vraag wat haar rol was binnen de onderneming van haar man werd verwarrender dan ooit. Ze ontdekte dat de adviseurs die haar hoorden te beschermen dat soms niet konden of wilden doen en dat het publiek akelig vlug kon besluiten de ergste leugens te geloven.

Het was aanvankelijk de bedoeling haar aan het publiek voor te stellen door, zoals iedereen het uitdrukte, ‘Michelle Michelle te laten zijn’. Ze had geen ervaring met een nationale campagne, maar ze was een succes: vriendelijk en onbevangen in huiskamers in Iowa en New Hampshire, en meteen heel vertrouwd voor de Afro-Amerikaanse kiezers die haar man aan zijn cruciale overwinning in South Carolina hebben geholpen. Haar openhartigheid versterkte het idee dat haar man een verfrissend eerlijke leider was en er werden liefdevolle grapjes gemaakt over dat ze niet voor de poes was. ‘De hele familie is bang voor haar,’ zei Craig Robinson in een vroeg interview. Op de vraag hoe zijn zwager zich aan zijn belofte wilde houden om te stoppen met roken, grinnikte Robinson: ‘Michelle Obama, dat is nog eens een nicotinepleister!’

Deze keer ontstond er meer wrijving tussen haar en enkele adviseurs van haar man. David Plouffe, de manager van de presidentscampagne, was zuinig, een eigenschap waarom hij uiteindelijk alom is geprezen, en ze voerde maar twee dagen in de week campagne. Maar ze had niemand die haar toespraken schreef, slechts twee medewerkers, en net als bij de senaatscampagne kostte het haar opnieuw moeite om de dagelijkse gesprekspunten te pakken te krijgen. En als een juriste stelde ze de adviseurs lastige vragen, soms per e-mail, soms persoonlijk. (Vrienden noemden haar liefdevol ‘de opzichter’.) Waarom probeerden ze niet meer stemmen te winnen onder vrouwen en minderheden? En als de verkiezingsstrategie van Plouffe zou mislukken, wat was hij dan van plan? Het ging altijd om hetzelfde: haar man en zijn team improviseerden te veel, en ze waren te geïsoleerd doordat hetzelfde kleine groepje alle besluiten nam.

’s Morgens keek ze tijdens het trainen naar Morning Joe, het politieke praatprogramma van MSNBC, waarna ze adviseurs vragen mailde als: Hebben we iemand voor dit probleem? Wat gaan we hiertegen inbrengen? Haar e-mails waren een ‘nachtmerrie’ volgens één adviseur, het laatste waar het uitgeputte team op zat te wachten.

De adviseurs leerden een belangrijk verschil tussen de Obama’s kennen: Barack had ongewoon veel begrip voor het falen van zijn staf, Michelle niet. Nadat het campagneteam in maart 2008 zijn strategie voor de voorverkiezingen in Texas en Ohio onhandig had aangepakt, waardoor de strijd tussen Obama en Hillary Clinton langer zou duren, ging de kandidaat diplomatiek met zijn team om. ‘Nu jullie er in twee weken twintig miljoen dollar doorheen hebben gejaagd, zou ik tegen jullie kunnen gaan schreeuwen,’ zei hij tegen hen. ‘Maar dat doe ik niet.’ Michelle was echter zo kwaad dat ze nauwelijks met de adviseurs of haar man wilde praten, ‘alleen ongeïnteresseerde, eenlettergrepige antwoorden gaf’ wanneer ze haar probeerden op te vrolijken, schreef Plouffe later.

Het was een klassiek campagneprobleem: de ongeruste vrouw van de kandidaat tegen de adviseurs die zich bekritiseerd voelden, en dat leidde tot een bijzonder zichtbaar slachtoffer: het imago van Michelle Obama. Door haar geloof dat haar man bijzonder was, waar Barack haar in Hawaï om had geprezen, kon ze fel klinken: ‘Barack zal nooit toestaan dat jullie teruggaan naar je vertrouwde leven: niet betrokken, niet geïnformeerd,’ zei ze in een toespraak. In een andere maakte ze een opmerking die eindeloos zou worden herhaald: ‘Voor het eerst in mijn volwassen bestaan ben ik werkelijk trots op mijn land,’ over de hoop die de campagne van haar man had laten ontstaan.

