In de reeks KLASSIEKE REIZEN verschenen:

Nr. 1 Claude Lévi-Strauss – Het trieste der tropen

Nr. 2 Wilfred Thesiger – De Moeras-Arabieren

Nr. 3 Cees Nooteboom – De omweg naar Santiago

Nr. 4 Gustave Flaubert – Reis door de Oriënt

Nr. 5 Anton Tsjechov – De reis naar Sachalin

Nr. 6 Wilfred Thesiger – Woestijnen van Arabië

Nr. 7 H.A. Lorentz – Zwarte mensen – witte bergen

Nr. 8 Christiaan Snouck Hurgronje – Mekka

Nr. 9 Robert Byron – De weg naar Oxiana

Nr. 10 Charles Darwin – De reis van de Beagle

Nr. 11 Tim Robinson – De Aran-eilanden

Nr. 12 Patrick Leigh Fermor – Een voettocht langs Rijn en Donau

Nr. 13 Bruce Chatwin – De gezongen aarde

Nr. 14 Bruce Chatwin – In Patagonië

Nr. 15 Heinrich Harrer – Zeven jaar in Tibet/Terug naar Tibet

Nr. 16 Jan Brokken – De regenvogel

GEORGE CATLIN

Over de indianen van Noord-Amerika

Vertaald en van een inleiding voorzien door Jan Braks

Uitgeverij Atlas Contact

© 2012 inleiding, Nederlandse vertaling: Jan Braks

Dit boek bevat een selectie van brieven en schilderijen die verschenen in North American Indians (Penguin, 1996) en het tweedelige Letters and Notes on the Manners, Customs, and Conditions of North American Indians (Dover, 1973).

Omslagontwerp: Roald Triebels

Omslagillustratie: Corbis

e-book: Elgraphic bv, Schiedam

NUR 508

ISBN 978 90 450 2164 5

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk 2012 met ISBN 978 90 450 1925 3

www.atlascontact.nl

INHOUD

Inleiding (door Jan Braks)

Opmerkingen bij de vertaling

Brieven van George Catlin

Noten

Schilderijen van George Catlin

INLEIDING

George Catlin vond het allemaal van een onweerstaanbare schoonheid en werd er mateloos door gefascineerd: de wildernis ten westen van de Mississippi, de eindeloze prairievlakten, de vrij rondzwervende indianenstammen, de enorme bizonkuddes, de groepen wilde paarden, de bergen, heuvels, rivieren en stroompjes, de weidse sterrenhemel bij nacht. Keer op keer schrijft hij in zijn Letters and Notes on the Manners, Customs, and Conditions of North American Indians hoe mooi de uitdossing van een indiaan of indiaanse was, hoe prachtig in de verte een vaag blauwe bergketen opgloorde, hoe schilderachtig het landschap was waar hij doorheen trok, hoe geboeid hij had toegekeken bij wedstrijden en spelletjes van indianen.

Maar Catlin besefte tegelijkertijd dat het niet lang zou duren of de wilde, nog niet door de blanke beschaving beroerde indiaan, de bizon waarvan de indiaan afhankelijk was, de bevers en vissen in de rivieren en de prairies met huilende wolven zouden verdwenen zijn. Toen hij begin jaren dertig van de negentiende eeuw de gebieden ten westen van de Mississippi in trok om de zeden en gebruiken van de ‘primitieve’ indianen met pen en penseel vast te leggen, had de American Fur Company er al handelsposten opgezet en was er door het Amerikaanse leger her en der al een fort gebouwd. De indianenstammen, prairies, Rocky Mountains en de natuur waren nog min of meer ongerept te noemen, maar binnen een paar jaar, wist Catlin, zou een grote golf blanke kolonisten de Mississippi oversteken om de gebieden in bezit te nemen en zo de frontier, de ‘beschavingsgrens’, doen opschuiven totdat de Stille Oceaan was bereikt. En daarmee zouden ook de pokken en whisky hun intrede doen, zaken waartegen de indiaan geen verweer had. Catlin had ten oosten van de Mississippi aanschouwd welke verwoestingen ziekten en alcohol hadden aangericht onder de stammen aldaar.

George Catlin werd op 26 juli 1796 geboren in Wilkes-Barre, Pennsylvania, en was de vijfde in de rij van veertien kinderen die Putnam en Polly Catlin op de wereld zetten. Het jaar daarop verhuisde het gezin naar een boerderij op de oevers van de rivier de Susquehanna in New York, waar hij opgroeide. Hij raakte al op jonge leeftijd geïnteresseerd in indianen. Ze zwierven weliswaar niet meer rond in het beboste dal waar hij woonde, maar in de bodem waren nog sporen van hun vroegere aanwezigheid zichtbaar, en van oude kolonisten kreeg hij verhalen te horen over de moordpartijen die de indianen in het verleden in de omgeving hadden aangericht, en dit moet met name op zijn verbeelding hebben gewerkt omdat zijn moeder in 1778 tijdens het roemruchte bloedbad in de Wyoming-vallei in Pennsylvania gevangen was genomen door indianen.

Op zijn eenentwintigste ging hij op aandringen van zijn vader rechten studeren in Litchfield, Connecticut. Hij voltooide de studie en vestigde zich daarna als advocaat in Lucerne County, Pennsylvania. Maar de advocatuur had niet zijn hart, en hij besloot zich toe te leggen op zijn grote passie, de schilderkunst. Hij verkocht zijn juridische boeken en al zijn bezittingen ‘behalve mijn geweer en vistuig’ en vertrok in 1823 naar Philadelphia, destijds de culturele hoofdstad van de Verenigde Staten, waar hij zich verder bekwaamde in de schilderkunst en de kost verdiende met het schilderen van portretten. Maar ook dit gaf hem geen voldoening. ‘Ik... zocht in die tijd,’ zoals hij later schreef, ‘in mijn gedachten voortdurend naar een onderwerp of zaak waarover ik zo enthousiast was dat ik er mijn leven aan kon wijden.’ Aan zijn rusteloze zoeken kwam plots een eind toen hij op een dag een gezantschap van indianen uit het ‘Verre Westen’ zag dat onderweg naar Washington voor even halthield in Philadelphia. Daarna wist hij wat hem te doen stond en besloot hij ‘de geschiedenis en gewoonten van deze mensen vast te leggen in schilderijen, en behalve de dood zal niets mij ervan weerhouden hun land te bezoeken en hun historicus te worden’. In 1830 vertrok hij naar St. Louis, ‘de poort naar het westen’, waar hij generaal William Clark ontmoette, die in 1804-1806 samen met Meriwether Lewis leiding had gegeven aan de beroemde onderzoeksexpeditie in Lousiana Territory, het gebied ten westen van de Mississippi dat de Verenigde Staten in 1803 hadden gekocht van Frankrijk. Clark was op dat moment hoofdinspecteur van Indiaanse Zaken en had in die functie veelvuldig contact met de indianenstammen in het westen. Hij stond positief tegenover de plannen van Catlin, bood hem de gelegenheid om in zijn kantoor portretten van indianen uit het omliggende gebied te schilderen die zaken kwamen bespreken, en nam hem onder andere mee naar een vergadering met indianenstammen in Fort Crawford (in de huidige staat Wisconsin). Catlin had zo al snel een portefeuille vol doeken van indianen bij elkaar, maar hij wilde verder naar het westen, naar gebieden waar nog echte wilde stammen woonden die tot dan toe betrekkelijk vrij waren gebleven van blanke invloeden. In het voorjaar van 1832 kreeg hij daartoe de kans toen de stoomboot Yellow Stone van de American Fur Company voor het eerst vanuit St. Louis uitvoer om via de rivier de Missouri Fort Union aan de monding van de rivier de Yellowstone (in het huidige Noord-Dakota) te bereiken.

De drieduizend kilometer lange tocht voerde Catlin door landschappen waarvan hij vanaf het dek van de boot enthousiast schilderijen maakte. Daarnaast begon hij aantekeningen te maken van wat hij zag en meemaakte, die hij in 1841 zou publiceren in een uitgave met de titel Letters and Notes on the Manners, Customs, and Conditions of North American Indians. Bij aankomst in Fort Union trof hij onder meer Blackfeet, Crows, Ojibwa’s en Assinneboins aan, die, oordeelde hij, behoorden ‘tot de fraaist ogende, best toegeruste en mooist geklede stammen van het continent’. Hij vond er zo veel prachtige ‘modellen’ voor zijn penseel dat hij als een bezetene werkte om ze vast te leggen op doek.

Vanuit Fort Union keerde hij via de Missouri in een kano met twee Frans-Canadese pelsjagers, Ba‘tiste en Bogard, terug naar St. Louis. Onderweg bezocht hij twee dorpen van de Mandans, waar hij een grote reeks schilderijen maakte van onder andere de O-kee-pah, een opzienbarende religieuze plechtigheid van vier dagen waarbij jonge krijgers werden onderworpen aan gruwelijke folteringen. Catlin was een van de weinige blanken die deze rituelen ooit in hun geheel zouden aanschouwen. De pokken zouden de stam een paar jaar later bijna totaal wegvagen.

In 1834 maakte Catlin zijn tweede grote tocht in indiaans gebied, deze keer in gezelschap van een regiment dragonders dat vanuit Fort Gibson (in het huidige Oklahoma) op expeditie ging om namens de Verenigde Staten kennis te maken met de Comanches en een vriendschapsverdrag met hen te sluiten. De expeditie werd geteisterd door ziekte en ontberingen die menig soldaat het leven kostten, en ook Catlin werd ernstig ziek, maar herstelde en keerde terug met schilderijen van de Comanches, Kiowa’s en Waco’s.

Van de reizen die hij in de twee jaar daarna maakte, dient vooral zijn tocht naar de pijpsteengroeve (in het huidige Minnesota) gememoreerd te worden. Tal van indianenstammen hadden hier eeuwenlang de zachte rode pijpsteen vandaan gehaald waarvan ze hun pijpen maakten. De steensoort zou later ter ere van hem de naam ‘catliniet’ krijgen.

