De jacht op het verloren schaap

Van Haruki Murakami verschenen eveneens

Ten zuiden van de grens
Hard-boiled Wonderland en het einde van de wereld
De opwindvogelkronieken
Spoetnikliefde
De olifant verdwijnt
After Dark
Kafka op het strand
Norwegian Wood
Na de aardbeving
Dans dans dans
Waarover ik praat als ik over hardlopen praat
Blinde wilg, slapende vrouw
1q84
Slaap
Kangoeroecorrespondentie
De broodjesroofverhalen

Haruki Murakami

De jacht op het
verloren schaap

Vertaald uit het Japans door Jacques Westerhoven

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

De eerste druk van deze vertaling verscheen bij uitgeverij Bert Bakker

© 1982 Haruki Murakami
© 1990 nawoord Haruki Murakami
© 1990, 2008 Nederlandse vertaling en nawoord Jacques Westerhoven
© 2008 Nederlandse vertaling nawoord Jacques Westerhoven
Oorspronkelijke titel Hitsuji o meguru bōken
Oorspronkelijke uitgeverij Kodansha Ltd., Tokyo
Omslagontwerp Vruchtvlees
Verzorging e-book 358atwork te Almere

ISBN 978 90 450 2100 3
NUR 302

Deze digitale editie is gemaakt naar de veertiende druk, mei 2013

www.harukimurakami.nl
www.atlascontact.nl

1

Voorspel: 25 november 1970

EEN PICKNICK OP WOENSDAGMIDDAG

Ik hoorde het van een vriend die bij toeval het nieuws van haar dood in de krant had gelezen. Het was maar één alinea in de ochtendeditie, die hij me langzaam over de telefoon voorlas – een doodgewoon berichtje, van het soort dat ze beginnelingen net van de universiteit laten schrijven om ze de journalistiek wat bij te brengen.

Een dag, een maand, een kruispunt, een vrachtwagen, een aanrijding. Een onderzoek naar mogelijke onachtzaamheid met noodlottig gevolg.

Het klonk een beetje zoals een van die korte gedichten die je weleens ziet op de titelpagina van een tijdschrift.

‘Waar wordt de begrafenis gehouden?’ vroeg ik.

‘Ja, dat weet ik niet,’ zei hij. ‘Had ze eigenlijk wel familie?’

Natuurlijk had ze wel familie.

Nog dezelfde dag belde ik de politie om te informeren naar het adres en telefoonnummer van haar ouders, en daarna naar hun huis om te vragen op welke dag de begrafenis plaats zou vinden. Zoals iemand al eens heeft gezegd, als je niet te beroerd bent om de handen uit de mouwen te steken, kom je de meeste dingen wel aan de weet.

Haar ouderlijk huis stond in de binnenstad. Ik vond het adres op mijn kaart van Tokio en markeerde het in rood. Het was een typische oude wijk. De routes van de ondergrondse, de tram, en de bus liepen door en over elkaar heen als de draden van een scheefgetrokken spinnenweb, er lag een heel netwerk van modderige grachten, en het patroon van straatjes en stegen kleefde aan de oppervlakte als lijnen aan de schil van een meloen.

De dag van de begrafenis nam ik de tram vanaf de Waseda Universiteit. Op een halte vlak voor het eindpunt stapte ik uit en vouwde mijn kaart open, maar ik had net zo goed een aardbol mee kunnen nemen. Ik moest bij verscheidene winkels informeren, ten koste van even zoveel pakjes sigaretten, voor ik mijn weg naar haar huis had gevonden.

Het was een oud houten huis omgeven door een bruine schutting. Links van het hek lag een klein tuintje, net groot genoeg om misschien ergens goed voor te zijn. In een hoek stond een oude aardewerken pot, weggegooid als nutteloos, met daarin zo’n vijftien centimeter regenwater. De grond van de tuin was drassig en zwart van het vocht.

Op zestienjarige leeftijd was ze van huis weggelopen, en dat verklaart misschien waarom haar uitvaart maar een stille bedoening was, alleen voor naaste verwanten en vrienden. De meeste aanwezigen waren familieleden op leeftijd, en de organisatie van de plechtigheid was overgelaten aan een broer of zwager van net over de dertig.

Haar vader – een korte man van midden vijftig in een zwart pak met een rouwband om zijn arm – stond naast het hek en verroerde zich nauwelijks. Hij deed me denken aan een asfaltwegdek vlak na een overstroming.

Bij mijn vertrek maakte ik zwijgend een buiging, en hij boog woordeloos terug.

*

De eerste keer dat ik haar zag was in de herfst van 1969, toen ik twintig was, en zij zeventien. Vlak bij de universiteit was een koffietentje waar ik vaak afsprak met mijn vrienden. Zo’n geweldige zaak was het niet, want ze schonken er buitengewoon smerige koffie, maar je kon er tenminste altijd luisteren naar harde rockmuziek.

Ze zat altijd op dezelfde plaats, met haar ellebogen op tafel en haar neus in een boek gestoken. Ze droeg een bril als een tandenbeugel en haar handen waren benig, maar ze gaf je ergens het gevoel dat je wel met haar op zou kunnen schieten. Haar koffie was altijd koud, en haar asbak vol peuken. Alleen de titels van haar boeken waren altijd anders. Soms was het iets van Mickey Spillane, soms iets van Kenzaburo Oë, en soms was het een bundel gedichten van Allen Ginsberg. Met andere woorden, het hinderde niet hoe het heette, zolang het maar een boek was. De boeken werden haar geleend door de studenten die er in- en uitliepen, en zij las ze door van kaft tot kaft, alsof ze maïskolven at. Het was net de tijd dat iedereen met plezier boeken uitleende, dus ik geloof niet dat ze ooit om leesvoer verlegen heeft gezeten.

The Doors, The Stones, The Byrds, Deep Purple, The Moody Blues – het was dat tijdperk. Er hing iets tintelends in de lucht dat je het gevoel bezorgde dat je de meeste dingen zonder moeite in elkaar kon laten storten als je er maar even een ferme trap tegen gaf.

Goedkope whisky, onbevredigende seks, onbesliste debatten, en boeken, geleend of uitgeleend – daarmee brachten we onze dagen door. En zo zakte knarsend en piepend het doek ook over de onbeholpen jaren zestig.

Haar naam ben ik vergeten.

Ik zou natuurlijk dat krantenbericht op kunnen duikelen om mijn geheugen op te frissen, maar in dit stadium doet een naam er niets meer toe. Ik ben hem vergeten. Dat is alles.

Af en toe, wanneer ik oude kornuiten tref, komt het gesprek terloops ook op haar. Zij zijn haar naam ook vergeten. Hé, weet je nog wel, vroeger, er was toen een meisje dat met iedereen naar bed ging, kom hoe heet ze ook weer, ik ben d’r naam helemaal kwijt zeg, al ben ik er zelf ook meer dan eens overheen geweest, hoe zou ze het maken, stel je voor dat we haar opeens tegen het lijf liepen, dát zou raar zijn.

‘Er was er eens, heel lang geleden, een meisje dat met iedereen naar bed ging.’

Zo heet ze.

*

Natuurlijk, als je op alle slakken zout wilt leggen, ging ze niet met iedereen naar bed. Ze zal wel zo haar maatstaven hebben gehad.

Evenzogoed, in feite ging ze toch wel met bijna iedereen naar bed.

Eén keer, uit pure nieuwsgierigheid, heb ik haar eens naar haar maatstaven gevraagd.

‘Hmmmm…’ Ze dacht een halve minuut na. ‘Het is natuurlijk niet zo dat ik iedereen maar zijn gang laat gaan. Het komt vaak genoeg voor dat ik er helemaal geen zin in heb. Maar weet je, als puntje bij paaltje komt, denk ik dat ik gewoon allerlei mensen wil leren kennen. Of dat ik wil weten waar de wereld om me heen uit bestaat.’

‘Door met iemand naar bed te gaan?’

‘Ja.’

Nu was het mijn beurt om na te denken.

‘En eh… En ben je er een beetje achter gekomen?’

‘Een beetje, hè,’ zei ze.

*

Tussen de winter van 1969 en de zomer van 1970 zagen we elkaar nauwelijks. De universiteit was om de haverklap bezet of gesloten, en ikzelf had zo mijn eigen, persoonlijke probleempjes.

