ZOMERLEVEN

DE TWINTIGSTE EEUW – NR. 49

Cyriel Buysse

Zomerleven

Teksteditie en verantwoording door Yves T’Sjoen
Met een nawoord van Joris van Parys

UITGEVERIJ ATLAS
AMSTERDAM/ANTWERPEN

De eerste druk van Zomerleven verscheen in 1915

bij uitgeverij C.A.J. van Dishoeck te Bussum

© 2006 Teksteditie en verantwoording: Yves T’Sjoen

© 2006 Nawoord: Joris van Parys

Omslagontwerp: Marjo Starink

Omslagillustratie: Emile Claus, Le Bouleau

ISBN 978 90 450 20723

D/2006/0108/570

NUR 301

www.boekenwereld.com

VOORWOORD

Le moi haïssable

‘Ik’, lelijk, onbehagelijk woord, dat hier telkens weer zal voorkomen.

Misschien had ik (daar is het al!) beter gedaan, dit boek over mijn zomerleven op den Molenberg in ’t geheel niet te schrijven. Maar, als het nu toch eenmaal geschreven werd, kon het niet anders dan zoals ’t nu gebeurde.

Heb ik misdaan, dan strooi ik as op mijn hoofd, buk neer en wacht gedwee de striemslagen der geselroede af.

21 MAART

Heden is een nieuwe lente dus alweer geboren. Van uit ’t oneindige komen de jaargetijden aan; tot in ’t oneindige zullen ze waarschijnlijk blijven duren. De hemel is bewolkt, maar af en toe breekt er de zon doorheen, en die is warm, en grote vlakken ontbloten zich, als wijde open poorten van azuur.

Om drie uur ben ik uitgegaan. Veel jonge heestertjes stonden al liefelijk lichtgroen, strak, als kleine, pas ontwaakte kinderen, in groene kanten hemdjes. Zij schenen stil te jubelen en te glimlachen. In ’t jeugdig-malse gras bloeiden reeds gele narcissen en ’t waren als brandende en lichtende kaarsjes vóór de blote voetjes van de schrale, tengergroene kinderboompjes. Al het overige was dood en dof en bruin nog.

Toen heeft één enkele, harde donderslag geknald. Dat hoort zo, als bij een lang verwacht en heel mooi schouwspel, dat eindelijk gaat beginnen.

De nieuwe, jonge lente is geboren.

22 MAART

De lijstertjes wisten ’t al lang, dat de lente in aantocht was. Sinds weken hebben ze ’t alom van uit de hoge, naakte bomen rondgeschald. Vandaag jubelen ze ’t opnieuw, al is de lucht ook effen grijs en winterachtig.

De lijstertjes hebben gelijk. Tegen den avond zakt de wind en in het westen openen zich plechtig weer de grote gouden en azuren hemelpoorten.

Een merel vliegt naar ’t allerhoogste twijgje van een populier en begint daar rustig zijn eentonig lied te zingen. Zwart als een vlokje roet zit hij boven ’t naakt gewirwar van de takken. Hij schijnt van daar uit wonderen te zien, die wij niet kunnen ontwaren en vertelt daarvan, met zijn rustig-monotone, zangerig-schorre stem.

O, die lang, lang-aangehouden jubelzangen van de vogels in het vroeg, nog gure najaar! Wat zijn ze vol vertrouwen en beloften, vol heerlijke beloften van al de lange, schone dagen die nog moeten komen!

Zacht taant de stille, gouden avond door de diepe, blauwe hemelpoorten, tussen de logge, grijze, uitgekanteelde wolkenmuren. En het ruikt zoet alom naar kiemend groen en nattig mos en vruchtbare teelaarde...

23 MAART

Voortaan zal ’t iederen dag iets nieuws zijn. Gisteren stonden de kastanjebomen nog als dood; van morgen zijn ze reeds uitgelopen. Wanneer is ’t gebeurd: gedurende de zoele, vochtige stilte van den nacht? Of in de vroege ochtenduren, bij ’t eerste, zoete strelen van de zon? Nu is ’t of kinderen zich voor de grap hadden vermaakt, al de takken der kastanjebomen met ontelbare gele vingerhoedjes te versieren.

’t Is eigenaardig hoe telkens weer de vergelijking met kinderen in mij opkomt. Er is iets van een kinderleven in ’t ontwaken van de vroege lente: de lente is ’t liefelijk en dartel kindje van den zomer.

Om drie uur in het veld gaan wandelen. Twee jonge knapen stonden vóór een weiland bij een glasheldere sloot, waarin ze met gespannen aandacht keken. Daar lag, op den bodem, een oud stuk courant, en ’t water was zó klaar, dat ze de letters konden lezen. Zo spelden en lazen zij hardop en hadden dolle pret en stompten lachend elkander in de zij. Toen raapte de grootste van de twee een steen op en plofte hem in de sloot. Joelend en gichelend liepen zij verder. Wat hadden ze de lente in zich!