In 1837 keerde Catlin terug naar Albany, New York, om uit de schilderijen en indiaanse artefacten die hij had verzameld een ‘Indiaanse Galerie’ samen te stellen, een tentoonstelling met een toegangsprijs van vijftig cent. Hij trok ermee langs de grote steden aan de oostkust, New York, Philadelphia, Washington en Boston, en had er veel succes mee. Honderden Amerikanen kwamen zijn schilderijen bekijken en luisteren naar zijn lezingen over het Wilde Westen. Toen de belangstelling in 1839 terugliep en er niet meer genoeg entreegeld binnenkwam om de kosten van transport, het huren van zalen en het drukken van affiches te dekken, besloot hij zijn geluk te beproeven in Europa. Ook in Londen en andere Engelse steden en later Parijs werd zijn Indiaanse Galerie aanvankelijk druk bezocht. Catlin was zelfs kortstondig een beroemdheid en ontmoette koningin Victoria, koning Leopold van België en koning Louis Philippe van Frankrijk, maar zijn inkomsten bleven achter bij zijn uitgaven en hij raakte in diepe schulden. Toen zijn crediteuren in Europa zijn Indiaanse Galerie in 1852 dreigden op te eisen en te verdelen, nam Joseph Harrison, een rijke Amerikaan, de collectie van hem over tegen betaling van zijn schulden. Hij verscheepte de schilderijen naar Philadelphia en sloeg ze op in een magazijn in zijn stoomketelfabriek, waar ze tientallen jaren zouden liggen wegkwijnen.

Catlin liet zich echter niet uit het veld slaan door deze tegenslag. In de jaren vijftig maakte hij reizen naar Zuid-Amerika en de westkust van Noord-Amerika om ook daar de indianen in ongerepte staat vast te leggen op canvas. Toen hij uiteindelijk in 1870 terugkeerde naar New York, had hij een nieuwe verzameling schilderijen bij zich, ‘Catlin’s Cartoon Collection’, die hij op uitnodiging van Joseph Henry, de eerste secretaris van het Smithsonian Institution, tentoonstelde in een vertrek in de Smithsonian Building in Washington, waar hij ook een ruimte kreeg om te schilderen. In 1872 stierf Catlin in Jersey City.

De oorspronkelijke Indiaanse Galerie van Catlin kwam in 1879 als geschenk van de erfgenamen van Joseph Harrison aan de natie in handen van het Smithsonian Institution. De werken waren door verwaarlozing en een brand in de fabriek ernstig beschadigd en werden in 1883 tentoongesteld, maar verdwenen daarna weer voor ruim een halve eeuw in een magazijn. Pas in de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw herleefde de belangstelling voor Catlins werk. Zijn schilderijen werden schoongemaakt en hersteld en weer tentoongesteld in musea in de Verenigde Staten en West-Europa, en in 1961 sierden zelfs zevenentwintig schilderijen van Catlin de muren van het Witte Huis in Washington.

Jan Braks

OPMERKINGEN BIJ DE VERTALING

Ik heb me bij mijn keuze uit de brieven van George Catlin hoofdzakelijk beperkt tot de veruit interessantste delen: zijn tocht per stoomboot en per kano over de Missouri, zijn tocht met een regiment dragonders van het Amerikaanse leger naar de Comanches, en zijn bezoek aan de pijpsteengroeve. Verder heb ik stukken in brieven weggelaten – aangeduid met ... – waarin Catlin zich te buiten gaat aan breedsprakigheid, uitgebreide beschrijvingen geeft van indiaanse artefacten en door hem gemaakte schilderijen, of vertelt over zaken die hij al een keer aan de orde heeft gesteld.

Bij de samenstelling van deze bloemlezing heb ik gebruikgemaakt van de volgende uitgaven:

George Catlin, Letters and Notes on the Manners, Customs, and Conditions of North American Indians, volledige tekst in twee delen, van een inleiding voorzien door Marjorie Halpin (Dover Publications, New York, 1973)

George Catlin, North American Indians, geredigeerd en van een inleiding voorzien door Peter Matthiessen (Penguin, Londen, 1996)

George Catlin, Letters and Notes on the North American Indians, geredigeerd en van een inleiding voorzien door Michael M. Mooney (Gramercy, Avenel, New Jersey, 1975)

BRIEVEN

BRIEF 1

.

Aangezien de hiernavolgende bladzijden op dringend verzoek van een aantal vrienden inderhaast zijn samengesteld uit de reeks brieven en notities die ik heb geschreven tijdens mijn meerdere jaren durende verblijf en reizen onder enkele van de wildste en verst weg wonende indianenstammen van Noord-Amerika, leek het me het beste mijn boek te beginnen met deze bladzijde, af te zien van een voorwoord en zelfs een opdracht en het wat dat laatste betreft hierbij van ganser harte louter op te dragen aan degenen die de moeite willen nemen het te lezen...

Derhalve stel ik mijn lezers niets in het vooruitzicht en laat ik het aan hen om te ontdekken wat het boek te bieden heeft en steek ik van wal met mee te delen dat ik een jaar of dertig, veertig geleden ben geboren in Wyoming in Noord-Amerika, uit ouders die deze prachtige en befaamde vallei kort na het einde van de revolutiestrijd[1] en het afschuwelijke indianenbloedbad[2] binnentrokken.

Het eerste deel van mijn leven verdeed ik min of meer nutteloos, met in de ene hand zonder veel geestdrift een boek en in de andere stevig en gretig een geweer of een vishengel.

Op aandringen van mijn vader, die praktiserend advocaat was, liet ik deze lievelingsbezigheden varen, en ook mijn incidentele gehobby met het penseel, dat al een plek in mijn hart had veroverd, en begon ik onder leiding van Reeve en Gould uit Connecticut rechten te studeren om er mijn beroep van te maken. Ik bezocht twee jaar lang de colleges van deze geleerde rechters, slaagde voor mijn examens en was ... gedurende een periode van een jaar of twee, drie in mijn geboorteland actief als advocaat, waarna ik welbewust mijn juridische boeken en al mijn bezittingen (behalve mijn geweer en vistuig) verkocht, van de opbrengst penselen en verfpotten aanschafte en me in Philadelphia zonder leraar of raadgever toelegde op de schilderkunst.

Ik verdiepte me aldaar een aantal jaren nauwgezet in de schilderkunst, maar zocht in die tijd in mijn gedachten voortdurend naar een onderwerp of zaak waarover ik zo enthousiast was dat ik er mijn leven aan kon wijden. En toen arriveerde er in de stad plotseling een gezantschap van een stuk of tien, vijftien edele en waardig ogende indianen uit de wilde gebieden van het Verre Westen, uitgedost en toegerust in heel hun klassieke schoonheid, met schild en helm, met tuniek en mantel, bontgekleurd en versierd met kwasten, geknipt voor het palet van een schilder!

Deze vorsten van het woud stapten een paar dagen in stille, stoïcijnse waardigheid rond in de stad, gehuld in hun met afbeeldingen getooide gewaden en met op hun hoofden de veren van de krijgsadelaar, waarmee ze de aandacht en bewondering trokken van degenen die hen aanschouwden. Daarna vertrokken ze naar Washington en bleef ik mijmerend en treurend achter, wat ik lange tijd deed, totdat ik tot de volgende besluiten en conclusies kwam.

Zwart en blauw linnen en beschaving zijn voorbestemd om de luister en schoonheid van de natuur niet alleen te verhullen, maar ook teniet te doen. De mens is, in de eenvoud en verhevenheid van zijn natuur en niet ingetoomd en niet geketend door kunstmatige vermommingen, zonder meer het mooiste model voor een schilder, en het land waar hij vandaan komt, is beslist de beste studie of scholing in de kunsten: zodanig is, zo is afgaand op de modellen die ik heb gezien mijn stellige overtuiging, de wildernis van Noord-Amerika. En voor een man is het een waardig levensdoel om de geschiedenis en gewoonten van deze mensen vast te leggen in schilderijen, en behalve de dood zal niets mij ervan weerhouden hun land te bezoeken en hun historicus te worden.

Ik was onuitsprekelijk verrukt over dit besluit. Ik zou komen te vertoeven te midden van deze levende modellen voor mijn penseel en bovendien, om aan eten te komen en ter bescherming, mijn hierboven genoemde dierbare spullen weer ter hand gaan nemen, die lange tijd in de stad hadden liggen roesten en vergaan, zonder de verwachting dat ik er ooit weer plezier aan zou beleven.

Mijn besluit was definitief, en ik sprak erover met mijn vrienden en familie, maar niemand viel me bij of was er blij mee. Ik deed eerlijk en oprecht mijn best, maar het had geen zin om in te praten op mensen die zich in hun bezorgdheid en angst alle denkbare problemen en gevaren voor de geest haalden en niet de reikwijdte en het belang van mijn plannen begrepen, en ik brak met hen, met mijn vrouw en bejaarde ouders, en zo werd ikzelf mijn enige raadgever en beschermer.

Met deze vaste voornemens ging ik in het jaar 1832 op weg, gewapend, uitgerust en bevoorraad, en trok ik de uitgestrekte, ongebaande wilde gebieden in die bekendstaan als het Verre Westen van het Noord-Amerikaanse continent, met een opgewekt hart, bezield door de enthousiaste hoop en het vertrouwen dat het me ondanks alle gevaren en ontberingen zou lukken me staande te houden in een leven gewijd aan de literaire en grafische portrettering van de levenswijze, gewoonten en aard van een interessant mensenras, dat in rap tempo van de aarde aan het verdwijnen is – en daarmee de helpende hand te bieden aan een stervend volk dat zelf geen historici of biografen bezit om nauwgezet zijn eigen uiterlijk en geschiedenis vast te leggen, en zo wat er te redden is aan de vergetelheid te ontrukken ten behoeve van het nageslacht en dat als een mooi en rechtvaardig monument te vereeuwigen ter nagedachtenis aan een waarlijk hoogstaand en edel ras...