Niemand binnen de campagne zei dat ze misschien de verkeerde toon aansloeg. Iedereen ging haar uit de weg, zei een adviseur. Zodra Michelle dat te weten kwam, was ze woedend maar voelde ze zich ook schuldig. ‘Dat was een ondraaglijk idee voor haar: stel je voor dat hij geen president wordt door iets wat ik heb gezegd of gedaan,’ zei een adviseur. Toen in juni 2008 de algemene verkiezingen begonnen, wilde ze pas weer campagne gaan voeren als haar imagoproblemen waren opgelost. ‘Ik trek niet meer het land in als iedereen vindt dat het uiteindelijk negatief uitpakt,’ zei ze. Ze had dit nog nooit eerder gedaan, zei ze tegen medewerkers; die moesten gewoon tegen haar zeggen wat ze moest doen.

Dat was het begin van de nieuwe versie van Michelle, die zorgvuldig was aangepast aan de smaak van het publiek. De campagneleiding had opdracht gegeven voor een openhartige documentaire over haar die ‘alles zou laten zien’, zoals een medewerker het uitdrukte, maar die werd geschrapt. In plaats daarvan verscheen ze in ochtendprogramma’s om te praten over spek (waar ze van hield) en over panty’s (waar ze niet van hield). ‘We maakten alles wat oppervlakkiger,’ gaf een andere adviseur toe, ‘kozen voor een veel traditionelere vrouwenrol.’ De tijd waarin de Obama’s openlijk met elkaar over de politiek discussieerden was ook voorbij; voortaan gebeurde dat in besloten kring.

Voor Barack werd de campagne in de herfst van 2008 gekenmerkt door het groeiende besef dat hij werkelijk zou gaan winnen en de vreemde overgang van de ene wereld naar de andere. Zijn bejaarde oma overleed in Hawaï, maar hij had nauwelijks tijd om te rouwen. Met de economie ging het van kwaad tot erger en Obama stortte zich op het probleem, steunde de impopulaire noodmaatregelen van Bush om de financiële bedrijven overeind te houden en verslond obscure bijzonderheden over de kredietcrisis ten gevolge van de rommelhypotheken. Hij wilde zo snel mogelijk zo veel mogelijk leren, zei hij tegen zijn medewerkers, en dat was geen wonder. Hij had zich kandidaat gesteld om het ene land te leiden en stond op het punt een land over te nemen dat er veel beroerder aan toe was.

Kort na de verkiezingen was hij niet in de stemming voor twijfels of afwijkende meningen: hij moest snel in actie komen. Als eerste grote besluit vroeg hij Emanuel om zijn stafchef te worden. Emanuel had de ervaring in Washington die Obama ontbeerde, en in tegenstelling tot de verkozen president was hij strijdlustig en niet bang om druk uit te oefenen of zelfs te beledigen.

Emanuel stond voor het idee dat Democraten, van wie in het verleden steevast was gezegd dat het inefficiënte wereldverbeteraars waren die weinig presteerden op het gebied van de nationale veiligheid, wel degelijk hun mannetje konden staan en dingen voor elkaar wisten te krijgen. (Zijn vader had voor de stichting van Israël bij een militante zionistische groep gevochten en het idee dat Joden, in tegenstelling tot het stereotype, konden vechten en winnen, verschilde niet veel van zijn idee dat voor Democraten hetzelfde gold.) Hij was een aanhanger van Clinton en had de lessen van dat presidentschap in zijn oren geknoopt – vermijd symbolische kwesties en een ideologische strijd – en had ze gebruikt als Afgevaardigde van Illinois en als een van de partijleiders in het Huis van Afgevaardigden. Hij was rusteloos, handig, achteloos grof en vrijwel altijd bereid het op een akkoordje te gooien. Hij kon tegelijkertijd tegen je schreeuwen en een brownie van je bord eten, en een typisch telefoontje van hem kon een met godslasteringen doorspekte tirade van dertig seconden bevatten, gevolgd door een kirrend ‘je bent geweldig’, waarna de verbinding ineens werd verbroken.