24 MAART

Vanmorgen zijn de iepen met lichtgroene pruikjes opgestaan. Wat staat dat frivool op die oude, deftige, statige bomen! Net kleine krulletjes in papillotten op de hoofden van bejaarde mannen. De lente maakt wel alles zot en dol.

De dag was mooi in zachte zonneheerlijkheid begonnen, maar eindigt grijs en kil. Nu lijkt weer alles winterdoods. Waarheen is het tenger, jeugdig groen opeens verdwenen? Ik zie geen blaadje noch een bloempje meer.

25 MAART

Grijs. Alles kil en dof-grijs, als gisteren. ’t Is geen weer om uit te gaan; ’t is een weer om couranten te lezen.

Laten we dan maar beginnen met ’t interessantste: het sportnieuws.

VOETBAL

Een grote, internationale wedstrijd heeft plaats gehad en de vertegenwoordigers van een heel klein land hebben de vertegenwoordigers van een heel groot en machtig land geslagen. De verslaggever van mijn courant noemt het een historische gebeurtenis. Hij heeft mensen gezien die vreugdetranen schreiden; anderen, die van ontroering een flauwte nabij waren.

Bravo! Bravo! Heerlijk! Ik ben helemaal verzoend met mijn courant, die mij anders zoveel saaie kost te slikken geeft. Maar ik lees verder in het blad en al gauw komt de gewone ontstemming.

Ik lees van een kleine, nietige mogendheid, die, desnoods met kracht van wapenen, haar heilige, traditionele, nationale rechten, tegen de aanslagen ener zeer sterke, grote mogendheid zal verdedigen!

Die onzin ergert mij alweer geweldig. Welke sombere, welke volslagen imbecielen, welke definitieve crétins en idioten zijn er dan wel aan het bestuur van dat klein land om, in deze eeuw van beschaving en vooruitgang, nog zulke stommiteiten te durven verkondigen: Waarom vragen ze niet meteen een conferentie van diplomaten in ’t Vredespaleis aan of een conferentie op Meerenberg?

Komaan, heren, wees nu toch verstandig en leert voetbal spelen: Vijf ministers als ‘forwards’, drie als ‘half-backs’, twee als ‘backs’ en uw koning in de ‘goal’. Als ‘referee’ de minister van Sport en Toerisme. Heus: het sportterrein is nog het enig strijdperk, waar een kleine natie haar ‘heilige, traditionele, nationale rechten’ tegen de aanvallen ener grote mogendheid met kans op zegevieren kan verdedigen.

Drie uur. De zon komt door de grijze wolken piepen en lonkt mij lachend toe. Gij zult mij geen onzin vertellen. Gij, die wijs en kalm en mild en eeuwigdurend zijt, zult mij laten genieten van de ‘heilige, traditionele rechten’ van ’t eerste viooltje, dat daar pas, tussen zijn zachte groene blaadjes, op dat koesterend beschenen bermpje, zo ontroerend-lief en zoet-geurend ontloken is.

26 MAART

Vanmorgen staat de tuin vol jonge bruidjes. Waar komen ze zo ineens vandaan? Ze staan hier, ze staan daar, ze staan overal. Hun witte kleedjes zijn doorschijnend als van zon- en zilverdraden saâmgeweven en ’t is alsof ze, vol zalige zelfverrukking, en stralend in hun eigen trots, ontelbare fijn-trillende, wit-kanten-handjes naar elkander uitsteken.

Het zijn de teer-bloeiende, kleine pruimeboompjes. Allen samen zijn ze zo ineens uit hun winterslaap ontwaakt en aan ’t bloeien gegaan!

27 MAART

Regen. De aarde drinkt. ’t Is stil te lande als het regent en de aarde drinkt. ’t Is als een ernstige, plechtige bezigheid, die niet gestoord mag worden. De planten en gewassen laven en voeden zich, als kinderen, die moeten groeien. Niemand merkt het, omdat het zo héél stil geschiedt; maar er gebeuren grote dingen in de vroege lente, als het regent. Zie maar de kastanjebomen. Al de gele vingerhoedjes van hun eerste botten, die dagen lang gesloten waren, hebben zich heden geopend. Zij drinken.

28 MAART

’t Soort weer dat we vandaag hebben, herinnert mij een lang geleden, nog al flauwe grap. ’t Gebeurde daar ergens in Vlaanderen, op mijn geboortedorp. Twee zondagen na elkaar had de processie niet kunnen uitgaan, omdat het regende. Dien tweeden zondag kondigde meneer de pastoor van uit den preekstoel af: ‘Beminde parochianen, de processie zal zondag aanstaande uitgaan, als het weer is.’

