-

‘Soms is wat onmogelijk lijkt, alleen maar moeilijk.’

Na een afwezigheid van bijna twintig jaar keert Doktor Victor Hoppe terug naar zijn geboortedorp Wolfheim. De bekrompen dorpelingen reageren argwanend op zijn komst, zeker als blijkt dat hij drie kinderen van een paar weken oud bij zich heeft, die zelden te zien zijn. Dat voedt de geruchten en langzaam groeit het vermoeden dat ze ernstig ziek zijn. Er blijkt meer aan de hand, niet alleen met de kinderen, maar ook met de dokter zelf, die, gegijzeld door zijn verleden, een beslissing neemt die hem onsterfelijkheid moet bezorgen.

De engelenmaker is een verhaal over geloof en wetenschap, werkelijkheid en verbeelding, macht en onmacht, zin en onzin. Een roman waarin iedereen naar de waarheid op zoek is en uiteindelijk alleen zijn eigen waarheid vindt en gelooft.

De engelenmaker was genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs en de AKO Literatuurprijs en werd bekroond met de Gouden Uil Prijs van de Lezer. Het is in meer dan tien talen vertaald. In 2011 verscheen van Stefan Brijs de roman Post voor mevrouw Bromley.

‘Een geweldige roman.’ – NRC Handelsblad

‘Een boek dat er echt toe doet.’ – De Standaard

‘Een groots verhaal over goddelijke zonen en torenhoge idealen.’ – The Independent

-

STEFAN BRIJS

De engelenmaker

Roman

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

-

De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een beurs van het Vlaams Fonds voor de Letteren en het Nederlands Letterenfonds.

© 2005 Stefan Brijs

Omslagontwerp Roald Triebels

Omslagbeeld © Dan McCoy, Rainbow/Science Faction/Corbis

E-book Suzan Beijer

ISBN 978 90 450 2110 2

D/2011/0108/583

NUR 301

www.stefanbrijs.be

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de veertigste druk, 2015, ISBN 978 90 450 2006 8

-

I

-

1

Sommige inwoners van Wolfheim beweren nog altijd dat ze eerst het driestemmige gehuil van de baby’s op de achterbank hadden gehoord en pas later het motorgeluid van de taxi zelf die het dorp binnenreed. Toen de taxi voor de oude dokterswoning aan de Napoleonstrasse 1 halt hield, stopten de vrouwen prompt met het vegen van de stoepen, kwamen de mannen met hun glas nog in de hand uit café Terminus, staakten de meisjes hun hinkelspel en liet op het dorpsplein lange Meekers zich de bal ontfutselen door de doof geboren Gunther Weber, die hem voorbij de achteromkijkende Seppe van de bakker in doel schoot. Dat was op 13 oktober 1984. Een zaterdagmiddag. In de kerktoren luidde op dat ogenblik de klok driemaal.

De passagier stapte uit de taxi en wat iedereen meteen opviel, was de vuurrode kleur van zijn haar en van zijn baard.

De diepgelovige Bernadette Liebknecht sloeg haastig een kruisteken en een paar huizen verder bracht de bejaarde Juliette Blérot de hand voor haar mond en mompelde: ‘Mijn god, helemaal zijn vader.’

Drie maanden eerder waren de inwoners van het kleine Belgische dorp, dat vlak bij het drielandenpunt al zijn hele bestaan knel zat tussen de stevige dijen van het Nederlandse Vaals en het Duitse Aken, op de hoogte gebracht van de terugkeer van Victor Hoppe. De magere klerk van notaris Renard uit Eupen was het vergeelde bordje ZU VERMIETEN voor de verkommerde villa komen weghalen en had Irma Nüssbaum die aan de overkant woonde, verteld dat Herr Doktor plannen had om naar Wolfheim terug te keren. Meer bijzonderheden had hij niet, zelfs een datum kon hij nog niet noemen.

Voor de dorpsbewoners was het een raadsel waarom Victor Hoppe na bijna twintig jaar naar Wolfheim terugkeerde. Het laatste wat iemand over hem had vernomen was dat hij in Bonn als arts werkte, maar die informatie stamde van heel wat jaren terug. Er werden dan ook allerlei redenen voor zijn komst verzonnen. De ene meende dat hij geen werk meer had, de andere hield het op zware schulden, Florent Keuning uit de Albertstrasse dacht dat hij alleen kwam om zijn huis op te knappen en te verkopen en Irma Nüssbaum suggereerde dat de dokter misschien een gezinnetje had gesticht en de drukte van de stad wilde ontvluchten. Daarmee zat zij in elk geval het dichtst bij de waarheid, hoewel ze achteraf grif toegaf dat het ook voor haar een schok was toen bleek dat Doktor Hoppe vader was van een misvormde drieling van slechts een paar weken oud.

Tot die nare ontdekking kwam lange Meekers al meteen die eerste middag. Toen de chauffeur van zijn taxi wegliep om Victor Hoppe te helpen bij het openen van het verroeste toegangshek sloop lange Meekers, aangetrokken door het aanhoudende gehuil, naar de auto en wierp een blik door het zijraampje. Van wat hij toen op de achterbank zag, schrok hij zo hevig dat hij ter plekke van zijn stokje ging en daarmee op slag de eerste patiënt werd van Doktor Hoppe, die de magere jongen met enkele klappen op zijn wang weer bij bewustzijn bracht. Lange Meekers opende daarop knipperend de ogen, keek in een flits van de dokter naar de auto, krabbelde snel overeind en spurtte vervolgens zonder eenmaal om te kijken terug naar zijn speelkameraden. Nog enigszins wankel sloeg hij aan de ene kant een arm om de brede schouders van zijn klasgenoot Robert Chevalier – zij zaten allebei in het vierde leerjaar – en legde aan de andere kant een hand op de linkerschouder van Julius Rosenboom, die drie jaar jonger en twee koppen kleiner was dan hij.

‘Wat heb je gezien, lange?’ vroeg Seppe van de bakker, die met de leren voetbal onder de arm schuin tegenover zijn makkers stond en zijn gezicht naar de dove Gunther Weber wendde zodat ook hij kon volgen wat er gezegd werd.

‘Ze…’ begon lange Meekers, maar hij ging niet verder en trok weer bleek weg.

‘Stel je niet aan!’ reageerde Robert Chevalier en hij gaf Meekers een por met zijn schouder. ‘Wat bedoel je met “ze”? Is het meer dan één baby?’

‘Drie. Het zijn er drie,’ antwoordde lange Meekers en hij stak evenveel magere vingers op.

‘Dwie-mweis-jes?’ vroeg Gunther met een vette grijns bij het zien van de opgestoken vingers.

‘Dat heb ik niet kunnen zien,’ zei lange Meekers. ‘Maar wat ik wel heb gezien…’ Hij bukte zich, keek even in de verte, waar Doktor Hoppe en de taxichauffeur op dat ogenblik de twee helften van het toegangshek openden, en wenkte zijn vier makkers dichterbij.

‘Hun hoofd…’ zei hij langzaam, ‘hun hoofd is gespleten.’ En met zijn gestrekte rechterhand trok hij in een snelle beweging een verticale streep van zijn voorhoofd, recht over zijn neus, tot aan de onderzijde van zijn kin.

‘Tsjak!’ zei hij daarbij.

Geschrokken deden Gunther en Seppe een pas naar achteren, terwijl Robert en Julius naar het smalle hoofd van lange Meekers bleven kijken, als zou ook dat elk ogenblik in tweeën scheuren.

‘Ik zweer het je. Je kon zo tot achter in hun keel kijken. En ook, echt waar, ook kon je hun blote hersenen zien liggen.’

‘Hun-wá?’ vroeg Gunther.

‘Hun-her-se-nen!’ herhaalde lange Meekers en hij tikte met zijn wijsvinger op het voorhoofd van de dove jongen.

‘Bwèèèk!’ riep die uit.

‘Hoe zagen ze eruit?’ vroeg Robert.

‘Als een walnoot. Maar dan veel groter. En slijmeriger.’

‘Jeetje,’ zei Julius, die een rilling over zijn rug voelde lopen.

‘Als het raampje open was geweest,’ ging lange Meekers stoer verder en hij stak zijn arm naar voren, ‘had ik ze zo met mijn hand kunnen grijpen.’

De andere jongens volgden met open mond de beweging van zijn hand, die tot een klauw werd gevormd. Maar meteen daarop wees hij met diezelfde hand naar voren en stuurde zo alle blikken naar de taxi, zowat dertig meter verderop, waarvan Victor Hoppe het achterste portier opende. De dokter verdween half in de auto en kwam een paar tellen later opnieuw te voorschijn met een grote, donkerblauwe reiswieg, waaruit nog altijd een ontzettend gehuil opsteeg. Aan de twee hengsels droeg hij de wieg over het tuinpad de woning binnen, op de voet gevolgd door de taxichauffeur, die twee grote koffers meezeulde. Na een minuut of drie, waarin het op en rond het dorpsplein gonsde van de stemmen, kwam de chauffeur naar buiten, trok de voordeur achter zich dicht en haastte zich naar zijn auto om zichtbaar opgelucht weg te rijden.

In café Terminus voerde Jacques Meekers die middag het hoogste woord en gaf uitvoerig een beschrijving van wat zijn zoon had gezien, daarbij geen overdrijving schuwend. Vooral de oudere inwoners waren een en al oor en wisten te vertellen dat ook Victor Hoppe zelf een afwijking in zijn gezicht had.

‘Een hazenlip,’ verklaarde Otto Lelieux.

‘Zoals zijn vader,’ herinnerde Ernst Liebknecht zich. ‘Hij lijkt trouwens als twee druppels water op hem.’

‘Uit een roestige kraan, dan toch,’ lachte Wilfred Nüssbaum. ‘Heb je zijn haar gezien? En die baard? Zo rood als… als…’

‘Als het haar van de duivel!’ riep de aan één oog blinde Josef Zimmermann ineens uit, waarna het zeer stil werd in het café. Alle blikken waren op de oude man gericht, die waarschuwend één vinger in de lucht stak en zijn halfdronken stem opnieuw liet klinken: ‘En hij heeft zijn wraakengelen meegebracht! Houd uw ogen open, want zij zullen toeslaan zodra ze de kans krijgen.’