Toen ik in de herfst van 1970 die koffietent weer eens opzocht, waren alle gezichten volslagen nieuw voor me – behalve het hare. Ze speelden er nog altijd harde rock, maar dat tintelende was uit de lucht verdwenen. Alleen zij en de slechte koffie waren nog net zoals het jaar daarvoor. Ik zakte neer op de stoel tegenover haar, en bij een kopje koffie praatten we over oude bekenden.

De meesten hadden hun studie eraan gegeven. Eén had zelfmoord gepleegd, en één was ondergedoken. Dat soort onderwerpen.

‘Wat heb je het hele jaar uitgevoerd?’ vroeg ze.

‘O, van alles,’ zei ik.

‘En ben je er een beetje wijzer op geworden?’

‘Een beetje, hè?’

Die avond ben ik voor het eerst met haar naar bed geweest.

*

Van haar achtergrond weet ik niet veel. Ik meen me te herinneren dit van iemand anders te hebben gehoord, maar het kan best dat ze het me ooit zelf heeft verteld, in bed. In de zomer van de vierde klas van de middelbare school had ze geweldige ruzie met haar vader gekregen en was ze van huis (en dus ook van school) weggelopen. Zoiets, in elk geval. Maar waar ze woonde of wat ze deed voor de kost, dat wist geen mens.

De hele dag zat ze op haar stoel in dat rockcafé en dronk sloten koffie, rookte ontelbare sigaretten, en sloeg de bladzijden van haar boek om en al die tijd wachtte ze tot er iemand verscheen die zich over haar koffie- en sigarettenrekening zou ontfermen (dat was toen voor ons een heel bedrag), en met die ging ze meestal wel naar bed.

En dat was alles wat ik van haar wist.

Van die herfst tot de volgende lente kwam ze eens per week, op dinsdagavond, naar mijn kamer in een buitenwijk van Mitaka. Ze at de eenvoudige hap die ik klaarmaakte en rookte de asbak vol, en daarna hadden we seks met het rockprogramma van het Far East Network keihard aan. Op woensdagmorgen stonden we op en wandelden door het park naar de campus van de International Christian University om te lunchen in de mensa. ’s Middags dronken we dan een kopje slappe koffie in de hal, en als het mooi weer was, lagen we op onze rug op het campusgazon en staarden in de lucht.

Onze woensdagse picknick, noemde ze dat.

‘Elke keer dat ik hier kom heb ik het gevoel dat ik op een echte picknick ben.’

‘Een echte picknick?’

‘Ja. Het gras dat zich zo eindeloos uitstrekt, en al die mensen die er zo gelukkig uitzien…’

Ze ging op het gras zitten en verknoeide ettelijke lucifers voor ze haar sigaret aan had.

‘De zon die opgaat, en weer onder; de mensen die komen, en weer gaan; de tijd die als de lucht voorbijstroomt… Is dat niet net als een picknick?’

Ik was toen eenentwintig, maar een paar weken verwijderd van mijn tweeëntwintigste verjaardag. De vooruitzichten dat ik binnen afzienbare tijd kon afstuderen waren slecht, maar een echte reden om mijn studie op te geven had ik ook niet. In die merkwaardig gecompliceerde staat van hopeloosheid verspeelde ik diverse maanden zonder één stap in een nieuwe richting te zetten.

Het was alsof de hele wereld gewoon doordraaide en alleen ik op dezelfde plaats bleef. Die herfst van 1970 leek alles wat ik zag vreselijk triest, vreselijk vergankelijk. Het licht van de zon, de geur van het gras, zelfs het zachte ruisen van de regen irriteerde me mateloos.

Ik weet niet hoe vaak ik wel van die nachttrein heb gedroomd. Het was altijd dezelfde droom. De hele trein stonk zwaar naar tabak, naar de toiletten, en naar mensenlijven.Oud braaksel kleefde aan de banken, en het was er zo vol dat ik nauwelijks ruimte had voor mijn benen. Ten slotte kon ik het niet langer meer uitstaan en stapte uit, op een station ergens in een verlaten streek waar zo ver het oog reikte geen lichtje te bespeuren viel dat op menselijke bewoning wees. Er was geen klok, geen dienstregeling, niet eens stationspersoneel.Er was helemaal niets.Dat soort droom.

Ik geloof dat ik haar in die periode een keer of wat vrij misselijk heb behandeld. Precies hoe, dat herinner ik me nu niet meer zo goed. Of misschien was ik alleen maar misselijk tegen mezelf. In elk geval, het leek alsof dat haar helemaal niet kon schelen. Misschien (om het wat extreem uit te drukken) vond ze het eigenlijk best leuk. Waarom weet ik niet. Wat ze uiteindelijk ook van mij verlangde, tederheid was het niet. Dat idee geeft me ook nu nog een raar gevoel. Een triest gevoel ook, alsof je onverwacht midden in de lucht met je hand op een onzichtbare muur stuit.

*

De bijzondere middag van 25 november 1970 herinner ik me als de dag van gisteren. De ginkgo-bladeren die onder het geweld van de regen waren afgevallen, hadden de paden zo geel gekleurd als opgedroogde rivierbeddingen. Met de handen diep in de zakken van onze jassen, doorkruisten zij en ik het park. Behalve het geschuifel van onze voetstappen door de bladeren en het gekwetter van de vogels was het volmaakt stil.

‘Waar loop je toch steeds over te peinzen?’ vroeg ze opeens.

‘O, niets bijzonders,’ zei ik.

Een eindje verder ging ze aan de kant van het pad zitten en stak een sigaret op. Ik ging naast haar zitten.

‘Heb je altijd last van die nare dromen?’

‘Ik heb váák last van nare dromen. Automaten die geen wisselgeld teruggeven en zo.’

Lachend legde ze haar vlakke hand op mijn knie, en nam hem toen weer weg.

‘Je wilt er vast niet over praten, hè?’

‘Omdat ik het vast niet goed uit kan leggen.’

Ze gooide haar half opgerookte sigaret op de grond en wreef hem zorgvuldig uit met haar sportschoen. ‘De dingen waar je werkelijk over wilt praten zijn altijd het lastigst uit te leggen, vind je niet?’

‘Ik zou het niet weten,’ zei ik.

Met veel wiekgeklap vlogen twee vogels op van de grond en verdwenen uit het gezicht, als waren ze opgezogen door de wolkeloze hemel. Nadat we hen een tijdlang zwijgend hadden nagestaard, pakte ze een dorre tak en tekende daarmee wat onbegrijpelijke figuren in het zand.

‘Wanneer ik met jou slaap, voel ik me soms zó verdrietig.’

‘Dat spijt me,’ zei ik.

‘O, het is niet jouw schuld. En het komt ook niet doordat je aan iemand anders denkt wanneer je me in je armen houdt. Dat hindert helemaal niet. Ik…’ Opeens zweeg ze. Langzaam trok ze drie evenwijdige lijnen in het zand. ‘Ik weet niet waarom.’

Ik antwoordde niet meteen.

‘Ik ben echt niet met opzet koud tegen je,’ zei ik toen. ‘Het is alleen dat ik zelf nog niet goed snap wat er met me aan de hand is. Ik bekijk de dingen liefst zo redelijk mogelijk, zonder méér te overdrijven dan nodig is. Maar ik wil ook niet nuchterder zijn dan nodig. Het duurt even voor je dat kunt.’

‘Hoe lang ongeveer?’

Ik schudde het hoofd. ‘Geen idee. Misschien één jaar, misschien tien.’

Ze gooide haar tak weg, stond op, en sloeg wat grassprietjes van haar jas. ‘Tien jaar. Lijkt je dat geen eeuwigheid?’

‘Eigenlijk wel,’ zei ik.

We liepen het park uit, naar de ICU-campus, waar we zoals altijd in de hal neerstreken en een hotdog aten. Het was twee uur ’s middags, en de tv in de hal bleef maar beelden uitzenden van Yukio Mishima.* Omdat het geluid stuk was konden we nauwelijks verstaan wat er gezegd werd, maar wat ons betreft was dat best zo. Toen we onze hotdog op hadden, dronken we nog een kop koffie. Een student klom op een stoel en frunnikte wat aan de geluidsknop, maar ten slotte gaf hij het op. Hij stapte van de stoel en verdween.

‘Ik wil met je naar bed,’ zei ik.

‘Goed hoor,’ glimlachte ze.

Met de handen in de jaszakken kuierden we terug naar mijn kamer.

