Peter Kee

Het briefje van Bleker

Over intriges op het Binnenhof, politici, spindoctors en Pauw & Witteman

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2012 Peter Kee

Omslagontwerp Roald Triebels

Omslagbeeld Roald Triebels

e-book Elgraphic bv, Schiedam

NUR 740/813

ISBN 978 90 450 2234 5

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk 2012 met ISBN 978 90 254 3962 0

www.atlascontact.nl

www.hetbriefjevanbleker.nl

Voor mijn zonen Tijmen, Mels en Sem

‘When the politicians complain that TV turns the proceedings into a circus, it should be made clear that the circus was already there, and that TV has merely demonstrated that not all the performers are well trained.’

– Edward R. Murrow, journalist CBS
* 25 april 1908 – † 27 april 1965

Inhoud

Voorwoord

1. ‘Politiek is de basis’

Functie en rol van politici bij Pauw & Witteman

2. Het grote bellen

Hoe de uitzending tot stand komt

3. De Haagse marktplaats

Concurrenten of collega’s?

4. ‘Gaat hij dat echt zeggen?’

Over Buitenhof, Gerrit Zalm en de OZB

5. De talkshowpoliticus

Wouter Bos

6. Excuses aan de premier, de programmamakers gingen in de fout

Balkenende en Jack de Vries, en valse beloftes van de RVD

7. Chemie aan tafel

Of hoe het gebrek daaraan de val van een politicus kan bespoedigen

8. IJzeren Rita versus Rutte

Machinaties van een spindoctor

9. Rutte is boos

Lange tenen en korte lijnen

10. ‘Een flutprogramma’

Geert Wilders, de PVV en hun band met Pauw & Witteman

11. Geen man van confrontatie

Wilders’ ideoloog: Martin Bosma

12. Een bom onder de PVV

Hero Brinkman wil democratiseren

13. Ridder Dion

Dion Graus: paradijsvogel van de PVV

14. Femkes geheim

Afscheid van een politica

15. Het briefje van Bleker

De macht van het beeld

16. Sneuneuzerij

Seksisme en xenofobie bij Pauw & Witteman

17. Hero breekt met Geert

De geboorte van een partij

18. Fatsoenlijk of futloos

Van Cohen naar Samsom

19. ‘Nu doet u het weer’

Campagnevoeren op tv: verkiezingsdebatten 2012

20. Het effect van Pauw & Witteman

Onderzoek naar de maatschappelijke en politieke invloed van het programma

21. Handjeklap

Onderhandelingen tussen politici en journalisten

Dankwoord

Voorwoord

Vanaf de start van het televisieprogramma Pauw & Witteman, in september 2006, ben ik erbij betrokken geweest als parlementair redacteur. Het is een plezier om te mogen werken voor twee van de beste journalisten en presentatoren die de Nederlandse televisie kent, op een terrein dat ons leven in een belangrijke mate bepaalt: de Nederlandse politiek.

Pauw & Witteman is een gezichtsbepalend programma voor de publieke omroep, en werd in de loop der jaren, om die versleten uitdrukking toch maar te gebruiken, spraakmakend. Het programma kreeg internationale aandacht door de van moord verdachte Joran van der Sloot, die misdaadverslaggever Peter R. de Vries een glas wijn in het gezicht smeet. Nationaal verwierf het aandacht dankzij bisschop Ich-habe-es-nicht-gewusst-Simonis, een indrukwekkend gesprek met Hans van Mierlo over het wezen van de democratie, twee uitzendingen uit Kamp Holland in Uruzgan, en het briefje van Henk Bleker aan asielzoeker Mauro Manuel.

Als parlementair redacteur verzorg ik de connectie tussen de redactie in Amsterdam en politiek Den Haag. Dat deed en doe ik niet alleen: eerst samen met collega Edmond Hofland, daarna enkele seizoenen met Jurgen Latijnhouwers en Barbara Mugie, en sinds afgelopen jaar met Stieni Bosma en Jaap Jansen.

Dit boek gaat over die connectie tussen televisie en politiek.

Politiek is een belangrijk onderdeel van ons programma, en ons programma is een belangrijk podium voor politiek Den Haag. Volgens sommigen zelfs het belangrijkste podium. Een goed optreden bij Pauw & Witteman kan een partij een positieve impuls geven. Het verhoogt in ieder geval de zichtbaarheid ervan.