De indianen (zoals ik hen zal noemen), de wilden of rode mensen van de wouden en prairies van Noord-Amerika, zijn op dit moment voorwerp van grote interesse en enig belang voor de beschaafde wereld, met name vanwege hun verhouding tot de beschaafde volken in de wereld en hun snelle afname. Een talrijk volk waarvan de oorsprong buiten het bereik van menselijk onderzoek ligt, waarvan de vroege geschiedenis verloren is gegaan, waarvan de bestaansperiode als volk bijna ten einde is, waarvan het land in een korte tijdsspanne van 250 jaar voor drie vierde deel in handen is gevallen van de beschaafde mens, waarvan onderwijl twaalf miljoen lichamen de aarde hebben gevoed, dat ten prooi is gevallen aan whisky, de pokken en de bajonet, waardoor er op dit moment nog maar een klein deel over is, dat nog korte tijd te leven heeft, in de bange overtuiging snel eenzelfde lot te zullen ondergaan...

De indianen van Noord-Amerika ... met lang zwart haar, zwarte ogen, lang, recht en lenig van gestalte, nu in aantal minder dan twee miljoen, waren oorspronkelijk de onbetwiste eigenaren van de aarde en kregen dit recht op hun gebieden van de Grote Geest die hen aldaar had geschapen, waren ooit gelukkige en welvarende mensen die alle gemakken en genoegens van het leven genoten die ze kenden en zodoende hogelijk op prijs stelden, waren met zestien miljoen en zonden dagelijks met zijn allen gebeden op naar de Almachtige en woorden van dank voor zijn goedheid en bescherming. Slechts een paar honderd jaar geleden drongen blanke mensen hun land binnen, en het zijn er inmiddels dertig miljoen, die nu op de beenderen en as van twaalf miljoen rode mensen vechten om rijkdom en weelde; zes miljoen zijn er ten prooi gevallen aan de pokken, en de rest aan het zwaard, de bajonet en whisky. Deze instrumenten van hun dood en vernietiging zijn geïntroduceerd en op hen losgelaten door hebzuchtige blanke mensen, wier voorvaderen nota bene waren verwelkomd en omhelsd in een land waar de arme indiaan hen hielp en voedde met ‘aren van groen graan en pemmikan’. Van de twee miljoen die er op dit moment nog zijn, zijn er al 1400000 slachtoffer geworden van de inhaligheid van de blanke mens en vernederd, ontmoedigd en verloren geraakt in de verbijsterende ontreddering die het gevolg is van het drinken van whisky en de daarmee gepaard gaande zedeloosheid. Het resterende aantal leeft in hun wilde gebieden nog overeenkomstig hun primitieve gebruiken en is nog niet beroerd door vrees of liefde voor de blanke mens en zijn verlokkingen.

Met deze mensen heb ik grotendeels mijn tijd doorgebracht, en de hiernavolgende brieven gaan voornamelijk over hen en hun zeden. Hun gewoonten (en louter die van hen) zijn, zoals ze zijn te aanschouwen, geheel natuurlijk en ik heb ze als zodanig willen vastleggen en bewaren voor toekomstige generaties...

De lezer zal me derhalve, om mij goed te begrijpen en uit deze brieven de juiste informatie te halen, moeten volgen naar gebieden die heel ver van de beschaafde wereld liggen; hij zal de stad New York achter zich moeten laten, de Alleghany moeten overtrekken en een tocht maken tot ver voorbij de machtige Missouri en zelfs de voet en top van de Rocky Mountains, circa vier- tot vijfduizend kilometer van de Atlantische Oceaan. Hij moet de vele theorieën vergeten die hij heeft gelezen in boeken over indiaanse barbaarsheden, wrede slachtpartijen en moorden, en zich zo veel mogelijk ontdoen van de verschrikkelijke vooroordelen die hij vanaf zijn kindertijd heeft gekoesterd tegen dit ongelukkigste en slechtst behandelde deel van het ras van zijn medemens.

Hij moet bedenken dat hij, als hij de wilden van Noord-Amerika heeft gezien zonder zo’n tocht te maken, slechts zijn blik heeft gericht op hen die de frontier bewonen en dat hij (naar alle waarschijnlijkheid) op basis daarvan zijn conclusies heeft getrokken. Het zijn mensen wier gewoonten zijn veranderd, wier trots is geknakt, wier land is geplunderd, wier vrouwen en dochters schandelijk zijn misbruikt, die beroofd zijn van hun gebieden, wier lichamelijke krachten zijn verzwakt en uitgeput door overmatig whiskygebruik, wier vrienden en verwanten voortijdig ten grave zijn gedragen, wier aangeboren trots en waardigheid ten slotte hebben plaatsgemaakt voor de onnatuurlijke verdorvenheden die beschaafde hebzucht hun heeft opgedrongen, om vervolgens in stilte gevoed en vergroot te worden door een intens gevoel van onrecht en onrechtvaardigheid, en die belust zijn op de gruwelijke wraak die vaak wordt gepleegd door mensen die kapot zijn gemaakt door geraffineerde vormen van mishandeling en daarvan nog niet weerhouden worden door de weldadige invloeden van verfijnde, morele beschaving. De lezer doet er daarom, als hij een grondige kennis van deze mensen meent te bezitten, ook al is het slechts op basis van de boeken en kranten die hij heeft gelezen, goed aan ten minste even halt te houden en niet meteen een oordeel te vellen over de geaardheid van een volk dat door toedoen van zijn vijanden in stervensnood verkeert, dat niet de middelen bezit om zelf zijn annalen op te tekenen, dat in zijn naaktheid met eenvoudige wapens vecht tegen kanonnen en buskruit, tegen whisky en staal en ziekten en tegen gepantserde strijders die hen onafgebroken in de grond trappen, en die ten slotte in de gebieden die ze de arme wilde hebben ontrukt triomfantelijk vertellen over zijn wreedheden en barbaarsheden, terwijl zijn beenderen in stilte rusten onder de velden waarin ze met hun ploegscharen voren trekken.

Zo groot en rampzalig is de ongelijkheid tussen de wilde en de beschaafde mens in aantallen, wapens en afweermiddelen, ondernemingszin, nijverheid en scholing dat de eerstgenoemde vrijwel altijd en overal zowel in vrede als in oorlog, en eens te meer nadat zijn pijp en zijn tomahawk samen met hem ten grave zijn gedragen en alleen nog zijn aard rest om toegevoegd te worden aan de bladzijden der geschiedenis, aan het kortste eind trekt, en dat hij het aan zijn vijand heeft toevertrouwd om zijn nagedachtenis recht te doen.

Onder de talloze historici van deze vreemde mensen bevinden zich echter een paar vrienden die hun recht hebben gedaan, ook al komt dat, zoals aan alle vormen van recht eigen is wanneer dat wordt toebemeten aan de arme indiaan, steevast te laat of wordt het ergens zo ver weg verschaft dat het vruchteloos is, net als wanneer zijn vijanden onafgebroken in zijn buurt zijn en effectief de middelen van zijn vernietiging toepassen.

Sommige schrijvers, heb ik tot mijn leedwezen geconstateerd, hebben de geaardheid van de Noord-Amerikaanse indiaan omschreven als duister, meedogenloos, wreed en uitermate moorddadig. Volgens hen bezit de indiaan zo weinig positieve eigenschappen dat zijn bestaan niet van een hogere orde is dan dat van een bruut. Anderen daarentegen hebben hem op een hoog niveau geplaatst, zoals ik me gerechtigd voel te doen, als eerbaar en hoogst intelligent persoon, en weer anderen, zowel vrienden als vijanden van de rode mensen, hebben hem bestempeld als een ‘anomalie in de natuur’!

Ik heb geen tijd noch de wens om hier weerwoord te bieden aan deze merkwaardige bewering en beperk me tot de opmerking dat deze typering veeleer van toepassing is op dat deel van de mensheid dat het verst is afgedwaald van de natuur, dat wil zeggen, degenen die zonder bedenkingen het gebied binnendringen en overlopen dat de Grote Geest, zijn schepper, hem heeft toebedeeld.

Op grond van wat ik heb gezien van deze mensen voel ik me gerechtigd te zeggen dat hun geaardheid geenszins vreemd of onberekenbaar is, maar eenvoudig en gemakkelijk te leren kennen en begrijpen als we de juiste middelen aanwenden om ons ermee vertrouwd te maken. Hoewel er donkere kanten aan zitten, zijn er tal van elementen om hun geaardheid te loven en aan te bevelen ter bewondering van de verlichte wereld. En ik hoop dan ook dat de lezer die dit verslag aandachtig doorleest genegen zal zijn om samen met mij tot de slotsom te komen dat de Noord-Amerikaanse indiaan in zijn natuurlijke staat een eerlijk, gastvrij, trouw, moedig, krijgszuchtig, wreed, wraakgierig, meedogenloos, maar tegelijkertijd eerbaar, nadenkend en religieus persoon is...

Ik ben er op grond van mijn langdurige vertrouwdheid met deze mensen volledig van overtuigd dat de tegenspoed van de indiaan hoofdzakelijk te wijten is aan onze onwetendheid met betrekking tot hun ware natuurlijke geaardheid en zeden, waardoor we steeds wantrouwig afstand van hen hebben gehouden, met als gevolg dat we hen louter beschouwen als vijandige tegenstanders die de stelselmatige oorlogvoering en mishandeling waarmee ze onafgebroken geconfronteerd worden niet meer dan verdienen...

Het woord savage, zoals gebezigd in algemene zin, wordt naar mijn mening misbruikt en vormt een belediging voor de mensen die ermee worden aangeduid. Van oorsprong betekent het feitelijk niet meer dan ‘wilde’ of ‘wildeman’, en een wildeman kan door zijn Schepper wel degelijk begiftigd zijn met alle menselijke en edele eigenschappen die zetelen in het hart van een getemde mens. Derhalve heeft ‘savage’ door onze onwetendheid en angst of beduchtheid ten aanzien van deze mensen een nieuwe betekenis gekregen en gebruikt bijna de gehele beschaafde wereld het woord ter verwijzing naar de meest barbaarse, wreedste en moordlustigste lieden die er bestaan...