Michelle had haar bedenkingen over Emanuel, volgens enkele adviseurs. Maar de aard van haar discussies met haar man zou nu veranderen. Haar man moest allerlei kwesties aanpakken, variërend van benoemingen bij de Federal Reserve Bank tot het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Zij had een leidinggevende baan in een ziekenhuis en had nooit een openbaar ambt bekleed, dus wat wist ze eigenlijk van dergelijke problemen? En ze werd al geconfronteerd met het wezenlijke dilemma van haar functie als first lady: was het beter om eerlijk tegen haar man te zijn over mogelijke vergissingen of om haar kritiek voor zich te houden? De gevolgen van een presidentiële misstap waren enorm, maar mannen die doorlopend door iedereen onder vuur werden genomen hadden ook een grote behoefte aan de rotsvaste steun van hun vrouw.

Bovendien moesten anderen die wel tegen Obama’s keus protesteerden daarvoor boeten. De dag na de verkiezingen, toen het nieuws over Emanuels benoeming begon rond te zingen, stuurde Obama’s oude vriend Christopher Edley, de decaan van de Juridische Faculteit van de University of California in Berkeley, hem er een mailtje over. Tijdens de campagne had Obama Edleys kritiek getolereerd, was er zelfs blij mee geweest, en die zomer had Edley Obama al voor Emanuel gewaarschuwd door hem te omschrijven als ‘een tacticus die niet wordt gehinderd door morele verplichtingen’. Nu had Edley niet rechtstreeks kritiek op Emanuel, maar gaf hij suggesties voor de organisatie van het Witte Huis om de in zijn ogen sterke punten van Emanuel te versterken en zijn zwakheden te compenseren. Kort nadat hij het mailtje had verzonden ging de telefoon. Het was Jarrett, die een van Obama’s meest vertrouwde adviseurs was geworden, die Edley waarschuwde dat er een zeer boos telefoontje zat aan te komen.

‘Waarom doe je dit uitgerekend vandaag?’ vroeg Obama aan Edley. Hij wilde zonder enige kritiek van dit moment van zijn overwinning genieten, concludeerde Edley – hij kon er niet tegen dat er aan zijn oordeel werd getwijfeld.

De oude vrienden hebben elkaar nooit meer gesproken.

De week na de verkiezingen vlogen de Obama’s naar Washington voor een afspraak met de Bushes in het Witte Huis. Terwijl de mannen de economische stimuleringsmaatregelen bespraken, liet Laura Bush haar opvolgster zien waar ze zou gaan wonen. De vrouwen bleven staan in een zitkamer aan de zuidwestkant die de first lady’s gebruikten als kleedkamer en plek om zich even terug te trekken. Eén raam keek over de Rose Garden uit op de buitenkant van het Oval Office. Tijdens cruciale vergaderingen en lange werkdagen van haar man had Laura Bush uit het raam van haar schuilplaats staan staren en zich daardoor op de een of andere manier meer met hem verbonden gevoeld. ‘Dit heeft Hillary Clinton mij laten zien,’ zei ze volgens Anita McBride, haar voormalige stafchef. Daarvoor had Barbara Bush het aan Clinton laten zien, en als Michelle Obama het Witte Huis verliet, moest ze het ook aan de nieuwe first lady laten zien, zei Laura Bush.

Je kunt je nauwelijks een beter symbool indenken van de ware plicht van de first lady dan dat raam: hou je man scherp in de gaten. Doe het stilletjes. Bepaalde aspecten van het presidentschap zullen alleen voor jou zichtbaar zijn. Maar je zult vanaf de zijlijn moeten toekijken.