Het was alsof zijn woorden iets hadden losgemaakt, want ineens begonnen ook bij anderen verhalen op te borrelen die de dokter in een kwaad daglicht stelden. Iedereen wist wel iets over hem of zijn ouders, en hoe later het die avond werd, hoe meer dingen er werden verteld die de meesten alleen van horen zeggen hadden, maar waarvan niemand de waarheid in twijfel trok.

‘Hij is opgegroeid in een gekkenhuis.’

‘Dat had hij van zijn moeder. Die is aan waanzin gestorven.’

‘Pastoor Kaisergruber heeft hem nog gedoopt. De jongen schreeuwde moord en brand.’

‘Naar het schijnt heeft zijn vader zich… je weet wel… aan de boom naast zijn huis.’

‘Zijn zoon was niet eens op zijn begrafenis.’

‘Daarna heeft niemand hem meer gezien.’

‘Het huis is maar één keer verhuurd geweest. Na drie weken waren de huurders alweer vertrokken.’

‘Klopgeesten. Dat zeiden ze. Voortdurend was er geklop.’

In de volgende weken vertoonde Doktor Hoppe zich met de regelmaat van een klok in het dorp. Elke maandag-, woensdag- en vrijdagochtend, om precies halfelf, volgde hij hetzelfde parcours dat hem van het bankkantoor in de Galmeistrasse via de post in de Aachener Strasse naar de kruidenierswinkel van Martha Bollen tegenover het dorpsplein voerde. Met strakke pas en gebogen hoofd haastte hij zich van plek naar plek, alsof hij wist dat hij in de gaten werd gehouden en zo snel mogelijk weer thuis wilde zijn. Daardoor trok hij echter nog meer de aandacht en wie hem van ver zag aankomen, verliet meestal het trottoir en bleef hem vanaf de overkant van de straat nakijken tot hij uit het zicht verdween.

Zowel Martha Bollen als bankbediende Louis Denis en postbeambte Arthur Boulanger vertelden dat Doktor Hoppe een man van weinig woorden was. Hij scheen erg verlegen maar was niettemin altijd vriendelijk. ‘Guten Tag’, ‘Danke schön’ en ‘Auf Wiedersehen’ klonk het steeds en daarbij was elke keer zijn spraakstoornis te horen.

‘Hij slikt sommige klanken in,’ zei Louis Denis.

‘Hij praat erg nasaal,’ zei Martha, ‘en altijd op dezelfde saaie toon. En hij kijkt me nooit aan als hij iets zegt.’

Op de vaak gestelde vraag wat de dokter zoal kocht, gaf ze steeds hetzelfde antwoord: ‘De gewone dingen. Luiers, babyvoeding, melk, Bambix, waspoeder, tandpasta en meer van dat.’

Maar vervolgens boog ze ver over de toonbank naar voren, bracht haar hand half voor haar mond en ging op fluistertoon verder: ‘Iedere keer koopt hij ook twee cassettes voor een polaroidcamera. Wie maakt er nu zoveel foto’s van zulke kinderen?’

De klanten in haar winkel reageerden meestal vol onbegrip en daarvan maakte Martha gebruik om ze nog dichterbij te wenken. Op een toon alsof het een vreselijke misdaad betrof besloot ze: ‘En hij betaalt steeds met briefjes van duizend frank.’

Over de herkomst van die biljetten wist Louis Denis dan weer te vertellen dat de dokter af en toe Duitse marken kwam wisselen voor Belgisch geld. Een rekening had hij echter nog niet geopend. Hij moest al dat geld dus ergens in huis bewaren.

Omdat Doktor Hoppe geen moeite deed om patiënten aan te trekken en hij ook geen bordje met spreekuren aan het hek hing, besloten de inwoners dat hij vooralsnog kon leven van inkomsten die hij in het verleden had vergaard, waarmee dan ook.

Toch leek het er in elk geval op dat het de bedoeling was om op een dag zijn beroep in het dorp uit te oefenen, want die eerste weken was er minstens driemaal een vrachtwagen uit Duitsland voor zijn woning gestopt om medische apparatuur af te leveren. In het huis aan de overkant had Irma Nüssbaum, half verscholen achter de gordijnen van het keukenraam, iedere keer het kenteken en het tijdstip genoteerd en aantekeningen gemaakt over de geleverde vracht. Sommige zaken had ze meteen herkend, zoals een onderzoektafel, een grote weegschaal en infuusstandaards, maar de meeste blankhouten kisten hielden hun inhoud verborgen en in haar verbeelding vulde ze die daarom met monitoren, microscopen, spiegels, maatbekers en proefbuizen. Na elke levering bracht ze uitvoerig verslag uit bij de andere vrouwen van het dorp en toen ze op een bitter koude ochtend ergens begin januari haar buurman in een witte doktersjas en met een stethoscoop om de hals de post uit de brievenbus zag halen, waarna hij omzichtig de straat in tuurde, verkondigde ze overal dat de praktijk van Doktor Hoppe officieel geopend was en dat hij vol ongeduld wachtte op zijn eerste patiënten.

Enkele dappere inwoners lieten zich ontvallen dat ze van plan waren om toch eens op consult te gaan, al was het dan louter om een glimp te kunnen opvangen van de kinderen. Die waren immers al die weken onzichtbaar gebleven en daardoor gestaag uitgegroeid tot een mysterie groter dan de Heilige Drievuldigheid. Maar een preek van pastoor Kaisergruber, die al bijna veertig jaar aan de parochie was verbonden, had tijdens de eerstvolgende zondagsmis zelfs de laatste twijfelaars angst aangejaagd.

‘Weest gewaarschuwd, gelovigen!’ had hij met geheven vinger vanaf de kansel geroepen. ‘Weest gewaarschuwd, want de grote draak is geworpen, de oude slang, die Duivel en Satan heet, en de ganse wereld verleidt! Hij is, zeg ik u, hij is geworpen op de aarde, en zijn engelen zijn met hem geworpen!’

Daarna had de herder van het dorp een korte pauze ingelast, waarin hij zijn blik over zijn meer dan tweehonderd parochianen had laten gaan, en had toen, wijzend naar de eerste rij, waar de jongens van het dorp in hun keurigste pak en met gekamde haren naast elkaar zaten, met luide stem gewaarschuwd: ‘Weest bezonnen en waakzaam! De duivel, uw vijand, zwerft rond als een brullende leeuw, op zoek naar wie hij verslinden zal!’

En alle aanwezigen hadden gezien hoe tijdens die laatste woorden zijn trillende wijsvinger bij lange Meekers was blijven hangen, die bleek was weggetrokken en zich de volgende dagen niet meer op het dorpsplein had vertoond.

-

2

Het voorspelde onheil trof Wolfheim niet. Sterfgevallen, ongelukken, burenruzies, diefstallen en andere narigheid bleven de dorpelingen in de maanden na de aankomst van Doktor Hoppe bespaard. Voor het eerst in jaren werd het zelfs een zachte winter en ook de lente was warmer dan anders, waardoor de seringen bij de Mariakapel al in de laatste week van april volop in bloei stonden, wat voor veel inwoners een teken van hoop was.

Al die tijd had Doktor Hoppe dezelfde routine aangehouden en driemaal per week zijn ronde gemaakt. Zijn kinderen had hij dan nooit bij zich. Niemand had ze zelfs nog gezien of gehoord, niet van ver door de ramen, en evenmin in de tuin, terwijl verschillende dorpelingen toch geregeld door de meidoornhaag hadden gegluurd. Sommigen begonnen zich dan ook af te vragen of lange Meekers dingen had verzonnen en in steeds meer huiskamers werd er voorzichtig geopperd dat de dokter misschien een kans zou moeten krijgen. Toch was er niemand die het initiatief durfde te nemen en het was pas op een zondag in mei 1985, zeven maanden na de terugkeer van de dokter, dat de eerste inwoner zijn hulp inriep, weliswaar niet geheel uit vrije wil.

Die zondag, omstreeks het middaguur, haalde aan de Galmeistrasse 16 de aan astma lijdende kleuter George Bayer uit zijn broekzak een oranjegevlamde knikker, die hij een paar dagen eerder op de speelplaats had gevonden. De kleine jongen likte er eerst aan en stopte hem vervolgens, toen zijn vader op de bank een bladzijde van Das Sontagsblatt omsloeg en zijn moeder in de keuken de aardappelen op het vuur zette, helemaal in zijn mond. Alsof het een zoet smakende toverbal was liet George de knikker over zijn tong rollen, van links naar rechts en van voor naar… De knikker rolde vanzelf in zijn keel, bleef in de luchtpijp steken en hoe hard de kleine George ook probeerde, hij kreeg het ding niet uitgehoest. Ook zijn vader ondernam nog enkele tevergeefse pogingen om de knikker te verwijderen – hij gaf de kleuter eerst enkele klappen op de rug en probeerde daarna met twee vingers de knikker uit de keel te vissen – en besloot toen in een opwelling Doktor Hoppe in te schakelen, ook al zou hij daarvoor eventueel zijn ziel aan hem moeten verkopen.

Nog geen twee minuten later stopten Werner en Rosette Bayer met de auto voor de dokterswoning. Werner nam zijn zoon uit de armen van zijn vrouw en haastte zich naar het hek, terwijl hij luid begon te roepen: ‘Herr Doktor! Hilfe! Herr Doktor! Bitte! Hilfe! Hilfe!’

In de omliggende huizen werden prompt gordijnen weggeschoven en opgetild en uit de deuren kwamen de eerste buurtbewoners al aangesneld. Alleen in het huis van Doktor Hoppe was niet meteen beweging te zien, zodat Werner nog harder begon te roepen en het half slappe lichaam van zijn zoon in de grijze lucht stak, alsof hij een offer wilde brengen. Op dat ogenblik verscheen Doktor Hoppe eindelijk in de deuropening, zag meteen de ernst van de situatie in en rende met een bos sleutels in de hand naar het hek.

‘Er zit wat in zijn keel,’ zei Werner, ‘hij heeft wat ingeslikt.’

Er stond een man of vijf toe te kijken toen Doktor Hoppe de kleine George uit de armen van zijn vader nam. Hun nieuwsgierige blikken waren meer gericht op het gebogen hoofd met het rode haar dan op het gezicht van het kind dat al een lichtblauwe tint vertoonde. Zonder een woord te zeggen sloeg de dokter zijn armen achterlangs om het bovenlichaam van de bewusteloze jongen, sloot zijn handen in elkaar en perste met een krachtige drukbeweging op de magere borstkas het ronde voorwerp uit de keel van het slachtoffer. De knikker stuiterde op de stoep en rolde verder tot bij lange Meekers, die zich intussen ook bij de omstanders had aangesloten.