Ik heb in de zeven à acht jaar waarin ik van tijd tot tijd tochten maakte zo’n drie- tot vierhonderdduizend indianen bezocht en hen zo in een bijna oneindige verscheidenheid aan omstandigheden leren kennen en kan vanwege hun zeer vele en beslist vrijwillige uitingen van gastvrijheid en vriendelijkheid niet anders dan hen bestempelen als een van nature vriendelijk en gastvrij volk. Over het algemeen ben ik in hun land verwelkomd en heb ik de beste behandeling gekregen die ze me konden geven, zonder te hoeven betalen voor mijn verblijf. Ze hebben me vaak met gevaar voor eigen leven door gebied van hun vijanden geëscorteerd en me geholpen bij het oversteken van bergen en rivieren met mijn onhandige bagage. En hoe kwetsbaar ik in al deze omstandigheden ook was, geen enkele indiaan heeft me ooit verraden, me een klap gegeven of bij mijn weten ook maar iets van mij gestolen.

Dit spreekt boekdelen betreffende (en is een bewijs van, als de lezer me wil geloven) de rechtschapenheid van deze mensen, en met name wanneer daarbij nog, zoals zou moeten, in aanmerking wordt genomen dat er in hun land geen wetten zijn op basis waarvan een man gestraft kan worden voor diefstal, dat sloten en sleutels bij hen onbekend zijn, dat onder hen nooit de tien geboden verbreid zijn; een dief heeft bij hen geen menselijke vergelding te duchten behalve de schande die zich in de ogen van zijn naasten als een stigma aan zijn persoon hecht.

Aldus heb ik in deze kleine gemeenschappen ondanks het ontbreken van alle vormen van rechtspraak, hoe vreemd het ook lijkt, vaak meegemaakt dat er zo’n mate van vrede, geluk en rust heerste dat zelfs koningen en keizers hen erom zouden benijden. Ik heb gezien dat rechten en zedelijkheid werden beschermd en kwaad werd rechtgezet, en ik heb liefde en genegenheid tussen man en vrouw en tussen ouders en kinderen aanschouwd in de eenvoud en voldaanheid van de natuur. Ik heb onvermijdelijk hartelijke en duurzame banden met enkele van deze mensen opgebouwd welke ik niet wens te vergeten, die me in hun hart hebben gesloten en me bij ons afscheid hebben omhelsd en mij en mijn zaken hebben aanbevolen in de hoede van de Grote Geest.

Hopelijk is de lezer om de hierboven genoemde redenen bereid me te vergeven dat ik zo lang en zo uitvoerig heb stilgestaan bij de rechtmatigheid van de aanspraken van deze mensen, en dat ik soms blijk heb gegeven van droefheid wanneer mijn hart bloedt vanwege het lot dat het restant van hun onfortuinlijke ras te wachten staat; de rotsen, beesten en zelfs vogels en reptielen in hun land zullen hen verre overleven, belaagd als ze worden door hun medemens, door wiens hebzucht de aardse rampspoed van de indiaan, zo valt te vrezen, maar één einde zal kennen: het graf.

Mij rest, alvorens deze brief af te sluiten, slechts te herhalen dat de stammen van de rode mensen van Noord-Amerika als volk ten ondergang gedoemd zijn, dat ze (om hun eigen prachtige beeldspraak te gebruiken) ‘snel de weg naar de schimmen van hun vaders zullen gaan, in de richting van de ondergaande zon’, en dat de reiziger die deze mensen wil zien in hun natuurlijke eenvoud en schoonheid zich onverwijld op weg moet begeven naar de prairies en Rocky Mountains, want anders zal hij hen slechts zien zoals ze nu te aanschouwen zijn in de frontiergebieden, als een mand dood wild, gekweld, opgejaagd, bloedend en dood, beroofd van hun veren en kleuren, onder wie het vergeefs zoeken is naar een ordening of moraal of een maatstaf aan de hand waarvan hun ware natuurlijke aard te bepalen is, in plaats van een verdorven en onbegrijpelijke bende vol wreedheid en barbaarsheid zoals maar al te vaak over hen is opgetekend.

Ik sluit deze brief zonder verdere opmerkingen af en leid mijn lezers direct het hart van het indiaanse gebied binnen en vraag hun slechts om vergiffenis dat ik zo lang heb uitgeweid, en om geduld wanneer ze (zoals ik die verre wereld heb doorreisd) de volgende bladzijden doorkruisen op zoek naar informatie en rationeel vertier, om zo de ware aard van deze ‘vreemde anomalie’ van de mensheid te ontdekken in de eenvoudigste elementen van zijn natuur, onvermengd en niet ondergedompeld in de raadselen van het verlichte en moderne leven.

BRIEF 2

Monding van de Yellow Stone, bovenloop van de Missouri, 1832

Ik ben hier gisteren aangekomen met de stoomboot de Yellow Stone, na een tocht van bijna drie maanden vanuit St. Louis, een afstand van drieduizend kilometer, waarvan het grootste deel nooit eerder is bevaren met een stoomboot, en waarbij de welhaast onoverkomelijke moeilijkheden waarmee de voyageur op deze troebele rivier voortdurend te kampen heeft, gaandeweg werden overwonnen door de onvermoeibare heer Chouteau, een gentleman met een enorm doorzettingsvermogen en deels eigenaar van de boot. Het is aan de hoffelijkheid van deze gentleman te danken dat ik van St. Louis naar hier heb kunnen komen, en daarnaast had ik het genoegen van zijn gezelschap, en dat van majoor Sanford, de regeringsagent voor de Missouri-indianen.

De American Fur Company heeft op deze plek om zijn mensen te beschermen tegen de wilden een zeer stevig fort van honderd vierkante meter gebouwd, met bastions met daarop geschut. Onze nadering onder voortdurend kanonnengebulder en de schelle kreten van de halfbange wilden op de oevers vormde een hoogst opwindend en schilderachtig tafereel. Onze tocht was zo vol van gebeurtenissen en bood zo veel ongekende schilderachtige en romantische taferelen – onderweg passeerden we talloze dorpen van de ‘stomverbaasde autochtonen’, waarbij we hen begroetten met stoomstoten en artilleriegebulder –, dat ik er vele brieven mee zou kunnen vullen, en ik kan mezelf niet het genoegen ontzeggen om u af en toe een paar korte beschrijvingen van taferelen te geven waarvan ik getuige ben geweest en getuige ben, en van de bijzondere gevoelens die opwellen in de borst van een vreemdeling die door dit interessante gebied reist. Interessant (zoals ik heb gezegd) en overdadig, want dit is waarlijk een land van lekkerbekken; we werden door de wilden uitgenodigd voor feestmaaltijden van hondenvlees, het eervolste voedsel dat ze een vreemde kunnen voorzetten, en overvoerd met nog heerlijker voedsel van beverstaarten en bizontongen.

U zult ongetwijfeld ietwat verrast zijn dat u een brief van mij ontvangt nu ik zo ver naar het westen ben getrokken, en nog verraster wanneer ik u vertel dat ik me hier vol enthousiasme wijd aan mijn kunst. Louter dat enthousiasme heeft me naar dit verafgelegen gebied gevoerd, 5500 kilometer van mijn geboortegrond, waarvan de laatste drieduizend kilometer me een bijna oneindig aantal modellen hebben opgeleverd, zowel qua landschappen als qua mensen, die precies voldoen aan mijn wensen... Mijn grote bewondering voor de mens in de oprechte en elegante eenvoud van de natuur heeft in mijn borst altijd de warmste gevoelens gewekt en de helft van de wegen naar mijn hart gebarricadeerd tegen de schoonschijnende verfijndheden van de ontwikkelde wereld. Dit gevoel, plus het verlangen om me toe te leggen op mijn kunst, vrij van de belemmeringen die de belachelijke modes van de beschaafde samenleving daarbij in de weg hebben gelegd, heeft me naar de wildernis, de ware school der kunsten, geleid.

Ik ben lange tijd van mening geweest dat de wildernis van ons land modellen te bieden had die vergelijkbaar waren met die waarvan de weergaloze gratie en schoonheid door de Griekse beeldhouwers werden overgebracht op marmer, en ik word bevestigd in deze mening nu ik me heb ondergedompeld te midden van tienduizenden van deze ridders van het woud; ze leiden volkomen ridderlijke levens, en in de heldendaden die ze dagelijks naakt van lijf verrichten, doen ze niet onder voor de schitterende prestaties van de Griekse jongemannen die op de Olympische Spelen met elkaar de strijd aanbonden.

Het is voor een mens niet mogelijk, zelfs niet aan de hand van de beschrijvingen die ervan gegeven worden, zich in zijn verbeelding een voorstelling te maken van de woeste schoonheid van de taferelen die dagelijks te aanschouwen zijn in dit romantische gebied; van de honderden gracieuze jongeren zonder zorgen of angsten die de volle expressie van het van hun gezichten afstralende plezier en genot verstoren, met hun lange zwarte haren vermengd met de staarten van hun paarden en wapperend in de wind wanneer ze over het grastapijt van de prairie vliegen en met hun speren en pijlen een groep razende bizons de dood in jagen; of van hun schitterende stoet in een krijgsparade, wanneer ze uitgedost zijn in al hun prachtig gekleurde attributen en zich voortbewegen met een hoogst bevallige gratie en mannelijke schoonheid en daarbij de onverschrokken trotse houding tentoonspreiden van een man die op aarde niemand als zijn meerdere erkent en behalve de geboden van God en eer geen enkele wet gehoorzaamt.