De zondag kwam, en de processie ging niet uit. Dat was ook zeer begrijpelijk, want het stortregende. Had meneer de pastoor nu maar gezegd: ‘De processie zal uitgaan als het mooi weer is’, of ‘als het geen slecht weer is’; doch hij had alleen gezegd: als het ‘weer’ is; en nu de processie niet uitging was het dus helemaal geen weer, en dáárom moesten de boeren van mijn dorpje heel dien dag hartelijk lachen.

Wat ik echter geen weer noem, is niet wat meneer de pastoor ‘geen’ weer noemde. Voor mij is ‘geen’ weer dat grijze, doffe, stille, neutrale, zoals we ’t vandaag hebben. Er is niets: geen licht, geen kleur, geen leven. Het weer slaapt, zou men kunnen zeggen. En de mens voelt zich als ’t weer: hij heeft zin om zijn ogen half te sluiten en saai te zitten soezen.

29 MAART

Ik denk nog even weer aan dien goedigen, ouden pastoor. Hij was een braaf mens, maar wel streng in zijn kerk. De boeren durfden anders heel wat grapjes met hem uithalen, omdat zij hem zo’n beetje voor ’n ‘goeie sul’ hielden. Soms had hij ook wel last met zijn geheugen, dat hem op ongeschikte ogenblikken in den steek kon laten.

Zo herinner ik mij het begin van een zijner preken:

‘Beminde parochianen.’

‘De heilige Hieronymus die zei...’

Meneer de pastoor bleef even steken, fronste de wenkbrauwen, keek starend vóór zich uit en herbegon:

‘De heilige Hieronymus die zei...’

En voor de tweede maal bleef meneer de pastoor hopeloos steken.

Toen hij ’t voor de derde maal herhaalde en weer bleef steken, stond boerke Van Doale, die zich dikwijls in ’t gewone leven grapjes met meneer den pastoor veroorloofde, midden in de kerk van zijn stoel half overeind en vroeg:

‘Wat zeid-hij, menier de páster?’

Er ging als een schrik door de doodstille kerk. Meneer de pastoor leunde strak voorover, zag boerke staan, maakte plechtig het kruisteken terwijl hij zei: ‘In den naam des Vaders, en des Zoons en des Heiligen Geestes, amen...’ en daalde van den preekstoel.

Zo moest het ook. Een pastoor, die door iemand in zijn preek wordt onderbroken, mag geen woord meer spreken. En zo hebben wij, dank zij boerke Van Doale’s onhebbelijkheid, ook nooit geweten wat de heilige Hieronymus wel zei.

Gek, die oude herinneringen! Dat komt zo van zelf, omdat het ook vandaag, evenals gisteren, geen weer is.

30 MAART

Maar heden is het prachtig. Een zoet, lauw zonnetje en absoluut windstilte. Wat is ’t ineens alles veranderd, na die twee doffe dagen van geen weer! ’t Is alsof iemand van ochtend in den tuin was rondgegaan met groene verf en die overal om zich heen, op gras en heesters had gestrooid. En ook dáár, midden in het bos, tussen al het grijze van de stammen en de naakte kruinen, staat reeds één boom gans groen, alsof hij zo maar ergens uit een zuiderstreek was weggehaald en door een toverwonder, in zijn volle lente-schoonheid, hier verplant.

Nu ga ik wandelen, langzaam, stil en verre wandelen. Ik wil de lente ruiken. Ik wil mij van de stille zaligheid der aankomende lente geheel laten doordringen.

31 MAART

Aan zee. De lente van de zee. Want de zee heeft haar lente, evengoed als het land. Het is misschien te schilderen; het is haast niet met woorden weer te geven.

Het is vooreerst de kalmte; iets, dat je doet in ’t zand gaan zitten en je ogen sluiten. Met dichte ogen hoor je dan de zee haar lentevooisje kwelen. Het wiegt, zacht-rythmisch aandeinend en als in zoet gefluister wegstervend. Het is zo rustig en zo stillend; het schijnt aldoor te murmureren: ‘geen haast, ik kom, ik ga, sluit maar uw ogen en geniet.’

Zacht stooft het zonnetje op de wangen; en ’t nauwelijks voelbare briesje brengt de frisse zee-aromen mee. Die zweven en wuiven als ’t ware om je heen. Die dringen diep in je binnenste door en wekken er een koelte, die eindelijk je ogen opent.

Dan zie je de lente op de zee. Je ziet het paarlemoeren water, de paarlemoeren hemel, de witte kammetjes der golven, de witte vleugeltjes der meeuwen en ’t zacht-doorschijnend mauve der deinende verten.

Il fait printemps sur la mer!

1 APRIL

Spoorwegreis. Stoomgeraas, remmengeknars, denderlawaai, beweging en drukte. Een dag van negatief leven. ’s Avonds aankomst in een stad.

Verveling, hopeloos geslenter; ten slotte radeloze toevlucht in een cinema.