Toen legde Doktor Hoppe de kleuter op zijn rug, knielde naast hem neer en bracht zijn mond naar diens mond. Iedereen hield de adem in en duidelijk was te horen hoe hier en daar iemand wat wegslikte. De moeder van George snikte en Irma Nüssbaum sloeg een kruisteken en begon hardop te bidden. Andere omstanders wendden de blik af en hoorden slechts hoe de dokter een paar keer opnieuw naar lucht hapte en zijn adem in de longen van de jongen blies. Irma had net de Heilige Rita aangeroepen toen er ineens een kramp door het lichaam van George schoot en hij als een vis op het droge naar lucht begon te happen.

Er voer een zucht van opluchting door de groep en Rosette Bayer snelde naar haar zoon om hem in de armen te sluiten.

‘Mijn jongen, mijn jongen toch,’ huilde ze en tegelijk veegde ze met haar hand het speeksel af dat over zijn kin liep. Ze tilde de kleuter op, legde hem met het hoofd op haar schouder en keek met tranen in de ogen naar Doktor Hoppe, die enkele stappen achteruit had gedaan, als wilde hij alweer naar binnen gaan.

‘Dank u, Herr Doktor, u hebt zijn leven gered.’

‘Geen dank,’ zei de dokter, en hoewel hij slechts twee woorden had gesproken, leek zijn stem als een mes op de omstanders te hebben ingesneden. Niemand wist waar te kijken of hoe te reageren. Er viel een onaangename stilte, die echter spoedig door de vader van George werd doorbroken.

‘Herr Doktor, u moet mij zeggen hoeveel ik u schuldig ben.’

‘Niets, Herr…’

‘Bayer. Werner Bayer.’ Hij reikte de dokter zijn hand, trok hem ineens terug, maar stak hem opnieuw uit nadat hij van zijn vrouw onopvallend een por in de rug had gekregen.

‘Niets, Herr Bayer, u bent mij niets verschuldigd,’ zei Doktor Hoppe. Hij schudde de hem toegestoken hand in een snelle beweging en keek gegeneerd weg.

‘Ik wíl u bedanken. Op een of andere manier. Laat mij… laat mij u op een glas trakteren in de Terminus.’

Werner had zijn gezicht weggedraaid en wees naar het café tegenover de kerk. Doktor Hoppe schudde het hoofd en streek weer zenuwachtig met zijn hand over zijn baard, waarvan de rosse haren in draderige plukken groeiden.

‘Ach, komt u toch mee, Herr Doktor, één glas maar,’ drong Werner aan. ‘Ik geef een rondje. Voor iedereen. Tournée générale!’

Er stegen stemmen van goedkeuring op en nu probeerden ook andere dorpelingen de dokter te overreden. Lange Meekers maakte van de opwinding gebruik om zich ongezien te bukken en de knikker op te rapen. Stiekem liet hij hem in de zak van zijn jas verdwijnen.

‘Ja, Herr Doktor, laten wij drinken!’ riep hij om de aandacht af te leiden. ‘Op het mirakel! Lang leve Doktor Hoppe!’

Even was er een aarzeling te voelen in de groep, maar toen hief de kleine George zijn hoofd op en keek met betraande ogen over de schouder van zijn moeder in het rond. Irma Nüssbaum raakte er helemaal opgewonden van en riep uit: ‘Ja, het is een wonder! Een mirakel! Lang leve Doktor Hoppe!’

Daarmee nam ze de laatste spanning weg en iedereen riep en lachte door elkaar.

‘Ik kan niet,’ schudde de dokter het hoofd. Zijn stem wiekte makkelijk boven het rumoer uit. ‘Mijn kinderen, ze…’

‘Dan neemt u uw kinderen toch mee!’ riep Werner. ‘Van een slok jenever groeien ze goed! En daarbij, we willen ze na al die tijd weleens bewonderen.’

Hier en daar knikten omstanders instemmend, anderen hielden hun adem in en wachtten op een reactie van de dokter.

‘Ik… Geeft u mij vijf minuten, Herr Bayer. Ik moet nog een paar dingen doen. Gaat u maar vast. Ik kom er zo aan.’

Meteen daarop draaide hij zich om en liep het tuinpad op. Achter hem vertrokken de toegestroomde dorpelingen, sommige huiswaarts, maar de meeste rechtstreeks naar de Terminus, zodat het kleine café binnen de kortste keren stampvol zat en Maria, de dochter van cafébaas René Moresnet, een handje moest helpen.

Josef Zimmermann had het hele gebeuren vanaf zijn vaste tafeltje bij het raam gevolgd en toen Werner Bayer arriveerde en vol lof over de prestatie van de dokter begon te spreken, schudde de hoogbejaarde man het hoofd, sloeg in één keer zijn glas jenever achterover en riep: ‘Alleen God kan wonderen doen!’

Werner wuifde die uitspraak weg en een glas jenever op zijn kosten stemde de oude Zimmermann op slag veel milder, zodat hij er op wat gemompel na verder het zwijgen toe deed. Iedere keer als de deur van het café openging, zwegen ook alle andere aanwezigen en keken op. Het bleek echter steeds een andere dorpsbewoner die het nieuws had vernomen en in allerijl naar café Terminus was gekomen.

‘René, geef hem ook wat te drinken,’ riep Werner dan vanaf zijn kruk bij de tapkast.

Met de minuut nam de spanning toe en toen ook Jacob Weinstein, de koster van het dorp, arriveerde en riep dat hij de dokter met een reiswieg zijn woning had zien verlaten, werden er nog gauw een paar weddenschappen afgesloten over het geslacht en de haarkleur van de kinderen, maar ook en vooral over de grootte van de opening in hun gezicht.

‘Schrijf maar op: achttien centimeter,’ zei lange Meekers tegen zijn vader, die met een pen in de hand over een bierviltje gebogen zat. ‘Zeker weten, pa! Ik zou minstens twintig frank inzetten als ik jou was!’

‘Als ik verlies, gaat het van je zakgeld af,’ zei zijn vader, waarna hij zijn weddenschap neerkrabbelde en het bierviltje samen met een muntstuk van twintig frank aan de cafébaas gaf, die het onder de geldlade van zijn kassa wegstopte.

Doktor Hoppe, die zijn doktersjas voor een lange, grijze overjas had verruild, kwam achterwaarts café Terminus binnen, zodat de dorpsbewoners eerst zijn gebogen rug te zien kregen en pas daarna de donkerblauwe reiswieg die hij met gestrekte armen voor zich uit droeg. Hoewel iedereen zag hoe moeizaam hij de brede wieg door de deuropening kreeg, was er niemand die een hand uitstak om hem te helpen. Pas toen hij eindelijk binnen was en wat onwennig in het rond keek, zoekend naar een plek waar hij de zware last kon neerzetten, schoot Werner Bayer naar voren. In een vlugge beweging ruimde hij enkele glazen van een tafeltje af en wees met een groot gebaar naar het lege blad, terwijl Florent Keuning, die er vlakbij zat, maakte dat hij aan een ander tafeltje terechtkwam.

‘Hier, zet hier maar neer,’ zei Werner.

‘Dank u,’ zei de dokter.

Zijn stem deed de aanwezigen weer vreemd opkijken. De vader van lange Meekers bracht zijn mond tot bij het oor van Jacob Weinstein, die de stem niet eerder had gehoord, en fluisterde hem toe: ‘Dat komt door zijn hazenlip. Hij trekt valse lucht.’

De koster knikte, ook al had hij vanwege zijn slechthorendheid amper verstaan wat Meekers zei. Met open mond volgde hij elke beweging van de dokter, die zich over de wieg boog en het beregende plastic schermpje voor de kap begon los te maken.

‘Wat wilt u drinken, Herr Doktor?’ vroeg Werner.

‘Water.’

‘Water?’

De dokter knikte.

‘René, één glas water voor Herr Doktor. En voor euh…’ Aarzelend bewoog hij zijn hand in de richting van de wieg.

‘Ze hoeven niets,’ zei de dokter, en alsof hij meende dat hij zich moest verantwoorden, voegde hij eraan toe, ‘ik verzorg ze goed.’

‘Daar twijfel ik niet aan,’ zei Werner, hoewel iedereen aan de toon hoorde hoe geforceerd zijn antwoord was. Behalve de dokter blijkbaar, want die reageerde er niet op. Hij boog zich over de wieg en schoof de kap naar beneden. Toen maakte hij het zeil aan de bovenzijde van de wieg los en sloeg het helemaal weg. De omstanders die zich op enkele meters afstand bevonden deden een stap achteruit of verplaatsten snel hun stoel. Alleen de dorpelingen achterin durfden wel een blik te werpen en gingen daarvoor zelfs op de tenen staan, maar niemand slaagde erin over de rand van de wieg te kijken.

De dokter stond er licht wiebelend naast en zweeg. Hij had zijn blik naar beneden gericht. Op het geronk van de oude ventilator aan het plafond na was het stil. Het was een gênante stilte en Werner voelde alle ogen op zich gericht.

‘Hé Werner, geef de dokter zijn glas eens,’ riep René Moresnet. In zijn hand hield de cafébaas een glas water. Iedereen volgde hoe Werner het glas aan de dokter gaf, die het met een beleefde knik aannam.

‘Dank u wel,’ zei hij, en hij deed een stap opzij zodat de weg naar de wieg helemaal vrijkwam. ‘Ga gerust uw gang, Herr Bayer.’

Werner zette aarzelend een stap in de richting.

‘Ze zijn zo stil,’ merkte hij op. ‘Slapen ze?’

‘Nee hoor, ze zijn wakker,’ antwoordde de dokter, die terloops een blik in de wieg wierp.

‘Ooo…’ Voorzichtig leunde Werner wat naar voren en meende de kruinen van de baby’s te zien.

‘Zijn het meisjes?’ vroeg hij.

‘Nee, drie jongens.’

‘Drie jongens,’ herhaalde Werner zachtjes en hij slikte hoorbaar. Hij schuifelde voorbij de dokter en ging naast de wieg staan. Aan de overkant zond Florent Keuning hem een knipoog. Werner trok even zijn rechtermondhoek op en richtte zich opnieuw tot de dokter.