Naast kennis van de menselijke natuur en van mijn kunst, die ik met deze zware en kostbare onderneming hoop te verwerven, heb ik nog iets anders op het oog, wat niet louter voor mijzelf van nut is maar zeker ook van belang en waarde zal zijn voor het nageslacht. Ik heb in het verleden jarenlang mijn gedachten laten gaan over de edele volken van rode mensen die her en der leven in deze ongebaande wouden en eindeloze prairies en nu wegsmelten bij de nadering van de beschaving. Hun rechten worden met voeten getreden, hun zeden raken ontaard, hun gebieden worden hun ontstolen, hun gewoonten veranderen en raken aldus verloren voor de wereld, totdat ze uiteindelijk verzinken in de aarde en de ploegschaar boven hun graven de plaggen keert, en ik ben toegesneld om hen te redden, niet hun leven of hun ras (want ze zijn ‘gedoemd’ en zullen onvermijdelijk ten onder gaan), maar hun uiterlijk en gebruiken, die de hebzuchtige wereld zal belagen met zijn gif en elke vorm van vernietiging om hen te vertrappen en ter dood te brengen. Niettemin zullen ze als een feniks herrijzen uit de ‘verf op een schilderspalet’ en weer tot leven komen op canvas en zo in de komende eeuwen te bezichtigen zijn als levende monumenten van een edel ras. Met dit doel voor ogen heb ik het plan opgevat om, als het mij gegeven is in leven te blijven, alle indianenstammen op het continent te bezoeken en portretten van voorname indianen van beide seksen in elke stam te maken, geschilderd in hun inheemse dracht, en met daarbij afbeeldingen van hun dorpen, leefgewoonten, sport en spel, mysteriën, religieuze ceremonies, enzovoort, vergezeld van anekdotes, overleveringen en de geschiedenis van de respectieve volken.

Als het mij gegeven is in leven te blijven om mijn plan ten uitvoer te brengen, zal het resultaat van mijn inspanningen zonder meer interessant zijn voor toekomstige generaties, voor wie weinig anders zal resten om zich een oordeel te vormen over dit eenvoudige ras van oorspronkelijke bewoners, die door de opmars van beschaving en dood over een paar jaar al hun eigen gebruiken en karakter verloren zullen hebben. De opperbevelhebber van het leger en de minister van Oorlog waren zo vriendelijk mij brieven ter hand te stellen voor de commandanten van de militaire posten en de indiaanse agenten aan de westelijke frontier, met daarin instructies om me op alle gebied zo veel mogelijk hulp te verstrekken, waar ik in deze moeilijke onderneming enorm veel baat bij zal hebben...

BRIEF 3

Monding van de Yellow Stone, bovenloop van de Missouri

...

De Missouri is in uiterlijk en karakter misschien anders dan alle andere rivieren ter wereld; hij heeft iets angstaanjagends, en dat was meteen merkbaar toen we van de Mississippi de modderige wateren van de rivier op voeren. Vanaf de monding van de Yellow Stone, de plaats vanwaar ik dit schrijf, tot het punt waar hij uitstroomt in de Mississippi, een afstand van drieduizend kilometer, golft de Missouri met zijn woelige, troebele wateren in één eindeloze stroom voort, en op dat hele stuk is er nauwelijks een inham of rustplaats voor een kano. Vanwege het onafgebroken afkalven van de vruchtbare alluviale oevers is het water van de rivier altijd... modderig en geel, en door het woelige en woeste karakter en de ongewone kleur zou een vreemdeling kunnen denken dat hij, zelfs bij de laagste stand, gezwollen is omdat het kort tevoren enorm geregend heeft.

De randen van deze rivier (en op veel plaatsen de hele bedding) liggen over een afstand van 1500 kilometer boven St. Louis vol stammen en takken van grote bomen, die zijn ondermijnd door de afkalvende oevers en in de stroom terecht zijn gekomen; de wortels rusten op de bodem van de rivier en de kruinen drijven schuin in stroomafwaartse richting op het wateroppervlak en vormen zo voor de avontuurlijke reiziger een hoogst angstaanjagend en ontmoedigend uitzicht. Bijna elk eiland en elke zandbank is bedekt met enorme hopen van deze drijvende bomen, en wanneer de rivier overstroomt, is het oppervlak bijna letterlijk bedekt met drijvende stammen en takken, die het voor kielboten en stoomboten heel lastig maken om de rivier te bevaren.

Of het te ver gaat om deze ‘hellewateren’ te vergelijken met de rivier de Styx, wil ik in het midden laten, maar je zou de Missouri met recht de ‘River of Sticks’ kunnen noemen.

Het is echter niet allemaal kommer en kwel. Je kunt je hart ophalen aan de schoonheid van de groene oevers die deze verschrikkelijke, monsterlijke wateren omzomen. Er zijn evenwel grote stukken waar machtige bossen van statige populieren staan die in akelige duisternis en kilte neerkijken in de vuile afgrond daaronder, waarin ze neerplonsen wanneer de modder en grond waarin ze ooit zijn ontkiemd en opgeschoten is weggespoeld, waarna ze worden meegevoerd met de kolkende stroom en op weg gaan naar de oceaan.

Het grootste deel van de oevers van deze rivier is echter niet begroeid met bomen, en het oog kan zich daar laven aan schitterende uitzichten op de prairies, die meestal sierlijk afhellen in de richting van de waterrand, bedekt zijn met het diepste groen en in de verte vervagen in magnifieke fluwelen tinten die niet te vatten zijn met het penseel van een schilder. Met name de bovenloop van de rivier is van zodanig karakter, en naarmate je dichter bij de bron komt en verder de bovenloop op vaart, is er voor het oog steeds meer te genieten, want er zijn nergens meer stammen en drijfhout te zien, hoewel de stroom zijn halsstarrige en woelige karakter behoudt.

Tot nu toe is de wereld steeds het volkomen verkeerde beeld voorgehouden dat het panorama op deze rivier monotoon is en schilderachtige schoonheid ontbeert. Deze informatie is zonder meer onjuist, en dat komt misschien doordat die afkomstig is van mensen die niet de beste beoordelaars ter wereld zijn van de pracht van de natuur; ze gaan er aldoor aan voorbij omdat ze het moeilijk hebben en in verschrikkelijke nood zitten, moeten zwoegen en vrezen voor het behoud van hun bont en huiden of van hun leven, waarvoor ze overgeleverd zijn aan de genade van de schreeuwende wilden die dit schitterende gebied bewonen.

De bovenloop van de rivier leek mij over een afstand van 1500 kilometer of meer een sprookjesland, en tijdens dat deel van onze tocht stond ik meestal vastgenageld aan het dek van de boot en was het voor mij een eindeloos en onophoudelijk genoegen om uit te kijken over de duizenden heuvels, hoogten, dalen en ravijnen, waar kuddes van verbaasde bizons, herten en antilopen en sluipende wolven en sneeuwgeiten op en neer en over de groene velden sprongen; elk dier en elke troep, roedel en meute ging zijn eigen weg en zette alles op alles om de aanblik en het geluid van het gepuf van onze boot te ontvluchten, die de groene, wilde oevers van de Missouri voor het eerst begroette met het machtige lawaai van stoom.

Het gebied van St. Louis naar de watervallen van de Missouri, een afstand van vierduizend kilometer, is één aaneengesloten prairie, met uitzondering van de paar lage stukken land die zich langs de rivier hebben gevormd, en de stromen die erin uitmonden, die vaak schuilgaan onder een zeer weelderige bosbegroeiing.

De enorme prairies die zich ten westen en oosten van de rivier schier eindeloos uitstrekken, stijgen hoogstens vijftig tot honderd meter uit boven het niveau van de rivier, waarvan de loop een bedding of vallei heeft gevormd die in breedte varieert van drie tot dertig kilometer. Deze geul of vallei is gecreëerd door de kracht van de stroming, die geleidelijk aan deze immense ruimte heeft uitgesleten en de resten ervan heeft afgevoerd naar de oceaan. Doordat de rivier geregeld buiten zijn oevers treedt, heeft zich een dikke horizontale laag slib vastgezet en zijn de graslanden aan weerszijden verrijkt met zeer vruchtbare alluviale grond. Hierdoor slingert zich de kronkelende loop van de rivier, stromend van de ene hoogte naar de andere, die langs de oevers opduiken in de schilderachtigste en mooiste gedaanten en kleuren die je je kunt indenken – sommige met groene flanken die in fraaie groepen sierlijk afhellen naar de waterkant, andere zonder groen die zich vertonen in immense kleimassa’s in allerlei kleuren die het oog van de reiziger gevangen houden met de fraaiste uitzichten ter wereld.

Deze vreemde en schilderachtige landschappen zijn gecreëerd door regen en vorst, die onafgebroken het aanzien ervan veranderen en afwisseling brengen in de ontelbare gedaanten van deze kale heuvels door de hellingen weg te spoelen en in de rivier te laten verdwijnen... In deze wilde en stille contreien spelen en leven groepen dikhoornschapen en snelvoetige antilopen en zijn deze dieren veilig voor hun vijanden, waarvoor de flanken en hellingen van deze hoogten (waarop ze onvervaard rondspringen) vrijwel ontoegankelijk zijn.

Ook de grizzlybeer heeft hier domicilie gekozen. Hij sluipt gemelijk door de kloven en spleten en ravijnen en verjaagt de loerende indiaan met een dreigende blik, terwijl het dikhoornschaap en de antiloop veilig en zonder iets te hoeven vrezen van mens of beest rondspringen op en rond de heuveltoppen.

... Wat de indianen letterlijk verbijsterde en versteld deed staan, was de verschijning van onze stoomboot wanneer die puffend en blazend langs hun dorpen op de oevers van de rivier waggelde en opstoomde. Deze arme en onontwikkelde mensen hadden over de hele afstand van drieduizend kilometer die we aflegden nooit eerder een stoomboot gezien of gehoord en leken op sommige plaatsen niet te weten wat te doen of hoe te reageren; ze zagen hem niet aan voor een ‘drijvende zaagmolen’, zoals de Nederlanders deden in Newburgh aan de Hudson, en dus noemden ze hem, zoals alle andere dingen (bij hen) die mysterieus en onverklaarbaar zijn, een ‘medicijn’ (iets bovennatuurlijks). We hadden een twaalfponderkanon en drie of vier achtponderdraaibassen aan boord, die we hadden meegenomen om het fort van de Fur Company aan de monding van de Yellow Stone te bewapenen. Bij nadering van een dorp werden daarmee enkele malen snel achter elkaar schoten gelost, wat de bewoners in opperste staat van verwarring en ontzetting bracht; sommigen van hen wierpen zich plat op de grond en riepen de Grote Geest aan; sommigen schoten hun paarden en honden dood en offerden die om de Grote Geest te verzoenen, die volgens hen ontstemd was; sommigen verlieten hun dorpen en renden naar de toppen van de hoogten een paar kilometer verderop; en anderen kwamen op sommige plaatsen heel voorzichtig dichterbij wanneer de boot afmeerde bij hun dorpen en gluurden over de rivierkant om te kijken hoe het hun hoofden verging, die (uit de aard van hun functie) de taak hadden naar ons toe te gaan om te bepalen of we vrienden of vijanden waren en aan boord te gaan. Soms kropen ze – mannen, vrouwen en kinderen en honden, wijze, sachem, oud en jong – met zijn allen op een hoop bij elkaar omdat ze zich wezenloos schrokken van de angstaanjagende stoomstoot die de kapitein van de boot voor de lol uit de afblaaspijp liet ontsnappen.