De Bushes nodigden Michelle uit terug te komen met haar dochters, die ogenblikkelijk in hun toekomstige huis van de trapleuning gleden. De meisjes namen een kijkje op Sidwell Friends, de prestigieuze quakerschool waar Chelsea Clinton op had gezeten, en vonden het er leuk omdat het hen deed denken aan hun school in Chicago. Het begon Michelle verstandiger te lijken meteen naar Washington te verhuizen: als de verhuizing werd uitgesteld zou dat waarschijnlijk ‘nog zes maanden gedoe opleveren waar we geen invloed op hadden’, zei een medewerker. En Michelle wilde net als haar man dat het gezin bij elkaar was. In de loop van de volgende weken raakte het idee om in Chicago te blijven op de achtergrond totdat het nog maar een flauwe echo was in het verhaal van de Obama’s, een weg die ze niet waren ingeslagen.

Bovendien had Barack toch eindelijk hun grote discussie gewonnen over de vraag of de politiek verandering kon bewerkstelligen en of het leven in de politiek leefbaar kon zijn? Ze waren gearriveerd, ondanks alles: de lagere geledingen van de politiek en het krijgen van kinderen, de uitdagingen van het onverwachte succes en de presidentscampagne, en de jaren waarin ze gescheiden van elkaar hadden geleefd. Obama had de bezwaren van zijn vrouw over de tekortkomingen van de politiek buitengewoon dramatisch aangepakt: door zichzelf tot de leider van de vrije wereld te laten kiezen. De Obama’s hadden er altijd van gedroomd het systeem te veranderen, al vanaf het begin van hun relatie, en nu zou de nieuwe president zijn kans krijgen. Hij was mede dankzij hun doorlopende discussies zo ver gekomen en nu had hij ze voorgoed gewonnen.

Michelle keek er niet echt naar uit om naar het Witte Huis te verhuizen, zei een medewerker, maar ze was vastberaden. Dit hadden Barack en zij besloten en falen was geen optie.

HOOFDSTUK TWEE

This is not my beautiful house

JANUARI – FEBRUARI 2009

Op de middag van Barack Obama’s inauguratie tot vierenveertigste president van de Verenigde Staten, terwijl een feestvierende menigte van meer dan een miljoen mensen door de straten van Washington stroomde en de Obama’s tijdens een lunch met het Congres de ene hand na de andere schudden, liep een afgedwaalde medewerker stilletjes door het heilige der heiligen van het presidentschap, de twee verdiepingen tellende suite in het Witte Huis waarin al vanaf 1801 alle presidenten woonden. Hij wilde de ruimte controleren die het nieuwe presidentiële gezin zou betrekken. De Obama’s zelf kenden het huis alleen nog maar van de vluchtige rondleidingen met de Bushes.

De verhuiswagens van de Bushes waren al vertrokken en op dat moment leek het of het woongedeelte van niemand was, een reeks vertrekken met hoge plafonds en gewreven vloeren, even tijdloos als een museum en even karakterloos en blinkend als de lobby van een chic hotel. Aangezien de Obama’s nog niet waren gearriveerd, kon iedereen met een pasje voor het Witte Huis zomaar naar binnen lopen.

De staf van Laura Bush vroeg zich heimelijk af of de Obama’s wel opgewassen waren tegen de aanpassingen die hun te wachten stonden. Toen George en Laura Bush in het Witte Huis trokken, kenden ze het al door de termijnen van zijn vader als vicepresident en vervolgens als president. Ze hadden al heel vaak op 4 juli de onafhankelijkheid gevierd in het Witte Huis en ze hadden een band gekregen met het personeel. Vrijwel alle andere moderne presidenten hadden in een ambtswoning gewoond, als gouverneur of als vicepresident, voordat ze naar Pennsylvania Avenue 1600 waren verhuisd. De Obama’s hadden tot vier jaar voor het presidentschap nog in het appartement gewoond dat ze na hun trouwen hadden gekocht, een benauwde koopflat met oude installaties, een donkere slaapkamer en een ongelooflijk kleine inbouwkast voor Michelle. Pas na de overwinning bij de senaatsverkiezingen in 2004 en het daaropvolgende contract voor zijn boek, waardoor ze ogenblikkelijk rijk waren geworden, waren ze verhuisd naar een type woning waar Michelle al jaren naar verlangde: een historisch bakstenen pand van 1,65 miljoen dollar.