‘Hoe heten ze?’

‘Michaël, Gabriël en Rafaël.’

Overal in het café weerklonk geroezemoes en Freddy Machon riep verschrikt uit, veel harder dan hij wilde: ‘De wraakengelen!’

Doktor Hoppe wist duidelijk niet waar hij kijken moest. In een poging zich een houding te geven, nipte hij aan zijn glas. Jacob Weinstein, die de uitspraak van Machon gemist had, kwam echter tussenbeide.

‘Zoals de aartsengelen, nietwaar Herr Doktor? De boodschappers van God,’ riep de koster overtuigend, als om zijn kennis van de bijbel te etaleren.

De dokter knikte, maar zweeg.

Werner stond nog altijd bij de wieg te dralen. Opnieuw nam hij het woord: ‘Hoe oud zijn ze nu eigenlijk, Herr Doktor?’

‘Bijna negen maanden.’

Hij probeerde zich voor te stellen hoe zijn eigen zoon er op die leeftijd had uitgezien. Hoe groot de jongen toen was. En of hij al tanden had.

Met de handen op de rug en de ogen dichtgeknepen boog hij langzaam naar voren. Door het beeld dat hij in zijn verbeelding zag, vertrok hij zijn gezicht alsof hij op iets zuurs had gebeten. Van achter de tapkast zag René Moresnet hoe Werner eerst het ene oog opende en daarna het andere. Twee keer liet hij zijn blik over de wieg glijden, van voor naar achter en weer terug. Toen klaarde zijn gezicht helemaal op.

‘Ach, wat een verrassing! Ze zien er alle drie hetzelfde uit!’ riep hij met een zucht van verlichting. Hij keek even over zijn schouder naar de dokter en richtte vervolgens zijn blik opnieuw naar de wieg.

Doktor Hoppe knikte.

‘Helemaal. En niemand geloofde dat ik het kon.’

Er steeg gelach op, maar het gezicht van de dokter bleef onveranderd, waardoor bij velen de vraag rees of hij het wel als een kwinkslag had bedoeld. Werner trok het zich niet aan en wenkte naar de omstanders: ‘Kom dan, dit moet je zien!’

René Moresnet kwam achter zijn tapkast vandaan en duwde Wilfred Nüssbaum voor zich uit. Pas toen beide mannen zich over de wieg hadden gebogen en met hetzelfde enthousiasme reageerden als Werner, kwamen ook de anderen dichterbij. Er werd getrokken en geduwd en onder toenemende kreten van ‘ooooo’ en ‘aaaaa’ probeerde iedereen een glimp op te vangen van de drie baby’s.

Wat alle kijkers meteen opviel, was de manier waarop de dokter ze in de wieg had moeten leggen omdat ze er met zijn drieën niet meer in pasten. Twee jongens lagen met hun hoofd aan het hoofdeinde, terwijl bij de ene het linkeroor en bij de andere het rechteroor tegen de zijwand van de wieg drukte. De derde jongen lag met zijn hoofd aan het voeteneinde en zijn voeten tussen de hoofden van zijn broertjes.

‘Zoals sardienen in een blik,’ fluisterde Freddy Machon.

Er lag geen dekentje over de kinderen, maar om ze tegen de kou te beschermen had hun vader hen in wollige, muisgrijze pakjes uit één stuk gestoken, die hun lichaam vanaf de hals tot en met de voeten beschermden. Op de linker borstzak van elk pakje was een zeilschip afgebeeld, maar dat detail zagen de meeste dorpelingen pas nadat hun blikken eerst de drie gezichten hadden afgetast, waarin van de gapende opening, zoals door lange Meekers beschreven, niets te bespeuren was. Wel bleek bij elk kind de bovenlip gehecht, waardoor er een schuin litteken was achtergebleven dat net als bij de dokter doorliep tot halverwege de brede, platte neus. Hun grote schedels – ‘Ik meende even dat ze een helm droegen,’ verklaarde René Moresnet achteraf – waren bedekt met lang, rood haar, nog te dun om de hoofdhuid volledig te bedekken. Van hun vader hadden ze ook de grijsblauwe ogen geërfd, net als de bleke huidskleur. Hun hoge voorhoofd en hun wangen vertoonden voorts schilfertjes, die ook op de rug van hun handjes voorkwamen.

‘Hun huid is te droog. Hij moet Zwitsal zeep gebruiken,’ fluisterde Maria Moresnet, moeder van een onwettige tweeling van anderhalf.

Iedereen was het er in elk geval over eens dat de drie broers sprekend op elkaar leken en er allerminst uitzagen als de monsters die velen voor ogen hadden gehad. Het waren zeker geen mooie kinderen en wie hen lelijk noemde, of dat woord fluisterend in de mond nam, kreeg van niemand ongelijk. Maar in plaats van afschuw riepen ze, zeker bij de jonge moeders, vooral medelijden op. Geen van de omstanders raakte hen echter aan of streelde hun rode haar en evenmin sprak iemand hun namen uit, alsof ze vreesden daarmee de engelen zelf aan te roepen. De dorpelingen bleven maar om de wieg heen bewegen en al die hoofden dansten als ballonnen boven de drie jongetjes. Wie verwacht had dat ze angstig zouden reageren nu ze na maanden opsluiting plotseling in het middelpunt van de belangstelling stonden, had het mis. Ze reageerden gewoonweg niet. Waarschijnlijk waren ze overdonderd door alles wat ze zagen, want zelfs als er iemand een gekke bek trok of ‘gah-gah-gah’ en ‘boele-boele-boele’ zei, gaf geen van de drie een kik.

‘Ze lijken wel gedrogeerd,’ fluisterde René Moresnet.

Toen bijna iedereen langs de wieg was gelopen, kwamen ook lange Meekers en zijn vader een kijkje nemen. Lange Meekers kreeg prompt een flinke por in zijn zij.

‘Achttien centimeter! Onnozele hals!’ siste zijn vader hem toe en veroorzaakte zo heel wat hilariteit bij de omstanders. Om de aandacht af te leiden, wendde hij zich snel tot de dokter. ‘Kunnen ze al praten?’

Maria Moresnet reageerde meesmuilend van achter de tapkast: ‘Toch nog niet met negen maanden!’

Doktor Hoppe knikte en zei droog, alsof hij een patiënt meldde dat die een griepje had: ‘Al vanaf hun zesde maand.’

Meekers stak zijn hoofd triomfantelijk in de lucht en zei over zijn schouder kijkend: ‘Zie je wel, ik heb gelijk!’

‘Zo vroeg al, Herr Doktor?’ zei Maria vol ongeloof.

De dokter knikte opnieuw.

‘Frans en Duits,’ zei hij zo ernstig dat het gemaakt leek.

Nu begon Maria te lachen: ‘O, u maakt een grapje.’

Maar de dokter kon weer niet lachen. Hij leek zelfs enigszins beledigd.

‘Ik moet ervandoor,’ zei hij plotseling en meteen ging hij naar de wieg en trok de kap op.

‘Wilt u niet nog wat drinken, Herr Doktor?’ probeerde René Moresnet.

De dokter schudde het hoofd, terwijl hij het zeil al over de wieg begon te spannen.

‘Herr Doktor?’ klonk toen van ergens voorin een stem die zich niet eerder had laten horen. Er werd een keel geschraapt en opnieuw riep iemand, luider deze keer: ‘Herr Doktor, zou ik uw zonen ook eens mogen zien?’

De dokter keek vreemd op en draaide zijn hoofd in de richting vanwaar de stem was gekomen. Een man met een gerimpeld gezicht, waarin één oog dichtzat, stak van achter een tafeltje bij het raam zijn pezige hand half in de lucht.

‘Mijn naam is Josef Zimmermann, Herr Doktor.’

Hier en daar was wat ingehouden gelach te horen. Met zijn ene oog stuurde de oude Zimmermann een strenge blik het café in.

‘Kunt u ze niet even hier brengen?’ wendde hij zich opnieuw tot de dokter. ‘Ik ben moeilijk ter been.’ Met een knik wees hij naar de wandelstok die aan de armleuning van zijn stoel hing.

‘Als u dat wenst, Herr Zimmermann,’ zei de dokter.

Het was weer stil geworden in het café en gespannen werd er toegekeken hoe Doktor Hoppe de wieg bij de twee hengsels vastpakte en met een brede zwaai van de tafel tilde. Hij liep naar de overkant tot bij het tafeltje waar de oude Zimmermann zat, boog voorover en zette de wieg op de grond, vlak naast de magere benen van de bejaarde.

‘Dank u,’ zei Zimmermann en hij volgde de contouren van de gebogen rug voor hem.

De dokter deed de kap van de wieg weer omlaag en kwam overeind, terwijl de oude man hem indringend opnam met zijn ene ziende oog, waarvan de inktzwarte pupil bijna het hele netvlies vulde. Zijn andere oog was niet meer dan een horizontaal streepje, met gelige korsten eromheen.

‘Ik heb uw vader en moeder nog gekend,’ zei Zimmermann.

In de beweging van de dokter was een aarzeling te zien, alsof hij ergens een prik had gevoeld. Toen kwam hij verder overeind en zocht naar een houding. Hij kruiste de armen voor de borst, liet ze daarna weer zakken en plaatste zijn handen in zijn zij.

‘Uw vader, dat was nog eens een goede dokter,’ vervolgde de oude man. ‘Zo maken ze ze tegenwoordig niet meer.’

Er zat iets vileins in die opmerking, maar Doktor Hoppe reageerde niet. Hij staarde naar de wieg zonder iets te zeggen. Josef Zimmermann zuchtte hoorbaar en schoof naar voren. Traag bukte hij zich over het hoofdeinde van de wieg.

‘Zo zo, dat zijn ze dus. Ze lijken op u.’ Hij pauzeerde even en zei toen: ‘Waar is hun moeder, als ik vragen mag?’

Achter de rug van de dokter keken sommige dorpelingen elkaar verrast aan. Iedereen had zich die vraag al maanden gesteld, maar niemand had er naar durven te informeren.

Doktor Hoppe leek niet van zijn stuk gebracht, alsof hij de vraag had verwacht. Hij ademde even in en zei toen, na een korte pauze: ‘Ze hebben geen moeder. Nooit gehad.’