Onder hun wijze mannen bestonden tal van merkwaardige vermoedens ten aanzien van de aard en vermogens van de stoomboot. Onder de Mandans werd de boot door sommigen de ‘grote donderkano’ genoemd, omdat ze ‘bliksems zagen opflitsen uit de zijkanten en er donderslagen vandaan hoorden komen’, toen hij in de verte stroomafwaarts van het dorp was; anderen noemden hem de ‘grote toverkano met ogen’; het was medicijn (iets mysterieus) omdat ze er niets van begrepen, en hij moest wel ogen hebben, want, zeiden ze, ‘hij ziet waar hij vaart en kiest het diepe water in het midden van de bedding’...

Het fort waarin ik verblijf is gebouwd door de heer M‘Kenzie, die er nu de scepter zwaait. Het is de ruimste en bestgebouwde vesting in haar soort aan de rivier en het hoofdkwartier en depot van de Fur Company in dit gebied. Er ligt hier een enorme voorraad goederen opgeslagen, en op bepaalde momenten in het jaar komen de mannen van de talloze buitenposten hier samen met de opbrengst van hun handel in het voorbije seizoen en slaan ze een nieuwe voorraad goederen in om handel te drijven met de indianen.

Het fort is gebouwd op een goedgekozen plek, een prachtige prairie op de oever nabij de samenvloeiing van de Missouri en de Yellow Stone, en de bewoners en magazijnen zijn goed beschermd tegen aanvallen van indianen.

De heer M‘Kenzie is een vriendelijke en hoogstaande Schot en heeft naar verluidt de leiding over de zaken van de Fur Company in dit gebied en vanhier tot de Rocky Mountains. Hij leidt een goed en aangenaam leven in het fort, waarin zich zo’n acht tot tien blokhutten en magazijnen bevinden, en heeft over het algemeen veertig tot vijftig mannen en honderdvijftig paarden om zich heen.

Hij heeft me in dezelfde geest van wellevende vrijgevigheid waarmee monsieur Pierre Chouteau me op mijn tocht over de rivier bejegende welkom geheten aan zijn tafel, die zucht onder de lekkernijen uit het gebied, dat willen zeggen, bizonvlees en tongen, beverstaarten en mergvet, maar sans koffie, sans brood en boter. Het is echter heerlijk smullen en goed toeven aan tafel, en er is ook goede wijn, want elke dag worden er een fles madera en een fles uitstekende port in een ijsemmer gezet, die onder het avondeten soldaat worden gemaakt.

Aan de gastvrije dis van deze gentleman maakte ik kennis met nog een andere gentleman, die voor mijn gastheer prettig gezelschap vormt, en wiens intellect en verfijning me menig aangenaam en vermakelijk uur hebben bezorgd sinds ik hier ben.

De betreffende gentleman is Engelsman, heet Hamilton, is een hoogst innemende en onderhoudende prater en lijkt een pakhuis vol oude en moderne literatuur en kunst; en zijn vertrouwdheid en omgang met de gewoonten en mensen van zijn land stempelen hem tot een gentleman, die de nieuwsgierigheid heeft gehad om de schone zaken van de verlichte wereld mee te nemen en daarmee tegenwicht te bieden aan de primitieve wildheid van deze afgelegen gebieden...

Deze post is een verzamelpunt voor een groot aantal indianenstammen in deze gebieden, die hier aan één stuk door bijeenkomen om te handelen, en soms komt een hele stam in één grote hoop. Er zijn nu grote aantallen indianen hier en in kampen rond het fort, en ik ben onafgebroken aan het werk met mijn penseel. Ik heb tot nu toe de Knisteneaux, Crows, Assinneboins en Blackfeet leren kennen, en over een paar dagen zullen nog meer grote groepen arriveren.

In deze gebieden zijn de mooiste exemplaren van indianen op het continent te vinden, en voordat ik hier vertrek, zal ik tochten naar hun respectieve woongebieden maken om er hun uiterlijk en bijzondere gewoonten te bestuderen... De stammen die ik zal kunnen zien en bestuderen tijdens mijn bezoek aan dit gebied, zijn de Ojibwa’s, de Assinneboins, Knisteneaux, Blackfeet, Crows, Cheyennes, Grosventres, Mandans en anderen, over wie en wier gewoonten, geschiedenis, overleveringen, kleding, enzovoort, ik u te zijner tijd uitvoerigere inlichtingen zal verschaffen.

BRIEF 4

Monding van de Yellow Stone, bovenloop van de Missouri

De indianenstammen die in de gebieden langs de bovenloop van de Missouri wonen ... behoren zonder meer tot fraaist ogende, best toegeruste en mooist geklede stammen van het continent. Ze leven in een streek waar volop bizons en wilde paarden voorkomen en kunnen zo uitstekend en gemakkelijk aan de kost komen. De lucht is er zuiver en maakt dat ze in goede gezondheid verkeren en lang leven. En ze zijn de meest ongebonden en gelukkigste indiaanse volken die ik heb ontmoet. Ze leven allemaal in een staat van volkomen primitieve wildheid en zijn daarom bijna onbeschrijfelijk pittoresk en mooi. Niets in de wereld overtreft de schoonheid en charme van sommige van hun spelen en vermaak, hun capriolen en parades, die ik hierna zal beschrijven en schilderen.

Voor zover ik nu op mijn tochten in indiaans gebied ben geweest, heb ik mijn eerdere voorspellingen meer dan bewaarheid gezien dat die indianen die in een volkomen natuurlijke staat leven en het minst in aanraking zijn geweest met de beschaafde wereld zeer proper van lichaam zouden zijn, in hun kleding en manieren een grote elegantie aan de dag zouden leggen en in alle opzichten een volmaakt leven zouden leiden. Van deze stammen staan de Crows en Blackfeet wellicht op de eerste plaats, en het is voor iemand die hen niet in hun eigen gebied heeft gezien onmogelijk zich een beeld te vormen van de pracht en elegantie (en zelfs smaak) waarmee sommige van deze mensen zich kleden. Ik zal er echter alles aan doen om de wereld bekend te maken met hun uiterlijk en gewoonten; ik zal schilderen met mijn penseel en schrijven met mijn pen en hun veren en pluimage, kostuums, wapens, enzovoort, en alles behalve de indiaan zelf meenemen om de wereld bewijzen te tonen voor de hierboven door mij gedane beweringen.

Elk van deze rode zonen van het woud (of beter gezegd, van de prairie) is een ridder en heer. Zijn squaws zijn slaven van hem, en de enige dingen die hij zijn inspanningen waardig acht, zijn zijn briesende paard bestijgen met zijn boog en pijlenkoker over zijn schouder, zijn pijlenschild aan zijn arm en zijn lange speer die glinstert in de krijgsparade, of ontdaan van deze pluimage en uitdossing, louter gewapend met een boog en pijlenkoker, zich met zijn paard midden in de vluchtende bizonkuddes storten en de snorrende pijl met zijn pezige boog, die hij zelden tevergeefs spant, diep in de bron van het leven jagen.

De bizonkuddes, die in bijkans ontelbare aantallen op deze prachtige prairies grazen, verschaffen hun een overvloed aan vlees, en hieraan geven ze zozeer de voorkeur boven alle andere vlees dat de herten en antilopen veilig kunnen rondlopen op de prairies, want de indianen doden hen zelden, tenzij ze hun huiden willen om er kleding van te maken. De bizon is een edel dier dat van de grenzen van Mexico in het zuiden tot de Hudsonbaai in het noorden rondzwerft over de uitgestrekte prairies. Ze zijn iets groter dan de gewone stieren bij ons, en hun vlees is heerlijk van smaak en lijkt op en doet niet onder voor mals rundvlees. Hun vlees, waar ze gemakkelijk aan kunnen komen, biedt de wilden van deze uitgestrekte gebieden de middelen om een goed en gezond bestaan te leiden, en ze leven bijna uitsluitend hiervan, en van de huiden, hoorns, hoeven en botten maken ze kleren, schilden, bogen, enzovoort. De bizonstier is een van de meest ontzagwekkende en angstaanjagende dieren ter wereld wanneer hij geprikkeld wordt tot verzet; zijn lange ruige manen hangen in een dichte bos neer van zijn nek en schoften en reiken vaak tot op de grond. De koe is minder groot van postuur en minder woest, zij het niet veel minder wild en angstaanjagend qua voorkomen.

De geestdrift waarmee de indianen dit edele dier doden is uitermate opwindend ... Ik ben bijna dagelijks meegegaan met een groep indianen om de pret te zien en heb er zelf vaak aan meegedaan. Maar meestal liet ik mijn paard met hen mee draven om te kijken hoe ze te werk gingen, en de facetten en aspecten van deze schitterende taferelen te bestuderen, die ik ijverig vastleg op doek.

Ze worden allemaal (of vrijwel allemaal) gedood met pijlen en de speer en in volle snelheid, en de lezer zal zich dan ook kunnen voorstellen dat dit hoogst levendige en schilderachtige taferelen oplevert...