Toen ik mijn ogen opendeed, lag ze geluidloos te huilen. Haar smalle schouders schokten lichtjes onder de deken. Ik stak de kachel aan en keek op de klok. Het was twee uur in de ochtend. Een spierwitte maan dreef midden aan de hemel.

Ik wachtte tot ze was uitgehuild. Daarna zette ik water op en legde theezakjes klaar. Geen suiker, geen citroen, geen melk, alleen maar hete thee. Samen dronken we een kop. Toen stak ik twee sigaretten aan en gaf er een aan haar. Ze inhaleerde diep en blies de rook weer uit, en toen ze dat drie keer had gedaan kreeg ze een hoestbui.

‘Luister, heb je ooit het idee gehad dat je me wilde vermoorden?’ vroeg ze.

‘Jou?’

‘Ja.’

‘Waarom vraag je me dat?’

Ze wreef zich met de toppen van haar vingers over de oogleden. De sigaret was nog in haar mond.

‘Zomaar.’

‘Nou, dat heb ik niet, hoor,’ zei ik.

‘Echt waar?’

‘Echt waar. Waarom zou ik jou moeten vermoorden?’

‘Tja.’ Ze liet even het hoofd hangen, alsof het haar moeite kostte te antwoorden. ‘Ik dacht alleen opeens dat het helemaal zo’n slecht idee niet zou zijn als iemand me vermoordde. Terwijl ik lekker lag te slapen.’

‘Nou, een moordenaarstype ben ik niet.’

‘Nee?’

‘Dat neem ik tenminste aan.’

Lachend doofde ze haar sigaret in de asbak, dronk de rest van haar thee in één teug op, en stak weer een nieuwe sigaret op.

‘Ik blijf leven tot ik vijfentwintig ben,’ zei ze. ‘Dan ga ik dood.’

*

Ze stierf in juli 1978, zesentwintig jaar oud.

* Op 25 november 1970 deed de beroemde schrijver Yukio Mishima een poging de Japanse Zelfverdedigingsstrijdkrachten op te ruien tot het uitvoeren van een nationalistische staatsgreep en beroofde zich vervolgens van het leven door zich de buik open te snijden. (Vert.)

2

Juli 1978

ZESTIEN PASSEN LOPEN

Nadat het sissen van samengeperste lucht me ervan had verzekerd dat de deuren van de lift zich achter me hadden gesloten, deed ik bedaard mijn ogen dicht, grabbelde de scherven van mijn bewustzijn bij elkaar, en zette zestien passen de gang in, in de richting van mijn appartement. Zestien passen met gesloten ogen, niet meer, en ook niet minder. Dankzij de whisky voelde mijn hoofd zo afgesleten als een dolgedraaide schroef, en mijn hele mond smaakte naar nicotine.

Evenzogoed, hoeveel ik ook gedronken heb, ik loop die zestien passen zo recht als een liniaal, én met mijn ogen dicht. Dat is het resultaat van jarenlange zinloze zelfdiscipline. Wanneer ik een borrel op heb, strek ik de rug, richt het hoofd op, en snuif mijn longen vol met een mengsel van frisse ochtendlucht en het cementluchtje van de gang. En dan sluit ik mijn ogen en loop zestien rechte passen door een nevel van whisky.

In die wereld van zestien passen sta ik bekend als ‘de allerbeleefdste zuiplap’. Het is doodeenvoudig. Je hoeft alleen maar het feit dat je dronken bent als feit te accepteren.

Niks geen ‘maar’, ‘echter’, of ‘hoewel’. Ik ben gewoon dronken. Punt uit.

Zo word ik de allerbeleefdste zuiplap. De allervroegste spreeuw van de ochtend, de allerlaatste goederenwagon over de brug.

Vijf, zes, zeven…

Bij de achtste stap hield ik stil, opende de ogen, en haalde diep adem. In mijn oren klonk een licht geruis, als van een zeebries door roestig kippengaas. Wat me eraan herinnerde dat ik de zee al een hele tijd niet meer had gezien.

24 juli, ’s ochtends halfzeven. Een ideaal seizoen, een ideale tijd ook, om de zee te zien. Het strand is nog door geen mens bevuild, en langs de branding staan de pootafdrukken van de zeevogels nog als dennennaalden zo scherp in het zand.

De zee, hè?

Ik liep door. Niet meer aan de zee denken. Dat is allemaal al lang voorbij.

Toen ik bij de zestiende pas mijn ogen weer opende, stond ik zoals altijd recht voor mijn deurknop. Uit het postvak haalde ik de kranten van vandaag en gisteren en twee brieven, en stak die onder mijn arm. Daarna viste ik mijn sleutelring op uit het labyrint van mijn broekzak en leunde zo een poosje met mijn voorhoofd tegen het koele metaal van de deur. Ergens achter mijn oren klonk een zachte klik. Mijn lichaam was een pluk watten gedrenkt in alcohol. Het enige dat nog vrij redelijk werkte was mijn bewustzijn.

Wel wel wel.

Ik duwde de deur één derde open, glipte door de opening naar binnen, en sloot hem weer. In het halletje was het doodstil. Veel stiller dan nodig.

Toen werd ik mij bewust van een paar rode pumps voor mijn voeten. Rode pumps die ik goed kende. Geflankeerd door modderige tennisschoenen en goedkope strandsandalen, als een te vroeg kerstcadeautje. Eroverheen, als fijne stof, hing de stilte.

Ze zat aan de keukentafel met haar voorhoofd op haar armen, haar profiel verscholen achter sluike zwarte haren die nog net een stukje van haar witte, ongebruinde nek lieten zien. Vanuit de schouderopening van haar jurk – een mij onbekend geval van bedrukte stof – gluurde een bandje van haar beha.

Ik trok mijn jasje uit en deed mijn stropdas en horloge af, en de hele tijd verroerde ze geen vin. De aanblik van haar rug deed me aan vroeger denken. Voor ik haar kende.

‘Hé,’ zei ik. Het klonk helemaal niet als mijn stem. Het was meer een stem die speciaal voor dit doel van ver weg was overgebracht. Antwoord kreeg ik niet, maar dat was te verwachten.

Ze kon zitten slapen, ze kon zitten huilen, ze kon ook dood zijn.

Ik ging tegenover haar aan tafel zitten en drukte met mijn vingertoppen op mijn ogen. Het heldere zonlicht verdeelde de tafel in tweeën. Ik zat in het licht, zij in de schaduw – een schaduw zonder kleuren. Op de tafel stond een pot met een dode geranium. Buiten sproeide er iemand water op het wegdek. Het klonk naar water op asfalt, en het rook naar water op asfalt.

‘Wil je een kopje koffie?’

Geen antwoord. Uiteraard.

Ik wachtte even, maar toen het antwoord inderdaad uitbleef, maalde ik koffie voor twee personen en zette de transistorradio aan. Toen de koffie gemalen was, besefte ik dat ik eigenlijk ijsthee had gewild. Ik besef altijd van alles wanneer het eenmaal te laat is.

De radio speelde, heel passend voor vroeg in de ochtend, de ene onbenullige popsong na de andere. Wanneer ik dat soort muziek hoor, krijg ik het gevoel dat de wereld in de afgelopen tien jaar in niets is veranderd. Alleen de zangers en de liedjes heten anders. En ik ben tien jaar ouder.

Ik keek of het water kookte, deed het gas uit, en wachtte dertig seconden voor ik de koffie opschonk. Het maalsel absorbeerde zoveel water als het kon en schuimde vervolgens langzaam omhoog. Een warm aroma verspreidde zich door de kamer. Buiten tjirpten er al een groot aantal cicaden.

‘Heb je hier de hele nacht gezeten?’ vroeg ik met de ketel nog in mijn hand.

Haar haar op de tafel knikte bijna onmerkbaar van ja.

‘Je hebt de hele tijd zitten wachten, hè?’

Op die vraag kwam geen antwoord.

De stoom van de ketel en het felle zonlicht maakten het broeierig in de kamer, dus voor ik de koffiekopjes op tafel zette, sloot ik het raam boven de gootsteen en deed de airconditioning aan.

‘Kom, drink eens,’ zei ik. Mijn stem begon langzaam maar zeker weer wat op de mijne te lijken.

‘…’

‘Ik zou toch maar iets drinken.’

Ruim een halve minuut ging voorbij voor ze langzaam en met een gelijkmatige beweging het hoofd van de tafel ophief en afwezig naar de dode geranium staarde. Lange, fijne haren kleefden aan haar natte wangen. Een nauwelijks waarneembare ring van vochtigheid zweefde als een aura om haar heen.