Even leek Josef Zimmermann in de war, maar toen herstelde hij zich en zei, achterover leunend: ‘Het spijt me, Herr Doktor, ik wist niet…’

Toen lieten de baby’s zich ineens horen. Alle drie openden ze tegelijk hun mond en barstten in schreien uit, haast met dezelfde klanken, zodat het leek of het gehuil uit één keel kwam. Hun gekrijs deed de trommelvliezen van de omstanders trillen. Zelfs de slechthorende Weinstein bedekte zijn oren. De dokter reageerde nerveus op het gehuil, maar hij ondernam geen enkele poging om zijn kinderen te sussen. Gehaast trok hij de kap van de wieg omhoog en klapte het plastic schermpje terug. Toen tilde hij de wieg op, waardoor het gehuil nog leek toe te nemen, en manoeuvreerde ermee tussen stoelen en tafels door naar de deur, die hij tevergeefs probeerde open te doen. Werner Bayer haastte zich naar voren en deed de deur zo ver mogelijk open, terwijl hij nerveus met zijn hoofd knikte. Hij keek de dokter na tot die de straat was overgestoken. Toen deed hij deur weer dicht, draaide zich met een ruk om en keek woedend naar Josef Zimmermann.

‘Waar was dát nu voor nodig?’ riep hij. ‘Hij heeft verdorie het leven van mijn zoon gered!’

-

3

Wie in de eerste dagen na het voorval met George Bayer nog aarzelde om Doktor Hoppe te consulteren, veranderde van gedachte nadat pastoor Kaisergruber zich had laten behandelen voor een maagontsteking. Eigenlijk had niet die slepende kwaal hem naar de dokter gedreven, maar zijn nieuwsgierigheid. Ook zijn geweten speelde een rol. Er waren in het verleden dingen gebeurd en hij vroeg zich af wat de dokter zich daarvan nog herinnerde.

‘U lijkt erg veel op uw vader.’

Zo was hij begonnen nadat de dokter hem vrij koel en zakelijk had ontvangen in de vroegere spreekkamer, die nog vol kartonnen dozen stond en verder een oud bureau en twee stoelen telde.

Op zijn opmerking had Victor Hoppe slechts met een hoofdknik gereageerd, waarna hij geïnformeerd had naar wat de klachten precies waren.

Even later had de priester het opnieuw geprobeerd: ‘Uw moeder was een vroom en goed christen.’ Zij wel, had hij eraan willen toevoegen.

Weer alleen die hoofdknik. Maar deze keer had hij een hapering in zijn bewegingen gezien. Dat was toch iets.

De dokter had hem gevraagd zijn soutane uit te trekken. Dat had hij gedaan, ook al leek het alsof hij een schild aflegde dat hem tegen het kwaad beschermde. Opvallend had hij daarom tijdens het onderzoek een paar keer het zilveren kruisje aangeraakt dat aan een ketting om zijn hals hing, in de hoop dat de dokter er enigszins door zou worden afgeschrikt.

Schijnbaar terloops had hij toen gezegd: ‘Volgende week is de feestdag van de Heilige Rita. Dan gaat het hele dorp weer op bedevaart naar de calvarieberg in La Chapelle. Bij de zusters clarissen.’

De dokter had hem hard in de maagstreek geduwd, precies op de plek waar de pijn het ergst was. Hij had een kreet geslaakt en een vloek ingeslikt.

‘Daar zit het,’ had Doktor Hoppe geknikt, ‘op de overgang van de slokdarm naar de maag.’ Zo had hij het aangekaarte onderwerp weer ontweken, maar pastoor Kaisergruber wist dat zijn opmerking de dokter even pijnlijk had getroffen als de duim in zijn buik.

Voor de behandeling van zijn kwaal had hij een zelfgemaakte siroop gekregen en toen hij de dokter ervoor wilde betalen, had die het hoofd geschud en gezegd: ‘Het is mijn plicht om goed te doen. Daar hoor ik geen geld voor te vragen.’

Die woorden hadden de priester overrompeld. Hij had zich afgevraagd of de dokter het ironisch had bedoeld. Haast automatisch had hij geantwoord dat dat erg nobel was en half in verwarring was hij vertrokken. Het zuur had in zijn maag gebrand.

Thuisgekomen had hij een lepeltje van de siroop genomen, minder dan de voorgeschreven hoeveelheid – stel dat het vergif was, had hij zichzelf angst aangejaagd – en al snel was het branderige gevoel in zijn maag verminderd. Na twee dagen was het bijna helemaal verdwenen en nog eens twee dagen later voelde hij zich alsof hij nooit een kwaal had gehad. Alleen al daardoor was hij zo opgelucht dat hij tijdens de eerstvolgende mis hoofdstuk 6 uit het evangelie van Lucas had voorgelezen, hoewel de liturgische kalender een andere tekst voorschreef.

‘Oordeelt niet,’ had hij die zondag gesproken, ‘en gij zult niet worden geoordeeld. Vonnist niet, en gij zult niet worden gevonnist. Spreekt vrij, en gij zult vrijgesproken worden.’

En alle aanwezigen hadden gezien hoe de priester tijdens de consecratie voor het eerst in weken geen krampachtig gezicht had getrokken bij het doorslikken van de goedkope miswijn die anders zijn maag in brand zette.

Een eksteroog, een droge hoest, wintertenen, een steenpuist, een schaafwond: de minste kwaal was sinds de genezing van pastoor Kaisergruber voor de inwoners van Wolfheim een reden om bij het hek van de dokterswoning aan te bellen. Maar ook dorpelingen met ongeneeslijke ziektes, een slepende hernia of, in het geval van Gunther Weber, een aangeboren doofheid, gingen bij Doktor Hoppe langs, natuurlijk in de hoop dat hij voor een nieuw mirakel zou zorgen.

Ook al had Irma Nüssbaum het tegendeel beweerd, toch scheen de dokter nog niet echt voorbereid op de komst van al die patiënten. Zoals de priester al had ervaren was er van een echte spreekkamer geen sprake en ook de vroegere wachtkamer bleek nog niet in orde te zijn gebracht, zodat patiënten soms moesten wachten in de kleine hal, waar de tochtige voordeur op uitkwam.

De dokter verontschuldigde zich steeds voor het ongemak, zei dat hij nog niet alles had uitgepakt en moest daarom tijdens het onderzoek geregeld de kamer verlaten om wat materiaal bij te halen, zoals een bloeddrukmeter of wat ontsmettingsmiddel.

Doktor Hoppe was altijd attent en vriendelijk en vroeg geen enkele patiënt een honorarium, waardoor hij zich, misschien onbewust, bij de dorpelingen nog populairder maakte. Die kwamen dan ook binnen de kortste keren op alle mogelijke uren van de dag langs, van vroeg in de ochtend, soms al om halfzeven, zodra er licht brandde achter een van de ramen van de dokterswoning, tot laat in de avond. Zelfs diep in de nacht werd er soms een beroep op Doktor Hoppe gedaan, zoals die keer dat Eduard Mantels uit de Napoleonstrasse 20 de slaap maar niet kon vatten, zelfs niet na twee koppen lindethee met rum, en ten einde raad de dokter uit zijn bed haalde voor een slaapmiddel.

-

4

Op een zaterdag in juli, een paar weken na de wederopstanding van George Bayer, kwam er een bordje met spreekuren aan het hek van de dokterswoning: van negen tot tien uur ’s morgens en van halfzeven tot acht uur ’s avonds, alleen op weekdagen. En wie buiten die uren wilde langskomen, moest daarvoor telefonisch een afspraak maken. Enkele inwoners waren hierover verbolgen omdat volgens hen een dokter altijd klaar moest staan voor zijn patiënten, maar meestal was er wel begrip voor de beslissing van Doktor Hoppe, die als compensatie de wachtkamer en de spreekkamer in orde liet brengen. Hij besteedde dat uit aan Florent Keuning, die geregeld wat bijverdiende als klusjesman. Hij gaf de muren een nieuwe verflaag, schilderde de ramen en de deuren en schuurde en verniste de houten vloeren. Ook in de rest van het huis had hij nog allerlei karweitjes. Scharnieren en klinken smeren, klemmende ramen en deuren herstellen, vochtplekken op muren en plafonds behandelen, enkele lekken dichten, zodat hij al met al wel een maand werk had.

Tijdens die maand had hij tot zijn verrassing af en toe de drieling gezien. Nadat de dokter zijn kinderen in café Terminus had laten zien, waren ze niet meer binnens- of buitenshuis gesignaleerd. Zelfs hun gehuil was door niemand meer gehoord, ook al hadden de dorpelingen die op consult waren gekomen daar toch speciaal op gelet.

‘De kinderen zijn zo stil,’ hadden ze al eens opgemerkt tegen de dokter.

‘Het zijn rustige kinderen,’ had hij telkens geantwoord, ‘ik hoef er weinig naar om te kijken.’

Die vraag kreeg Florent meteen toen hij in café Terminus vertelde dat hij de jongens had gezien.

‘Inderdaad, ze waren stil,’ bevestigde hij. ‘Ze zaten in van die wipstoeltjes en staarden maar wat voor zich uit, alsof ze over iets heel moeilijks zaten na te denken. Zelfs toen ik een spijker in de muur sloeg, nog geen vijf meter bij ze vandaan, keken ze niet op. Ik denk dat ze me niet eens gezien hebben.’

‘Valium,’ merkte René Moresnet op, ‘ongetwijfeld valium.’

‘Ach, stel je niet aan,’ kwam zijn dochter tussenbeide, ‘ze waren misschien wat ziekjes of moe of zo. Denk toch niet altijd meteen het ergste.’

Maria wilde weten of de jongens er nog steeds zo vréémd uitzagen. Eigenlijk bedoelde ze lelijk, maar dat zei ze niet hardop.

‘Hun haar is nog roder dan die eerste keer hier,’ antwoordde de klusjesman. ‘Niet dat felle rood van de dokter, maar meer een roestkleur, alsof ze met hun hoofd in een pot menie hebben gezeten.’

‘En hun…’ zei Jacques Meekers en hij wees naar zijn bovenlip.

‘Het werk van een klunzige schrijnwerker. Zo iemand die een barst in hout met wat stopverf en bijeengeraapt schaafsel heeft proberen dicht te maken. Half werk, lijkt mij.’

‘En kunnen ze werkelijk al praten?’ wilde Maria weten.