BRIEF 5

Monding van de Yellow Stone, bovenloop van de Missouri

In mijn vorige brief heb ik u verteld dat er rond het fort een bonte menigte van wilde indianen kampeert – hoofden en sachems, krijgers en vrouwen en kinderen van verscheidene stammen – Crows en Blackfeet, Ojibwa’s, Assinneboins en Crees of Knisteneaux. Te midden van hen zit ik met mijn verfpotten en doeken knus in een van de bastions van het fort genesteld, waarin ik mijn intrek heb genomen om te schilderen. Mijn ezel staat voor me, en de koele stootbodem van een twaalfponder, waarvan de loop uit een van de schietgaten steekt, dient als prettige stoel. De dingen die ik doe met mijn penseel zijn voor deze rode zonen van de prairie toverij van de hoogste orde, en mijn atelier zit van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat vol met deze wilde en jaloerse mensen, die hier allemaal naartoe komen om zich te amuseren en mij grote eer te bewijzen, maar elkaar aankijken met zijdelingse blikken vol diepgewortelde haat en wraakzucht. Hun wapens liggen echter opgeborgen in het arsenaal zolang ze in het fort zijn, zodat daarvan behalve in blikken en gedachten niets tot uiting gebracht kan worden. Maar deze blikken naar elkaar zullen dood en verderf tot gevolg hebben zodra deze wilden weer buiten op de vlakten zijn en daar hun gevoelens de vrije loop kunnen laten.

Ik heb vandaag een portret van een opperhoofd van het Blackfoot-volk geschilderd, een knappe, eerbiedwaardige en schitterend uitgedoste indiaan van ongeveer vijftig jaar oud. Terwijl hij poseerde voor zijn schilderij, werd hij omringd door zijn krijgers en daarbij aanschouwd door zijn vijanden, de Crows en de Knisteneaux, Assinneboins en Ojibwa’s. Een aantal befaamde personen van elk van deze stammen heeft de hele dag rondgehangen in mijn atelier. Ze vertelden elkaar over de gevechten die ze hadden geleverd en wezen ten bewijze van hun overwinningen naar de aan de naden van hun hemden en leggings[3] vastgemaakte scalplokken. Het is een merkwaardig schouwspel wanneer je midden tussen deze licht ontvlambare en opvliegende types zit; voor het eerst in hun leven zitten ze ongewapend bij elkaar, vertellen ze in alle rust en vrede over hun heldendaden en roken ze er hun pijp bij, terwijl ze over een paar weken of dagen weer op de vlakten zullen zijn, waar ze hun krijgsgeschreeuw zullen laten horen en opnieuw hun dodelijke bogen op elkaar zullen richten.

De eerbiedwaardige indiaan over wie ik zojuist sprak, heet Stu-mick-o-sucks (Rugvet van de Bizon), i.e. de ‘bult’ of ‘haarbos’, het lekkerste stuk vlees van een bizon. Ik heb van de Blackfeet ook Pe-toh-pee-kiss (Arendsribben) geschilderd, en Mix-ke-mote-skin-na (IJzeren Hoorn) en Wun-nes-tou (Witte Bizon) en Tcha-aes-sa-ko-mah-pee (Berenjong) en In-ne-o-cose (Bizonkalf) en een half dozijn anderen, allemaal in rijkversierde en kostbare gewaden.

Geen enkele stam op het continent, behalve misschien de Crow-stam, kleedt zich vorstelijker en bonter dan de Blackfeet. Er is echter geen groot verschil in de kostbaarheid en elegantie van hun kostuums, noch in de materialen waarvan ze worden gemaakt. Wel heeft elke stam een eigen kenmerkende manier van kleden, van borduren en versieren met stekelvarkenstekels, die tot de voornaamste ornamenten op al hun mooie kleding behoren, en die eenvoudig te herkennen zijn voor iemand die een beetje vertrouwd is met de manier van kleden van de verschillende stammen. De kleding van het hoofd... wiens portret ik net heb geschilderd, bestaat bijvoorbeeld uit een hemd of tuniek dat gemaakt is van twee mooi geprepareerde hertenhuiden; de nekgedeelten van de huiden vormen de onderkant van het hemd en de huiden van de achterpoten zijn aaneengenaaid, en de naden lopen omlaag langs de armen, van de hals tot de knokkels van de handen, en zijn bedekt met een vijf centimeter brede band van prachtig borduurwerk van stekelvarkenstekels, en aan de onderkant hiervan, van de schouders tot de handen, hangt een zoom van zwarte haarlokken, die hij heeft afgesneden van de hoofden van vijanden die hij in gevechten met eigen hand heeft gedood. De beenbedekking is gemaakt van hetzelfde materiaal, en aan de buitenkant van het been, van de heup tot de voeten, zit een vergelijkbare band of zoom van dezelfde breedte die eveneens vervaardigd is van stekelvarkenstekels en afgezet is met scalplokken. Deze haarlokken zijn afkomstig van de schedels van vijanden en worden gedragen als trofeeën.

De vrouw (of squaw) van dit opperhoofd, Eeh-nis-kin (Kristalsteen), heb ik ook afgebeeld op een doek. Ze ziet er redelijk aantrekkelijk uit, wat ongewoon is onder de Blackfeet. Haar kleding is gemaakt van huiden, en ze is de jongste van een groep van zes of acht vrouwen en werd als laatste door hem onder zijn hoede genomen, en hij bekeek haar daarom met een glimlachende en zeer tevreden blik en stelde haar vrij van het slopende werk in het kamp, hield haar voortdurend bij zich in de luister van zijn persoon en waakte over haar als zijn oogappel. Ook de kleinzoon van deze sachem, een jongen van zes en nog te jong om al een naam te hebben, heeft geposeerd als een beproefd krijger, en ik heb hem geschilderd in de volle lengte, met zijn boog en pijlenkoker en met zijn kleed van het vel van een wasbeer. Over dit kind zijn enkele opmerkelijke, interessante dingen te vertellen. Zijn vader is dood, en wanneer het door mij genoemde opperhoofd sterft, wordt hij erfelijk hoofd van de stam. De jongen is door de Crows twee keer met een slimme list gestolen en door de Blackfeet twee keer met een aanzienlijk verlies van levens teruggehaald, en op dit moment woont hij voor de veiligheid en ter bescherming bij de heer M‘Kenzie, totdat hij de leeftijd heeft bereikt om de voor hem bestemde functie op zich te nemen en in staat is zichzelf te beschermen.

De scalplokken waarover ik het hierboven had, worden verkregen door op het midden of de kruin van het hoofd een stuk van de schedelhuid ter grootte van ongeveer een handpalm af te snijden, de plek waar het haar uiteenvalt, precies boven waar volgens frenologen de trots zetelt. Dit stukje haar wordt daarna met grote zorg bewaard en gedroogd als onweerlegbaar bewijs van de dood van een vijand en ter bevestiging van de bewering van de man dat hij een groot krijger is; en nadat het officieel is ‘bedanst’ zoals ze dat noemen (dat wil zeggen, nadat het op een paal is gestoken of omhoog wordt gehouden door een ‘oude vrouw’ en de krijgers er twee of drie weken om de zoveel tijd omheen hebben gedanst), wordt het vastgemaakt aan een speer of het uiteinde van een krijgsknots of in een groot aantal kleine lokken verdeeld om er de zomen van de kleding van de overwinnaar mee te versieren. Wanneer er op de kleding van een indiaan dit soort trofeeën zitten, is het natuurlijk moeilijk om de kleding te kopen van de indiaan, want ze beschouwen deze als hun allerkostbaarste bezit...

Tot de dracht van het opperhoofd die ik hier beschrijf behoren verder mocassins, die eveneens zijn gemaakt van hertenvel en navenant zijn versierd. En over dat alles heen draagt hij een mantel die is gemaakt van de huid van een jonge bizonstier met het haar er nog op; en op de binnen- of vleeskant is die prachtig verfraaid met stekelvarkenstekels en staan heel kunstig, zij het ruw de gevechten in zijn leven weergegeven in geschilderde afbeeldingen. In zijn hand heeft hij een schitterende pijp, waarvan de steel een meter twintig tot een meter vijftig lang en vijf centimeter breed is en ingenieus omwonden is met banden van stekelvarkenstekels in diverse kleuren; en de kop van de pijp is door hemzelf vernuftig uitgekerfd uit een stuk rode speksteen van een opmerkelijke soort, die, zo vertellen ze me allemaal, afkomstig is van een plaats ergens tussen hier en de Falls of St. Anthony, bij de plek waar de Mississippi ontspringt.

Deze opvallende steensoort heeft veel bijzondere eigenschappen en is zonder twijfel maar op één plaats te vinden in dit land, en misschien wel in de hele wereld. Hij is alleen aan te treffen bij de wilden, en elke stam en bijna elk individu in de stam maakt er een pijp van. Ik beschouw deze steensoort als zeer belangrijk en interessant voor de wereld, en ik zal tijdens mijn omzwervingen door indiaans gebied zeker trachten de plaats te bezoeken waar hij vandaan wordt gehaald. Ik heb al een aantal hoogst opmerkelijke overleveringen en verhalen over de ‘heilige steengroeve’ te horen gekregen, over bedevaartstochten om daar de steen te winnen, en over opmerkelijke transacties die op die plek hebben plaatsgevonden. Voor zover ik kan opmaken uit wat ik heb vernomen, gaan de stammen hier in deze gebieden en ook die van de Mississippi en de Grote Meren geregeld naar die plaats toe en ontmoeten ze daar hun vijanden, die ze op last van de Grote Geest verplicht zijn te behandelen als vrienden.

Aldus gaat deze sachem (Rugvet van de Bizon) gekleed, en de anderen die ik hierboven heb genoemd zijn ook net zo of bijna hetzelfde gekleed, en ze zijn allemaal gewapend met een boog en pijlenkoker, speer en schild. Deze stammen in het noordwesten zijn allemaal gewapend met een boog en speer en beschermen zich met een schild of pijlenpantser, dat wordt gedragen aan de buitenkant van de linkerarm, precies zoals het Romeinse en Griekse schild werd gedragen, en voor hetzelfde doel.