‘Je hoeft je er niks van aan te trekken, hoor,’ zei ze. ‘Ik was niet van plan om te huilen.’

Ik reikte haar een doos papieren zakdoekjes aan. Stilletjes snoot ze haar neus en veegde met een ongeduldig gebaar de haren van haar wangen.

‘Eigenlijk had ik hier weg gewild voor je thuiskwam. Ik voelde er niets voor om je weer te zien.’

‘Maar je veranderde van gedachten.’

‘Dat niet. Ik had er alleen geen zin meer in om ook maar ergens naar toe te gaan… Maar maak je geen zorgen, ik ben al weg.’

‘Drink in elk geval eerst je koffie.’

Met de verkeersberichten op de radio werkte ik aan mijn eigen koffie en knipte met een schaar mijn post open. De ene brief was een circulaire van een meubelzaak: wanneer ik er binnen een bepaalde tijd meubilair kocht, kreeg ik op alle aankopen twintig procent korting. De andere brief was van een afzender waar ik liever niet aan herinnerd wilde worden, met een inhoud die ik liever niet wilde lezen. Ik frommelde beide brieven in elkaar en mikte ze in de prullenbak naast mijn voeten. Vervolgens beet ik in een overgebleven kaascracker. En al die tijd zat ze me maar aan te kijken, beide handen om haar koffiekop als had ze het koud, haar lippen lichtjes tegen de rand gedrukt.

‘Er staat een slaatje in de ijskast.’

‘Een slaatje?’ Ik keek op.

‘Tomaten en sperziebonen. Iets anders was er niet. De komkommers waren gaan rotten, dus die heb ik weggegooid.’

‘Bedankt.’

Ik pakte de blauwe glazen Okinawa-schaal met het slaatje uit de ijskast en schudde de fles slasaus tot de laatste vijf milliliter eruit vielen. De tomaten en bonen waren zo koud als een schaduw. Bovendien smaakten ze nergens naar. De crackers en de koffie smaakten ook nergens naar. Het kwam zeker door het vroege zonlicht. ’s Ochtends lijkt alles in het zonlicht op te lossen. Halverwege mijn koffie gaf ik het op. Ik haalde een verfomfaaide sigaret uit mijn jaszak en stak hem aan. Joost mocht weten in welke kroeg ik die lucifers had opgepikt. Het uiteinde van de sigaret spetterde droog en de blauwe rook kringelde geometrisch omhoog in de morgenzon.

‘Ik was naar een begrafenisdienst. Na afloop heb ik de hele tijd in Shinjuku in mijn eentje zitten drinken.’

Opeens kwam de kat opdagen. Hij gaapte lang en wipte op haar schoot. Ze krabde hem achter de oren.

‘O, je bent me heus geen uitleg verschuldigd,’ zei ze. ‘We hebben geen enkele verplichting meer tegenover elkaar.’

‘Ik leg helemaal niks uit. Ik zit alleen wat te praten.’

Ze haalde lichtjes haar schouders op en duwde het bandje van haar beha terug onder haar jurk. Haar gezicht was volkomen uitdrukkingsloos. Ik moest denken aan een foto die ik ooit gezien had van een stad die in de bodem van de zee was verzonken.

‘Een kennis van vroeger. Iemand die jij niet kent.’

‘O?’

De kat rekte zich uit op haar schoot en ademde hoorbaar uit.

Zwijgend bestudeerde ik het gloeiende uiteinde van mijn sigaret.

‘En waar is die kennis aan doodgegaan?’

‘Verkeersongeluk. Dertien botten gebroken.’

‘Een vrouw.’

‘Ja.’

Het nieuws van zeven uur en de verkeersberichten waren afgelopen, en de radio hervatte zijn popmuziek. Ze zette haar kop terug op haar schotel en keek me aan.

‘Vertel me eens, zul je ook zoveel drinken wanneer ík doodga?’

‘Dat drinken had niets te maken met de begrafenis. Hoogstens het eerste glas of twee.’

Buiten brak een nieuwe dag aan. Een hete nieuwe dag. De groep hoge kantoorgebouwen die je vanuit het raam boven de gootsteen kon zien, schitterde veel feller dan normaal.

‘Wil je iets fris drinken?’

Ze schudde het hoofd.

Uit de ijskast haalde ik een ijskoud blikje cola en dronk het in één teug leeg, zonder het eerst in een glas te schenken.

‘Het was een meisje dat met iedereen naar bed ging,’ zei ik. Wat een schitterende lijkrede: ‘De overledene was een meisje dat met iedereen naar bed ging.’

‘Waarom vertel je me dat?’ vroeg ze.

Dat was mij ook een raadsel.

‘In elk geval, ze was een meisje dat met iedereen naar bed ging.’

‘Precies.’

‘Maar toen ze met jóu naar bed ging was het anders, nietwaar?’

Er was een nieuwe, speciale klank in haar stem. Ik keek op van mijn slaatje en staarde haar aan over de dode geranium.

‘Denk je dat?’

‘Ergens wel,’ zei ze zachtjes. ‘Zo’n type ben jij wel.’

‘Zo’n type?’

‘Ja. Jij hebt iets over je. Je bent net een zandloper: net wanneer het zand op is, komt er altijd wel iemand die je omkeert.’

‘Werkelijk?’

Haar mondhoeken trokken lichtjes en werden weer stil.

‘Ik kwam mijn laatste spullen ophalen. Winterjassen en hoeden en zo. Ik heb alles in kartonnen dozen gedaan, dus wanneer je even tijd hebt om ze op te sturen…’

‘O, ik breng ze wel.’

Ze schudde zachtjes het hoofd. ‘Nee, laat maar. Ik heb liever niet dat je langskomt. Dat begrijp je toch wel?’

Daar had ze natuurlijk gelijk in. Ik zeg vaak de stomste dingen.

‘Je hebt het adres?’

‘Ja.’

‘Dat was alles. Het spijt me dat ik zo lang gebleven ben.’

‘Het papierwerk is in orde zo?’

‘Ja, dat is allemaal geregeld.’

‘Nou, dat was ook doodeenvoudig, zeg. Ik had gedacht dat het veel meer voeten in de aarde zou hebben.’

‘Dat denkt iedereen die er niets van afweet. Maar het is heus erg makkelijk. Wanneer het eenmaal achter de rug is, tenminste.’ Ze krabde de kat nog een keer op zijn kop. ‘Twee keer scheiden, en je bent een oude rot.’

De kat kneep zijn ogen toe, strekte zijn rug, en vlijde zijn kop op haar arm. Ik stapelde de koffiekoppen en het slaschaaltje in de gootsteen en veegde bij gebrek aan een borstel de kruimels van de crackers bij elkaar met een rekening. Het zonlicht stak me pijnlijk diep in de ogen.

‘Op je bureau ligt een lijstje met alles wat je weten moet: waar je welke papieren kunt vinden, op welke dagen de vuilnis wordt opgehaald, enzovoort. Als er verder iets is dat je niet duidelijk is, bel je maar.’

‘Bedankt.’

‘Had je kinderen gewild?’

‘Nee,’ zei ik. ‘Kinderen wil ik niet.’

‘Ik heb er heel lang over in dubio gezeten, maar onder de omstandigheden is het beter zo. Of denk je dat alles misschien anders was gelopen als we kinderen hadden gehad?’

‘Er zijn genoeg echtparen met kinderen die toch scheiden.’

‘Dat is ook weer waar,’ zei ze, en speelde even met mijn aansteker. ‘Ik hou nog steeds van je, weet je. Maar dat was het probleem ook niet. Dat besef ik heel goed.’

VERDWIJNINGEN: EEN VROUW, EEN FOTOVERZAMELING, EEN ONDERJURK

Toen ze weg was dronk ik nog een blikje cola voor ik onder een hete douche stapte en me schoor. De zeep, de shampoo, de scheerzeep – het was allemaal bijna op.

Na de douche kamde ik mijn haar, besprenkelde mezelf met bodylotion, en maakte mijn oren schoon. Daarna ging ik naar de keuken om het laatste restje koffie op te warmen. Aan de andere kant van de tafel zat niemand meer. Terwijl ik naar de lege stoel tegenover me staarde, kwam ik mezelf voor als een klein kind dat verdwaald is in een van die vreemde, mysterieuze steden die je ziet op de schilderijen van De Chirico. Maar natuurlijk ben ik geen klein kind. Zonder ergens aan te denken nipte ik van mijn koffie, en toen ik die eindelijk op had staarde ik een tijdje afwezig voor me uit en stak een sigaret op.