Florent haalde de schouders op. ‘Ik heb ze in elk geval niets horen zeggen.’

‘Dat dacht ik al,’ zei Maria.

Ook op straat werd Florent Keuning de volgende dagen geregeld aangesproken. Zo wilden enkele vrouwen weleens weten of de dokter het huishouden alleen aankon.

‘Ik denk het wel. Het is er altijd schoon. En hij vraagt steeds of ik niet te veel stof wil maken.’

‘Maar verschoont hij de baby’s vaak genoeg?’ vroeg Irma Nüssbaum, moeder van twee volwassen zonen.

‘En zijn hun kleertjes schoon?’ vroeg Helga Barnard, die drie dochters had grootgebracht.

‘Proeft hij of de melk niet te warm is?’ vroeg Odette Surmont, die al vier kleinkinderen had.

‘Daar heb ik allemaal geen verstand van,’ zei Florent, ‘dat zijn geen mannenzaken.’

‘Dat bedoel ik, zonder vrouw zal dat niet gemakkelijk zijn. De dokter heeft dringend een hulp nodig,’ werd er besloten.

De ene na de andere vrouw voegde al snel de daad bij het woord. Er werd een migraineaanval geveinsd en geïnformeerd of de dokter misschien een hulp of een oppas kon gebruiken, maar hij bedankte hen een voor een voor het aanbod en hield vol dat hij het alleen aankon. Niettemin nam hij met zichtbare belangstelling kennis van de tips die hij kreeg om bijvoorbeeld de pijn van het tanden krijgen te verzachten.

‘Laat ze op een bevroren broodkorst kauwen, Herr Doktor,’ raadde Odette Surmont aan, terwijl Helga Barnard zwoer dat bij haar dochters een verse uienring uitstekend had geholpen.

Het was dan ook met ontsteltenis dat Irma Nüssbaum, Helga Barnard en Odette Surmont een paar dagen later van Florent Keuning vernamen dat Charlotte Maenhout op de kinderen van de dokter zou gaan passen. Al stoepen vegend waren de drie vrouwen in de late middag op de hoek van de Napoleonstrasse en de Kirchstrasse bij elkaar gekomen en hadden de klusjesman, die er net zijn laatste werkdag in de dokterswoning op had zitten en onderweg was naar café Terminus om zijn vette fooi uit te geven, meteen ingesloten. Het nieuws deed hun bezems zwijgen, terwijl zijzelf losbarstten in een fel protest. Frau Maenhout mocht dan wel als oud-onderwijzeres veel ervaring hebben in het opvoeden van kinderen – ze had jarenlang in het eerste leerjaar van het schooltje in Gemmenich gestaan – maar zelf had ze nooit kroost en evenmin een man gehad. Hoe kon ze dus in hemelsnaam weten hoe ze een stel peuters moest verzorgen?

Helga vroeg of de klusjesman er wel zeker van was, waarop hij begon te vertellen hoe hij die ochtend een deur een laatste lik verf gaf en door een kier Doktor Hoppe en Frau Maenhout de keuken binnen zag komen, waar de jongens zoals steeds als lappenpoppen in hun stoeltjes zaten.

‘Was het echt Charlotte Maenhout?’ onderbrak Irma hem meteen. ‘Uit de Aachener Strasse?’

Florent knikte zelfverzekerd en zei dat hij Charlotte Maenhout van een kilometer afstand zou herkennen, wat niemand kon tegenspreken, want geen vrouw in het dorp was zo struis gebouwd als de achtenzestigjarige onderwijzeres, die drie jaar eerder, sinds haar pensioen, in Wolfheim was komen wonen. Ze was lang – een meter vierentachtig – en had een brede rug die gekromd was doordat ze jarenlang dagelijks enkele uren voorovergebogen had gestaan om de onervaren schrijfhand van de jongste leerlingen over het blad te bewegen. Door die kromming verzonk haar nek tussen haar bonkige schouders en om zichzelf toch wat meer hals te geven droeg ze haar lange, zilvergrijze haar altijd in een dot of stak het op met een houten speld. Ook opvallend was haar grote boezem, of zoals Florent het omschreef, haar bos hout voor de deur.

‘Wat zei ze? Wat zei de dokter?’ wilde Helga weten.

‘De dokter stelde eerst zijn kinderen aan haar voor,’ antwoordde de klusjesman en hij kneep zijn neus dicht om de stem van Doktor Hoppe na te bootsen: ‘Dat is Rafaël. Met het groene armbandje. Dat is Gabriël. Met het gele armbandje. En die met het blauwe armbandje is Michaël.’

Weer op gewone toon zei hij vervolgens: ‘Ze dragen van die plastic bandjes om hun pols. Zoals de baby’tjes in een ziekenhuis, weet je wel? Van de kleuren ben ik niet helemaal zeker. Maar zoiets was het ongeveer. En toen richtte Herr Doktor zich tot zijn zonen en zei dat Frau Maenhout op ze zou komen passen.’

De drie vrouwen schudden het hoofd en Irma Nüssbaum zei hardop wat de andere twee dachten: ‘Waarom zij in godsnaam? Ze is niet eens van hier.’

‘Wacht,’ onderbrak de klusjesman haar, ‘want dat is nog niet alles. Nog maar net had Herr Doktor gezegd dat zij zou komen oppassen of de jongens richtten alle drie tegelijk het hoofd op en knipoogden naar haar.’

Hij zag hoe de vrouwen hem met open mond aankeken.

‘Zo leek het althans,’ zwakte hij zijn verklaring wat af.

‘En toen? Wat deed Frau Maenhout toen?’ vroeg Odette.

‘Niets meer. Ze vroeg aan de dokter hoe laat ze er moest zijn en de dokter zei: halfnegen. Daarna is ze vertrokken. En dat ga ik nu ook doen. Als ik mag, dames? Ik moet dringend ergens een flinke fooi opmaken.’

Hij stak zijn armen uit en baande zich een weg tussen de mompelende vrouwen. Na drie passen keek hij nog eenmaal om en zei: ‘Herr Doktor betaalt goed. Ik denk dat Frau Maenhout het niet zal betreuren.’

Daarna keek hij weer voor zich en wendde zijn passen recht naar de Terminus, terwijl achter hem even een stilte viel voordat de vrouwentongen opnieuw los kwamen.

De volgende ochtend om halfnegen vorderde Charlotte Maenhout met stevige pas over het trottoir van de Napoleonstrasse en wenkte in het voorbijgaan naar Jacob Weinstein, die de paadjes op het kerkhof aan het schoffelen was en bij wijze van wedergroet zijn kin in de lucht stak. Vanaf de overkant van de straat zag Irma Nüssbaum, die al ruim een halfuur eerder had postgevat achter het keukenraam, haar komen aanlopen. De oud-onderwijzeres had een witte, gehaakte omslagdoek over haar brede schouders geslagen. De grote glazen van haar bril, gevat in een hoornen montuur, lichtten af en toe op door de weerkaatsing van de zon die al boven de daken was geklommen. Haar haar had ze opgestoken en uit de rieten tas die ze aan haar linkerarm droeg, stak een stuk rode stof, waarvan Irma zeker wist dat het van een werkschort was. Toen Frau Maenhout bij het hek van de dokterswoning aanbelde, keek ze even om – Irma verstijfde achter het gordijn – en toonde haar ronde gezicht, dat contrasteerde met de hoekige manier waarop haar forse lichaam gehouwen was. In haar fonkelende ogen, die door de grote bril goed zichtbaar waren, lag zoals altijd de vriendelijke uitdrukking die de jonge kinderen waaraan ze had lesgegeven altijd vanaf de eerste dag op hun gemak had gesteld, ook al was ze in hun ogen een reuzin.

Toen de voordeur van de dokterswoning van het slot ging, richtte Frau Maenhout haar gezicht naar voren. Irma zag hoe Doktor Hoppe in de deuropening onwennig zijn hand opstak. Hij had zijn doktersjas al aangetrokken, maar nog niet dichtgeknoopt. Met grote passen liep hij naar het hek, dat hij opendeed. Hij nodigde Frau Maenhout uit om hem te volgen en liet het hek alvast op een kier staan voor de patiënten die het komende uur zouden langskomen.

Terwijl Charlotte Maenhout achter de dokter aan liep moest ze onwillekeurig weer aan het gesprek van de vorige dag denken. Ze was op consult gekomen voor haar hoge bloeddruk en Doktor Hoppe had daarvan gebruikgemaakt om haar uitgebreid te onderzoeken en vooral allerlei vragen te stellen voor het medische dossier dat hij van elke nieuwe patiënt aanlegde. Hij informeerde naar vroegere kwalen, naar eventuele operaties en naar ziektes of afwijkingen in de familie. Ook wilde hij wat weten over haar leefgewoonten, haar eetpatroon en of ze rookte of dronk. Haar antwoorden hadden zijn goedkeuring weggedragen, maar ze had wel verzwegen dat ze graag snoepte. Toen vroeg hij of ze getrouwd was, kinderen had – ‘Herr Doktor zoekt al een nieuwe vrouw,’ had Odette Surmont aan haar vriendinnen verteld nadat de dokter haar bij het eerste onderzoek dezelfde vraag had gesteld – en zij had toen lachend gezegd dat veertig jaar eerder een onderwijzeres op een nonnenschool nog geacht werd op kamers te wonen en vrijgezel te blijven en dat ze daarna te oud en vooral te wijs was geworden om een man te nemen. Hij scheen de grap niet te hebben begrepen, want hij had geen reactie getoond en alleen een aantekening gemaakt. Maar daarmee wist hij in elk geval meteen dat hij niet hoefde te proberen avances te maken, had ze nog gedacht. Zijn uiterlijk trok haar allerminst aan en riep zelfs enige weerzin op. Ze had hem nog niet eerder gezien en had bij de eerste aanblik meteen vastgesteld dat Martha Bollen niet had overdreven toen ze zei dat Herr Doktor als laatste in de rij stond op de dag dat God de schoonheden had uitgedeeld. Het haar op zijn hoofd, op zijn armen en op de rug van zijn handen had de felle kleur van jonge wortelen. Zijn baard was donkerder en vormde op de kin en de kaken een kluwen van verroest prikkeldraad, terwijl op de wangen en onder de mond in dunne plukjes wat losse haartjes groeiden. Doordat het litteken van zijn hazenlip zelfs helemaal geen haargroei toeliet, leek het of iemand met een grove haal van het scheermes een stuk uit zijn snor had gekapt. En dan was er nog zijn nasale en monotone stem, waarvan de klanken die met de tong tegen het gehemelte werden geproduceerd, zoals de t en de l, in de mondholte leken op te lossen zodat ze amper te horen waren. Alleen op zijn sobere kleren – een bruine velours broek en een beige overhemd – was niets aan te merken, maar dat was niet voldoende om haar op haar gemak te stellen, ook al had de dokter dat wel geprobeerd. Tijdens het onderzoek had hij iedere keer gezegd welke handeling hij ging verrichten en intussen had hij ronduit vragen gesteld zonder opdringerig te zijn. Zo bleek hij erg geïnteresseerd in haar kennis van het Frans, het Duits en het Nederlands.