Ik had sinds een paar jaar geen cinema’s bezocht. Wat zijn we vooruit gegaan! Vroeger werd eenvoudig (ach hoe liefelijk en boeiend was ’t) de ongekunstelde werkelijkheid weergegeven; nu kreeg ik een echte vertoning (en welk een vertoning!) te genieten. ’t Was natuurlijk een Sherlock-Holmes-historie: inbraak in een brandkast, moord, vlucht, achtervolging. Deze geschiedde per fiets, per rijtuig, per auto, per motorboot en... het spreekt van zelf... per bestuurbare luchtballon en vliegmachine. Het spreekt ook van zelf, dat de bandieten eindelijk gesnapt werden en ter dood veroordeeld. Hoe vreselijk jammer dat we ook de terechtstelling per guillotine niet kregen te zien! Doch zoals het was, was ’t toch ook welletjes en het overtalrijk publiek, in den nevel van zijn eigen tabakswolken gehuld, betuigde door luid en langdurig applaus zijn ingenomenheid.

Toen kregen wij tot afwisseling, als ‘variété’ een zanger te horen. Ook dat was al zéér ontroerend en bizonder. Wat hij zong heette ‘l’Aiguilleur’ en kwam op het volgende neer:

’t Is met valavond. De wisselwachter zit eenzaam-mijmerend in zijn ‘blokhuis’. Daar rinkelt het electrisch belletje, dat een naderenden trein aankondigt. De wachter gaat buiten bij zijn wissel staan. Op korten afstand nadert de sneltrein, met flikkerende lichten. Eensklaps, o, gruwel-ogenblik!... eensklaps, komt zijn tweejarig zoontje langs de rails waar straks de sneltrein overheen zal razen, met liefelijk-uitgestoken armpjes naar hem toegelopen! Wat zal de wachter nu doen? Krampachtig omknelt zijn sidderende hand den hefboom van den wissel. Eén ruk, en zijn zoontje, zijn enig zoontje en zijn enige schat op aarde is gered; maar... de sneltrein, op een zijspoor afgeleid, zal tegen de buffers te pletter lopen, en twintigtallen, misschien honderdtallen slachtoffers zullen vermorzeld liggen. De wisselwachter aarzelt slechts een ogenblik. Met meer dan antieke zelfopoffering blijft zijn hand roerloos om den wisselhefboom vastgekneld en... de sneltrein vermorzelt het zoontje!

Dan neemt hij zijn lantaren en gaat, knikkend door zijn knieen, kijken. O wonder boven wonder: het zoontje plat ten gronde neergevallen, is niet eens geraakt en strekt lachend de handjes naar zijn vader uit! De vader neemt het in zijn armen op en kust het als waanzinnig. Maar ’t kind kijkt hem met grote ogen van verbazing aan en roept: ‘Hoe eigenaardig, vader, uw haren zijn ineens gans wit geworden!’

Toen dat lied uitgezongen was, was ’t net of heel de zaal plotseling snik-verkouden werd. Men hoorde niets dan snuitende neuzen en alom over de potten bier en glazen limonade was ’t een geflodder en gewuif van vochtige zakdoeken.

Toen dat eindelijk bedaarde en ’t licht weer uitging voor ’t vervolg der cinemavertoning..., toen ben ik stilletjes weggegaan.

2 APRIL

Nog een dag van doffe spoorreis en van negatief bestaan, en eindelijk, in den nacht reeds, aankomst op den Molenberg: de plaats van mijn bestemming.

De Molenberg ligt in Vlaanderen en boven op den Molenberg, staat het eenvoudig houten huisje en de oude, oude, werkelijk eeuwenoude, houten molen. Daar omheen, op de zandige hellingen en langs de uitgeholde paden, is het dicht begroeid met allerhande kreupelhout. Het heel klein dorpje ligt daaronder, met de rivier, de weilanden en de kastelen.

’t Is nacht, donkerblauwe, wolkenloze nacht, met al de schitterende sterren aan den hemeltrans. Men ziet ze allen, als twinkelend geschilderd op een reuzenkoepel, want de Molenberg, ofschoon niet hoog, is het hoogste punt van gans de streek en beheerst een urenver panorama.

De rust en stilte zijn er onuitsprekelijk. De gesternten in den hemel zijn zo duidelijk afgetekend als op een hemelkaart. De Grote Beer volgt kalm zijn wandelrit van eeuwen, Orion gloeit en fonkelt, en Venus, laag in ’t Westen, hangt daar als een solitaire hemel-lamp van ongeëvenaarde pracht, die glanzend den weg naar wonderoorden schijnt te wijzen.

Wat een rust, wat een stilte! De oude, somber-grijze molen rijst in zijn eenzaamheid, gelijk een kalme, wijze Titan naar den hemel en door het latwerk van zijn roerloos-naakt-gekruiste wieken, die zo lang en veel hebben gewerkt, flonkeren de sterren als lieflijk zacht-strelende ogen.

Daaronder, in het dorpje, brandt stil en bescheiden een lichtje, hier en daar. Men ziet er tot verre in het veld en die héél verre, kleine lichtjes hebben iets weemoedig eenzaams.