Politici komen graag bij ons, maar niet altijd op het moment dat wij dat willen. Wij willen een bewindspersoon het liefst ontvangen als er gedoe is op diens dossier; de politicus wil graag komen als er geen vuiltje aan de lucht is en hij zijn eigen boodschap kan verkondigen.

Het is mijn taak om te investeren in contacten en vertrouwen en om te weten wat er speelt. Vervolgens draag ik deze kennis over aan de presentatoren.

Dit werk achter de schermen blijft doorgaans verborgen. Toch heeft het de afgelopen tijd, onder de benaming ‘onderhandelingsjournalistiek’, een negatief stempel opgeplakt gekregen door het publiek en sommige collega-journalisten.

Hoog tijd om ramen en deuren te openen en in te spelen op de groeiende behoefte in de maatschappij aan transparantie.

De onderhandelingen en het spanningsveld daaromheen krijgen ruim aandacht in dit boek. Politici en journalisten zijn net mensen die, inderdaad, afspraken met elkaar maken. Het gaat dan om de voorwaarden die zij aan ons en wij aan hen stellen. Ik leg ook uit waarom dit soort afspraken soms onvermijdelijk en noodzakelijk zijn.

Doorgaans houden beide partijen zich aan die afspraken, maar er gaat, net als in ieder ander bedrijf, ook wel eens iets mis. Deze missers krijgen snel aandacht omdat schijnwerpers nu eenmaal bij ons vak horen als druiven bij wijn.

Zo belde Freek de Jonge, tijdens de verkiezingscampagne van 2012, subiet het ANP toen demissionair-premier Mark Rutte aarzelde om met hem aan tafel te gaan zitten.

De rol van spindoctors komt aan de orde in dit boek. Ik bespreek welke kwaliteiten een politicus moet hebben om het goed te doen op tv.

En net als in het programma speelt de PVV een bijzondere rol in dit boek. Wilders wilde nooit bij Pauw en Witteman aan tafel, maar met Hero Brinkman en Dion Graus beleefde ik mooie avonturen.

Ook besteed ik aandacht aan de impact van Pauw & Witteman op de politiek en andere media aan de hand van een onderzoek dat op mijn verzoek door De Nederlandse Nieuwsmonitor, het wetenschappelijk bureau voor de journalistiek, is uitgevoerd.

Over de relatie tussen een veelbekeken talkshow en de politiek is, bij mijn weten, nooit eerder een boek verschenen, en dat terwijl de wederzijdse invloed van tv en politiek in de afgelopen jaren alleen maar is toegenomen.

We zagen dit bij de afgelopen verkiezingscampagne van september 2012. Zonder zijn geloofwaardige optredens op televisie had Diederik Samsom nooit zijn enorme opmars kunnen maken. Aan zijn optredens ging een uitvoerige training door spindoctors en collega-Kamerleden vooraf. Hij leerde rust te bewaren tijdens zijn optredens, want tv-kijkers houden niet van opgewonden mannetjes. De strategie werkte en dat zegt evenveel over de impact van televisie als over de doordachte voorbereiding.

‘Wie het beeld heeft, heeft de macht,’ schreef tv-recensent Jean-Pierre Geelen in de Volkskrant naar aanleiding van de verkiezingscampagne.

Het komt natuurlijk ook voor dat een tv-optreden een negatief effect heeft. Ella Vogelaar en Henk Bleker voerden bij P&W gesprekken die cruciaal waren voor hun politieke carrière. Een jaar na hun optreden bij P&W waren ze allebei uit het centrum van de macht verdwenen. Voor degenen die het medium niet beheersen, of onderschatten, is tv genadeloos.

Achter de schermen in Den Haag en op televisieredacties spelen zich zaken af die veel vertellen over de gang van zaken in onze politiek. Niet alles daarvan is geschikt voor publicatie, maar enige afstand in de tijd maakt dat sommige voorvallen nu wel openbaar kunnen worden. Over Gerrit Zalm die blufte tijdens een verkiezingscampagne; over de driftbuien van Mark Rutte; over doelman Wouter Bos; over de spindoctors van Balkenende; over de voorbereiding van debatten; en over de verlanglijstjes van ministers, kan nu wel het nodige naar buiten gebracht worden.