‘Niederländisch,’ had hij gezegd en toen had hij gevraagd of ze in die taal een liedje kende dat ‘De bloempjes gingen slapen. Zij waren geurensmoe’ heette. Hij sprak het uit met een accent, maar zij wist welk liedje hij bedoelde.

‘Dat heet “Het zandmannetje”.’

‘Hoe?’

‘Het zandmannetje. Das Sandmännchen,’ had ze verduidelijkt.

Als hij maar niet gaat vragen om het nu te zingen, dacht ze, maar dat had hij niet gedaan. Hij had andere vragen gesteld, onder meer over haar vroegere beroep. Opnieuw had hij veel interesse getoond toen ze zei dat ze bijna haar hele loopbaan in het eerste leerjaar in Gemmenich had lesgegeven en aanvankelijk nog enkele jaren de oudste kleuters onder haar hoede had gehad. Op dat moment was het nog niet tot haar doorgedrongen waar de dokter op aanstuurde en toen hij haar ineens tussen neus en lippen had gevraagd of ze elke dag tijdens de spreekuren op zijn drie zoontjes wilde passen, was ze zo overdonderd dat een antwoord in eerste instantie uitbleef. Daar had hij ook niet op gewacht om haar zijn kinderen te laten zien. Hij had haar naar de keuken meegetroond, waar de drie peuters elk in hun wipstoeltje zaten.

Ze was geschrokken, ook al was ze gewaarschuwd door de vele verhalen die er over de kinderen werden rondverteld. Ze leken op figuurtjes die door een kinderhand waren getekend: de verhoudingen klopten niet. Hun hoofd was te groot ten opzichte van hun lichaam en in dat hoofd zaten dan nog eens veel te grote ogen. Dat was haar bij de eerste aanblik opgevallen.

Toen had de dokter de jongens aan haar voorgesteld aan de hand van het gekleurde bandje dat elk kind om de pols droeg. Ze waren inderdaad niet met het blote oog van elkaar te onderscheiden, had ze gemerkt terwijl ze hen wat langer had bekeken. Tegelijk had ze ook gezien hoeveel ze van hun vader hadden geërfd: het haar, de huid, de ogen en helaas ook de hazenlip, op dezelfde plek, rechts.

In de korte tijd dat ze er was geweest had ze nog iets anders gezien: ze keken niet naar haar. Ook in dat opzicht leken ze op hun vader. Bij hem was het haar tijdens het onderzoek opgevallen hoe hij elk oogcontact probeerde te mijden. Hij deed dat door veel naar de grond te kijken, terwijl zijn drie zonen vooral aandacht hadden voor hun eigen handen, die ze voortdurend bewogen alsof ze een onzichtbaar voorwerp betastten.

‘Frau Maenhout komt vanaf morgen op jullie passen,’ had ze de dokter tot haar verrassing horen zeggen.

Ze had willen protesteren, maar toen hadden de drie jongens tegelijk het hoofd opgericht en haar heel even aangekeken met hun veel te grote ogen. Nog geen tel later had ze haar beslissing genomen.

‘Hoe laat moet ik er morgen zijn?’ had ze gevraagd.

‘Halfnegen,’ had hij geantwoord.

Daarna was ze vertrokken en ze stond alweer buiten toen ze besefte dat ze niet eens afscheid van de jongens had genomen.

‘Bent u er klaar voor?’ vroeg de dokter toen hij de deur naar de keuken opendeed.

Ze wist het eigenlijk niet. Ze had geen idee wat de dokter van haar verwachtte. Daar hadden ze het nog niet over gehad. Ze hadden het helemaal niet over de kinderen gehad en zelfs over geld was niet gesproken. Zelden was ze zo impulsief te werk gegaan.

‘Ik denk het wel,’ zei ze en opnieuw verbaasde ze zichzelf met haar antwoord.

De jongetjes bevonden zich net als de dag tevoren weer in hun wipstoeltjes. Het leek alsof ze daar al die tijd hadden gezeten. Opnieuw hadden ze alleen aandacht voor hun handen, die ze niet stilhielden. Er zat zelfs een vast ritme in hun bewegingen, die daardoor machinaal leken.

Misschien vervelen ze zich, dacht Frau Maenhout omdat het haar was opgevallen dat er nergens speelgoed of knuffeldieren waren.

‘Dag, jongens,’ zei ze.

Er kwam geen reactie.

‘Ze zijn nogal verlegen,’ zei de dokter.

Ze liep naar voren en bekeek de jongetjes aandachtig. Ze waren te mager, vond ze, en doordat hun dunne huid bijna doorschijnend leek, hadden de kinderen iets breekbaars. Alsof ze van glas waren.

‘U mag er gerust eentje uit zijn stoeltje halen.’

Ze knikte en schuifelde naar hen toe. Ze wist niet wie ze moest kiezen. Geen van de kinderen drong zich op door zijn armen in de lucht te steken. Ze zakte door de knieën voor het middelste stoeltje en maakte de sluiting los. Toen hield ze haar adem even in. Ze moest een lichte angst overwinnen, eenzelfde angst die ze ook had gehad toen ze een jaar of tien eerder in de klas voor het eerst de zwaar verbrande hand van Julie Carpentier moest vastpakken om haar te leren hoe ze die over het blad moest bewegen. Net als toen telde ze ook nu in gedachten tot drie en tilde daarna de jongen in één beweging uit de stoel. Hij was erg licht en reageerde amper toen ze hem op haar arm zette.

‘Dat is Rafaël,’ zei de dokter en hij wees op het blauwe armbandje.

‘Rafaël,’ herhaalde ze.

Ze vond het een mooie naam, maar de combinatie met de andere twee namen was natuurlijk opmerkelijk. Het was een origineel maar ook wel bizar idee om de drie kinderen naar de aartsengelen te vernoemen en ze vroeg zich af wie die keuze gemaakt zou hebben. De vader of de moeder? Of nog iemand anders?

‘Ze zijn zo stil, zo braaf,’ merkte ze op. Maar onmiddellijk overviel haar de angst dat er misschien wat mis was met hen. Dat ze misschien zwakzinnig waren.

‘Ze moeten nog aan u wennen,’ zei Doktor Hoppe. ‘Ze passen zich moeilijk aan nieuwe situaties aan, heb ik al gemerkt.’

Dat antwoord stelde haar niet gerust en alsof de dokter haar gedachten kon lezen, zei hij: ‘Maar ze kunnen al praten. Soms zeggen ze ineens een woord dat ze ergens hebben opgevangen. Van mij of van de radio of zo. En dat kan in het Frans of het Duits zijn. Ze zijn erg intelligent.’

‘Dat is bijzonder, ja.’

Ze wist niet wat ze ervan moest geloven. In haar loopbaan had ze al vaker met ouders gesproken die in hun kind dingen zagen die er in werkelijkheid niet waren. Es meint jede Frau, ihr Kind sei ein Pfau, dacht ze dan altijd.

‘Ik wil hun talenkennis stimuleren,’ ging de dokter verder. ‘Ik heb afwisselend Duits én Frans tegen ze gesproken, maar als u vanaf nu Frans spreekt en ik alleen Duits, dan leren ze sneller het verschil, nietwaar?’

Dat moest ze beamen, en ze vond het ook geen vreemd verzoek. In deze streek, die op een kruispunt van drie talen lag, werden de meeste kinderen meertalig opgevoed. Bijna iedereen sprak Duits en daar kwam dan nog Frans of Nederlands bij. Sommige kinderen leerden alle drie de talen tegelijk, afhankelijk van de school waar ze heen gingen of met wie ze speelden op straat.

Voor haar was het niet anders geweest. Zij was in Gemmenich geboren en door haar ouders Duitstalig opgevoed. Op straat had ze Frans geleerd en later, op de middelbare school, had ze lessen Nederlands gekregen. Ineens begreep ze ook waarom de dokter de vorige dag zoveel interesse had getoond voor haar talenkennis. Uit wat hij verder zei kon ze opmaken dat hij alles goed had onthouden, want hij vroeg opnieuw naar het Nederlandse slaapliedje.

‘Dat van die bloemen,’ zei hij, ‘kunt u dat af en toe voor ze zingen?’

‘Als u dat wilt,’ zei ze, ook al vond ze dat wel een vreemd verzoek.

De dokter keek op zijn horloge en zei: ‘Kom, ik laat u snel even het huis zien. Dadelijk zijn de eerste patiënten hier.’

Nog voor ze wat had kunnen zeggen, had hij zich omgedraaid en verdween hij door de deur die op de gang uitkwam. Ze bleef beduusd achter. Ze schudde het hoofd en zette Rafaël voorzichtig weer in het stoeltje.

‘Ik kom zo terug,’ zei ze in het Frans, terwijl ze zich meer en meer begon af te vragen waar ze in hemelsnaam aan begonnen was.

In de gang wachtte de dokter bij de deur tegenover de spreekkamer.

‘De kinderen en ik slapen voorlopig beneden,’ zei hij, waarna hij de kamer in ging.