Voor iemand die in vierentwintig uur niet had geslapen was ik nog merkwaardig wakker. Lichamelijk was ik loom tot in mijn botten, maar mijn gedachten waren als waterdieren die zich in de kanalen van mijn bewustzijn hadden ingedrongen en daar doelloos in het rond zwommen.

Terwijl ik zat te staren naar die lege stoel, moest ik denken aan een Amerikaanse roman die ik ooit heb gelezen. Het ging over een man die maandenlang een onderjurk van zijn weggelopen vrouw over haar stoel in de eetkamer liet hangen. Bij nader inzien leek me dat geen slecht idee. Het hielp misschien niet veel, maar in elk geval stukken beter dan een dode geranium. Met iets van haar in de kamer zou ook de kat mogelijk wat kalmeren.

Ik stapte de slaapkamer binnen en opende al haar laden, de een na de ander, maar ze waren allemaal even leeg. Een oude sjaal met mottengaten, drie klerenhangers, en een zakje mottenballen – dat was alles wat ik kon vinden. Ze had haar hele hebben en houden meegenomen. Haar make-upspullen die altijd de hele toiletkast in beslag hadden genomen, haar krulspelden, haar tandenborstel, haar haardroger, heel haar medicijnenwinkel, haar maandverband, al haar schoeisel van haar laarzen tot haar sandalen en pantoffels, haar hoedendozen, een hele lade vol snuisterijen, haar handtasjes, haar schoudertasjes, haar koffers, haar portemonnees, haar altijd netjes opgevouwen kousen en ondergoed, haar brieven – er was helemaal niets achtergebleven dat haar geur nog droeg. Ik kreeg het gevoel alsof ze zelfs haar vingerafdrukken had uitgewist. Ongeveer een derde van de boeken en platen was verdwenen: alles wat van haarzelf was of wat ze van mij cadeau had gekregen.

Ik sloeg een fotoalbum open en zag dat ze alle foto’s waar zij op stond eruit had gehaald. Maar dan ook allemaal. Van foto’s waar wij beiden op stonden had ze zorgvuldig haar helft afge-knipt en de mijne achtergelaten. Foto’s van mij alleen, of van landschappen en dieren, had ze niet aangeraakt. Wat die drie albums nu bevatten was een zorgvuldig herziene versie van het verleden: allemaal foto’s van mij in mijn dooie eentje, met af en toe een foto van een berg of een rivier of een hert of een kat ertussendoor. Net alsof ik in mijn eentje was geboren, al die jaren in mijn eentje had geleefd, en ook van nu af aan alleen zou blijven. Ik deed de albums dicht en rookte twee sigaretten.

Het kwam me voor dat ze op zijn minst een onderjurk achter had kunnen laten, maar dat was haar probleem natuurlijk – daar kon ik niks van zeggen. Zij had besloten alles mee te nemen, en daar had ik me alleen maar bij neer te leggen. Er zat niets anders op dan gewoon te doen alsof ze nooit bestaan had. Dat was waarschijnlijk ook haar bedoeling geweest. En als zij nooit bestaan had, had haar onderjurk dat evenmin.

Ik goot water in de asbak, deed de airconditioning uit, en na nogmaals mijn gedachten te hebben laten gaan over haar onderjurk, stapte ik in arren moede maar in bed.

Eén maand was er voorbij gegaan sinds ik in een scheiding had toegestemd en zij ons appartement had verlaten. Een hele maand zonder praktisch enige betekenis. Een maand als een vage, vormeloze, lauwe gelei. Het leek alsof er totaal niets veranderd was, en in feite was er ook helemaal niets veranderd.

Elke ochtend om zeven uur stond ik op, ontbeet met koffie en toast, en ging naar mijn werk; ’s avonds at ik buiten de deur, dronk een paar borrels, en las na mijn thuiskomst nog een uurtje in bed alvorens het licht uit te doen en te gaan slapen. Op zaterdag en zondag hoefde ik niet naar kantoor en doodde de tijd door de hele dag de bioscopen af te lopen. Daarna at ik precies zoals altijd in mijn eentje buiten de deur, dronk mijn borreltjes, en las mezelf in slaap. Op die manier had ik een hele maand geleefd, net zoals die mensen die elke dag één vakje van de kalender afkruisen.

In zeker opzicht had het weinig zin om over haar verdwijning te gaan zitten kniezen. Wat gebeurd was, was gebeurd. Hoe goed we het de afgelopen vier jaar ook samen hadden kunnen vinden, dat was nu allemaal het probleem niet meer. Het was iets van dezelfde orde als die geplunderde fotoalbums.

En het feit dat zij al geruime tijd regelmatig met mijn beste vriend naar bed was geweest en op een goede dag bij hem was ingetrokken, dat was net zo min het probleem. Dat soort dingen is heel goed mogelijk en komt in feite vaak genoeg voor, en dat het nu haar overkomen was, gaf me hoegenaamd niet het idee dat er iets bijzonders gebeurd was. Dat was, per slot van rekening, haar probleem.

‘Dat is per slot van rekening jouw probleem,’ zei ik.

Dat was op de zondagmiddag in juni dat ze me om een scheiding vroeg. Ik boog het lipje van mijn bierblikje dubbel tussen mijn vingers.

‘Dus het is jou om het even?’ vroeg ze. Ze sprak uiterst bedaard.

‘Het is me niet om het even,’ zei ik. ‘Ik zei alleen maar dat het jouw probleem was.’

‘Om je de waarheid te zeggen wil ik niet bij je vandaan,’ zei ze na een poosje.

‘Nou, dan ga je niet,’ zei ik.

‘Ja, maar om bij je te blijven, dat leidt nergens toe.’

Meer zei ze niet, maar ik voelde wel aan wat ze wilde zeggen. Over een paar maanden zou ik dertig worden, en zij zesentwintig. En vergeleken bij de gewichtige beslissingen die voor ons in het verschiet lagen, kon het bestaan dat wij tot nu toe voor onszelf hadden opgebouwd alleen maar onbetekenend worden genoemd, misschien zelfs een grote nul. We hadden die vier jaar doorgebracht alsof we bezig waren al ons spaargeld te versnoepen.

Grotendeels was dat mijn schuld. Goed beschouwd had ik eigenlijk met niemand moeten trouwen. En op zijn minst had zij niet met mij moeten trouwen.

Aanvankelijk had zij van zichzelf gedacht dat ze niet goed in deze samenleving paste en dat ik dat wel deed, en in die rolverdeling was het een poosje redelijk goed met ons gegaan. Maar net toen we allebei begonnen te geloven dat het voortaan altijd zo goed zou gaan, knapte er iets. Het was iets heel kleins, maar het kon niet meer worden gemaakt. We bevonden ons in een vreedzame, maar diepe impasse. En dat betekende het einde voor ons.

Wat haar betreft had ze me al verloren. Ze mocht misschien nog veel van me houden, maar dat was een ander probleem. We waren te veel aan onze eigen rol gewend geraakt. Er was niets dat ik haar nog geven kon. Zij voelde dat instinctief aan, en ik wist het uit ervaring. Hoe je het ook bekeek, er was niets aan te doen.

En zo verdween zij, met haar onderjurken, voorgoed uit mijn gezichtsveld. Sommige dingen vergeet je, sommige verdwijnen, en sommige sterven af. En daar schuilt nauwelijks iets tragisch in.

24.7; 8:25.

Na een blik te hebben geworpen op de zes cijfers van mijn digitale horloge, sloot ik mijn ogen en sliep in.

3

September 1978

DE WALVISPENIS; HET MEISJE MET DRIE AMBACHTEN

Slapen met een vrouw kan aan de ene kant ontzettend belangrijk lijken, en aan de andere kant niets bijzonders. Met andere woorden, er is seks als zelfgenezing, en er is seks als tijdverdrijf.

Er is seks die van begin tot eind zelfgenezing is, en er is seks die van begin tot eind tijdverdrijf is. Dan is er seks die begint als zelfgenezing maar eindigt als tijdverdrijf, en omgekeerd. Ons seksuele leven is – hoe zal ik het zeggen? – fundamenteel anders dan dat van walvissen.

Wij zijn geen walvissen – dat is een belangrijke stelling in mijn seksuele leven.