Hol blaft een waakhond ergens in het onbestemde. Dan luidt het torenklokje in het kerkje en andere avondklokjes antwoorden in het verschiet, elk met zijn eigen stem en rythme; en als ze weldra zwijgen schijnt alles op de aarde ingeslapen en leeft alleen nog de eindeloze, donkerblauwe hemel, waar men de miljoenen en miljoenen twinkelende sterren haast meent te horen ritselen en fluisteren.

3 APRIL Zeven uur ’s ochtends

Het ontwaken! Eerst de vage doezeling van het niet-weten waar ik ben. Lig ik nog in de benauwde stad, of waar lig ik? Eensklaps wordt het helder in mijn brein. Ik ben buiten, op den Molenberg; ik hoor al de vroege lente-vogeltjes kwelen, begeleid in ondertoon door een dof en aanhoudend gegons, als van een trein, die ergens heel héél verre rolt.

Met een ruk trek ik van uit mijn bed ’t gordijn vóór een der grote ramen weg, en kijk.

Ik zie niets dan één grijze hemelvlakte waar de grote wieken van den ouden molen, met forsen zwaai en gelijkmatige kadans in rustelozen cirkelgang doorheen zeilen. Teleurstelling! Na den prachtig-helderen nacht had ik vast op blauwe lucht en zonneglans gerekend. Maar ’t statig werken van den aartsvaderlijken ouden molen boeit en troost mij toch. Die wijze reus, die ’s avonds met zijn eerbiedwaardig, grijze hoofd vol poëzie en sterren zit, volbrengt bij daglicht zijn nuttige, nederige taak. De mensen op het land zien hem van verre werken en als ’t ware wenken met zijn grote armen en zij brengen hem het graan, waarvan zij het gezonde, dagelijks brood zullen bakken.

Op; en ook de andere gordijnen weg!

O, lieflijke heuvel, wat staat hij al groen! Het eiken kreupelhout is nog gans bruin en grauw en al de beukenheesters dragen nog de droge, bruine blaren van het vorig najaar, maar daartussen schiet de ranke lijsterbes in groene trosjes op en de jonge lariksjes zijn als zovele groenbrandende kaarsjes, terwijl de berkjes als het ware staan te trillen van ontwakend leven.

Onder aan den heuvel ligt het dorpje met zijn kerkje, en daarachter kronkelt de rivier door groene weilanden. De grote buitens slapen nog hun deftigen winterslaap met dichte luiken en de zware, sombere bossen staan nog zwart van eenzaamheid.

Helaas! De grijze lucht lost zich in regen op en alles smelt weg in natten nevel. Alleen de oude molen, ongevoelig voor de jaargetijden, blijft staag en stug zijn plicht vervullen en zwaait zijn reusachtige armenwieken van den heuvel tot den hemel, eenzaam en almachtig, alsof hij alleen nog op aarde bestond.

4 APRIL

Nog eens een dag gedwongen, negatief stadsleven. Een dag van bromgezicht en saâmgefronste wenkbrauwen. Den gansen dag gerookt en uit louter balorigheid niets willen eten. Een humeur om zo’n stad met dynamiet te laten springen. Enkele kennissen ontmoet, die mij leutervragen stelden. Inwendig gevloekt, terwijl mijn gezicht zich tot een beleefdheidsgrijns verwrong. Met stugdichte ogen in den trein terug en heel en al verbruut naar bed.

5 APRIL Vroeg in den ochtend.

Koekoek!

Ik word wakker en luister.

Koekoek!

Hoe is dat mogelijk! Wie houdt er hier een klok met een koekoek op na?

Koekoek! Koekoek! Koekoek!

Wat! De echte koekoek op 5 April!

Ik trek mijn raam wijd open en kijk en luister.

Het is een ochtend als een zegen: zacht, vochtig, wazig, met dauwbeparelde takjes en blaadjes. Je ruikt de lente, je ademt de lente in tot in het diepst van je longen en ginds weer, over de bossen, galmt het sonoor geluid:

Koekoek! Koekoek! Koekoek!

De zon komt op, in teer oranje nevelstralen.

Twaalf uur. De zon speelt al den gansen ochtend verstoppertje. Telkens piept zij even door de nevels heen en ogenblikkelijk ontvouwen zich wonder-taferelen. ’t Is lente, lente! schijnt zij luid te jubelen. Doch nauwelijks juich je mee of zij trekt weer een floers voor haar gezicht en schijnt met leedvermaak te grinniken: Lente! Wacht maar, ik zal u nog wel wat anders laten zien!

Zeven uur ’s avonds. De zon is onder, en de wind, die heel den dag geluwd heeft, steekt met den avond op. Hol blaast hij uit de schemerige verten, als was hij zwaar van dreiging. Maar de oude molen is niet bang voor hem; en hij, die in de mooie, heldere nachten met zijn eerbiedwaardig hoofd stil-mijmerend in de flonkerende sterren zit, haalt nu de schade van een luien dag tijdens de donkere uren in.