De eerste twee huizen van de Obama’s mogen dan een metafoor zijn voor hun snelle opkomst, maar niets evenaarde de symbolische lading van het Witte Huis. Met zijn 132 kamers, 6 verdiepingen, 35 badkamers, 412 deuren en 3 liften was het de ambtswoning van een wereldleider voor een man die nog nooit echt leiding had gegeven en een vestingachtige ambiance voor een first lady die er altijd prat op was gegaan dat ze elitaire milieus steeds weer achter zich had gelaten – Princeton, Harvard, Sidley Austin – en naar de South Side was teruggekeerd. Het huis vol marmer en kroonluchters en met een Disneyland-achtige perfectie benadrukte ook het contrast tussen de pracht en praal van het nieuwe leven van de Obama’s en de groeiende economische vrees in de rest van het land. Het huis was tegelijkertijd een nationaal museum, het kantoor van de president, het beveiligde hoofdkwartier van de opperbevelhebber en de woning van het presidentiële gezin. Het was zowel bij het Witte Huis als bij het presidentschap niet altijd duidelijk waar het openbare leven eindigde en het privéleven begon, en of het leven van de Obama’s voortaan van hen of van het land was.

In de uren voor de komst van de Obama’s werd het pand van boven tot onder schoongemaakt, want Malia was allergisch en haar ouders wilden niet dat ze begon te niezen door de onlangs vertrokken huisdieren van de familie Bush. Michael Smith, de nieuwe binnenhuisarchitect van de Obama’s, verplaatste ondertussen meubels en het huishoudelijk personeel was in de weer met het openen van dozen, het opmaken van bedden en het neerleggen van zeep in de wc’s en badkamers. Overeenkomstig de traditie zouden de nieuwe president en first lady in de namiddag arriveren en al hun spullen uitgepakt en opgeborgen aantreffen.

In telefoongesprekken die de staf van de first lady enkele weken daarvoor met mogelijk geïnteresseerde binnenhuisarchitecten had gevoerd om te vragen of ze een plan wilden indienen voor de herinrichting van de privévertrekken, was de nadruk gelegd op het verlangen van de Obama’s dat de imposante vertrekken met de hoge plafonds toch een huiselijke sfeer moesten hebben. Ze zouden hun collectie Afrikaanse kunst meebrengen, meldde de staf, en misschien zouden ze hetzelfde jagergroen gebruiken als in hun huis in Chicago. De kinderkamers moesten het dringendst worden aangepakt. Binnenhuisarchitecten zouden een manier moeten vinden om posters met de popidolen van Malia en Sasha, de Jonas Brothers, tot hun recht te laten komen in slaapkamers met een hoog plafond en complexe lagen lofwerk.