*

Toen ik klein was ging ik vaak naar het aquarium, een halfuurtje fietsen bij ons vandaan. Er heerste altijd een koele, aquariumachtige stilte, alleen af en toe verstoord door het geplas van opspattend water, wie weet waarvandaan. Het gaf je het gevoel alsof er om de hoek van de halfdonkere gang een meerman op de loer lag.

Een school tonijnen cirkelde rondjes in een reusachtig bad, steuren worstelden in een nauw kanaal tegen de stroom op, piranha’s zetten hun vlijmscherpe tanden in klompen vlees, en sidderalen zonden schokken elektriciteit door zuinig opflikkerende gloeilampen.

Het aquarium had talloze vissen, allemaal met een andere naam en andere schubben en andere kieuwen. Waarom er op deze wereld zoveel verschillende soorten vis moesten zijn, was iets dat ik niet zo goed begreep.

Natuurlijk had het aquarium geen walvissen. Walvissen zijn veel te groot: als je het aquarium openbrak en er één enorme tank van maakte, zou je zo’n beest nog niet kunnen houden. In plaats daarvan – als invaller, zogezegd – had het aquarium een walvispenis. Zo kwam het dat ik gedurende heel mijn jongenstijd, mijn ontvankelijkste jaren, in plaats van naar een echte walvis, naar een walvispenis moest kijken. Wanneer ik het wandelen door de kille gangen van het aquarium zat werd, rustte ik uit op de sofa onder het hoge plafond van de doodstille expositiezaal en verdroomde ettelijke uren zittend voor de walvispenis.

Soms deed hij me denken aan een verschrompeld palmboompje, soms ook aan een ontzaglijke maïskolf. Als er geen bordje bij had gestaan met het opschrift ‘Geslachtsorgaan van de walvis – mannelijk’, had beslist geen mens in de gaten gehad dat dit een walvispenis was. Hij leek eerder op een archeologische vondst uit de woestijnen van Centraal-Azië dan op het product van de Zuidelijke IJszee. Hij was heel anders dan mijn eigen penis, en dan alle andere penissen die ik tot dan toe had gezien. Bovendien had die afgesneden penis iets onzegbaar droevigs.

De eerste keer dat ik met een meisje naar bed was geweest moest ik aan die enorme walvispenis denken. Toen ik me realiseerde aan welk noodlot hij ten prooi was gevallen, welke lengteen breedtegraden hij had moeten overschrijden om in de lege zaal van dat aquarium terecht te komen, kreeg ik zwaar met hem te doen. Hij was zo absoluut, zo totaal hulpeloos en alleen. Maar ik was maar zeventien, duidelijk nog te jong om aan alles te wanhopen. Vandaar dat ik mezelf sindsdien steeds het volgende heb voorgehouden: wij zijn geen walvissen.

In bed, terwijl mijn vingertoppen speelden met het haar van mijn nieuwe vriendin, dacht ik almaar aan walvissen.

In mijn herinneringen aan dat aquarium loopt het steeds tegen het eind van de herfst. Het glas van de tank is koud als ijs, en ik heb een dikke trui aan. De zee, zichtbaar door het grote raam van de expositiezaal, is diep loodgrijs, en de branding schuimt als de kanten kraag van een meisjesjurk.

‘Waar denk je aan?’ vroeg ze.

‘Aan vroeger,’ zei ik.

*

Ze was eenentwintig, met een prachtig slank lichaam en een paar perfecte, betoverende oren. Ze had een parttimebaan als proeflezer bij een kleine uitgeverij, werkte ook als advertentiemodel gespecialiseerd in oren, en was verder callgirl voor een bescheiden privéclub met een verfijnde clientèle. Welk van deze drie ambachten haar werkelijke beroep was, was me niet duidelijk. Haar ook niet.

Maar wanneer het erom gaat wie ze werkelijk was, moet ik zeggen dat het showen van haar oren haar het natuurlijkst afging. Dat vond ik, en dat vond ze zelf ook. Evenzogoed, er is bitter weinig vraag naar advertentiemodellen met mooie oren, om maar te zwijgen over hun status en inkomen. Voor agenten, fotografen, grimeurs, en journalisten was ze meestal niet meer dan een paar oren. Hoe ze er verder uitzag of wat ze dacht, werd volledig genegeerd.

‘En eigenlijk ook weer niet,’ zei ze. ‘Want mijn oren zijn mij, en ik ben mijn oren.’

Maar in haar hoedanigheid als proeflezer of als callgirl liet ze nooit of te nimmer aan iemand haar oren zien.

‘Omdat ik dan mijn echte zelf niet ben,’ legde ze uit.

Het kantoor van haar callgirlclub (of ‘talentenclub’, zoals het zich noemde) stond in Akasaka en was het persoonlijke domein van Mrs. X, een Engelse dame met wit haar die al dertig jaar in Japan woonde, vloeiend Japans sprak, en bijna alle belangrijke karakters kon lezen.

Mrs. X was ook de eigenaresse van een Engels Instituut voor Dames, nog geen vijfhonderd meter verwijderd van haar kantoor, waar ze veelbelovende meisjes voor haar club wierf. Omgekeerd namen veel van haar callgirls Engelse lessen in haar Instituut, uiteraard tegen een aanzienlijke korting.

Mrs. X sprak haar meisjes altijd met ‘dear’ aan. Dat ‘dear’ van haar klonk zo teder als een jonge lentemiddag.

‘Trek net kanten ondergoed aan, dear, en beslist geen pantykousen.’ Of: ‘Jij gebruikt melk in je thee, nietwaar dear?’ Zoiets. Ze selecteerde haar clientèle zorgvuldig: het waren bijna allemaal rijke zakenlui van een jaar of veertig, vijftig – tweederde buitenlanders, en de rest Japanners. Mrs. X had de pest aan politici, oude mannen, geperverteerden en mensen zonder geld.

Ze had een stuk of twaalf callgirls in dienst, de een nog mooier dan de ander, behalve mijn vriendin: zij was de onopvallendste, de alledaagste. En ik moet toegeven dat ze met haar oren uit het zicht echt alleen maar een alledaagse indruk maakte. Waarom Mrs. X het oog op haar had laten vallen voor haar club ontging mij ten enen male. Misschien dat ze iets bijzonders had zien schitteren onder al die alledaagsheid, of misschien had ze gewoon gedacht dat één alledaagse callgirl geen kwaad kon. Hoe dat ook zij, Mrs. X had in de roos geschoten, want mijn vriendin had een behoorlijk aantal vaste klanten die bij geen ander terecht wilden. In haar alledaagse kleren, met haar alledaagse make-up, in haar alledaagse ondergoed, en ruikend naar alledaagse zeep, vertrok ze naar het Hilton, het Okura of het Prince Hotel, waar ze elke week met een of twee klanten sliep en zo voor een hele maand de kost verdiende.

De helft van haar vrije nachten sliep ze voor niets met mij. Hoe ze de andere helft doorbracht wist ik niet.

Haar meest alledaagse activiteit was haar parttimebaan als proeflezer. Drie dagen per week ging ze naar een uitgeverij op de tweede verdieping van een klein kantoorgebouw in Kanda, waar ze van ’s ochtends negen tot ’s middags vijf zetproeven corrigeerde, thee schonk, of de trap afliep (een lift was er niet) om vlakgom te kopen. Zij was de enige ongetrouwde jonge vrouw op dat kantoor, maar geen mens die probeerde haar te versieren. Wat dat betreft was ze net een kameleon: afhankelijk van plaats en omstandigheden kon ze die schittering in haar laten uitstralen, of weer doven.

*

Ik maakte voor het eerst kennis met haar (of misschien moet ik zeggen met haar oren) begin augustus, vlak nadat mijn vrouw en ik uit elkaar waren gegaan. Ik werkte aan de tekst van een advertentie voor een computersoftware-firma, en in verband daarmee had ik mijn eerste confrontatie met haar oren.

De directeur van het agentschap dat de opdracht aan ons had uitbesteed, deponeerde een folder op mijn bureau met de blauw-drukken van de campagne en drie grote foto’s in zwart-en-wit, met het verzoek om daar binnen een week drie passende slagzinnen bij te bedenken. Alle drie de foto’s waren close-ups van oren.

Oren?

‘Waarom oren?’ vroeg ik.

‘Weet ik veel! Maar oren zijn het, dus ik raad je aan om de komende week heel hard over oren na te denken.’

