Gauke Andriesse

De dode opdrachtgever

Uitgeverij Atlas

Amsterdam/Antwerpen

++

Van Gauke Andriesse verschenen bij Uitgeverij Atlas:

De verdwenen schilderijen

Stilzwijgen

De handen van Kalman Teller

++

Fiat justitia, ruat coelum

Let justice be done, though the heavens fall

==

==

==

© 2006 Gauke Andriesse

==

Omslagontwerp: Studio Jan De Boer

Omslagillustratie: © Bilderberg Archiv der Fotografen/Hollandse Hoogte

==

NUR 305

E-BOOK ISBN 978 90 450 2037 2

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk 2006 met ISBN 90 450 1414 9

==

www.uitgeverijatlas.nl

I

Ik ontvang mijn klanten in een eetcafé in de Amsterdamse wijk De Pijp. In al die jaren dat ik er kom, is het interieur niet gewijzigd. Het enige dat verandert, is het personeel en de posters aan de muur met aankondigingen van concerten en theatervoorstellingen. In de winter wordt het plafond van dikke houten balken omgetoverd tot een sterrenhemel met vele honderden kleine lichtjes. In de zomer wordt het terras opgebouwd en staan de deuren permanent open. Ik woon zo dichtbij dat ik op zulke avonden in bed het geroezemoes van het gepraat en gelach kan horen. De mensen die alleen iets willen drinken staan aan de lange bar, de mensen die komen eten zitten aan de vele houten tafels. Er staan een paar grotere leestafels, die altijd vol liggen met kranten en tijdschriften. Daar zit ik meestal te lezen en koffie te drinken. Of na te denken over zaken waarmee ik bezig ben. In de ochtend althans, als het rustig is; als het druk is kom ik er niet.

Iedereen die iets van me wil, kan me daar ontmoeten. En dat gebeurt zeer regelmatig, vaak genoeg om er goed van te kunnen leven. Er is veel ellende en vuiligheid waarvoor men niet bij de politie aanklopt. Bij gebrek aan vertrouwen, uit schaamte of omdat men met voorrang geholpen wil worden. Tegenwoordig wil zo ongeveer iedereen dat laatste, maar niet iedereen kan dat betalen. Voor sommigen gaat het om een ‘grijs’ gebied, waarvoor men liever niet de politie inschakelt. ‘Grijs’ dat, als ik er dichterbij kom, vaak nog zwarter is dan de zwartste nacht.

Ik sta in de Gouden Gids, onder Detectivebureaus: ‘J. Havix, detectivebureau, voor bedrijven en particulieren’, met mijn telefoonnummer. Een gewone vaste telefoon met antwoordapparaat. Ik heb wel een mobiel, maar die gebruik ik maar zelden. Ik vind het niet nodig om altijd maar voor iedereen bereikbaar te zijn. De ‘J’ staat voor Jager, een mooie naam die ik te danken heb aan mijn vader. Het is overigens zuiver toeval dat die naam inmiddels zo goed de lading dekt van wat ik doe.

Ik werk voor bedrijven en particulieren. Van mond-tot-mondreclame moet ik het niet hebben, in ieder geval niet bij particulieren. De mensen die me inhuren vergeten me het liefst weer zo snel mogelijk. En de kans dat ze mijn diensten bij bekenden moeten aanbevelen, is nihil.

Ik doe van alles en nog wat. Fraudezaken, die zeer frequent voorkomen. Van wat wordt verdiend, eerlijk of oneerlijk, wordt een hoop weer gestolen. Verdwijningen, emotioneel het meest belastend, doe ik slechts zeer zelden. Opdrachten waarbij het om ontrouw gaat doe ik steeds minder vaak, met toenemende tegenzin en alleen om gaten in mijn agenda op te vullen. En ten slotte zijn er de interessantste opdrachten, waarbij het minder gaat om persoonlijke emoties: de jacht op gestolen, vaak zeldzame kostbaarheden die men koste wat kost terug wil hebben.

In dat geval werk ik voornamelijk voor verzekeringsmaatschappijen, hoewel die dat nooit publiekelijk zullen toegeven. Dat soort zaken zijn het lucratiefst, ik vraag een percentage van de waarde van het vermiste object, maar ook het meest risicovol omdat ik werk op basis van no cure, no pay.

Op dat terrein zijn er in Nederland hooguit een vijftal mensen die de echt ingewikkelde zaken kunnen behandelen. Dat is de crème de la crème en we kennen elkaar allemaal. Bij hele grote zaken komt het zelfs weleens voor dat we een consortium vormen. Net zoals ik opereren de meesten bij voorkeur alleen.

Voor particulieren werk ik liever niet. Als die ergens het slachtoffer van zijn, is de reactie bijna standaard: ‘Mijn god, waarom overkomt míj dit? Waar heb ik dat aan verdiend?’ Alsof het leven een feest is en men niet anders dan geluk en voorspoed mag verwachten. Wie voor ellende gespaard blijft, zou God elke dag op zijn blote knieën moeten danken. In plaats daarvan denkt iedereen recht te hebben op het onbeschadigd bereiken van de haven. Is het besef dat men kan zien, dat men kan lopen, iets om elke ochtend bij het ontwaken dankbaar voor te zijn? Vraag het de blinde, vraag het de kreupele.