Wat er oppervlakkig ook aan kon worden gedaan, de presidentiële residentie leek niet echt op een Amerikaans huis, zelfs niet op een buitensporige versie daarvan. Er was geen onbespiede in- of uitgang, wat inhield dat de leden van het presidentiële gezin nooit onopgemerkt konden arriveren of vertrekken. Wanneer ze van buiten kwamen, gingen ze meestal naar binnen via de barokke gouden en blauwe Diplomatic Room aan de achterkant van het Witte Huis. Daarvandaan liepen ze naar de brede centrale gang op de begane grond, waar ze achter een saai, bruin scherm doken – zoiets wat wel wordt gebruikt om een kerkzaal in tweeën te delen – om niet zichtbaar te zijn voor het personeel en de toeristen. (Vaste bezoekers van het Witte Huis wisten meestal wanneer de president achter het scherm liep door het geschuifel van alle voeten – van veiligheidsagenten en medewerkers – rondom die van hem.) Vervolgens konden de president en zijn gezin een privétrap op lopen of een kleine lift met een lambrisering van hout en spiegels in glippen. De deuren gleden dicht en als ze een paar seconden later weer opengingen, verscheen er een andere wereld: de rust van de presidentiële woning, misschien iemand van de huishouding die bijna klaar was met het zuigen voor die dag, de Lincoln Bedroom slechts een paar meter verderop. Met andere woorden, het woongedeelte van het Witte Huis was geen gewoon huis. Het was een doos in een grotere doos, ’s werelds meest prestigieuze ambtswoning.

Sommige vertrekken leken op stijlkamers. Bij het opknappen van de Lincoln Bedroom was Laura Bush volkomen trouw gebleven aan de stijl van omstreeks 1860, met verfijnd houtsnijwerk en glanzende gouden stoffen. Het houten hoofdeinde van het bed was bijna twee meter hoog, was verpakt in paarse draperieën en liep uit in een vergulde hemel in de vorm van een kroon. De Queen’s Bedroom aan de overkant van de gang zag er even overladen uit, maar dan in kauwgumroze, met een weelde aan stoffen met roze en groene patronen voor het hemelbed, de gordijnen en fauteuils. De woonvertrekken waren ook indrukwekkend: de West Sitting Hall, met een spectaculair Tiffany-raam waardoor de middagzon naar binnen stroomde, en de Yellow Oval Room, met meubelen in Lodewijk XVI-stijl, planken met sierporselein en vergulde randen waar je ook keek.

Het was een huis voor mensen met een hele batterij personeel, voorzien van een kleine keuken om de laatste hand te leggen aan maaltijden die beneden in de hoofdkeuken waren klaargemaakt, een vertrek waar linnen kon worden geteld en een schoonheidssalon waar de first lady haar make-up en haar kon laten doen. Het huishoudelijk personeel was vaak verspreid tot in zulke uithoeken van het pand dat er volgens de voormalige chef-kok Walter Scheib op 11 september 2001 nog lang na de officiële ontruiming van het Witte Huis huisknechten naar buiten waren gekomen. De residentie was zo’n wereld op zich dat ze geen idee hadden gehad van wat er was gebeurd.

De tweede verdieping was minder voornaam dan de eerste, met lagere plafonds, een sportzaal, een biljart en iets minder formele slaapkamers, onder andere een die van Marian Robinson zou worden. De Obama’s wilden haar kamer meteen laten opknappen, omdat Michelles moeder de kleine bungalow in Chicago, waar ze al tientallen jaren woonde, zeer tegen haar zin achterliet en ze zich zo snel mogelijk thuis moest gaan voelen. Van het gezin van onwaarschijnlijke bewoners van het Witte Huis, was de drieënzeventigjarige Marian Robinson de onwaarschijnlijkste van allemaal.

Ze vertelde haar levensverhaal nooit in het openbaar; tijdens de campagne had ze geen enkele toespraak gehouden en ze sprak vrijwel nooit met de pers. Haar zware, bescheiden leven vormde een stil contrast met de pracht en praal van het huis waarin ze zou gaan wonen. Marian Shields, de dochter van een fabrieksarbeider die huisschilder was geworden en op zoek naar werk vanuit het Zuiden naar Chicago was getrokken, had Fraser Robinson leren kennen in een gemeentezwembad, waar hij werkte als badmeester. Omstreeks de tijd dat ze getrouwd waren, had hij volgens zijn broer Nomenee Robinson zijn studie opgegeven omdat hij het lesgeld niet kon betalen en het niet aandurfde om te lenen. Vier jaar later was er multiple sclerose bij hem geconstateerd.