Zijn grote wieke-armen, gans zwart, slaan zoevend door den grauwen hemel en in zijn binnenste brandt een zwak lichtje, nauw zichtbaar door de kijkgaten en spleten, alsof het de stille gloed was van zijn oud en taai-veerkrachtig hart.

Tien uur. Steeds sterker wordt de wind. Hij loeit, als razend, om mijn hoge huisje heen en beukt en tokkelt op mijn ramen. Is de molen eindelijk tot rust gekomen? Neen. Nog steeds zwiepen zijn formidabele armen, half gekortwiekt, door de bulderende zwarte lucht en trouw blijft in zijn oude hart het schemerlampje branden.

Elf uur. ’t Lichtje is uit en roerloos staan de naakte, dwarsgekruiste wieken. En nu regeert alleen nog de storm, als de macht zelve van dien overweldigenden, bangen nacht.

6 APRIL

Windstilte en grijze motregen. Moest het dáárom gans den nacht zo somber loeien en waaien? Alles is nu triestig, dof en kleurloos. ’t Lijkt of we weer den winter ingaan. ’t Is een dag om stil te zitten lezen of te werken.

De grijze lucht is vol melancholie. En het is Zondag, wat de stemming van melancholie nog zwaarder maakt.

Ik zou wel willen bij mensen gaan, doch weet niet waarheen. Wie of wat zal mij opfleuren! Niemand en niets. Er komen zulke dagen. Je moet ze maar laten voorbijgaan.

7 APRIL

De nauwelijks groenende heesters van den Molenheuvel zitten reeds vol met allerlei kleine, zingende vogeltjes. Je begrijpt niet waar ze zo opeens vandaan gekomen zijn, want gisteren waren zij er nog niet of lieten zich althans niet horen. Ze roepen en zingen en fluiten en kwelen om het meest en, terwijl het buiten koud is en ik binnen warm in mijn licht en luchtig huisje ben, krijg ik den eigenaardigen indruk of ik in een volière zit vol met exotische vogels en die alleen maar zo lustig kwetteren en zingen, omdat het bij mij zo knusjes en zo piepel warm is.

Tien uur. De lucht, die stil en koud en grijs was, wordt langzamerhand door een toenemenden wind opengerafeld en de zon breekt er doorheen. Weldra zijn ’t grote, witte en grijze wolkenschepen, die allen in één zelfde richting varen, door de eindeloze, hemelblauwe zee. Hun vaart, die in den hogen hemel langzaam lijkt, wordt razend-snel, waar zij, in grote, wegvluchtende schaduwschimmen, over het brede weiland heenstrijken. Het water van de kronklende rivier ligt nu diepblauw tussen het felle groen der weiden; en af en toe komen er glinsterwitte kuifjes in van opkrullend schuim.

De dichte populierenkruinen worden blond als haarpruiken. In ’t bos tussen de bladerloze eiken-heesters, gloeit reeds, als een goudspat, een struikje bloeiende brem.

Twaalf uur. Men mag niet altijd naar de vogels, naar de bomen en den hogen hemel kijken. Men moet eens naar beneden zien, want ook daar gebeuren dagelijks grote wonderen. Gisteren stond de heuvel vol met korte, bruine stipjes, als zoveel opschietende graspijltjes. Van morgen zijn al die kleine pijltjes net zoveel liefelijke, heldergroene, rechtopstaande lepeltjes geworden. Het zijn de eerste blaadjes van de lelietjes-van-dalen. Morgen, overmorgen, over een week zal er zoo nog een tenger lepelblaadje bijkomen, tussen de twee zal zich een bloeme-stengeltje vertonen en weldra zal de ganse heuvel heerlijk geuren naar de ten allen kante opbloeiende lelietjes-van-dalen.

8 APRIL

De poes, de lelijke, wit-ros-en-zwart-gevlekte poes van den molenaar zit neergehurkt in ’t gras onder het bosje nog gans bladerloze acacia’s. Ik zie hem goed van uit mijn hoge ramen. Hij blijft gans onbewegelijk, alsof hij zat te slapen. Wat doet hij daar? Op vogels loert hij niet, want die zullen wel niet zo laag tegen den grond vlak vóór zijn klauwen komen zitten. Op kikkers ook niet, want die zijn er niet. Waarop dan wel? Het moet zeker de moeite waard zijn, want hij zit daar al uren.

Opeens begint zijn staart heel langzaam kwispelend over ’t gras heen en weer te wuiven. Meteen kromt hij zijn rug en spitst zijn oren. Ik trek aan het raam om hem weg te jagen, maar het is reeds te laat: met één wipsprong heeft hij iets gegrepen: een heel jong, wild konijntje en vlucht er mee weg.