Hetgeen verklaart waarom ik een hele week niets anders deed dan naar foto’s van oren te koekeloeren. Ik bevestigde die drie kanjers van oren met plakband aan de muur tegenover mijn bureau, en wat ik ook deed – sigaretten roken, koffie drinken, boterhammen eten, of nagels knippen – ik verloor die foto’s niet uit het oog.

Op de een of andere manier kreeg ik de opdracht in een week aan kant, maar die orenfoto’s bleven ook daarna aan de muur geplakt. Het was me te veel moeite om ze eraf te halen, en turen naar die oren was ook een onderdeel van mijn dagelijkse routine geworden. Maar de werkelijke reden waarom ik die dingen niet van de muur heb getrokken en in een hoek van een la heb gesmeten, was dat die oren me volledig hadden gebiologeerd. Het waren absolute dromen van oren. Oren die een tien met een griffel verdienden. Het was de eerste keer dat close-ups van delen van het menselijk lichaam (geslachtsdelen uiteraard inbegrepen) me zo geweldig hadden gefascineerd. Ik voelde me meegesleurd worden door een ontzaglijke maalstroom, onontkoombaar als het noodlot.

Bepaalde lijnen doorsneden het beeld met een stoutmoedigheid die elke verbeelding tart, de omzichtigheid van andere lijnen resulteerde in een subtiel netwerk van schaduwen, en er waren ook lijnen die hele legenden weergaven, zoals muurschilderingen uit de klassieke oudheid. Maar beter nog dan al die curven en kronkels was de zachte welving van de oorlellen: die malse stukjes vlees overtroffen alles wat dit leven te bieden heeft.

Een dag of wat later belde ik de fotograaf op die de foto’s genomen had en vroeg hem naar de naam en het telefoonnummer van de eigenares van de oren.

‘Waar heb je dát nou weer voor nodig?’ vroeg de fotograaf.

‘Het interesseert me. Het zijn prachtige oren.’

‘De oren… ja, dat is zo,’ stemde de fotograaf schoorvoetend toe. ‘Maar de juffrouw die er aan vastzit is niets om je over op te winden. Nee, als je een nachtje uit wilt met een jonge meid, weet ik wel iets beters: een zwempakkenmodel dat ik laatst gefotografeerd heb.’

‘Reuze bedankt, zeg,’ zei ik, en hing op.

*

Om twee uur, om zes uur, om tien uur – ik bleef proberen haar te bereiken, maar niemand nam de telefoon aan. Alles wees erop dat ze een uiterst druk leven leidde.

De volgende ochtend om tien uur kreeg ik haar eindelijk te pakken. Ik stelde me heel in het kort voor en legde uit dat er nog wat vragen waren over die advertentie van laatst. Had ze er bezwaar tegen om die tijdens een etentje te beantwoorden?

‘Maar ze hadden me verteld dat het werk was afgelopen,’ zei ze.

‘Het werk is afgelopen,’ bevestigde ik. Daar leek ze even geen raad mee te weten, maar verder vroeg ze niet. We spraken af voor de volgende avond, in een koffieshop op de Aoyama Boulevard.

Vervolgens belde ik het chicste Franse restaurant dat ik kende en reserveerde een tafel voor twee personen. Ik haalde een nieuw overhemd uit de kast, koos mijn stropdas met grote zorg, en trok een pak aan dat ik maar twee keer eerder had gedragen.

Zoals de fotograaf me al had gewaarschuwd, was ze niets om me over op te winden. Wat kleding en uiterlijk betreft had ze kunnen doorgaan voor een koorzangeres ergens op een tweederangs meisjesuniversiteit. Maar vanzelfsprekend kon dat me niets schelen. Waar ik op afknapte was het feit dat haar oren volledig verborgen gingen achter haar recht naar beneden hangende haren.

‘Je houdt je oren verborgen,’ zei ik, langs mijn neus weg.

‘Ja,’ antwoordde zij, langs haar neus weg.

Omdat we iets eerder waren gearriveerd dan het plan was, waren we de eerste gasten van de avond. In het gedimde licht liepen kelners met lange lucifers de tafels langs om rode kaarsen aan te steken, en de ober controleerde met haringogen of al de servetten en borden en schaaltjes wel op de juiste plaats stonden. Het visgraatmotief van de eikenhouten parketvloer blonk als een spiegel en klikklakte vrolijk onder de hakken van de kelners, die zo te zien veel duurdere schoenen aan hadden dan ik. De bloemen in de vazen waren vers, en aan de witte muren hing moderne kunst waarvan je in één oogopslag begreep dat het geen namaak was.

Van de wijnkaart koos ik de friste wijn die ik kon vinden en bestelde als hors d’oeuvres eendenpaté, terrine van zeebrasem, en zeeduivellever in zure room. Na de menukaart zorgvuldig te hebben bestudeerd, nam zij zeeschildpadsoep, groene salade en een mousse van tong, en ik zee-egelsoep, geroosterde kalfsbiefstuk met peterselie, en een tomatensalade. Daar ging een halve maand huishoudgeld.

‘Wat een prachtig restaurant, zeg,’ zei ze. ‘Kom je hier vaak?’

‘Zo af en toe, vanwege mijn werk. Wanneer ik alleen ben ga ik liever naar een bar. Dan eet ik wat ze voor me in elkaar kunnen flansen terwijl ik rustig een borreltje drink. Dat is stukken makkelijker: hoef je verder niet moeilijk te doen.’

‘Wat eet je dan zoal in een bar?’

‘O, van alles en nog wat, maar meestal komt het neer op een omelet of een sandwich.’

‘Een omelet of een sandwich,’ zei ze. ‘Elke dag eet je een omelet of een sandwich in een bar?’

‘Niet elke dag. Eens in de drie dagen kook ik zelf.’

‘Maar de andere twee ga je naar een bar voor een omelet of een sandwich.’

‘Daar komt het op neer,’ zei ik.

‘Waarom juist omeletten en sandwiches?’

‘Omdat ze die in een goede bar verdraaid lekker klaar kunnen maken.’

‘Hmm,’ zei ze. ‘Wat ben jij een malle vent!’

‘Helemaal niet,’ zei ik.

Ik voelde me een beetje onzeker over hoe ik precies het onderwerp aan zou snijden en staarde zwijgend naar de peuken in de asbak op de tafel.

‘Je wilde wat vragen over mijn werk,’ kwam zij ter zake.

‘Wel, zoals ik gisteren al zei is het werk helemaal afgelopen. Alles ging op rolletjes. Vragen heb ik dus niet.’

Uit haar tasje haalde ze een lange mentholsigaret en stak hem aan met een van de lucifers van het restaurant. Ze keek me aan met een blik die om uitleg vroeg.

Net toen ik daaraan wilde beginnen kwam de ober naar onze tafel geschreden, met voetstappen die galmden van zelfvertrouwen. Glimlachend als liet hij me nu een foto zien van zijn enige zoon en erfgenaam, vergunde hij me een blik op het etiket van de wijnfles, trok de kurk er met een plezierige plop uit, en schonk één mondjevol in elk glas. Het smaakte naar geconcentreerd huishoudgeld.

De ober werd afgelost door twee gewone kelners die drie grote en twee kleine borden op tafel zetten. Toen waren we weer met zijn tweeën.

‘Ik moest gewoon die oren van je zien,’ biechtte ik eerlijk op.

Ze antwoordde niet, maar bediende zich van de paté en de vissenlever en nam een slokje wijn.

‘Of was dat te vrijpostig van me?’

Ze glimlachte heel lichtjes. ‘Het is nooit te vrijpostig om me op een lekker Frans etentje te trakteren.’

‘Maar was het te vrijpostig om over je oren te beginnen?’

‘Niet noodzakelijk. Het hangt ervan af wat je van ze zeggen wilt.’

‘Niets dat je niet zou bevallen.’

Hoofdschuddend bracht ze haar vork naar haar mond. ‘Nee, eerlijk wezen. Dat bevalt me het beste.’

We aten en dronken in stilte.

‘Ik sla een hoek om,’ zei ik. ‘En juist op dat moment slaat er iemand vóór me de volgende hoek om. Wie die iemand is kan ik niet zien; ik vang alleen nog net een glimp op van een witte jurk. Maar die witheid is me als het ware op het netvlies gebrand: ik kan het maar niet van me afzetten. Kun je dat gevoel begrijpen?’

‘Ik denk van wel.’

‘Dat is het gevoel dat ik kreeg toen ik jouw oren zag.’

Zwijgend vervolgden we weer onze maaltijd. Ik vulde haar glas, en daarna het mijne.

‘Het gaat niet om het beeld dat bij je opkomt, maar om het gevoel, nietwaar?’ vroeg ze.

‘Precies.’

‘Heb je dat gevoel ooit eerder gehad?’

Ik dacht even na en schudde het hoofd. ‘Nooit.’

‘Met andere woorden, het komt allemaal door mijn oren.’

‘Dat durf ik niet met zekerheid te zeggen. Hoe zou ik dat kunnen? Dat de vorm van een paar oren bij bepaalde personen altijd dezelfde emotionele reactie opwekt, daar heb ik nog nooit van gehoord.’

‘Ik ken iemand die moet niezen telkens wanneer hij Farrah Fawcett-Majors haar neus ziet. Bij niezen is het psychologisch element heel sterk, weet je. Wanneer oorzaak en gevolg eenmaal gekoppeld zijn, heb je er een zware dobber aan om ze weer van elkaar te scheiden.’

‘Wel, ik ben bang dat ik geen expert ben op het gebied van de neus van Farrah Fawcett-Majors,’ zei ik, en dronk van mijn wijn. Toen vergat ik wat ik wilde zeggen.

‘Dat gevoel van jou ligt een beetje anders?’ informeerde ze.

‘Een beetje, ja,’ zei ik. ‘Het is aan de ene kant ontzettend vaag, en aan de andere kant heel concreet.’ Ik spreidde mijn handen ongeveer een meter, en bracht ze vervolgens tot vijf centimeter bij elkaar. ‘Ik kan het niet goed uitleggen.’

‘Een geconcentreerd fenomeen, gebaseerd op een vage motivatie.’

‘Je slaat de spijker op zijn kop,’ zei ik. ‘Jij bent zeven keer zo intelligent als ik, zeg!’

‘Ik volg een schriftelijke cursus.’

‘Een schriftelijke cursus?’

‘Ja, in psychologie.’

De laatste paté deelden we samen. Ik vergat weer wat ik wilde zeggen.

‘Je begrijpt nog steeds niet goed wat mijn oren en jouw gevoelens met elkaar te maken hebben, nietwaar?’

‘Juist,’ zei ik. ‘De vraag is, oefenen jouw oren een directe aantrekkingskracht op me uit, of spelen ze boodschapper voor iets anders? En daarop heb ik nog geen bevredigend antwoord kunnen vinden.’

Ze legde haar handen op tafel en bewoog lichtjes met haar schouders.

‘Is dat wat je voelt iets goeds, of iets slechts?’

‘Geen van beide. Alle twee. Ik zou het niet weten!’

Ze nam haar wijnglas in beide handen en keek me aan. ‘Je moet heus eens leren je gevoelens een beetje beter uit te drukken, hoor.’

‘Ja, en dingen beschrijven kan ik ook al niet,’ zei ik. Ze glimlachte. ‘Hindert niet, hoor. Ik voel wel zo’n beetje aan wat je zeggen wilt.’

‘Dus wat doe ik nou?’

Ze was een hele tijd stil, net of ze ergens anders was met haar gedachten. Op tafel stonden vijf lege borden. Vijf lege borden – een constellatie van vijf vergane planeten.

‘Luister eens,’ onderbrak ze eindelijk haar stilzwijgen, ‘ik geloof dat wij maar beter vriendschap kunnen sluiten. Als je daar geen bezwaar tegen hebt natuurlijk.’

‘O, helemaal niet,’ zei ik.

‘Maar dan moeten we hele, hele goede vrienden worden,’ zei ze.

Ik knikte.

En zo werden we hele, hele goede vrienden. Dertig minuten na onze eerste kennismaking.

*

‘Mag ik, als goede vriend, iets vragen?’ zei ik.

‘Ja hoor.’

‘Goed dan. In de eerste plaats, waarom verberg je je oren? En in de tweede plaats, hebben je oren ooit op iemand anders zo’n bijzondere invloed uitgeoefend?’

Ze zei niets, maar staarde naar haar handen op de tafel.

‘Dat zijn moeilijke vragen,’ zei ze zachtjes.

‘Moeilijk?’

‘Ja. Maar laat ik proberen het in eenvoudige taal uit te leggen. Het komt erop neer dat ik aan mezelf gewend ben geraakt zoals ik ben wanneer ik mijn oren verborgen houd.’

‘Met andere woorden, wanneer je je oren laat zien, ben je anders dan wanneer je je oren niet laat zien.’

‘Juist.’

Twee kelners ruimden onze borden af en serveerden de soep.

‘Vertel me eens iets over hoe je bent wanneer je je oren laat zien.’

‘Dat is al zo lang geleden dat ik het niet goed kan beschrijven. Om eerlijk te zijn, heb ik mijn oren niet meer laten zien sinds ik twaalf was.’

‘Maar je laat ze toch zien wanneer je als model werkt?’

‘Natuurlijk,’ zei ze. ‘Maar dat zijn mijn echte oren niet.’

‘Het zijn je echte oren niet?’

‘Nee, dat zijn geblokkeerde oren.’

Ik at twee lepels soep voor ik haar weer aankeek.

‘Geblokkeerde oren. Kun je dat een beetje duidelijker uitleggen?’

‘Geblokkeerde oren zijn dode oren. Ik dood ze zelf. Door mijn bewustzijnskanaal af te snijden, snap je?’

Ik snapte er niet veel van.

‘Vraag maar,’ zei ze.

‘Bedoel je met “oren doden” dat je jezelf doof maakt?’

‘Nee, ik kan heel goed horen. Maar toch zijn mijn oren dood. Jij kunt het vast ook!’

Ze legde haar soeplepel neer, strekte haar nek, tilde beide schouders ongeveer vijf centimeter op, stak haar kin recht naar voren, en bleef een seconde of tien in die houding zitten. Toen liet ze haar schouders opeens vallen.

‘Nu zijn mijn oren dood. Probeer jij het ook eens.’

Langzaam en tot driemaal toe maakte ik dezelfde bewegingen als zij, maar ik kreeg niet de indruk dat er iets gestorven was. Alleen de wijn circuleerde een beetje vlotter dan voorheen.

‘Ik ben bang dat mijn oren niet zo eenvoudig te doden zijn,’ zei ik beteuterd.

Ze schudde het hoofd. ‘Hindert niet, hoor. Als het niet nodig is om ze te doden, is het helemaal niet erg dat je het niet kunt.’

‘Mag ik nog iets vragen?’

‘Ga gerust je gang.’

‘Als ik het allemaal goed begrepen heb, komt het hierop neer: tot je twaalfde jaar heb je je oren steeds bloot gelaten, maar op een goede dag heb je ze weggestopt, en sindsdien heb je ze nooit meer aan iemand laten zien. En wanneer je er echt niet onderuit kunt om ze te tonen, sluit je het kanaal tussen je oren en bewustzijn af. Dat is het, niet?’

Ze wierp me een stralende glimlach toe. ‘Helemaal!’

‘Wat gebeurde er met je oren toen je twaalf was?’

‘Niet zo haastig!’ zei ze. Ze reikte met haar rechterhand over de tafel en raakte zachtjes de vingers van mijn linkerhand aan. ‘Alsjeblieft.’

Ik verdeelde het laatste restje wijn over de twee glazen en dronk langzaam het mijne leeg.

‘Eerst wil ik iets meer van jou afweten,’ zei ze.

‘Wat voor dingen?’

‘Alles. Je leeftijd, je jeugdjaren, je werk – noem maar op.’

‘Het is een heel gewoon verhaal, hoor. Zo gewoon dat je er vast van in slaap zult vallen wanneer je het hoort.’

‘Ik hou van gewone verhalen.’

‘Mijn gewone verhaal is van het soort waar niemand van houdt.’

‘Dat hindert niet. Praat eens tien minuten over jezelf.’

‘Ik ben geboren op 24 december 1948. Dat is kerstavond. Kerstavond is niet de beste dag voor een verjaardag, want je verjaardagscadeaus en je kerstcadeaus worden gecombineerd. Dat spaart kosten uit, voel je? Mijn sterrenbeeld is Steenbok, en ik heb bloedgroep A – een goede combinatie voor een bankbediende of een klerk ergens op een gemeentehuis. Ik kan beter niet trouwen met een Boogschutter, een Weegschaal, of een Waterman. Lijkt je dat geen saai leven?’

‘Juist reuze interessant!’