Ze volgde hem aarzelend en bleef in de deuropening staan. De kamer was keurig opgeruimd. In het midden tegen de verste muur stond een eenpersoonsbed, dat was opgemaakt zonder één vouw in de sprei. Op de stoelen aan weerszijden van het hoofdeinde lagen geen boeken of kleren en nergens op de vloer slingerde speelgoed van de kinderen of andere spullen. Tegen een andere muur stonden drie metalen bedjes op wielen, in een rij naast elkaar, met ongeveer een meter ertussen. Ook die bedjes waren netjes opgemaakt en in de kraakwitte lakens en kussenslopen was geen kreuk te bespeuren. Aan het voeteneinde van elk bed hing een naambordje. Michaël sliep in het rechtse bedje, links daarvan lag Rafaël en naast hem Gabriël. De muren van de kamer leken pas behangen, maar verder waren ze kaal. Nergens hingen lijstjes, terwijl ze dat toch had verwacht: een portret van zijn vrouw, eventueel een huwelijksfoto van zijn ouders en toch zeker een foto van zijn kinderen, die hij volgens Martha Bollen veelvuldig scheen te fotograferen. De hele kamer straalde een zekere anonimiteit uit. Het was een onpersoonlijke ruimte, die bovendien door het smetteloze wit van de sprei en de lakens op een ziekenhuiskamer leek.

‘De badkamer is boven,’ zei de dokter, ‘maar omdat het wat lastig is om de kinderen iedere keer de trap op te dragen, was ik ze voorlopig in een teil in de keuken.’

‘Zoals in onze tijd,’ lachte ze.

De dokter bleef weer onbewogen. Geen gevoel voor humor, dacht ze en tegelijkertijd hoopte ze dat zijn zonen niet te veel van zijn persoonlijkheid hadden geërfd.

‘Frau Maenhout…’

De pauze die hij inlaste was veelzeggend en daarom scherpte ze haar aandacht.

‘Er is nog iets. Iets met hun gezondheid,’ zei hij kortweg.

Als hij gezegd had dat er wat met háár gezondheid mis was, zou ze niet meer ontdaan zijn. Ze had zichzelf al vragen gesteld over de kinderen, maar toch kwam het nieuws als een schok. En niet alleen het nieuws trof haar onaangenaam, ook het feit dat de dokter zo lang had gewacht om het te vertellen.

‘Het is niets ernstigs,’ zei hij, ‘en ik ben ermee bezig, maar ik vond toch dat u het moest weten. Daarom ook moeten ze voorlopig binnen blijven.’

‘Dat had u mij toch eerder…’ begon ze, maar ze werd onderbroken door het geluid van de deurbel.

‘Daar heb je de eerste patiënt al,’ zei de dokter snel. ‘Ik moet beginnen. En u mag dat ook doen.’

Hij draaide zich om en liep in een boogje om haar heen de kamer uit. Het leek of hij vluchtte en opnieuw bleef zij perplex achter.

‘Komt u, Frau Maenhout?’ hoorde ze hem zeggen.

Ik doe het niet, dacht ze, ik mag dit niet doen.

Ontstemd beende ze de kamer uit.

‘Herr Doktor,’ zei ze, ‘ik…’

‘Dag Frau Maenhout,’ klonk het.

Irma Nüssbaum stond aan het eind van de gang en knikte haar toe. Kort tevoren had Charlotte Maenhout nog gezien hoe zij haar vanuit het huis aan de overkant in de gaten had gehouden.

‘Gaat u op de kinderen van Herr Doktor passen, Frau Maenhout?’ vroeg Irma.

De manier waarop ze haar naam had uitgesproken, had een valse toon. De dokter had zijn pas ingehouden en stond tussen de twee vrouwen in, zoals iemand die een duel in goede banen moet leiden.

‘Ja, Frau Nüssbaum,’ antwoordde Charlotte Maenhout zonder een spier te vertrekken. ‘Daar ben ik voor gevraagd en dat ga ik ook doen.’ Ze draaide zich om en liep in de richting van de keuken.

De eerste weken had Charlotte Maenhout niets gemerkt van de intelligentie van de kinderen, integendeel, ze waren zich afstandelijk blijven gedragen en hadden geen woord gezegd. Daardoor was ze hoe langer hoe meer gaan geloven dat ze alle drie een mentale achterstand hadden en dat de dokter dat had bedoeld toen hij zei dat er iets aan hun gezondheid scheelde. Ongetwijfeld schaamde hij zich daarvoor.

Maar langzaam aan waren Michaël, Gabriël en Rafaël ontdooid. Het leek inderdaad zo dat ze aan haar hadden moeten wennen. Dat ze eerst hun vertrouwen had moeten winnen. Daar had ze niets bijzonders voor gedaan, behalve dat ze altijd aardig was gebleven en geduldig, vooral dat was het moeilijkst geweest. Af en toe had ze de neiging gehad om ze een voor een door elkaar te schudden in de hoop dat ze toch op zijn minst wat emotie zouden vertonen. Gelukkig had ze zich kunnen inhouden, want op een dag, toen er in de Napoleonstrasse weer een file stond van auto’s en bussen die onderweg waren naar het drielandenpunt, was er een kentering gekomen. Ze had Michaël op de arm genomen om door het raam naar de stilstaande voertuigen te kijken en ineens had de jongen geroepen: ‘AU-O!’ En het volgende ogenblik had achter haar een van de andere twee jongens ‘A-I’ geroepen. Achteraf had de dokter gezegd dat zijn zoon waarschijnlijk ‘taxi’ bedoelde, want daarmee waren ze van Bonn naar Wolfheim gereisd, zoveel maanden eerder. Zij had versteld gestaan.

Daarna was het snel gegaan. Hun woordenschat was ofwel al groot geweest ofwel snel toegenomen, want de volgende dagen bleven de drie jongens woordjes zeggen, waarbij ze elkaar voortdurend aanvulden of nazegden. Soms leek het haast of de kinderen een spel speelden. Wanneer ze een fruithapje maakte, somden de jongens aan een stuk door vruchten op, in het Frans, want ze hadden al begrepen dat zij die taal sprak. Alle drie waren ze weliswaar moeilijk te verstaan, niet alleen omdat ze nog peuters waren, maar ook omdat ze, net als hun vader, door hun hazenlip moeite hadden om sommige klanken te vormen. Maar zíj begreep wat de jongens zeiden en dat was in het begin het belangrijkste.

Al gauw hadden de kinderen een nieuwe demonstratie gegeven van hun talent. Zoals gevraagd had ze elke avond voor het slapen over het zandmannetje gezongen, in het Nederlands, en op een avond, ongeveer een kwartier voordat de jongens naar bed moesten, had Gabriël ineens gezegd: ‘Moe.’ Ze had niet begrepen wat hij bedoelde, maar toen Rafaël meteen daarna ‘slapen’ zei, ook in het Nederlands, en Michaël daarop reageerde met ‘welterusten’, wist ze dat de drieling spontaan woorden had gebruikt die in het liedje voorkwamen.

Toen ze een paar dagen later haar vriendin en oud-collega Hannah Kuijk daarover aansprak, had die gezegd: ‘Dat komt omdat ze geen moeder hebben. Daardoor zijn ze niet gebonden aan een moedertaal.’

Ze had het een vergezochte verklaring gevonden en haar vriendin had toen geopperd dat de individuele hersenen van de drie jongens mogelijk door onzichtbare zenuwbanen met elkaar waren verbonden en zo één groot superbrein vormden. Zulke dingen had Frau Maenhout weleens eerder gehoord, en ook dat meerlingen elkaars gedachten konden lezen of emoties voelen, zelfs als ze mijlen van elkaar verwijderd waren. Toch hield zij het liever bij de simpele verklaring dat ze de intelligentie van hun vader hadden, zoals ze helaas ook zijn apathie schenen te hebben geërfd, want ondanks hun verbale talent bleef de drieling zuinig met het verwoorden en tonen van hun emoties.

In de vier uur per dag dat Frau Maenhout op de kinderen paste – ’s morgens van halfnegen tot halfelf en ’s avonds van zes tot acht – hield ze hen bezig met een enthousiasme en een energie waarvan ze niet had geweten dat ze die nog kon opbrengen. Ze trok gekke gezichten en grote ogen, bouwde hoge torens van blokken en dozen, zette de kinderen achter elkaar op haar bovenbeen en liet hen op en neer wippen, reed met speelgoedautootjes over onzichtbare wegen en met houten treintjes door donkere tunnels, en ze vertelde sprookjes en verhaaltjes, waarbij ze in de rol van een heks, een fee of een koningin kroop. Maar ondanks dat, ondanks al haar inspanningen, kreeg ze geen van de drie jongens, op een enkele keer na, aan het lachen of kirren, maar daar stond tegenover dat ze ook zelden huilden of mokten.

‘Dat loopt wel los, Charlotte,’ zei Hannah Kuijk daarover. ‘Die kinderen zitten natuurlijk met een trauma. Ze hebben de eerste maanden van hun leven geen liefde gekregen. Van hun moeder niet, want die is dood, en al evenmin van hun vader, want die is daarvoor te kil. Het feit alleen al dat hij wil dat ze hem “vader” noemen en niet “papa” of “paps” wijst er toch op dat hij een zekere afstand wil bewaren. Ik denk dat die jongens hem later ook met “u” in plaats van met “jij” moeten aanspreken.’

‘Maar hij maakt voortdurend foto’s van ze,’ wierp Frau Maenhout tegen. ‘Dat betekent toch dat hij ze graag mag.’

‘Dat ontken ik niet. Maar volgens mij is het vooral sublimatie. Daarmee probeert hij zijn onvermogen om lief te hebben vorm te geven. Hij denkt dat hij op die manier een band kan scheppen. Nee, Charlotte, houd nu maar vol, het is voor die kinderen goed dat jij er bent. Zo is er toch iemand die ze gevoelens kan bijbrengen.’

‘Ik zal het onthouden, Hannah.’

-

5

‘Nog een pond van die heerlijke speculaasjes.’

‘Voor de zonen van de dokter?’

Frau Maenhout schudde lachend het hoofd. ‘Nee hoor, voor mezelf.’

Martha Bollen begon te grabbelen in de glazen pot met zelfgebakken speculaas die op de toonbank stond. Ze deed de koekjes in een papieren zak en zette die op een van de koperen schaaltjes van de weegschaal, terwijl ze op het andere een gewicht van een halve kilo plaatste.

‘Ik stop er drie stuks extra bij,’ zei de verkoopster, met een half oog naar de wijzer van de weegschaal kijkend. ‘Voor de jongens. Met de groeten van Martha van het winkeltje, vertel je ze maar.’

Frau Maenhout wilde de koekjes afslaan – de kinderen van de dokter mochten geen zoetigheid eten – maar omdat ze bang was dat Martha weer allerlei vervelende vragen zou stellen, knikte ze en zei: ‘Dat is aardig. Dank u wel.’