Lam, vals dier! Waarom zoveel wreedheid in die zachte, vredige lenteharmonie?

Zo’n wisselvallig, wispelturig klimaat als het onze heeft ook wel zijn bekoring. Het wordt zelden monotoon. Het geeft voortdurend nieuws en onverwachts, al is dat nieuwe en onverwachte lang niet altijd mooi.

Van morgen vroeg straalde de zon gloedwarm in wolkenlozen, helderblauwen hemel. Alles voorspelde een prachtrijken dag. Het leek onwankelbaar en vast als staal. Om tien uur werd de einder nevelachtig. Om elf uur kwamen kleine wolkjes. Om twaalf uur kwamen grote wolken. Om één uur was de ganse hemel grijs en grauw. En om twee uur viel er regen. Dat duurde zo een poosje, toen hield het op, de lucht werd lichter, de wolken schoven uit elkaar, de hemel blauwde, de zon brak door en met de schemering was het ganse westen als één grote, chaotische glorie van goud en rood en blauw en wolkenmassa’s gelijk bergen door elkaar.

9 APRIL

Dezen morgen biedt de aarde den hemel bloemen aan. Ineens staan de boomgaarden alom vol schitterend-witte tuilen. Zij wolken om de oude boerderijen op en geuren, onuitsprekelijk zoet. Wat staan ze jong en fris op al die zwarte, kromme, knoestige stammen! ’t Waren als dode grijsaards al die dagen. En nu opeens zijn ’t allen jeugdige, frisse bruidjes, ontroerend opgetooid voor ’t grote jaarlijks lente-wonder van de vruchtbaarheid!

10 APRIL

Gisteren was ’t als tintelend zilver van bloeiende lenteboomgaarden om de oude boerderijen. Dezen morgen liggen schelle vlakken goud tussen het felle groen der opkomende gewassen neergestrooid. Het zijn de bloeiende rapenvelden. Zij liggen overal, zij glinsteren in de zon, als gouden meren en beken en ik zie kleine kinderen van den akker komen met korven vol gouden tuilen. Zij geven die zo maar aan de koeien te eten en men ruikt en proeft als ’t ware de malse, geurige roomboter, die de mensen morgen uit de zuivere melk der grote, zachte beesten zullen puren.

Zeven uur ’s avonds. De ondergegane zon heeft een effen-roden gloed in ’t brede westen nagelaten. De stille rivier, die door de bronsgetinte weiden kronkelt, ligt effen-glinsterend-rood, gelijk een grote spiegel, die een vuur weerkaatst. De strak-gekruiste molenwieken zijn vuurrood, de barre grond is rood. Alleen de hoge hemel is nog zwak lichtblauw en in dat weke blauw glinstert een heel, héél fijne zilveren manesikkel, als een stukje gebroken zilverring, waaraan Venus de avondster, met stillen luister hangt te flonkeren.

Negen uur. ’t Gebroken zilverringetje is van goud geworden en Venus’ bescheiden glinstersteentje een fonkelende diamant, met nog veel andere, kleinere diamanten om zich heen. De oude molen heeft zich voor de nachtrust uitgekleed en al de avondklokjes der omringende dorpen verkondigen met hun dromerige stemmen, dat het tijd van slapen is.

Beneden den heuvel staat het spits kerktorentje gans donker en in de huisjes met gesloten blinden pinkt nog slechts hier en daar een zwak en eenzaam lichtje.

De stilte alom is groots en indrukwekkend.

11 APRIL

De ochtend is helder en ik zie heel verre. De sterke, lange adem van den wind heeft alles schoongeveegd en een halve provincie ontplooit zich cirkelvormig om mij heen. Ginds verre, ginds heel héél verre, op alle wegblauwende heuvelkammen, verrijzen kerktorentjes en draaien vlugge molenwieken. Soms loopt een grote, grijze wolk met snelle vaart door ’t hemelsblauw en meteen zweeft dan een grote, vlugge, doffe schaduw over ’t blond-en-groene zonnetintelend land. De witte huisjes, de glinsterrode daken, de lichtend-groene larix-boompjes, de goudstrepen van ’t bloeiend rapenloof en de regelmatige smaragdtapijten van het wassend koren, alles schijnt even vluchtig weg te tanen en te sterven, als door een reuzenvleugel uitgevaagd, om ogenblikkelijk daarna, zodra de schaduw verder is, met intenser kleurenpracht weer op te leven. Het ganse landschap trilt als ’t ware van onstuimige levenskracht.

Dat duurt zo gans den dag en met den avond komt geen rust. En zelfs mijn oude molen, die zonder verpozen sinds den vroegen ochtend gewerkt heeft en nu voor ’t slapen-gaan wordt uitgekleed, schijnt nog geen rust te hebben, want de touwen klepperen en vibreren langs zijn naakte grijze wieken, als overspannen zenuwen die nog natrillen tegen de rammelende botten van een houterig geraamte.