Het uiterlijk en de uitrusting van deze krijgers en ‘ridders van de speer’ hebben iets puur klassieks. Ze zitten bijna letterlijk altijd te paard, en ze hanteren deze wapens op de open vlakten met dodelijke precisie, waar ze op volle snelheid hun wild doden en op vergelijkbare wijze gevechten leveren met hun vijanden. Er bestaat in deze opzichten één overheersend gebruik onder alle stammen die de grote vlakten of prairies in deze gebieden in het westen bewonen. Deze vlakten verschaffen hun een overvloed aan wilde, snelle paarden, die voor hen eenvoudig buit te maken zijn, en op hun rug kunnen ze op volle snelheid langs een beest komen, dat ze vervolgens zonder problemen neerleggen.

De boog waarmee ze gewapend zijn, is klein en op het oog een onbeduidend wapen, maar bezit een grote en bijna ongelooflijke kracht in handen van de bezitter, wiens pezen van kinds af gewend zijn aan het gebruik en de bediening ervan. De lengte van deze bogen is over het algemeen ongeveer een meter en soms niet meer dan vijfenzeventig centimeter. Ze hebben ongetwijfeld onderzocht wat bij de kleinst mogelijke afmeting de vereiste kracht is, omdat hij te paard gemakkelijker en doeltreffender te hanteren is dan een langere boog. Het merendeel van deze bogen is gemaakt van essenhout, of van ‘bois d’arc’ (zoals de Fransen het noemen), en aan de achterkant bekleed met een laag bizon- of hertenpezen, die er onlosmakelijk aan vastgehecht zijn en er grotere elasticiteit aan verlenen. Daarnaast zijn er ook flink wat (onder de Blackfeet en Crows) die gemaakt zijn van been, en andere die gemaakt zijn van de hoorn van het dikhoornschaap. De bogen van been zijn onbetwistbaar het kostbaarst, en als je er in dit gebied een van goede kwaliteit wilt hebben, betaal je daarvoor een prijs van één of twee paarden. Rond deze bogen hangt een raadsel dat nog niet is opgelost, en ik heb daarover een mening die afwijkt van de theorieën die ik heb gehoord in het gebied waar ze worden gebruikt en gemaakt. Ik heb diverse zeer fraaie exemplaren verworven en de indianen van wie ik ze heb gekocht gevraagd van welk soort been ze waren gemaakt. Het antwoord was telkens: ‘Dat is medicijn’, wat betekent dat het voor hen een raadsel was of dat ze geen antwoord wilden geven op die vraag. Het been waarvan ze gemaakt zijn, is zeker niet afkomstig van een dier dat nu op de prairies graast of in de bergen tussen dit gebied en de Stille Oceaan, want sommige van deze bogen zijn een meter lang, bestaan uit één stuk been, zijn hard en wit en glanzen als ivoor; ze kunnen daarom niet gemaakt zijn van de hoorn van een eland (zoals sommigen hebben verondersteld), die donker van kleur en poreus is, en evenmin van de beenderen van een bizon. Daarom denk ik dat het been is van de kaak van een potvis, die vaak aanspoelen op de kust langs de Stille Oceaan, en dat de indianen aldaar de leveranciers ervan zijn, die met het been de bergen in trekken en het verhandelen met de Blackfeet en Crows, die er deze bogen van maken zonder, evenmin als wij, te weten waar het vandaan komt.

Zo’n kleine boog in handen van een indiaan, op een rap en goed afgericht paard en met een pijlenkoker op zijn rug, is een zeer doeltreffend en machtig wapen op de open vlakten. De kracht waarmee de projectielen worden afgeschoten en de bloedige effecten van de wonden die erdoor worden geslagen, zijn voor iemand pas te beoordelen wanneer hij is meegereden met een groep indianen die op een kudde bizons jaagt en heeft aanschouwd met hoeveel gemak en gratie hun soepele armen de boog spannen en deze enorme beesten heeft zien neerstorten en het bloed uit hun bek en neusgaten heeft zien stromen.

Hun bogen zijn vaak gemaakt van been en pezen, en hun pijlen zijn voorzien van een punt van vuursteen of been, die ze zelf vervaardigen, of van staal, aangezien ze hun spullen inmiddels hoofdzakelijk betrekken van pelshandelaren, die al helemaal zijn doorgedrongen tot de Rocky Mountains. De pijlenkoker, die altijd op de rug wordt gedragen en gemaakt is van poema- of ottervel, dient als magazijn van deze dodelijke wapens, en meestal zitten er twee soorten pijlen in. De ene wordt gebruikt tegen vijanden, is meestal bestreken met gif en heeft lange weerhaken, die zodanig van vorm zijn dat de punt in de wond blijft steken wanneer de schacht eraf wordt getrokken, waaraan hij slechts losjes zit vastgekleefd. De andere wordt gebruikt voor wild, de punt zit stevig vast aan de schacht en de weerhaken zitten omgekeerd, zodat hij makkelijk uit de wond te trekken is en in de toekomst opnieuw te gebruiken is.

De mannen en paarden zijn in dit gebied zodanig getraind dat het doden en afslachten van dieren simpel en eenvoudig is. Het paard is erop afgericht de dieren aan de rechterzijde te naderen om de ruiter in staat te stellen zijn pijlen naar links af te schieten. Het rent en nadert zonder dat gebruik wordt gemaakt van de halster, dat los op de nek hangt, en brengt de ruiter zo op een meter afstand van het dier, waarna hij zijn pijl moeiteloos en trefzeker in het hart schiet, en het komt wel eens voor dat de pijl dwars door het lijf van het dier vliegt.

Een indiaan op een rap en goed afgericht paard en met zijn boog in zijn hand en zijn pijlenkoker op zijn rug, met daarin honderd pijlen waarvan hij er in een minuut vijftien tot twintig kan afschieten, is derhalve een formidabele en gevaarlijke vijand. Daarnaast rijden velen van hen met een speer van vier tot vijf meter lang met een blad van glanzend staal, en hebben ze allemaal (ter bescherming van hun vitale delen) een schild of pijlenpantser van het nekvel van een bizon, dat is gerookt en gehard met uit de hoeven gewonnen lijm. Deze schilden zijn bestand tegen pijlen, en geweerschoten weren ze er probleemloos mee af door ze schuin te houden, wat ze met grote behendigheid doen.

Dit schild of pijlenpantser is naar mijn mening gemaakt van hetzelfde materiaal en wordt op dezelfde manier en voor hetzelfde doel gebruikt als een clypeus of klein schild in de Romeinse en Griekse ruiterij. Ze werden destijds louter gebruikt als afweermiddel te paard, waren klein en licht, gemaakt van stierenhuiden, en bestonden uit één, twee of drie lagen. Zo zag het schild van Hector en het merendeel van de homerische helden in de Griekse en Trojaanse oorlogen eruit. In die tijd had je ook pijlen, werpspiesen en speren. Dit soort wapens werden ook gebruikt door de oude Britten, en nu zijn precies diezelfde in gebruik onder de Arabieren en de indianen van Noord-Amerika.

Aldus zijn deze wilde rode ridders van de prairie gewapend en toegerust, en er is niets schilderachtiger en opwindender dan een bende of groep krijgers die over deze groene en eindeloze prairies galoppeert, en er is nergens ter wereld een even groot gezelschap van ruiters dat net zo doeltreffend en onoverwinnelijk is als zij zouden zijn als hun vertrouwen in hun krachten en superioriteit ingeboezemd kon worden; dit is echter niet mogelijk, want zover de naam van de blanke mens zich heeft verbreid en reeds lang voordat ze hun kracht met hem hebben moeten meten, beven de indianen van angst en vrees bij zijn nadering. Ze hebben gehoord van de spitsvondigheid en gewiekstheid van de blanke mens, zijn trucs en listen, de ontelbare instrumenten waarmee hij dood en verderf zaait; ze vrezen zijn komst, deinzen met angst en beven voor hem terug, hun hart verschrompelt, hun trots en moed verdwijnen bij de gedachte te moeten vechten met een vijand die hen, denken ze, zal vernietigen met medicijn- of toverwapens.

Van de Blackfeet... wier portretten in mijn atelier staan, is er nog iemand over wie ik een paar woorden moet zeggen: Pe-toh-pee-kiss, Arendsribben. Deze man is een van de opmerkelijkste mannen van de Blackfoot-stam. Hoewel hij geen hoofd is, poseert hij hier in het fort en schept hij op over zijn scalpen, die hij volgens eigen zeggen eigenhandig van de hoofden van pelsjagers en handelaren heeft afgesneden. Zijn kledij is werkelijk schitterend en bijna letterlijk bedekt met scalplokken van indianen en blanken.

Ik heb hem geschilderd in de volle lengte, met een hoofdtooi bestaande uit hermelijnvellen en de hoorns van een bizon. Deze gewoonte om prachtig glanzende hoorns op de hoofdtooi te dragen is opmerkelijk, en ze worden alleen gedragen door de dapperste krijgers, door de meest uitzonderlijke mannen van de stam...

Naast de bovengenoemde hoofden en krijgers heb ik op mijn doek ook ‘het uiterlijk en de gelijkenis’ vastgelegd van een bejaard hoofd, dat zijn hoge ambt combineert met de benijde titel van tovenaar of medicijnman, i.e. dokter, magiër, profeet, waarzegger en hogepriester, allemaal verenigd in één persoon, die dan ook wordt beschouwd als de ‘orakelman’ van de stam. De naam van deze voorname functionaris is Wun-nes-tou, de witte bizon, en aan zijn linkerarm heeft hij zijn tovertrommel of tamboer, waarin de geheime en heilige mysteries van zijn geneeskunst verborgen zitten.

En verder heb ik In-ne-o-cose, IJzerhoorn, geschilderd, in de volle lengte, in een schitterend gewaad, met zijn medicijnbuidel in zijn hand, en Ah-kay-ee-pix-en, De Vrouw Die Velen Treft, in een prachtig gewaad van dikhoornschaapvel en met een mantel van de huid van een jonge bizon.

BRIEF 6

Monding van de Yellow Stone, bovenloop van de Missouri

En nu over medicijnen of mysteries, over dokters, hogepriesters, over hocus pocus, tovenarij en dierlijk magnetisme!...