De man die ik op die grauwe en gure zaterdagochtend in oktober zou ontmoeten, had ik alleen maar over de telefoon gesproken. In tegenstelling tot veel andere potentiële klanten had zijn stem niet opgewonden, beschaamd of ongemakkelijk geklonken. Hij wilde een afspraak maken en maakte dat op een zakelijke manier kenbaar. Kortaf zelfs, als iemand die gewend is met autoriteit te spreken. Hij sprak accentloos Nederlands en het leek mij iemand van middelbare leeftijd.

De man die binnenkwam was een jood, en wat voor een. Boomlang en ongeveer zo breed als de deur, helemaal in het zwart gekleed, inclusief een zwarte hoed. Onder die hoed haar dat in lange slierten voor zijn oren hing en zo’n typische lange baard met een V in het midden geknipt, zodat er links en rechts puntige uiteinden ontstaan. Duidelijk een jood die er voor uitkwam dat te zijn. Niet uit trots of om reacties van anderen uit te lokken, maar gewoon omdat hij dat nu eenmaal was. Waarschijnlijk orthodox, fundamentalistisch of misschien wel een combinatie daarvan. Het type dat ik associeerde met hechte families, avondeten waarbij wordt gebeden en men nog samen aan tafel zit, met vader aan het hoofd, om te genieten van een echte maaltijd in plaats van allerlei fastfood- en kant-en-klaar rotzooi. Met een vrouw die nog de traditionele rol vervult van echtgenote en moeder voor de kinderen. Met seks die goed en vertrouwd is, zo natuurlijk dat er niet over wordt gesproken.

Ik voelde iets van afgunst over de kracht van hun geloof. Het gebrek aan twijfel over de juiste levenswijze. Aan de andere kant: ik ben afkerig van extreme overtuigingen. Of het nou fundamentalistische moslims zijn, leden van de verdwenen Communistische Partij Nederland of dit soort joden: er komt altijd gedonder van. En het ergste is dat ze geen berouw kennen als het een bende wordt. Ze hebben immers het gelijk aan hun zijde en hoeven zeker tegen mij en hun medeburgers geen verantwoording af te leggen. Dat doen ze wel tegenover hun god.

Misschien kwam het door al dat zwart, maar ik vond dat hij er ongezond bleek uitzag. Vast geen strandtype, dat zou wel verboden zijn. Ik stond op en hij kwam naar me toe lopen.

‘Bent u meneer Havix?’

Ik herkende zijn stem. ‘Ja, inderdaad.’

Hij gaf mij een stevige hand en zei: ‘Mijn naam is Raw Leimann.’

‘Gaat u zitten,’ zei ik uitnodigend.

‘Kan ik u iets te drinken aanbieden?’

‘Ja, koffie graag, met een glas water.’ Hij trok zijn jas uit en zette zijn hoed af, om die vervolgens te vervangen door een keppeltje.

Ik liep naar de bar en terwijl ik daar stond te wachten op mijn bestelling bekeek ik hem nog eens goed. Ik had zelden iemand gezien die zo kaarsrecht op zijn stoel zat en al helemaal niet in dit café. Alles aan hem straalde uit dat hij misschien wel zou kunnen breken maar zeker niet zou buigen. Pats, gebroken, in tweeën, met een geweldige knal, maar zonder ook maar een millimeter te hebben meegegeven. Ik zou niet graag in de buurt zijn als dat gebeurde.

Nadat ik met onze bestelling terugkwam, stak hij direct van wal.

‘Mag ik u vragen eerst iets over uzelf te vertellen, voordat ik u zeg waarom ik contact met u heb opgenomen?’

Ik vertelde hem kort iets over mijn professionele achtergrond en het soort opdrachten dat ik zoal had uitgevoerd, overigens zonder in details te treden. Vertrouwelijkheid staat bij dit werk centraal en ik wist dat ook hij dat straks van mij zou vragen. Als we tenminste tot zaken zouden komen, en dat hing niet alleen van hem af. In de loop der jaren was ik steeds selectiever geworden met de zaken die ik aannam.

‘Bent u meestal succesvol?’ vroeg hij toen ik was uitgesproken. Hij had me de hele tijd al strak aangekeken, maar nu keek hij nog intenser. Alsof hij probeerde mijn gedachten te lezen.

‘Ja.’ En zonder mijn ogen neer te slaan voor zijn priemende blik voegde ik eraan toe: ‘Ik kies alleen maar zaken waarvan ik instinctief voel dat ik ze kan oplossen. Hoe simpel of ingewikkeld ze ook lijken, mijn instinct laat me maar zelden in de steek bij die keuze.’

Hij dacht even na over mijn antwoord en leek toen een beslissing te hebben genomen.

‘Ik leid ons familiebedrijf,’ begon hij. ‘Ruim een week geleden is een van onze medewerkers er met een grote som geld vandoor gegaan. Vanaf dat moment is ook onze dochter spoorloos. Ik wil dat u haar en het geld terugbrengt.’

‘Heeft u de politie benaderd?’

‘Nee,’ klonk het zo resoluut mogelijk, als om er geen twijfel over te laten bestaan dat dat geen optie was. ‘We willen dat dit met discretie wordt behandeld. Om direct open kaart met u te spelen: mijn dochter heeft bij die diefstal ook een rol gespeeld.’

Er trok heel kort een blik van ingehouden woede over zijn gezicht; duidelijk een gevoelig punt. En wat bedoelde hij met ‘een rol gespeeld’? Was ze slachtoffer of had ze misschien zelf het initiatief genomen?

Hij vervolgde: ‘Mijn vrouw en ik houden natuurlijk van onze dochter, maar ze is erg opstandig. Heeft u zelf kinderen?’

Ik antwoordde ontkennend.

‘U zult vast weleens hebben gehoord hoe kinderen op die leeftijd kunnen zijn, zo weinig voor rede vatbaar. Als klein kind al had ze een sterke eigen wil, maar nu is ze zo dwars dat we niets meer goed lijken te doen. Dat zal vast wel weer overgaan, maar op dit moment is het lastig en vooral voor mijn vrouw regelmatig erg pijnlijk. We hebben geleerd met die opstandigheid op een bepaalde manier om te gaan. Als een wild paard dat getemd wordt. Als het steigert en weerstand biedt, laat je het touw vieren, om het dan op een ander moment weer heel langzaam en voorzichtig aan te halen. Maar zonder ooit helemaal los te laten, want dan ben je het paard zo goed als zeker voor altijd kwijt.’

Ik verbaasde me over zijn vergelijking. Zou zijn vrouw dat ook zo zien?

‘Zo hoopten we haar niet te verliezen, maar nu is ze spoorloos verdwenen.’

Wat hoorde ik in zijn stem: boosheid, ergernis? In ieder geval geen ongerustheid. Hij leek zich geen zorgen te maken, tenminste nu nog niet.

Hij pakte zijn portemonnee en haalde er een foto uit: ‘Dit is ze, Ramona. Ze is zeventien op deze foto en die is recent genomen. U heeft natuurlijk een goed gelijkende afbeelding nodig.’

Ik bekeek de foto. Ze poseert voor de camera: een mooi meisje, slank, gemiddelde lengte, kleine borsten, een fijn gezicht met opvallende jukbeenderen. Ze heeft iets jongensachtigs. De pose is nonchalant en zelfverzekerd; een meisje dat gewend is aan belangstelling.

Het kostte hem zichtbaar moeite om tegen een vreemde zo open over zijn dochter te praten en zelfs een foto te moeten laten zien. Om van onderwerp te veranderen legde ik die op de tafel tussen ons in en vroeg wat voor soort bedrijf het was waaraan hij leiding gaf.

‘Ik ben directeur van een holding, Kalisz International Trading Company, die eigenaar is van een aantal verschillende werkmaatschappijen. Al die bedrijven handelen in een of meerdere metalen. En dan moet u niet denken aan de bekende, zoals zilver, goud en koper. De meeste van de metalen waarin wij zijn gespecialiseerd zijn voor de leek totaal onbekend: vanadium, selenium, iridium, cobalt, osmium, prometheum.’

Zonder trots, maar zelfverzekerd voegde hij eraan toe: ‘Dat doen we al meer dan honderdvijftig jaar. De naam Kalisz is de naam van een dorp in Polen, de geboorteplaats van mijn overgrootvader, die het bedrijf is begonnen. In sommige van die markten zijn wij de grootste speler van de wereld. Toch kent bijna niemand onze naam en dat willen we graag zo houden. Ook dat is een reden waarom we de politie niet willen inschakelen.’

Wijzend naar mijn mobiele telefoon zei hij: ‘De kans is groot dat de coltan die in uw telefoon is verwerkt via ons is verhandeld.’

Coltan? Wat ik ervan wist was dat het een metaal was dat in Congo werd gewonnen en dat op zijn zachtst gezegd een schimmige reputatie had. De prijs ervan was de afgelopen jaren explosief gestegen, met als gevolg dat allerlei lokale warlords, onder het mom van bevrijdingsbewegingen, en zelfs legers uit omringende landen, er bloedig om vochten. De lokale bevolking werd gebruikt als slaven om het uit de grond te halen. Het was inmiddels zo’n bende geworden dat het in de pers al ‘Afrika’s Eerste Wereldoorlog’ werd genoemd.

Toen ik liet blijken iets van de reputatie van dat spul te kennen, keek Leimann me scherp aan, zonder enige blijk van waardering voor mijn kennis.

‘Ja dat klopt,’ zei hij, ‘maar ik verzeker u dat wij op zuiver legale wijze werken. Wat u overigens niet in de kranten leest, is dat de metalen waaruit coltan bestaat, tantalium en columbium, ook voor allerlei andere zaken worden gebruikt die we inmiddels niet meer zouden kunnen missen.’

Er was voor het eerst iets onvriendelijks in zijn stem gekropen. Hij zou wel gewend zijn dat de mensen in zijn omgeving simpelweg deden wat hij vond dat er moest gebeuren, zonder discussies en in zijn ogen onnodige vragen.

Om terug te keren naar ons onderwerp vroeg ik: ‘Hoe is de fraude in zijn werk gegaan?’

Hij aarzelde even en keek kort om zich heen, alvorens van wal te steken: ‘Hoewel de verschillende werkmaatschappijen van de holding zelfstandig opereren en zelf verantwoordelijk zijn voor het behalen van hun winstdoelstellingen, worden de financiële zaken centraal afgewikkeld, vanuit een dealingroom in ons hoofdkantoor in Amsterdam. Inkomende en uitgaande geldstromen worden daar zo goed mogelijk op elkaar afgestemd en overtollige liquide middelen worden belegd. Vrij ingewikkeld werk, want we proberen als bedrijf zo min mogelijk onnodige risico’s te lopen. Dan moet u denken aan de risico’s van wisselkoersfluctuaties, maar ook die van transacties die op verschillende tijdstippen plaatsvinden. Die worden door onze treasury-afdeling zo goed mogelijk afgedekt. Met termijncontracten, valutaopties, swaps en dat soort instrumenten. De medewerker die fraude heeft gepleegd heeft een bepaalde constructie opgezet om zo geld te laten verdwijnen. Ik kan u op dit moment niet meer vertellen over hoe dit precies in zijn werk is gegaan. Niet voordat ik zeker weet dat u deze zaak zult behandelen. Overigens zullen dit soort details voor u niet erg interessant zijn.’

Dat was voor mij nog maar de vraag. Misschien wel, misschien niet. Nu in ieder geval niet, want ik moest eerst een overzicht krijgen van wat er was gebeurd.

‘Wie was die medewerker?’

‘Iemand die pas een jaar of twee bij ons werkte, een jong iemand: Ernst Jimmink. Tot dusver heeft hij zijn werk steeds uitstekend gedaan. Er wordt bij ons niemand aangenomen zonder dat ik die persoonlijk heb gesproken, en hij maakte op mij een uitstekende indruk. Serieus, intelligent en met een groot verantwoordelijkheidsgevoel.’ Op een korzelige toon voegde hij eraan toe: ‘Tenminste, dat leek toen zo. Dat ik mij zo heb vergist reken ik mezelf aan.’ Hij zweeg even, alsof hij zich nogmaals afvroeg hoe dat had kunnen gebeuren. ‘Iedereen was over hem te spreken. Het enige dat je achteraf over hem zou kunnen opmerken is dat hij nogal gesloten was en zich afzijdig hield. Hij ging bijvoorbeeld zelden mee om gezamenlijk te lunchen, maar ging liever wandelen om een frisse neus te halen. Dat werd geaccepteerd, want hij was heel goed in zijn werk.’

‘En het geld? Ik neem aan dat u eerst heeft geprobeerd het geld te traceren.’

Hij keek weer even om zich heen, met een geïrriteerde blik. Als het aan hem had gelegen, hadden we vast op een andere plaats afgesproken.

‘Ja, dat klopt. U moet weten dat bij ons regelmatig transacties in cash plaatsvinden. Vooral Afrikanen willen contant betaald worden. Voor een bepaalde leverancier moest dat in Zwitserland gebeuren. Wij maakten dan geld over naar een rekening van ons in dat land en daar nam ik of een van mijn naaste medewerkers het persoonlijk op, om het vervolgens aan de handelspartner uit te betalen. Uiteraard pas als we zeker wisten dat de metalen daadwerkelijk waren geleverd. In dit geval is het geld daar opgenomen. Dat is het enige dat we weten, vanaf daar loopt het spoor dood.’

Hij leek zich bij het vertellen hiervan zeer ongemakkelijk te voelen. Ik had wel een idee waarom, maar moest het vragen: ‘Aan wie heeft de bank daar het geld uitbetaald?’

Het bleef even stil. Toen hij antwoordde, klonk er onderdrukte woede in zijn stem door.

‘Het geld is opgenomen door Ramona; ze gebruikte een door mij ondertekende machtiging, met een valse handtekening. Bij de bank vermoedde men geen kwade opzet, want toen ze om haar paspoort vroegen zagen ze natuurlijk dat het om mijn dochter ging. Ondanks dat is de procedure zo dat de bank belt om de betaling te confirmeren, waarbij door ons dan een cijfercode moet worden afgegeven. Die procedure is keurig gevolgd. Ik denk dat Jimmink het op de een of andere manier zo heeft weten te regelen dat het telefoontje bij hem terechtkwam. Hij heeft de code afgegeven en zo bevestigd dat het bedrag betaald kon worden. Volgens de bank is hij zelfs zo brutaal geweest om de betreffende employee te vragen of hij aan mijn dochter wilde doorgeven dat ze mij later die dag moest bellen.’

Dit was inderdaad niet een probleem dat hij graag aan de politie uit zou willen leggen, om vervolgens nog maar af te wachten of die deze zaak op zou kunnen lossen.

‘Heeft u zelf enig idee waar ze zouden kunnen zijn?’

Hij ging langzaam met een enorme hand door zijn baard en schudde bedachtzaam nee.

‘Mijn vrouw en ik hebben ons dat natuurlijk ook afgevraagd, maar we weten het niet. Ze zou overal kunnen zijn. Ze hield van reizen en ze ging in het verleden ook weleens met mij mee op zakenreis. Hoe verder weg en avontuurlijker, hoe liever het haar was.’

‘En de jongen? Ik neem aan dat u contact heeft opgenomen met zijn ouders?’

‘Zijn ouders leven niet meer. Hij woonde bij zijn oudtante. Die heb ik inderdaad gesproken. Ik ben bij haar langsgegaan, maar zij wist ook van niets.’

Hij twijfelde even, alsof hij nog iets wilde zeggen.

Ik overwoog om door te vragen maar besloot dat het voor dit moment voldoende was.

‘Ik wil erover nadenken. Ik bel u morgen aan het einde van de middag terug om te laten weten of ik uw opdracht aanneem. Is dat wat u betreft in orde?’

‘Ja. Ik wacht uw telefoontje af. U kunt me hier bereiken,’ zei hij terwijl hij een visitekaartje uit zijn portemonnee haalde.

Hij wilde al opstaan toen ik zei: ‘Ik heb nog twee punten. In de eerste plaats wil ik graag het adres en het telefoonnummer van die oudtante van Jimmink.’

Hij schreef het op de achterkant van zijn visitekaartje en keek me vervolgens vragend aan.

‘In de tweede plaats lijkt het me goed als u nu al weet wat de kosten zijn van mijn diensten. Dat is heel simpel: ik werk op basis van no cure, no pay. U betaalt een fee als ik erin slaag het geld te traceren en uw dochter terug te brengen. Lukt het me niet, dan kost het u niets.’

‘En wat is de fee die u vraagt?’

‘Bij dit soort gevallen waarbij ik ook ontvreemd geld moet traceren, bereken ik een percentage van het vermiste bedrag. Om hoeveel geld gaat het?’

Hij aarzelde even, maar antwoordde toen: ‘Ruim 2,7 miljoen euro.’

Ik liet op geen enkele manier blijken of ik dat veel of weinig vond en na een korte stilte zei ik: ‘Dan moet u rekenen op vier procent.’

Hij keek me verbaasd aan.

‘Dat is een hoop geld. Bent u dat waard?’

Ik pakte de foto van zijn dochter die nog steeds tussen ons op tafel lag en gaf hem die terug. ‘U stelt de verkeerde vraag,’ zei ik.

‘Pardon?’

‘Is uw dochter dat waard?’

Ik had eraan toe kunnen voegen dat ik aan de verzekeringsmaatschappijen waarvoor ik werkte dezelfde fee berekende, en ze maar al te graag betaalden als ik de verdwenen goederen had weten te traceren. Maar ik liet het erbij: hij kon het accepteren of niet. Er viel niet te onderhandelen, zeker niet bij een zakenman die waarschijnlijk gewend was zelf tot op het bot te gaan.

Hij reageerde op mijn opmerking zonder ook maar enige emotie te tonen. Hij stond op, trok zijn jas aan en verving zijn keppeltje weer door zijn hoed. Pas toen keek hij mij aan en vroeg nonchalant: ‘Wat doet u overigens als een opdrachtgever van u na geleverde diensten weigert te betalen?’

‘Ik moet u zeggen dat me dat eerlijk gezegd nog nooit is gebeurd. Mocht me dat toch overkomen, dan stuur ik geen incassobureau of deurwaarder bij u langs. Dan kom ik zelf. Elk mens is ergens kwetsbaar. Hoe dichter ik bij u kom, en dat is als ik besluit voor u te gaan werken onvermijdelijk, hoe meer ik erin zal slagen ook bij u zo’n plek te vinden.’

Op zijn gezicht verscheen een koude glimlach. Hij gaf me een hand en zei: ‘Dat is iets dat ik helemaal met u eens ben: elk mens is ergens kwetsbaar. U weet nu al iets meer van mij, maar ik vraag me af wat uw achilleshiel is.’

Het voelde alsof mijn hand klem zat in een bankschroef.

‘Tot ziens, ik hoor graag van u.’

Pas toen liet hij los.

Ik bestelde nog een kop koffie en ging weer zitten. Wat hij had gezegd was waar: het was geen type om te liegen. Alleen: had hij mij wel alles verteld? Hij had me niet duidelijk gemaakt hoe het kon gebeuren dat zijn dochter niet alleen maar verdween, maar hem bovendien, en duidelijk met voorbedachten rade, zoveel geld afhandig had gemaakt. Dat ging toch wel beduidend verder dan wat er normaal onder opstandig gedrag wordt verstaan. Misschien begreep hij dat zelf ook niet.

Opvallend was dat hij van de jongen geen negatief beeld had geschetst, eerder het tegenovergestelde. Hij had niet gesuggereerd dat het een geval was van een oudere jongen die een jonger meisje het hoofd op hol had gebracht, om haar vervolgens te gebruiken voor een plan om geld te stelen. Het kon net zo goed andersom zijn.

Toen ik afrekende keek Bert, de barman, die zo nu en dan vanuit zijn ooghoeken mijn gesprekspartner had geobserveerd, me nieuwsgierig aan. Hij werkte hier nog niet zo lang maar had vast al gehoord wat mijn beroep was. Dat was geen geheim en hij zou zich wel afvragen wat ik met deze bijzondere bezoeker had besproken.

Toen ik de deur opende, merkte ik pas dat het nog harder was gaan regenen. Hoewel de ochtend al ten einde liep, wilde de schemer maar niet wijken. Als er al iets buiten mezelf was dat me op zou kunnen vrolijken, dan ontging me dat in ieder geval volkomen. Zelfs de natuur had geen zin om het licht echt aan te doen, alsof we deze dag maar beter konden overslaan.

Ik zette de kraag van mijn jas op en zwaaide kort naar de eigenaar van het Griekse restaurant aan de overkant, die met een wit bakkersschort en opgestroopte mouwen voor het raam deeg stond te kneden. Het zweet stond op zijn voorhoofd. Over de op het raam geschilderde Akropolis liepen dikke regendruppels naar beneden. Ik vroeg me even af wat een Griek zou vinden van onze Nederlandse herfst. Hij leek me hier volkomen misplaatst en die gedachte stemde me nog somberder.

II

Die nacht werd ik badend in het zweet wakker. Ik had een nachtmerrie gehad, maar zoals zo vaak wist ik niet meer waarover. Ik lag te draaien en probeerde mijn gedachten uit te schakelen, maar ik kon de slaap niet meer vatten en liep naar de keuken. Met een glas cognac en een beker warme melk ging ik in mijn woonkamer aan tafel zitten.

Buiten was het inmiddels gestopt met regenen. Onder het licht van de straatlantaarns glom alles nog van het vocht. Het was hard gaan waaien, de wind rukte aan de takken van de bomen en bladeren dwarrelden naar beneden.

Ik moest denken aan mijn gesprek met Leimann. Mijn achilleshiel? Die was nu ruim drie jaar geleden gestorven. Dat was mijn vrouw Eileen. De eerste maanden na haar onverwachte dood was het alsof ik verdoofd was. Toen dat voorbij was, ontwaakte ik in het besef dat niets meer betekenis had. Elke handeling leek me absurd en leeg. Ik deed de dingen automatisch en tegelijkertijd was ik me van elke handeling, hoe klein ook, volkomen bewust. In een staat van een soort absolute helderheid registreerde ik al mijn handelingen. Niets ging meer onopgemerkt, zomaar, voorbij. Ik was toeschouwer van mijn eigen leven geworden. Het openen van een brief, een gesprek, koken, een glas dat ik naar mijn mond bracht; ik nam het allemaal waar. Om me voortdurend het volkomen absurde ervan te realiseren. Achter de handeling was niets meer. Ontdaan van zorgen, angst, verwachtingen, hoop, had het leven een bitter stemmende lichtheid gekregen; het was betekenisloos geworden.

De eerste tijd na het overlijden van Eileen probeerden haar familie en vrienden nog contact met mij te onderhouden. Ze belden of kwamen zelfs langs als ik niet op hun berichten reageerde. Ze hadden zoveel moeite gedaan om met mij over haar te praten, om te vragen hoe het met me ging. Ik had er niet op gereageerd, liet pijnlijke stiltes vallen in gesprekken die ze nerveus op gang probeerden te houden, keer op keer, en uiteindelijk was het steeds stiller geworden. Mijn vrouw was dood en iedereen die me daaraan had kunnen herinneren had ik van mij vervreemd. Aan dat deel van mijn leven was een einde gekomen.

Toen ik op een dag bij mijn huisarts was omdat ik iets wilde hebben tegen de slapeloosheid, had hij mijn verhaal aangehoord en voorgesteld om specialistische hulp te zoeken. Maar dat weigerde ik, zo pertinent dat hij wel begreep dat hij daar niet verder op door moest gaan. De gedachte dat ik tegenover een psycholoog of psychiater mijn gevoelens en gedachten zou uiten was ronduit absurd.

Ik moest er nog maar eens goed over nadenken, in de tussentijd kreeg ik in ieder geval een antidepressivum voorgeschreven: Seroxat, voor een periode van drie maanden, dan moest ik weer terugkomen. Ik moest beginnen met tabletten van twintig milligram, ging dat goed dan kon te zijner tijd de dosis misschien worden verminderd.

Eerst gebeurde er niets, maar na een aantal weken begon het te werken. De pijn en de betekenisloosheid van mijn nieuwe leven maakten plaats voor een gevoel van ruimte, weliswaar niet gevuld met geluk, maar in ieder geval was mijn verdriet draaglijk geworden en leek het meer op de achtergrond te zijn geraakt. In die leegte van tijdelijk onderdrukte of misschien wel voor altijd verdwenen emoties, kon ik nu doen en laten wat ik wilde.

Ik had een opdracht aangenomen en was geleidelijk weer aan de slag gegaan. Ik was even bang geweest dat ik misschien minder goed zou zijn in mijn werk, maar ik merkte dat het tegenovergestelde het geval was. Nu Eileen was verdwenen, was er niets meer dat me afleidde. In mijn eenzaamheid was ik de perfecte jager geworden. Die terugkerende nachtmerries waren het enige signaal dat er ergens in mijn geest nog iets gebeurde dat niet helemaal onder controle was.

Toen ik de volgende ochtend aanbelde bij een statig herenhuis in de Magnoliastraat in Amsterdam, was ik plezierig verbaasd bij de aanblik van de vrouw die de deur opende. Zij was oud, maar haar houding was kaarsrecht, ze keek me aan met een vriendelijke maar onderzoekende blik en gaf me een stevige hand. En het ‘komt u binnen’ klonk eerder als een bevel dan als een verzoek. Het ‘u bent laat’ klonk ook niet als dat van iemand voor wie elk bezoek een welkome onderbreking is in een leven waarin niets meer gebeurt. Zelfs haar kleding week sterk af van dat wat zo kenmerkend is voor de meeste bejaarden: kleren die niets meer mogen kosten of die er zelfs als ze duur zijn toch uitzien als goedkope confectiekleding, waarover ongeacht de kleur altijd een grijze waas hangt, en schoenen van een of ander soort kunststof. De oudtante van Ernst Jimmink had een ruim zittende grijze joggingbroek aan met rode strepen aan de zijkant, een keurig gestreken donkergroene blouse van zijde, en aan haar voeten suède mocassins.

Ik had haar al gebeld en gezegd waarom ik met haar wilde praten. Toen we plaats genomen hadden in een enorme woonkamer die stijlvol was gemeubileerd, vroeg ik haar eerst iets over haar neef te vertellen. Ze nam me mee naar een dressoir waarop een groot aantal familiefoto’s stond. Van haar man, haarzelf en de kinderen. Haar eigen volwassen kinderen, die zelf ook alweer een gezin hadden, maar ook van Ernst. Nadat ze kort en ter zake had gezegd wie de verschillende personen op de foto’s waren, pakte ze een fotolijst op en gaf me die in handen. Het was een portret van Ernst op zijn drieëntwintigste verjaardag. Een knappe jongen met krachtige gelaatstrekken en een grote bos golvend haar, als de manen van een leeuw. Hij keek serieus in de camera en ik vermoedde dat lachen niet zijn eerste natuur was. Toen we weer waren gaan zitten begon ze haar verhaal.

Ernst werd al vanaf zijn zesde opgevoed door zijn oudtante en oudoom, nadat zijn ouders bij een vliegtuigongeluk om het leven waren gekomen. Hij logeerde bij hen toen zij dat bericht kregen. Hij had verder geen andere familie. Zij en haar man, een notaris, hadden drie kinderen, die toen allang volwassen en zelfstandig waren. Toch hadden ze geen moment geaarzeld hem in huis te nemen.

In het begin was het erg zwaar geweest; het verdriet van de jongen om het gemis van zijn ouders was hartverscheurend.

‘Weet u,’ zei ze, ‘Ernst was een kind dat in stilte bezig was met zijn verdriet, hij vroeg nooit om bijzondere aandacht. In de periode vlak nadat zijn ouders waren overleden lag hij ’s nachts vaak wakker, in stilte en met zijn ogen open. Toen ik dat eenmaal wist, ging ik altijd even bij hem kijken. Als ik vroeg waaraan hij dacht, zei hij: “Aan papa en mama.” Dan liet ik hem vertellen over zijn herinneringen. Dat was alles wat hij toen nog had: herinneringen. Ik ging pas naar mijn eigen bed als hij in slaap was gevallen. Ik vond het idee dat hij daar wakker lag met die gedachten onverdraaglijk.’

Hoewel ze het rustig had gezegd, klonk het verdriet van toen ook nu nog door in haar stem. ‘Eigenlijk kun je zeggen dat Ernst vanaf zijn zesde al geen kind meer was. Een kind weet niet wat het woord “definitief” werkelijk betekent, Ernst wist dat wel. Ze zeggen dat de tijd alle wonden heelt, maar dat wil niet zeggen dat er geen littekens achterblijven. Ernst leek altijd bang te zijn voor de kans op onverwacht en slecht nieuws. Dat zag ik ook terug in de manier waarop hij met mensen omging. Hij kon zich wel aan iemand hechten, maar dat ging altijd gepaard met angst. Dat is een wrede werkelijkheid voor een kind.’

Mevrouw Jimmink schudde even haar hoofd, alsof het haar nog steeds verbaasde hoe hard het leven soms kon zijn. Vervolgens vertelde ze dat het na verloop van tijd beter met hem was gegaan. Zij en haar man hielden van Ernst alsof het hun eigen kind was. Nadat haar man twee jaar geleden was overleden, waren zij en Ernst samen achtergebleven. Hij was inmiddels drieëntwintig en zij tweeëntachtig, maar ondanks dat grote leeftijdsverschil was er maar weinig dat ze niet met elkaar konden bespreken. Het was een intelligente jongen en een harde werker, die na een gecombineerde studie bedrijfseconomie en informatica voor het bedrijf van Leimann was gaan werken. Hij was niet alleen gedreven maar ook serieus, soms wel té serieus, vond ze.

Nadat ze nog een keer koffie voor ons had gehaald, besloot ik de gevoeligere onderwerpen aan te snijden. Tot nu toe had ze op een vriendelijke en zakelijke manier met me gesproken. Ondanks haar betrokkenheid leek het bijna de waarneming van een objectieve toeschouwer. Ze was duidelijk gewend zich niet door haar emoties te laten leiden. Zou ze dat straks ook vol kunnen houden?

‘Was u op de hoogte van de relatie van Ernst met Ramona, de dochter van meneer Leimann?’ vroeg ik.

Ze trok even haar wenkbrauwen op. ‘Ja natuurlijk wist ik dat. Ernst had al vaker vriendinnetjes gehad, maar dit was anders. Ik had de indruk dat hij tegen mij minder open was dan normaal.’

‘Hoe kwam dat volgens u? Hij was toch juist gewend om met u over van alles en nog wat te praten?’

Ze antwoordde heel kort: ‘Schaamte.’

Nu was het mijn beurt om verbaasd te reageren.

Ze ging verder: ‘Schaamte om zijn afhankelijkheid van haar. Ernst en ik zijn allebei sterke persoonlijkheden. Nu toonde hij zwakte en hij was daar, althans in mijn bijzijn, beschaamd over. En ik ken hem zo goed dat ik weet dat hij zich daar zelf ook ongemakkelijk onder zal hebben gevoeld.’

‘Wat vond u verder van haar?’ vroeg ik.

Haar antwoord kwam snel, zonder enige aarzeling: ‘Ik vond haar ronduit onsympathiek. De paar keer dat ik haar heb meegemaakt, maakte ze een harde en kille indruk. Ik had ook niet het gevoel dat ze om Ernst gaf. Ze had in ieder geval geen enkele interesse voor de dingen die hem bezighielden. En de feiten hebben me gelijk gegeven.’

‘Hoe bedoelt u?’

Opnieuw fronste ze haar wenkbrauwen, alsof ik iets had gemist dat voor de hand lag.

‘Zij heeft Ernst gewoon gebruikt om al dat geld van haar vader te stelen. Daarover bestaat bij mij geen enkele twijfel.’

Op een vriendelijke toon zei ik: ‘Ik denk dat meneer Leimann dat anders ziet.’

‘Ja, meneer Havix, dat zal ongetwijfeld zo zijn. Dat is veel minder pijnlijk dan de mogelijkheid onder ogen te zien dat het misschien zijn eigen dochter was die dit alles heeft beraamd.’

‘Maar dat geldt in zekere zin toch ook voor u. U houdt van Ernst.’

Ik had verwacht dat ze misschien wel boos zou reageren op die opmerking, maar in plaats daarvan verscheen er een glimlach op haar gezicht.

‘U denkt wellicht dat ik jaloers was omdat er iemand tussen Ernst en mij dreigde te komen. Wel, ik verzeker u dat het daar niets mee te maken had. Ik had juist graag gezien dat Ernst een goede partner zou hebben gevonden. Iemand die van hem hield en dat in zekere zin van mij over zou kunnen nemen. Ik ben immers al tweeëntachtig, straks zal ik er niet meer zijn. Ik vond het een vervelend idee dat er dan misschien wel niemand heel dicht bij hem zou zijn. Ik wilde juist graag dat iemand hem in het hart zou sluiten.’

Ze was even stil, om toen hoofdschuddend te zeggen: ‘Maar dit meisje, pas zeventien en dan zo kil en hard. ’

Opnieuw schudde ze haar hoofd in ongeloof. Ik besloot dit onderwerp voorlopig te laten rusten en vroeg: ‘Wat heeft u afgesproken met meneer Leimann? Ik neem aan dat hij bij u langs is geweest met het verzoek om niet de politie in te schakelen?’

‘Ja, dat klopt, maar een verzoek zou ik het niet willen noemen. Hij probeerde me te intimideren. Weliswaar op een beleefde manier, maar toch. Hij liet me weten dat als ik de politie zou informeren, ik dan wel moest beseffen dat ze eerder Ernst dan zijn dochter als de hoofddader zouden zien. Een volwassen man van drieëntwintig die een jong meisje van zeventien het hoofd op hol brengt. En wie is er zo slim om zo’n ingewikkelde diefstal te kunnen bedenken? Hij zei ook nog dat hij alles in het werk zou stellen om dit geval zonder ruchtbaarheid op te lossen en dat hij een particulier detectivebureau wilde inschakelen. Dat heeft hij blijkbaar gedaan, anders zou u hier niet zijn.’

‘Nou mevrouw Jimmink,’ zei ik met een glimlach, ‘zover is het nog niet. Ik ben wel benaderd, maar ik heb de opdracht nog niet aangenomen. De reden dat ik met u praat is juist om te bepalen of ik dat wel of niet zal doen.’

‘En, wat denkt u, nu u met mij heeft gesproken?’

Zonder daarop in te gaan, zei ik: ‘Ik vind u opmerkelijk rustig onder deze omstandigheden. Het is nogal wat: uw aangenomen zoon is van de ene op de andere dag verdwenen, met een meisje van zeventien, én hij wordt beschuldigd van het ontvreemden van een grote som geld.’

Nu toonde ze voor het eerst emotie. Haar gezicht vertrok in een poging om niet te gaan huilen. Plotseling was ze een oude vrouw, alleen, en opgezadeld met een grote zorg die ze met niemand kon delen. Ik had met haar te doen. Pas toen ze zichzelf weer onder controle had, antwoordde ze: ‘Weet u, dat is niet het belangrijkste waar ik me zorgen over maak. Was dat het maar. Ik ben bang dat hem wat overkomt, dat zij hem iets aandoet.’

Diezelfde middag belde ik Leimann. Hij zat blijkbaar op mijn telefoontje te wachten, want ik kreeg zijn secretaresse aan de lijn, die me direct doorverbond. Ik liet hem weten dat ik de opdracht aannam.