Met bezorgde blikken kijkt mijn molenaar in de asgrauw geworden lucht. Hij schudt het hoofd en begint met den kapstander het oud, log gevaarte naar een andere windstreek te keren. De molen kraakt en kreunt geweldig, alsof hij zich slechts met weerspannigen tegenzin liet behandelen. De nacht valt in en ’t woord is aan de losgeketende elementen.

Tien uur. De nacht is pikdonker en de wind loeit vervaarlijk om mijn hoog en eenzaam huisje. Wat kraakt en wat knarst er daarbuiten zo klagelijk? Ik schuif ’t gordijntje weg en kijk.

Alweer die oude, grijze molen. Wat is hij onrustig vanavond! Hij, die eeuwenoud is, hij die al zoveel heeft meegemaakt, wat voelt hij toch voor dreigend-onheilspellends dezen nacht?

Voor de tweede maal wordt hij naar een andere windrichting gekeerd. Mijn molenaar en zijn knecht, den hals omwonden met bouffantes, de pet-oorkleppen neergetrokken, hangen en zwoegen bij ’t dansend licht van een lantaarn, aan den kreunenden en kermenden kapstander. De molen gehoorzaamt, als een groot log beest, dat gans ontredderd is en geen eigen wil meer heeft.

Het weifel-dansend lichtje daalt langs het uitgeholde paadje tussen de heesters van den heuvel naar beneden en weer briest en loeit alleen nog de wind als een verwoede koning over de sombere eenzaamheid.

12 APRIL Zeven uur ’s ochtends

Helaas! Nu zie ik wat de oude grijze molen gisteren heeft gevoeld. Nu begrijp ik zijn onrust, zijn gejaagdheid, zijn ontreddering: de ganse streek ligt onder een halven-voet-dikke sneeuwlaag begraven! Op 12 April; hoe is ’t mogelijk! Eén dikke, kille winterdeken op het zo liefelijk-bloeiend kleed der jonge, frisse lente! Alles is wit: het bos, de daken van het dorpje en de torens van ’t kasteel. En zwart als inkt kronkelt de rivier, gisteren nog zo wonderlijk hemelsblauw tussen het jeugdig groen, daar nu doorheen.

In het bos hangen de lijsterbes, de berkjes, de brem, met sneeuwen-ijs beladen kopjes tot op den grond. Zij schijnen allen diep en diep te treuren; zij schreien van ellende; zij jammeren wanhopig: ‘wij waren allen zo fris en zo levendig-schoon en hier liggen we nu doodgeknakt tegen den grond.’ En boven dat tafreel van verwoesting en ellende zit een lijster op een takje luid te kwetteren en stijgt een leeuwerikje jubel-kwelend naar den hemel op, alsof er niets gebeurd was.

13 APRIL

De diep-gebogen takke-kopjes hebben zich weer opgericht, maar een grote droefheid blijft alom over de dingen hangen. Wat staat het lelijk en triestig die wegsmeltende, als ’t ware wegrottende sneeuw over dat fris en jeugdig groen! En wat bezielt toch de wrede, geheimzinnige natuur om eerst alles zo teer en liefelijk en weelderig te laten ontbloeien en het dan plotseling onder logge vrachten ijs en sneeuw ter dood te knakken? Van al de geurig-bloeiende boomgaarden die als reuzentuilen hun schitterende kruinen in zon en blauwe lucht ten hemel reikten, is niets meer over dan een kleur-en-fleurloos grijze massa. Er zullen dit jaar bijna geen kersen, geen pruimen en geen peren zijn.

14 APRIL

Spoorreis. Negatief leven. Twee reizigers zitten tegenover mij in de coupé: een heel dikke en heel magere. De dikke ziet er uit alsof hij aldoor te veel at en dronk en de magere ziet er uit alsof hij nooit genoeg at en dronk. De dikke praat en de magere luistert. Hij praat over allerlei lekkers van eten en drinken; en, terwijl hij daar vóór mij zit, smullend als ’t ware van zijn eigen woorden, komt mij een grappig verhaal in ’t geheugen, dat mij destijds, meer dan eens, door een allergrappigsten oom van mij werd verteld.

Die oom kon overdrijven, negentig percent! Maar hij deed het zó geestig, dat je toch geboeid bleef en alles maar slikte. Hij vertelde van koning Lodewijk de Achttiende tijdens zijn verblijf te Gent na de ontsnapping van Napoleon uit het eiland Elba.

Lodewijk de Achttiende was een buitengewoon zwaarlijvig man en een berucht eter en drinker. Hij was zó dikbuikig, dat men een halve maan uit zijn eettafel had moeten zagen om hem met het nodige gemak zijn spijzen en dranken te laten bereiken.

Zijn maaltijd was telkens een soort rituele, plechtige gebeurtenis. Een schotel werd opgediend en een hofmeester naderde tot den monarch met een presenteerblad waarop zeven volle glazen stonden en vroeg: