VARIANTEN VAN ONGEMAK

Van Lydia Davis verscheen eerder

Bezoek aan haar man

Lydia Davis
Varianten van ongemak

EN ANDERE VERHALEN

Vertaald door Peter Bergsma

UITGEVERIJ ATLAS CONTACT
AMSTERDAM/ANTWERPEN

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs
van het Vlaams Fonds voor de Letteren

Noot van de vertaler
De geciteerde fragmenten uit Ten slechtste gekeerd van
Samuel Beckett zijn vertaald door Karina van Santen en
Martine Vosmaer (De Bezige Bij, 2000)

© 2009 Lydia Davis

© 2011 Nederlandse vertaling Peter Bergsma

Oorspronkelijke titel The Collected Stories of Lydia Davis
(delen Samuel Johnson is indignant en Varieties of Disturbance)

Oorspronkelijke uitgave Farrar, Straus and Giroux, New York

Omslagontwerp Marjo Starink
naar een idee van Charlotte Strick
Typografie binnenwerk Marjo Starink

ISBN 978 90 450 2104 1

D/2012/0108/567

NUR 302

www.atlascontact.nl

Samuel Johnson is verontwaardigd

SAAIE VRIENDEN

Wij kennen maar vier saaie mensen. De rest van onze vrienden vinden we heel interessant. Maar de meeste vrienden die wij interessant vinden, vinden ons saai: de interessantste vinden ons het saaist. De paar die er ergens tussenin zitten, met wie er wederzijdse belangstelling is, wantrouwen we: we hebben het gevoel dat ze elk moment te interessant voor ons kunnen worden, of wij te interessant voor hen.

EEN GEMAAID GAZON

Ze had een hekel aan een mown lawn, een gemaaid gazon. Dat kwam misschien doordat mow het omgekeerde was van wom, het begin van het woord voor wat ze was, een woman. Een mown lawn klonk een beetje treurig, zoals een long moan, een lange klacht. Een mown loan maakte van haar een long moan. Lawn had een aantal letters van man, al zou het omgekeerde van man Nam zijn, een slechte oorlog. Een raw war, een rauwe oorlog. Lawn bevatte ook de letters van law, wet. Lawn was eigenlijk een samentrekking van lawman, een wetsdienaar. Natuurlijk kon een wetsdienaar een gazon maaien en deed hij dat ook. Je zou kunnen zeggen dat law and order, wet en orde, was ontstaan uit lawn order, orde op het gazon, iets wat door zoveel Amerikanen op prijs werd gesteld. More lawn, meer grasveld, kon worden gemaakt door het gebruik van een lawn mower, een grasmaaier. Een lawn mower maakte more lawn. Zorgde more lawn, meer grasveld, in Amerika voor more lawmen, meer wetsdienaren, in Amerika? Zorgde more lawn voor more Nam, meer Vietnam? More mown lawn, meer gemaaid gazon, zorgde voor more long moan, meer lange klacht, van haar. Of voor een lawn mourn, gazonrouw. Zo vaak, zei ze, wilden Amerikanen more mown lawn, meer gemaaid gazon. Heel Amerika zou één long mown lawn kunnen zijn, één lang gemaaid gazon. Een lawn not mown, een ongemaaid gazon, wordt lang, zei ze: beter een lang gazon. Beter een lang gazon en een mole, een mol. Geef de lawman het mown lawn, zei ze, geef de wetsdienaar het gemaaide gazon. Of de moron, de imbeciel, de lawn moron, de gazonimbeciel.

STADSMENSEN

Ze zijn verhuisd naar het platteland. Het platteland is best fijn: er zitten kwartels in de bosjes en fluitende kikkers in het moeras. Maar ze zijn slecht op hun gemak. Ze maken vaker ruzie. Ze huilen, of zij huilt en hij buigt zijn hoofd. Hij is nu de hele tijd bleek. Zij wordt ’s nachts in paniek wakker en hoort hem snotteren. Ze wordt opnieuw in paniek wakker en hoort een auto het pad op rijden. ’s Morgens schijnt er zon op hun gezicht maar kwebbelen er muizen in de muren. Hij heeft de pest aan die muizen. De pomp gaat kapot. Ze vervangen de pomp. Ze vergiftigen de muizen. De hond van hun buren blaft. Hij blaft en blaft. Ze zou die hond wel kunnen vergiftigen.

‘Wij zijn stadsmensen,’ zegt hij, ‘en er zijn geen fijne steden om in te wonen.’

VERRAAD

In haar fantasieën over andere mannen, over andere mannen dan haar eigen man, droomde ze toen ze ouder werd niet langer over seksuele intimiteit, zoals ze vroeger had gedaan, misschien uit wraak, als ze boos was, misschien uit eenzaamheid, als hij boos was, maar alleen over genegenheid en een diep soort begrip, handen vasthouden en in ogen staren, vaak in een openbare gelegenheid als een café. Ze wist niet of deze verandering kwam door respect voor haar man, want ze had echt respect voor hem, of door pure lusteloosheid, aan het eind van de dag, of door twijfel over wat voor activiteit ze nog van zichzelf mocht verwachten, zelfs in een fantasie, nu ze een bepaalde leeftijd had bereikt. En als ze heel erg moe was, kon ze zelfs de genegenheid en het diepe begrip niet opbrengen, maar alleen de meest gematigde vorm van kameraadschap, zoals alleen met zijn tweetjes in dezelfde kamer zijn, in stoelen zitten. En het geval wilde dat toen ze nog ouder werd, en nog vermoeider, en daarna nog ouder, en nog vermoeider, er nog een verandering plaatsvond en ze merkte dat zelfs de meest gematigde vorm van kameraadschap, alleen met zijn tweetjes, nu te veel energie vergde en dat haar fantasieën zich beperkten tot een kalm soort vriendschappelijkheid tegenover andere vrienden, het soort dat ze zich echt met elke man had kunnen permitteren, met een zuiver geweten, en zich ook met veel mannen permitteerde, die ook vrienden waren van haar man, of niet, een vriendschappelijkheid die haar troost en kracht bood, ’s nachts, als de vriendschappen van als ze wakker was onvoldoende waren, of onvoldoende waren geweest aan het eind van de dag. En zo waren deze fantasieën langzamerhand niet meer te onderscheiden van de werkelijkheid van als ze wakker was, en hadden ze helemaal geen vorm van verraad hoeven te zijn. Maar omdat het fantasieën waren die ze in haar eentje had, ’s nachts, bleven ze als een vorm van verraad voelen, en omdat ze in deze geest van verraad werden benaderd, wat misschien ook wel moest, wilden ze enige mate van troost en kracht bieden, bleven ze eigenlijk misschien wel een vorm van verraad.

DE WITTE STAM

Wij wonen vlak bij een stam bloedeloze witte mensen. Dag en nacht komen ze dingen van ons stelen. We hebben hoge hekken van ijzerdraad neergezet maar daar springen ze overheen als gazellen en grijnzen duivels naar ons als we uit onze ramen staan te kijken. Ze wrijven over de bovenkant van hun hoofd totdat hun dunne vlashaar in plukjes overeind staat, en ze paraderen heen en weer over ons grindterras. Terwijl wij naar deze voorstelling staan te kijken, zijn anderen uit hun midden onze tuin in gekropen en pikken stiekem onze rozen, die ze in zakken proppen die aan hun blote schouders hangen. Ze zijn meelijwekkend dun en terwijl we naar hen kijken, beginnen we ons te schamen voor ons hek. Maar als ze vertrekken, wegglippend als witte schimmen in de schemering, worden we woedend vanwege de ravage die ze hebben aangericht onder onze Heidelbergs en Lady Belpers en nemen we ons voor verregaander maatregelen tegen hen te treffen. Het zijn niet altijd de rozen waar ze op afkomen, maar soms – al is het landschap over vele kilometers bedekt met keien en brokken steen – nemen ze zelfs stukken rots uit onze bossen mee en treffen we als we ’s morgens naar buiten lopen de grond vol kuilen aan waar bleek ongedierte blindelings de aarde in kronkelt.

ONZE RIT

Mijn moeder vraagt over de telefoon hoe onze rit naar huis was en ik zeg: ‘Prima’, wat niet waar is maar een verzinsel. Je kunt niet tegen iedereen altijd de waarheid zeggen en je kunt al helemaal niet, ooit, tegen wie dan ook de hele waarheid zeggen, want dat zou veel te lang duren.

Het woord ‘prima’ is de beste dooddoener en duidelijk onjuist. Zelfs een lange rit met twee mensen kan moeilijk zijn, en met drie kan het nog veel erger worden. We beginnen een rit toch al bijna altijd met een paar nijdige woorden, omdat ik maar niet op tijd lijk te kunnen vertrekken en Mac er niet tegen kan een minuut te laat te vertrekken, en dan is er ook nog junior. Mac montert meestal op zodra we op weg zijn, maar dit keer bleef hij me afsnauwen omdat ik hem niet lang genoeg van tevoren zei waar hij moest afslaan of hem te veel aanwijzingen tegelijk gaf. Tot overmaat van ramp zei ik voortdurend tegen hem dat hij moest opschakelen. De auto is oud en de overbrenging lawaaierig, zodat ik moeilijk kan uitmaken of Mac in de juiste versnelling zit.

Daarna begonnen we brandende olie te ruiken. Voor ons reed een ander busje, volgepakt met een of andere religieuze groep, zodat we wisten dat het van hen zou kunnen komen, en toen we bij een garage kwamen, stopten ze en was het gedaan met de brandlucht, zodat Macs humeur een beetje opknapte.

Maar we waren nog steeds in bergachtig gebied en junior begon te zeggen welke bergen hij volgend jaar wilde gaan beklimmen – ik ga die beklimmen, zei hij, wijzend, en die, hoe heet die? Whiteface? Ik ga de Whiteface beklimmen, en daarna die. Ik ga die daar beklimmen, hoe heet die? Charles. En die daar? Hoe heet die? Mungus? Fungus? Mangoes? Mongoose? Hé, kijk die eens – dat is vast de grootste. Hoe heet die?

Ik draaide de kaart alle kanten op om achter de namen van die bergen te komen en hoewel junior zo snel praatte en zich eerder als zes gedroeg dan als negen, zag ik niet veel kwaad in dit gesprek. Maar Mac zei dat hij het gevoel had dat hij in een toerbus zat en of we stil konden zijn. Van alles wat een beetje uit de hand loopt, wordt hij zenuwachtig.

Ten slotte kwamen we op de snelweg en toen moest ik natuurlijk naar de wc. Ik moet altijd naar de wc als we op een snelweg komen. Gelukkig kwam er algauw een pleisterplaats en omdat we er toch waren, gingen we aan een picknicktafel zitten om onze boterhammen op te eten. De picknicktafel was niet zo schoon – er zaten een paar kleefplekken op en wat vogellijm – maar de zon was warm en ik begon net tot rust te komen en te genieten van het kijken naar de mensen die voorbijliepen naar de wc’s toen junior terugkwam van de wc’s en me geld vroeg voor frisdrank. Hij vraagt altijd om frisdrank als hij een frisdrankautomaat ziet en ik zeg gewoonlijk nee, wat ik ook ditmaal zei.

Nu besloot hij er een punt van te maken en zei dat hij niet in de auto zou stappen als we niet een blikje frisdrank voor hem kochten en hij liep naar de hondenuitlaatstrook en ging zitten mokken op een soort grote gebogen pijp die omhoogstak uit het gras. Dus toen zei Mac, die altijd eerder zijn hand over zijn hart strijkt dan ik, dat ik hem zijn blikje frisdrank moest geven, en ik riep junior en gaf hem het geld en hij ging weg en kwam terug met een blikje. Maar ik was zo dom de ingrediënten te lezen en toen ik zag hoeveel cafeïne erin zat, begon ik daarover door te emmeren en wist van geen ophouden, zelfs niet toen we weer in de auto zaten, totdat ik zag dat junior weer van streek begon te raken en dat het allemaal nergens op sloeg. Dus hield ik mijn mond en begon mijn handen schoon te maken met een paar vochtige doekjes genaamd Wet Ones, waaraan een ziekelijk zoete geur hangt, en de auto begon zo naar die geur te stinken dat ze zich nu allebei tegen mij keerden.

Daarna was junior behoorlijk vrolijk omdat hij zich door de frisdrank een paar jaar ouder voelde, wat ik kon zien aan de manier waarop hij zijn knieën uit elkaar liet zakken en zijn handen liet bungelen, en de sfeer in de auto werd nog beter toen een menigte mannen en vrouwen op motoren ons met zo’n honderdveertig kilometer per uur inhaalde. Mac zei te hopen dat ze zouden worden aangehouden wegens te hard rijden en de gedachte daaraan vrolijkte hem zo op dat hij een gesprek met me begon. Hij vroeg me wat voor auto we moesten nemen als we een nieuwe kochten. Hij wees op een Dodge Caravan en junior ontwaakte uit zijn dagdroom en zei dat hij een Corvette wilde. Mac vroeg waar hij $30 000 vandaan moest halen. Junior bleef het antwoord schuldig maar kwam toen op de gedachte te vragen hoeveel Mac voor onze Voyager had betaald. $7000, zei Mac, wat junior met stomheid sloeg maar mij niet eerlijk leek omdat hij niet tegen junior zei dat hij hem tweedehands had gekocht, dus gaf ik die informatie er voor de eerlijkheid bij, en junior zei natuurlijk dat hij zijn Corvette ook tweedehands zou kopen. Maar auto’s zijn niet mijn favoriete onderwerp, zodat we er algauw mee klaar waren en ik weer doorging met wat ik aan het doen was geweest, namelijk uit het raam kijken.

We passeerden een plek waar de Dienst Snelwegen het bos langs de weg had gekapt en een paar bomen had geplant. De bomen waren bedekt met verschrompeld roodachtig gebladerte en duidelijk stervende. Dit zette me aan het denken over ontbossing, en daarna over het verdwijnen van familieboerderijen, wat me op de een of andere manier weer op cafeïnegehaltes bracht. Op dat moment begon ik te proberen de nieuwe bomen te herkennen die ik tijdens onze vakantie had geleerd en toen ik dat opgaf, keek ik alleen naar het rimpelen van het vet op mijn arm in de wind door het open raam.

Zo ging het min of meer verder. Op een gegeven moment begon ik te denken dat ik spinnenbeten op mijn benen had; later vroeg Mac me of ik iets raars op de boterhammen had gedaan; junior rolde het tolkaartje op om er een telescoop van te maken, en Mac schreeuwde tegen hem; maar toen werden we allemaal weer rustig en keken naar de resten van een behoorlijk dramatisch ongeluk langs de kant van de weg.

Op de pleisterplaats had ik gedacht dat zo’n vijftig procent van de mensen die ik zag eruitzag alsof ze een betere vakantie hadden gehad dan wij. Maar vijftig procent zag eruit alsof ze een slechtere hadden gehad, dus had ik er vrede mee.

Toen we nog twintig minuten van huis waren, wilde junior bij een Holiday Inn stoppen om daar te logeren en kon hij niet begrijpen waarom we nee zeiden. Maar tegen die tijd besefte ik dat we als gezin een zekere loyaliteit jegens elkaar hebben, en de manier waarop dat werkt is dat twee van ons nooit op hetzelfde moment kwaad worden op de derde, behalve af en toe, zoals in het geval van de Wet Ones.

BIJZONDERE STOEL

Hij en ik zijn allebei docent binnen het universitaire stelsel en we zullen docent blijven tot we te oud zijn om te doceren, en we zouden maar wat graag een bijzondere stoel bij onze universiteiten krijgen, maar wat we tot nu toe hebben gekregen is het verkeerde soort bijzondere stoel, een bijzondere stoel van een vriendin, een stoel die kan draaien en wijd uitstaande poten heeft en bijzonder voor haar is om redenen die we ons niet kunnen herinneren. Wij die doceren binnen het universitaire stelsel zouden graag een bijzondere stoel willen hebben zodat we meer betaald zouden krijgen en niet zoveel zouden hoeven te doceren en niet in zoveel commissies zouden hoeven te zitten – we zouden in plaats daarvan op onze bijzondere stoel zitten. Maar we hebben geen bijzondere stoelen van onze universiteiten gekregen, alleen deze rare zware stoel die van onze vriendin is, die vele jaren geleden is vertrokken en hem heeft moeten achterlaten, en die hem niet wil opgeven om redenen die we vergeten zijn of nooit hebben gekend. Al die tijd zijn we alleen maar door onze universiteiten in dienst genomen om jaar in, jaar uit te doceren zonder zelfs maar de zekerheid van een vaste aanstelling. Maar nu heeft een van ons geluk gehad en een vaste aanstelling gekregen, maar niet bij zijn eigen universiteit, en met het opgeven van zijn huidige baan, die zonder vaste aanstelling, moet hij ook de stoel opgeven die zo bijzonder is voor onze vriendin, omdat hij ver weg verhuist en er daar waar hij naartoe gaat geen plaats voor is. Hoewel er een heleboel lege ruimte is in de staat waar hij naartoe gaat, meer lege ruimte dan in praktisch elke andere staat behalve Wyoming, gaat hij daar in een heel klein huisje wonen, te klein voor een extra stoel, vooral zo’n zware die van een wijnvat is gemaakt. En dus zal ik nu degene zijn die de stoel van onze vriendin voor haar bewaart; hij is van hem naar mij gegaan, zij het niet zonder moeite, omdat hij zo zwaar is. En misschien, denk ik, zal haar bijzondere stoel met zijn vreemde rode vinylbekleding, met het vulgat in zijn rugleuning, en zijn echte kurk, mij nu ook geluk van beroepsmatige aard brengen.

BEPAALDE KENNIS VAN HERODOTUS

Dit zijn de feiten over de vissen in de Nijl:

VOORRANG

Het zou zo simpel moeten zijn. Je doet wat je kunt terwijl hij wakker is en dan, als hij eenmaal slaapt, doe je wat je alleen kunt doen als hij slaapt, te beginnen met het belangrijkste. Maar zo simpel is het niet.

Je vraagt je af wat het belangrijkste is. Het zou een koud kunstje moeten zijn te zeggen wat voorrang heeft en dat dan te doen. Maar het is niet maar één ding dat voorrang heeft, en ook niet maar twee of drie. Als verschillende dingen voorrang hebben, welk van die verschillende dingen die voorrang hebben krijgt dan voorrang?

In de tijd waarin je iets kunt doen, de tijd dat hij slaapt, kun je een brief schrijven die onmiddellijk geschreven moet worden omdat er een heleboel van afhangt. Maar ja, als je die brief schrijft, zullen je planten geen water krijgen en het is een heel warme dag. Je hebt ze al buiten op het balkon gezet in de hoop dat de regen ze water zal geven, maar deze zomer regent het bijna nooit. Je hebt ze al van het balkon naarbinnen gehaald in de hoop dat als ze uit de wind staan ze niet zo vaak water hoeven te krijgen, maar ze zullen toch water moeten krijgen.

Maar ja, als je de planten water geeft, zul je de brief niet schrijven waar zoveel van afhangt. Je zult ook de keuken en de woonkamer niet opruimen, en later zul je in de war raken en nijdig worden vanwege de wanorde. Eén aanrecht is bedekt met boodschappenlijstjes en glaswerk dat je man bij een opheffingsuitverkoop heeft gekocht. Het zou best simpel zijn het glaswerk op te bergen, maar je kunt het pas opbergen als je het hebt afgewassen, je kunt het pas afwassen als er geen vuile vaat meer in de gootsteen staat en je kunt de vaat pas afwassen als je het afdruipblad hebt leeggeruimd. Als je begint met het leegruimen van het afdruipblad, kom je misschien niet verder, zolang hij ligt te slapen, dan het afwassen van de vaat.

Uiteindelijk zou je kunnen besluiten dat de planten voorrang hebben, omdat ze leven. Daarna zou je kunnen besluiten, omdat je een manier moet vinden om je prioriteiten te stellen, dat alles wat leeft in huis voorrang heeft, te beginnen met het jongste en kleinste menselijk wezen. Dat zou duidelijk genoeg moeten zijn. Maar dan weet je niet goed, hoewel je precies weet hoe je voor de muis, de kat en de planten moet zorgen, hoe je de baby, het oudere jongetje, jezelf en je man voorrang moet geven. Eén ding staat vast: hoe groter en ouder het levende wezen, des te moeilijker kom je erachter hoe je ervoor moet zorgen.

DE ONTMOETING

Ik had zo mijn best gedaan, de kleren die ik droeg, de nieuwe look die ik had, dacht ik. Competent, dacht ik, informeel. Nieuwe regenjas. Bruin. In het begin leek alles prima, veelbelovend, in de wachtkamer. Topsecretaresse bood me de gemakkelijke stoel aan, een kopje thee – topsecretaresse of tweede secretaresse. Sloeg de thee af – hoe kon ik die doorslikken, hoe kon ik zelfs maar het kopje vasthouden? Sloeg mijn boekje open. Bedacht dat als ik daar eenmaal binnen was hij me misschien zelfs wel zou vragen wat ik las – wacht, zou hij misschien zeggen, is dat Addison? Hield mijn hoofd omlaag, ogen op de bladzij. Luisterde naar de secretaresses, dacht dat ik de kantoorweetjes hoorde. Voelde me heel wat. Dacht dat ik er helemaal klaar voor was. Ja, en nu waren we hier voor de eerste keer alleen, eindelijk, en ik dacht dat we misschien wel een bijzondere verstandhouding zouden hebben, hij zou misschien wel een vriend worden, minstens. Ik dacht dat hij misschien wel bij zichzelf zou zeggen: hier is deze vrouw, deze aantrekkelijke vrouw, ik heb al eerder met haar gepraat, nooit lang, helaas, nu zit ze hier aan de overkant van mijn bureau in een aantrekkelijke regenjas en met een paar sieraden. Ik dacht dat hij misschien wel zou zeggen: ze is stilletjes maar ik weet van wat ik gehoord heb en door de manier waarop ze daar zo rustig zit, met dat kleine, in groen leer gebonden boekje in haar hand – zou het Addison kunnen zijn? – dat ze intelligent is, zij het duidelijk verlegen, het zal interessant zijn met haar te praten… Hier is hij, de baas, en er is niets wat afleidt, er is niemand die het vertrek binnenkomt, niemand die iets aanbiedt op een presenteerblaadje, niemand die voorbijloopt, niemand die naast hem iets staat te drinken, niemand die hem een plotselinge vraag stelt die mij buitensloot, ongemanierd, niemand die in een kringetje met hem staat, hier zijn we alleen en mijn gezicht zweeft boven dat volgeladen bureau. Maar hij! – hij gaat tekeer tegen het hele project, hij slaat grove taal uit, al is het niet mijn schuld, het is echt niet mijn schuld, wat hem niet bevalt, de verandering van titel, en eigenlijk vergist hij zich daarin, dingen moeten veranderen, zelfs titels moeten veranderen. Zoals hij over me heen valt, zoals hij me uitscheldt, zoals hij me uitkaffert. Ik ben geschokt. Natuurlijk – iedereen kan een afspraak maken met de directeur, dat is geen kunst. Ik probeer het opnieuw, kom boven en haal weer adem, zeg iets, hij stopt met tekeergaan en luistert, hij zegt iets terug, stelt me een fatsoenlijke vraag, maar ik kan niet op die naam komen, ik kan er gewoon niet op komen, ik met mijn trillende stem, wat kan ik nu nog zeggen, vind niet het verlossende woord, zeg iets stoms, nu doet hij zijn best, hij probeert zich zijn goede manieren te herinneren. Maar na al dat geschreeuw zegt hij dat hij niet degene is die me kan helpen, nee, ook al zeiden ze dat ik zelf met hem moest gaan praten, dat zeiden ze allebei. En zij kennen hem, ik dacht dat ik hen kon vertrouwen, plant op zijn minst het idee in zijn kop, zeiden ze. Ik denk dat ze me er misschien wel hebben ingeluisd. Wat een blunder. En ik maar al die sieraden dragen, elk sieraad dat ik had dat ermee door kon. Het is hem nooit opgevallen, dat weet ik zeker. Nee, hij zei gewoon bij zichzelf: niet mijn pakkie-an, sorry. Wacht, dacht ik, geef me tijd, nog vijf minuten. Maar het heeft geen zin, nu staat hij op en steekt in een hoek zijn hand over het bureau heen en zo plat als een stuk karton, hij biedt aan handen te schudden, het is zijn teken, ik word geacht te vertrekken. Nou, gemiste kans, meneer de directeur! Rare snijboon! We zijn niet allemaal zo slim, weet je – niet allemaal zo bijdehand. Bonenstaak! Op een dag zul je me een aanbod doen en zal ik zeggen dat ik je niet kan helpen. Zo’n vergissing, zelfs om daar naarbinnen te gaan. Zo fout. Andere golflengte. Kan niets goed doen. Niks waard. Rare hoed, bruine jas, uitgezakte zoom, blote hals, gele huid, foute sieraden, te veel sieraden. Zoveel fouten. Statisch haar. Zoveel fouten. Te veel, te weinig, verkeerde tijd, verkeerde plek, bak er niks van. Doe het toch. Verpest het. Doe het weer. Verpest het weer. Een slijmjurk, een slapjanus. Ik wilde respect. Heeft hij me zelfs wel gezien? Heeft hij mijn hoofd zelfs wel boven die stapels uit zien steken? Hij dacht dat hij iemand anders voor zich had! Hij had míj voor zich! Misschien maakte de regenjas een slechte indruk. Misschien was het fout van me bruin te dragen. Misschien dacht hij: O-o, er zit iets deprimerends in de wachtkamer. Bruine vrouw met een voorstel, in een stoel met haar boek. En bovendien was ik niet voorbereid. Wist de naam niet. Ik knikte. Iedereen kan knikken. Ik wist niet wat er zou komen! Ik was zo stom. Ik ga door de grond. Wat een afgang – kon wel iemand vermoorden. Wou dat ik mijn moeder bij me had gehad. Die had er wel wat van gezegd. Een kletsmeier. Hij zou hebben gezegd dat ze een praatziek oud wijf was, een gezwel – Wat moet zij hier? Wie heeft haar binnengelaten? Haal haar weg! In haar pastelpakje. Maar daar zou ze zijn. Zij zou wel met hem afrekenen. Zij zou hem zijn vet geven – recht in zijn gezicht! Hij zou zeggen: haal die ouwe taart bij mijn donkerhouten lambrisering vandaan! Dat is mijn moeder! Dat gaat van dik hout, godsallemachtig! Mooi dat ze hem een blauw oog zou slaan! Hij zou zeggen: haal die ouwe taart in haar roze pakje voor mijn donkerhouten lambrisering vandaan! Grijp hem, moeder! Neem hem te grazen! Ouwe taart uit Iowa. Komt hier binnenzeilen met haar kunstheup, haar kunstknie, ene been korter dan het andere, verhoogde schoen. Vastberaden. Zij zou hem een ram in zijn buikie geven, vlug en vaardig, ze zou hem eronder krijgen. Wat krijgen we nou? zou hij hebben gezegd. Schop dat ouwe mens eruit! In haar lentepakje. Hij zou misschien ook lelijke dingen over haar hebben gezegd: schop die ouwe teef de deur uit! Misschien had ik mijn hele familie mee moeten nemen. Broer die toekeek, vader die toekeek, zus die opstond om te helpen. Maar moeder is degene die hem zou vloeren. Moeder zou hem in mekaar slaan, zij zou hem aan zijn jasje trekken. Tegen haar kan niemand op. Ze zou hebben gezegd: wees aardig tegen haar! Hij was niet aardig tegen me. Dat is míjn dóchter! Hij was niet aardig. Ze zou hem met haar vuist hebben laten kennismaken. Zie je deze? – hem recht voor zijn kop schudden. Hem voor alles en nog wat uitmaken. Ze laat zich door niemand als voetveeg gebruiken. Laat niks van hem heel, moeder! Vermorzel hem! Geen – Bam! – directeur van deze tent meer. Nieuwe directeur graag! Betere graag. Tsjongejonge! Tsjak! Je zal het beleven, meneer de directeur! Zomerbuikloop! Schijtzooi!

METGEZEL

We zitten hier met zijn tweetjes, mijn spijsvertering en ik. Ik lees een boek en zij gaat de lunch te lijf die ik zopas heb genuttigd.

BLIND DATE

‘Er valt eigenlijk niet veel te vertellen,’ zei ze, maar als ik het graag wilde zou ze het wel vertellen. We zaten in een lunchroom in de binnenstad. ‘Ik heb in mijn hele leven maar één blind date gehad. En eigenlijk had ik die niet eens. Ik kan wel interessantere situaties bedenken die op een blind date lijken – zoals wanneer iemand je een boek cadeau doet, als ze je aan dat boek helpen. Ik kreeg een keer een boek met essays over lezen, schrijven, boeken verzamelen. Ik had het gevoel dat het een schot in de roos was. Ik begon het meteen te lezen, op de achterbank van de auto. Ik luisterde niet meer naar het gesprek voorin. Ik lees graag over hoe andere mensen boeken lezen en verzamelen, zelfs hoe ze hun boeken in de kast zetten. Maar tegen de tijd dat ik het boek uit had, had ik een sterke afkeer van de persoonlijkheid van de auteur. Met háár hoef ik geen date meer!’ Ze lachte. Op dat moment werden we onderbroken door de ober, en daarna volgde een reeks incidenten die ons er die dag van weerhielden ons gesprek te hervatten.

De volgende keer dat het onderwerp ter sprake kwam, zaten we in twee Adirondackstoelen over een meer uit te kijken in, jawel, de Adirondacks. In het begin waren we blij dat we daar zo stilletjes zaten. We waren moe. We waren die dag naar het Adirondack Museum geweest en hadden heel wat interessante dingen gezien, waaronder oude gidsboten en mooie voorbeelden van de originele Adirondackstoel. Nu keken we naar het water en de rand van het bos, terwijl we allebei, dat wist ik zeker, aan James Fenimore Cooper dachten. Nadat een paar groepjes kanoërs waren gepasseerd, oude mensen met boothoeden van canvas en rustige stemmen die over het water droegen tot waar wij zaten, zetten we ons gesprek voort. Het waren kostbare vakantiedagen voor ons beiden en we voltooiden menig onvoltooid gesprek.

‘Ik was een jaar of zestien, denk ik,’ zei ze. ‘Ik was thuis van kostschool. Misschien was het zomer. Ik weet niet waar mijn ouders waren. Ze lieten me daar vaak alleen, soms een avond, soms weken achter elkaar. De telefoon ging. Het was een jongen die ik niet kende. Hij zei dat hij een vriend was van een jongen van school – ik weet niet meer wie. We praatten wat en toen vroeg hij of ik met hem uit eten wilde. Hij klonk best aardig dus ik zei ja, en we spraken een dag en een tijd af en ik zei hem waar ik woonde.

Maar toen ik had neergelegd begon ik na te denken, te piekeren. Wat had die andere jongen over me gezegd? Wat hadden zij tweeën over me gezegd? Misschien had ik een bepaalde naam. Zelfs nu kan ik me niet voorstellen dat wat ze zeiden helemaal zuiver op de graat of onschuldig was – bijvoorbeeld dat ik mooi was en leuk gezelschap. Er moest een luchtje aan zitten, twee jongens die onder elkaar over een meisje praatten. Het afschuwelijke woord dat me begon te dagen was “makkelijk”. Ze is “makkelijk”. Zo makkelijk was ik niet. Ik was makkelijker dan sommigen maar niet zo makkelijk als anderen. Hoe meer ik me voorstelde wat die twee jongens over me hadden gezegd, des te beroerder ik me voelde.

Ik vond jongens leuk. Ik vond de jongens die ik kende op een veel onschuldiger manier leuk dan ze waarschijnlijk dachten. Ik vertrouwde ze meer dan meisjes. Meisjes kwetsten mijn gevoelens, meisjes spanden tegen me samen. Ik had altijd jongens met wie ik bevriend was, al vanaf dat ik negen en tien en elf was. Het idee dat twee jongens over me praatten, beviel me maar niks.

Nou, toen de dag was gekomen, wilde ik niet met die jongen uit eten. Ik had gewoon geen zin in zo’n moeilijke date. Ik vond het eng – niet omdat er iets engs aan die jongen was maar omdat hij een onbekende was, ik kende hem niet. Ik wilde niet tegenover elkaar in een of ander restaurant zitten en vanaf het allereerste begin beginnen, zonder iets te weten. Het voelde niet goed. En er was de last van die aanbeveling: “Probeer het eens met haar.”

Maar aan de andere kant, misschien waren er andere redenen. Misschien had ik tegen die tijd zo vaak alleen in dat appartement gezeten dat ik me in een soort innerlijke, eenzelvige ruimte had teruggetrokken waar moeilijk viel uit te komen. Misschien had ik het gevoel dat ik verdwenen was en had ik daar vrede mee en wilde niet meer worden teruggeduwd in het aardse bestaan. Ik weet het niet.

Om zes uur ging de bel. De jongen was er, beneden. Ik deed niet open. De bel ging opnieuw. Nog steeds deed ik niet open. Ik weet niet hoe vaak de bel ging of hoe lang de jongen ertegenaan leunde. Ik liet hem bellen. Op een gegeven moment liep ik door de woonkamer naar het balkon. Het appartement was op drie hoog. Aan de overkant van de straat en onder aan een stenen trap was een park. Vanaf het balkon kon je op een heldere dag over het park en helemaal over de stad heen kijken, misschien wel anderhalve kilometer, tot de andere rivier. Ik denk dat ik op dat moment in elkaar dook of langzaam op handen en voeten naar de rand van het balkon kroop. Ik denk dat ik er ver genoeg overheen keek om hem op het trottoir beneden te kunnen zien staan – omhoogkijkend, voor zover ik me herinner. Of hij was naar de overkant van de straat gelopen en keek vandaar omhoog. Hij zag me niet.

Ik weet nog dat terwijl ik daar ineengedoken op het balkon zat of er net van was teruggekropen ik de indruk had dat hij onzeker was, in de war, teleurgesteld, niet wetend wat hij moest doen, hier niet op voorbereid – voorbereid op allerlei andere manieren waarop de date zou kunnen verlopen, andere moeilijkheden, maar niet op helemaal geen date. Misschien was hij ook boos of beledigd, als het op dat moment of later bij hem opkwam dat hij zich misschien niet had vergist maar dat ik hem opzettelijk voor joker liet staan, en niet op de manier waarop ik dat deed – alleen in het appartement, slecht op mijn gemak en gegeneerd, bescheten, me verstoppend – maar, zo zou hij zich voorstellen, met een medeplichtige, een vriendin of vriend, die ik in vertrouwen nam, met wie ik om hem grinnikte.

Ik weet niet of hij me belde, en of ik de telefoon opnam toen hij ging. Ik had een smoes kunnen verzinnen – ik had kunnen zeggen dat ik misselijk was geworden of plotseling weg moest. Of misschien legde ik neer toen ik zijn stem hoorde. In die dagen ging ik een heleboel dingen uit de weg die ik nu niet meer uit de weg ga – confrontaties, moeilijke ontmoetingen. En ik loog heel wat af, wat ik nu ook niet meer doe.

Het rare was dat het zo afschuwelijk voelde. Ik behandelde iemand als een ding. En ik bedroog niet alleen hem maar iets groters, een sociale conventie. Wanneer je wist dat er beneden een fatsoenlijk iemand stond te wachten, iemand met wie je had afgesproken, was niet opendoen gewoon iets wat je niet deed. Wat me nog meer verbaasde, was hoe ik op dat moment over mezelf dacht. Ik gedroeg me alsof ik niets of niemand verantwoording verschuldigd was en dat gaf me het gevoel dat ik buiten de maatschappij stond, als een soort misdadiger, of helemaal niet bestond. Ik maakte mezelf er nog meer mee kapot dan hem. Het was een afschuwelijke misstap.’

Ze pauzeerde, in gedachten verzonken. We zaten nu binnen, omdat het regende. We waren naar binnen gegaan om in een soort lounge of recreatiezaal voor de gasten van dat kamp te gaan zitten. Het regende daar elke middag, soms een paar minuten, soms urenlang. Aan de overkant van het water tekenden de witte pijnbomen en sparren zich roerloos af tegen de grijze hemel. Het water was zilver. We zagen niet één van de watervogels die we soms langs de randen van het meer zagen peddelen – talingen en duikers. Binnen brandde een vuur in de haard. Boven ons hoofd hing een van geweien gemaakte kandelaar. Tussen ons in stond een tafel die van een ruwe plak hout was gemaakt die rustte op de poten van een hert, compleet met hoeven. Op de tafel stond een lamp die van een oud geweer was gemaakt. Ze wendde haar blik af van het meer en keek de zaal rond. ‘In dat boek over de Adirondacks dat ik gisteravond las,’ merkte ze op, ‘zegt hij dat dit typisch is voor de Adirondacks, voor de stijl van de Adirondacks, bedoel ik: dingen die van dingen zijn gemaakt.’

Ongeveer een maand later, toen ik weer thuis was en zij weer in de stad, zaten we aan de telefoon en zei ze dat ze een van de oude dagboeken had doorgevlooid die ze daar op haar plank had staan, waarin misschien wel precies zou staan wat er gebeurd was – al zou ze natuurlijk, zei ze, alleen maar de details invullen van iets wat niet echt was gebeurd. Maar ze kon nergens een beschrijving van dit voorval vinden, zodat ze zich natuurlijk afvroeg of ze de data echt door elkaar had gehaald en of ze tegen die tijd zelfs nog wel op kostschool zat. Misschien studeerde ze toen al. Maar ze besloot te geloven wat ze me had verteld. ‘Maar ik was vergeten hoeveel ik over jongens schreef,’ voegde ze eraan toe. ‘Jongens en boeken. Wat ik op mijn zestiende het allerliefst wilde, was een enorme bibliotheek.’

VOORBEELDEN VAN GEDENK

Gedenk dat gij slechts stof zijt.
Ik zal proberen het in gedachte te houden.

OUDE MOEDER EN MOPPERKONT

‘Dit is de zuurpruim,’ zegt Mopperkont tegen hun vrienden.

‘Ach, hou je kop,’ zegt Oude Moeder.

Mopperkont en Oude Moeder zitten te scrabbelen. Mopperkont legt een woord.

‘Tien punten,’ zegt hij. Hij walgt ervan.

Hij is kwaad omdat Oude Moeder al vroeg in het spel voor staat en omdat ze alle s’en en blanco’s te pakken heeft. Hij zegt dat winnen geen kunst is als je alle s’en en blanco’s hebt. ‘Ik denk dat je de achterkanten hebt gemerkt,’ zegt hij. Zij zegt dat een blanco blokje geen achterkant heeft.

Nu is hij kwaad omdat ze het woord ‘qua’ heeft gelegd. Hij zegt dat ‘qua’ Latijn is. Hij zegt dat ze allebei goede, bekende woorden moeten leggen zoals de woorden die hij heeft gelegd – ‘muts’, ‘domein’ en ‘weven’ – maar in plaats daarvan zit ze in haar achterbakse hoekje en legt ‘bah’, ‘eh’, ‘fa’, ‘esq’ en ‘ex’. Ze zegt dat dat ook woorden zijn. Hij zegt dat als ze dat al zijn, het iets gemeens en kleinzieligs heeft om ze te gebruiken.

Nu is Mopperkont kwaad omdat Oude Moeder aldoor al het eten invriest dat hij lekker vindt. Hij komt thuis met een lekkere gerookte ham en wil een paar plakjes bij de lunch maar het is te laat – ze heeft hem al ingevroren.

‘Hij is keihard,’ zegt hij. ‘En je hoeft hem helemaal niet in te vriezen. Hij is al gerookt.’

Daarna bedenkt hij, omdat alle andere dingen die hij wil eten ook zijn ingevroren, dat hij dan maar een beetje van het chocolade-ijs zal nemen dat hij de vorige dag voor haar heeft gekocht. Maar het is weg. Ze heeft het allemaal opgegeten.

‘Heb je dat gisteravond gedaan?’ vraagt hij. ‘Ben je laat opgebleven en ijs aan het eten geweest?’

Hij zit dicht bij de waarheid, maar helemaal klopt het niet.

Oude Moeder kookt eten voor vrienden van hen. Als de vrienden naar huis zijn, zegt ze tegen Mopperkont dat de maaltijd een mislukking was: in de sladressing zat te veel zout, de kip was te gaar en smakeloos, de kersen waren hard etc.

Ze verwacht dat hij haar tegenspreekt, maar in plaats daarvan luistert hij aandachtig en voegt eraan toe dat de noedels ook ‘niet helemaal je dat’ waren.

Ze zegt: ‘Ik kan niet erg goed koken.’

Ze verwacht dat hij haar zal verzekeren van wel, maar in plaats daarvan zegt hij: ‘Dat wordt dan tijd. Iedereen kan goed leren koken.’

Oude Moeder zit mismoedig op een kruk in de keuken.

‘Ik wil je alleen wat over de rijstpan leren,’ zegt Mopperkont bij wijze van inleiding, terwijl hij met zijn rug naar haar toe voor de gootsteen staat.

Maar daar heeft ze geen zin in. Ze wil zijn leerling niet zijn.

Op een avond kookt Oude Moeder polenta voor hem. Hij merkt op dat het zich als een koeienvlaai over het bord heeft verspreid. Hij proeft ervan en zegt dat het beter smaakt dan het eruitziet. Een andere avond maakt ze een stoofschotel met bruine rijst voor hem. Mopperkont zegt dat dit er ook niet erg lekker uitziet. Hij strooit er een dikke laag zout en peper overheen, eet er dan wat van en zegt dat het ook beter smaakt dan het eruitziet. Maar niet veel beter.

‘Sinds ik jou ken,’ zegt Mopperkont, ‘heb ik meer bonen gegeten dan ooit van mijn leven. Aardappels en bonen. Elke avond is er niks anders dan bonen, aardappels en rijst.’

Oude Moeder weet dat dit niet helemaal waar is.

‘Wat at je dan voordat je me kende?’ vraagt ze.

‘Niks,’ zegt Mopperkont. ‘Toen at ik niks.’

Oude Moeder vindt alle delen van de kip lekker, inclusief de lever en het hart, en Mopperkont houdt alleen van de borst. Oude Moeder heeft het vel er graag op en Mopperkont heeft het er graag af. Oude Moeder eet het liefst groente en ongekruide dingen. Mopperkont eet het liefst vlees en sterk gekruide dingen. Oude Moeder eet het liefst langzaam en zet het eten heet op tafel. Mopperkont eet het liefst snel en brandt zijn mond.

‘Je kookt nooit wat ik lekker vind,’ zegt Mopperkont soms tegen haar.

‘Je zou lekker moeten vinden wat ik kook,’ antwoordt ze.

‘Verwen me eens. Geef me wat ik wil, niet wat je denkt dat ik hebben moet,’ zegt hij tegen haar.

Dat is een idee, denkt Oude Moeder.

Oude Moeder wil rechtstreeks antwoord van Mopperkont. Maar als ze vraagt: ‘Heb je honger?’ antwoordt hij: ‘Het is zeven uur.’ En als ze vraagt: ‘Ben je moe?’ antwoordt hij: ‘Het is tien uur.’ En als ze aandringt, en opnieuw vraagt: ‘Maar ben je moe?’ zegt hij: ‘Ik heb een lange dag achter de rug.’

Oude Moeder heeft ’s nachts graag twee dekens, tijdens een koude nacht, en Mopperkont voelt zich prettiger met drie. Oude Moeder denkt dat Mopperkont zich prettig zou moeten voelen met twee. Mopperkont daarentegen zegt: ‘Ik denk dat jij het graag koud hebt.’

Oude Moeder vindt het niet erg door voorraden heen te raken en vergeet vaak boodschappen te doen. Mopperkont heeft van alles graag meer dan ze nodig hebben, vooral wc-papier en koffie.

Tijdens een stormachtige nacht maakt Mopperkont zich zorgen om zijn kat, die is buitengesloten door Oude Moeder.

‘Maak je zorgen om mij,’ zegt Oude Moeder.

Oude Moeder wil de kat van Mopperkont ’s nachts niet in huis hebben omdat hij haar wakker maakt door aan de slaapkamerdeur te krabben of ervoor te miauwen. Als ze hem de slaapkamer binnenlaten, rult hij het kleed op. Als ze over de kat klaagt, is hij beledigd: hij heeft het gevoel dat ze eigenlijk over hem klaagt.

Vrienden zeggen dat ze op bezoek zullen komen, en dan komen ze niet. Uit teleurstelling verliezen Mopperkont en Oude Moeder hun kalmte en maken ruzie.

Op een andere dag zeggen andere vrienden dat ze op bezoek zullen komen, en ditmaal zegt Mopperkont tegen Oude Moeder dat hij niet thuis zal zijn als ze komen: ze zijn geen vrienden van hem.

Er komt een telefoontje van een vriend van haar die hij niet mag.

‘Het is voor jou, éngel,’ zegt hij, terwijl hij de hoorn op het aanrecht laat liggen.

Oude Moeder en Mopperkont hebben ruzie gemaakt over vrienden, de Westkust, de telefoon, het avondeten, wanneer het tijd is om naar bed te gaan, wanneer het tijd is om op te staan, reisplannen, haar ouders, zijn werk, haar werk en zijn kat, om maar een paar onderwerpen te noemen. Ze hebben geen ruzie gemaakt, tot nu toe, over koopjes, spullen voor het huis, landschappen, wilde dieren, het gemeentebestuur en de plaatselijke bibliotheek.

Een geheel in het rood geklede vrouw springt op en neer in een vlaag van razernij. Het is Oude Moeder, die haar frustratie niet de baas kan.

Als Oude Moeder buiten zijn gehoorsafstand met een vriendin praat, denkt Mopperkont dat ze onaardige dingen over hem zegt. Soms heeft hij gelijk, al is ze tegen de tijd dat hij met een boos gezicht in de deuropening verschijnt op andere onderwerpen overgestapt.

Op een dag in juni zetten Mopperkont en Oude Moeder al hun kamerplanten op het terras voor de zomer. De week daarop brengt Mopperkont ze allemaal weer naar binnen en zet ze op de woonkamervloer. Oude Moeder begrijpt niet wat hij doet en maakt zich op om te protesteren, maar ze hebben ruzie en praten niet met elkaar, dus kan ze hem alleen maar zwijgend gadeslaan.

Mopperkont is meer geïnteresseerd in geld dan Oude Moeder en let meer op hoe hij het uitgeeft. Hij leest uitverkoopadvertenties en koopt alleen iets als het is afgeprijsd. ‘Jij bent niet erg goed met geld,’ zegt hij. Ze zou het graag ontkennen maar dat kan ze niet. Ze koopt een boek, tweedehands, met de titel: Hoe kom je rond van je salaris.

Op een dag brengen ze heel wat tijd door met het maken van een lijst met wat elk van hen in het huishouden zal doen. Zij zal bijvoorbeeld hun avondeten koken maar hij zal zijn eigen lunch maken. Tegen de tijd dat ze klaar zijn, is het tijd om te lunchen en heeft Oude Moeder honger. Mopperkont heeft met de nodige zorg een tonijnsalade voor zichzelf gemaakt. Oude Moeder zegt dat het er lekker uitziet en vraagt hem of ze er ook wat van mag. Geërgerd wijst hij erop dat hij nu, in tegenstelling tot de afspraak, hún lunch heeft gemaakt.

Oude Moeder had zich alleen maar een man met de hoogste idealen kunnen wensen maar nu merkte ze dat ze die niet kan waarmaken; Mopperkont had zich alleen maar het beste soort vrouw kunnen wensen, maar zij is niet het beste soort vrouw.

Oude Moeder denkt dat ze een beter humeur zal krijgen als ze meer water drinkt. Als haar humeur slecht blijft, begint ze dagelijks een wandeling te maken en meer vers fruit te eten.

Oude Moeder leest een artikel waarin staat: als een van u in een slechte bui is, moet de ander bij haar uit de buurt blijven en zo aardig mogelijk doen tot de slechte bui overgaat.

Maar als ze dit voorstelt aan Mopperkont, wil hij er niets van weten. Hij vertrouwt haar niet: ze zal beweren dat ze in een slechte bui is als ze dat niet is en dan verlangen dat hij aardig tegen haar doet.

Oude Moeder besluit dat ze zich voor Halloween als een heks zal verkleden, aangezien ze door Mopperkont vaak als een heks wordt beschreven. Ze bezit een zwarte punthoed, en nu koopt ze meer spullen om haar kostuum te vervolmaken. Ze denkt dat Mopperkont het leuk zal vinden, maar hij vraagt haar of ze die rubber neus alsjeblieft uit de woonkamer wil weghalen.

Mopperkont is getergd. Oude Moeder heeft weer eens kritiek op hem. Hij zegt tegen haar: ‘Als ik dat veranderde, zou je wel weer wat anders vinden om kritiek op te hebben. En als ik dat veranderde, zou er wel weer wat anders mis zijn.’

Mopperkont is alweer getergd. Alweer heeft Oude Moeder kritiek op hem. Ditmaal zegt hij: ‘Je had met een man moeten trouwen die niet dronk of rookte. En die ook geen handen of voeten had. Of armen of benen.’

Oude Moeder zegt tegen Mopperkont dat ze zich niet lekker voelt. Ze denkt dat ze dadelijk naar de badkamer zal moeten om over te geven. Ze hebben ruzie gehad en dus zegt Mopperkont niets. Maar hij gaat wel naar de badkamer en maakt de toiletpot schoon, en komt terug met een kleine rode handdoek die hij aan de voet van het bed legt waarop ze ligt te rusten.

Weken later zegt Oude Moeder tegen Mopperkont dat het schoonmaken van de toiletpot voordat ze moest overgeven een van de aardigste dingen was die hij ooit voor haar heeft gedaan. Ze denkt dat hij geroerd zal zijn, maar in plaats daarvan is hij beledigd.

‘Kun je het dan nooit ergens met me over eens zijn?’ vraagt Mopperkont.

Oude Moeder moet het toegeven: ze is het bijna altijd met hem oneens. Zelfs als ze het eens is met het meeste wat hij zegt, is er een klein deel waar ze het niet mee eens is.

Als ze het met hem eens is, wantrouwt ze haar eigen motieven: ze is het misschien alleen maar met hem eens om hem er op een toekomstig moment aan te kunnen herinneren dat ze het soms heus wel met hem eens is.

Oude Moeder heeft haar favoriete leunstoel, en Mopperkont heeft de zijne. Soms, als Mopperkont niet thuis is, gaat Oude Moeder in zíjn stoel zitten, en dan pakt ze ook wat hij aan het lezen is en leest het zelf.

Oude Moeder is ontevreden over de manier waarop ze samen hun avonden doorbrengen en bedenkt andere activiteiten zoals wandelingen maken, brieven schrijven en vrienden ontmoeten. Ze stelt deze activiteiten voor aan Mopperkont, maar Mopperkont wordt kwaad. Hij heeft niet graag dat ze iets in zijn leven organiseert. Nu brengen ze deze bewuste avond door met ruzie maken over wat ze heeft gezegd.

Zowel Mopperkont als Oude Moeder wil vrijen, maar hij wil vrijen vóór de film, terwijl zij tijdens de film wil vrijen of na afloop. Ze stemt in met vóór, maar wil, als het vóór moet, de radio aan. Hij heeft liever de televisie aan en vraagt haar haar bril af te zetten. Ze gaat akkoord met de televisie, maar wil er met haar rug naartoe liggen. Nu kan hij er niet over haar schouder naar kijken omdat ze op haar zij ligt. Zij kan niet er niet naar kijken omdat ze met haar gezicht naar hem toe ligt en haar bril niet op heeft. Hij vraagt haar haar schouder anders te houden.

Oude Moeder hoort de voetstappen van Mopperkont in de gang beneden als hij de woonkamer uit loopt op weg naar bed. Ze kijkt de slaapkamer rond om te zien waaraan hij zich zal storen. Ze haalt haar voeten van zijn kussen, staat op van zijn kant van het bed, doet een paar lampen uit, zet haar pantoffels voor hem uit de weg en doet een la dicht. Maar ze weet dat ze iets is vergeten. Waar hij het eerst over klaagt, zijn de gekreukte lakens, en daarna het lawaai van de witte muizen die in de aangrenzende kamer door hun kooi rennen.

‘Misschien kan ik daarbij helpen,’ zegt Oude Moeder oprecht als ze in de auto rijden, maar na wat ze de afgelopen nacht heeft gedaan weet ze dat hij haar geen behulpzaam iemand zal willen vinden. Mopperkont snuift alleen maar.

Oude Moeder maakt Mopperkont deelgenoot van een kleine triomf, in de hoop dat hij haar zal feliciteren. Hij merkt op dat ze op een dag niet meer de moeite zal nemen op zoiets trots te zijn.

‘Ik heb geslapen als een os,’ zegt hij ’s morgens. ‘En jij?’

Nou, het grootste deel van de nacht was prima, legt ze uit, maar tegen de morgen sliep ze licht omdat ze zo probeerde te liggen dat haar nek geen pijn deed. Ze probeerde stil te blijven liggen om hem niet te storen, voegt ze eraan toe. Nu is hij kwaad.

‘Hoe heb je geslapen?’ vraagt ze hem als hij laat beneden komt.

‘Niet zo best,’ antwoordt hij. ‘Ik was rond halftwee wakker. Jij was nog op.’

‘Nee, om halftwee was ik niet nog op,’ zegt ze.

‘Halfeen dan.’

‘Je was erg onrustig,’ zegt Mopperkont ’s morgens. ‘Je bleef maar woelen en draaien.’

‘Doe niet zo beschuldigend,’ zegt Oude Moeder.

‘Ik doe niet beschuldigend, ik zeg gewoon waar het op staat. Je was erg onrustig.’

‘Goed dan: de reden dat ik onrustig was, was dat jij snurkte.’

Nu is Mopperkont kwaad. ‘Ik snurk niet.’

Oude Moeder ligt op de badkamervloer te lezen, haar hoofd op een stapeltje handdoeken en een kussen, een badhanddoek over zich heen, omdat ze niet kon slapen en Mopperkont niet wil storen. Ze valt daar op de badkamervloer in slaap, gaat terug naar bed, wordt weer wakker, keert terug naar de badkamer en leest verder. Ten slotte komt Mopperkont, die is wakker geworden omdat ze weg was, naar de deur en biedt haar oordopjes aan.

Mopperkont wil naar Fischer-Dieskau luisteren die zingt met pianobegeleiding van Brendel, maar tot zijn ergernis merkt hij dat de door Brendel begeleide Fischer-Dieskau ook wordt begeleid door de neuriënde Oude Moeder, en hij vraagt haar daarmee op te houden.

Oude Moeder maakt een onaardige opmerking over een van hun lampen.

Mopperkont weet zeker dat Oude Moeder hem beledigt. Hij probeert erachter te komen wat ze over hem zegt, maar dat lukt niet, en dus houdt hij zijn mond.

Mopperkont is op weg naar buiten met zware dozen in zijn armen als Oude Moeder aan iets anders denkt wat ze wil zeggen.

‘Schiet op, ik heb deze vast,’ zegt hij.

Oude Moeder schiet niet graag op als ze iets te zeggen heeft. ‘Zet ze even neer,’ zegt ze tegen hem.

Mopperkont laat zich niet graag ophouden of zeggen wat hij moet doen. ‘Schiet nou maar op,’ zegt hij.

Midden tijdens een ruzie kijkt Mopperkont vaak naar Oude Moeder met een ongeloof dat ofwel echt is ofwel geveinsd: ‘Wacht even,’ zegt hij dan. ‘Wacht nou even.’

Als ze eenmaal flink ruzie hebben, begint Oude Moeder vaak te huilen van frustratie. Hoewel haar frustratie en haar tranen oprecht zijn, hoopt ze ook dat Mopperkont medelijden zal krijgen. Mopperkont krijgt nooit medelijden, zijn ergernis neemt alleen maar toe, en hij zegt: ‘Nu begin je te snotteren.’

Mopperkont stelt bij zijn thuiskomst vaak vragen als:

‘Wat krijgen we nou? Gooi je koffiedik onder deze struik? Heb je de autodeuren expres niet op slot gedaan? Weet je dat de garagedeur openstaat? Wat moet al dat water op het gazon? Is er een reden dat alle lichten in huis branden? Waarom was de tuinslang eraf?’

Of hij komt beneden en vraagt:

‘Wie heeft dit gemold? Waar zijn alle badmatten gebleven? Doet je naaimachine het? Wanneer is dit gebeurd? Heb je die vlek op het keukenplafond gezien? Waarom ligt er een spons op de piano?’

Oude Moeder zegt: ‘Heb toch niet altijd kritiek op me.’

Mopperkont zegt: ‘Ik heb geen kritiek op je. Ik wil alleen bepaalde informatie.’

Ze zijn het vaak oneens over wie de schuld heeft: als hij zich door haar gekwetst voelt, kan het zijn dat ze iets lelijks heeft gezegd; maar het kan ook zijn dat ze het goed bedoelde en dat hij te gevoelig reageerde.

Zo is Mopperkont misschien overgevoelig voor de mogelijkheid dat een vrouw de baas over hem speelt. Maar dat valt moeilijk uit te maken, want Oude Moeder is een vrouw die geneigd is de baas over anderen te spelen.

Oude Moeder is opgewonden omdat ze van plan is haar Duits te verbeteren. Ze zegt tegen Mopperkont dat ze naar bandjes met Duits voor Gevorderden gaat luisteren als ze in de auto rijdt.

‘Dat klinkt niet om vrolijk van te worden,’ zegt Mopperkont.

Mopperkont is nijdig over zijn werk als hij thuiskomt en doet daarom nijdig tegen haar. Hij snauwt tegen haar: ‘Ik kan niet alles tegelijk.’

Ze is beledigd en wordt kwaad. Ze eist excuses, wil dat hij eerlijk en lief is.

Hij biedt zijn excuses aan, maar omdat hij nog steeds nijdig is, is hij niet eerlijk en lief.

Ze wordt nog kwader.

Nu klaagt hij: ‘Als ik uit mijn doen ben, raak jij nog meer uit je doen.’

‘Ik ga muziek opzetten,’ zegt Mopperkont.

Oude Moeder is meteen nerveus.

‘Zet iets makkelijks op,’ zegt ze.

‘Ik weet dat wat ik ook opzet, het voor jou nooit goed is,’ zegt hij.

‘Zet alleen geen Messiaen op,’ zegt ze. ‘Ik ben te moe voor Messiaen.’

Mopperkont komt de woonkamer binnen om zijn excuses aan te bieden voor wat hij heeft gezegd. Dan heeft hij het gevoel dat hij moet uitleggen waarom hij het heeft gezegd, al weet Oude Moeder dat al. Maar als hij het uitvoerig begint uit te leggen, maakt wat hij zegt hem opnieuw boos, en hij zegt nog een stuk of twee dingen die haar op de kast jagen, en ze beginnen weer ruzie te maken.

Af en toe vraagt Oude Moeder zich af waarom zij en Mopperkont zo slecht met elkaar kunnen opschieten. Misschien had ze, gezien haar gebrek aan tact, een man nodig met meer zelfvertrouwen. Tegelijkertijd is het een feit dat hij, gezien zijn overgevoeligheid, een aardiger vrouw nodig zou hebben gehad.

Ze krijgen een heleboel Chinese voorspellingen. Mopperkont vindt het kloppen dat ze ‘alert, praktisch en analytisch’ is ingesteld, vooral waar het zijn fouten betreft. Hij vindt het kloppen dat ‘De grote fout van vrouwen is dat ze als mannen willen zijn’, maar ‘Iemand om wie je geeft wil verzoening’ is tot nu toe niet waar gebleken, althans meestal niet, evenmin als ‘Ze krijgt altijd wat ze wil door haar charme en persoonlijkheid’.

Natuurlijk wilde Mopperkont een vrouw met een sterke wil, maar toch ook weer niet zo’n sterke wil als die van Oude Moeder.

Mopperkont zet muziek op. Oude Moeder begint te huilen. Het is een pianosonate van Haydn. Hij dacht dat ze die mooi zou vinden. Maar toen hij hem opzette en tegen haar glimlachte, begon ze te huilen.

Nu hebben ze ruzie over Charpentier en Lully: hij zegt dat hij geen motetten van Charpentier meer draait als zij thuis is omdat hij weet dat ze daar niet van houdt.

Zij zegt dat hij Lully nog wel draait.

Hij zegt dat het de motetten van Charpentier zijn waar ze niet van houdt.

Zij zegt dat ze niet van die hele periode houdt.

Nu heeft ze haar postzegels in zijn postzegeldoosje gestopt, met de bedoeling hem van dienst te zijn. Maar de postzegels hebben vele verschillende waarden en zijn aan elkaar geplakt door het vochtige weer. Ze maken ruzie over de postzegels, en beginnen dan ruzie te maken over de ruzie. Zij wil bewijzen dat hij onredelijk tegen haar deed, omdat ze het goed bedoelde. Hij wil bewijzen dat ze niet echt aan hem dacht. Maar omdat ze het niet eens kunnen worden over de volgorde waarin bepaalde opmerkingen zijn gemaakt, kan geen van beiden de ander overtuigen.

Mopperkont heeft aandacht nodig, maar Oude Moeder heeft voornamelijk aandacht voor zichzelf. Ook zij heeft natuurlijk aandacht nodig, en Mopperkont zou haar graag aandacht geven als de omstandigheden anders waren. Hij wil haar niet veel aandacht geven als ze hem bijna helemaal geen aandacht geeft.

Oude Moeder blijft buitensporig lang in de badkamer. Als ze eruit komt, vraagt Mopperkont haar of ze boos op hem is. Maar ditmaal was ze alleen maar frambozenpitjes tussen haar tanden uit aan het pulken.

SAMUEL JOHNSON IS VERONTWAARDIGD

dat Schotland maar zo weinig bomen heeft.

NIEUWJAARSVOORNEMEN