Dat de VARA en Pauw & Witteman toestemming gaven voor het verschijnen van dit boek, is bijzonder. Zelden verschijnt er een boek over een lopend programma. In ruil voor deze openheid vroeg de VARA inzicht in hetgeen ik wilde publiceren. Natuurlijk werden er grenzen gesteld, er mochten geen reputaties worden geschaad. Ik heb de grenzen opgezocht. Daarmee stelden de omroep, het programma, en de presentatoren zich kwetsbaar op. Dat is moedig.

Ik werk al zeven jaar in Den Haag en wil dat graag nog even blijven doen. Mijn werk, en de mate van succes daarin, is voor een belangrijk deel gestoeld op wederzijds vertrouwen. Daarom heb ik ook de betrokken politici en spindoctors, voor zover ze daartoe bereid waren, de kans gegeven de verhalen over henzelf te lezen. Henk Bleker, Dion Graus, Jack de Vries, Femke Halsema, Hero Brinkman, Kay van de Linde, Gerrit Zalm via Kees Berghuis, Wouter Bos, Alexander Pechtold, Nebahat Albayrak en Diederik Samsom maakten van die gelegenheid gebruik en stemden toe in publicatie. En ja, ook aan die toestemming gingen de nodige onderhandelingen vooraf.

Jeroen de Graaf, voormalig spindoctor van Balkenende, koos er, ook na vele malen aandringen, voor om niets vooraf te lezen.

In niet alle gevallen kwam ik met geïnterviewden tot volledige overeenstemming, en schreef ik toch op wat ik belangrijk vond. Daarmee neem ik soms een risico.

Bij een talkshow als de onze wordt op een eigen manier naar de werkelijkheid gekeken. We zitten boven op het nieuws, leven vaak met de waan van de dag en doen al het (on)mogelijke om de belangrijkste gasten uit het nieuws exclusief in de uitzending te krijgen. En als die gast aan tafel zit, willen we het meest informatieve, het meest ontroerende gesprek; het gesprek dat iets blootlegt.

Is de uitzending voorbij, dan doen we de volgende dag weer net zo hard ons best voor een nieuwe gast.

Voor ons als makers is dat doodnormaal, maar ik merk steeds opnieuw dat het de buitenstaander beslist verbaast. Ik wens vooral hen die het politiek-publicitaire spel niet kennen veel plezier met dit boek.

Peter Kee

September 2012

1. ‘Politiek is de basis’

Functie en rol van politici bij Pauw & Witteman

Een latenighttalkshow als Pauw & Witteman is een uniek verschijnsel in de internationale tv-wereld. Nergens anders zitten politici dagelijks met sporters en artiesten aan tafel om aan het eind van de avond onder leiding van twee journalisten gezamenlijk de actualiteiten door te nemen.

Latenight-tv in het buitenland is vooral het speelveld van stand-upcomedians als Jay Leno en David Letterman in de Verenigde Staten, gevatte presentatoren als Graham Norton en Jonathan Ross in Groot-Brittannië, en tot voor kort Harald Schmidt in Duitsland. België had De laatste show, maar ook die was minder op politiek en veel meer op entertainment gericht.

Deze comedians voeren luchtige sologesprekken en gebruiken vooraf bedachte grappen. Ze zitten achter of aan een desk en praten wel met een aantal gasten, maar een voor een en bijna nooit tegelijk.

Deze programma’s hebben veel sterker een script dan bij een stamtafel als die van P&W mogelijk is. Wij hebben wel een draaiboek, maar daar hoeft niemand zich aan te houden.

Pauw & Witteman is schatplichtig aan Barend & Van Dorp. Vanaf 1990 maakten Frits Barend en Henk van Dorp een populair praatprogramma over sport, vooral voetbal. In februari 1999 begonnen ze met een dagelijkse talkshow, die zo’n zes maanden per jaar werd uitgezonden. In jaren van een EK of WK voetbal was het programma er ook in de zomer. B&VD werd tot 2005 door RTL uitgezonden. Het laatste jaar was het programma te zien bij Talpa, de mislukte zender van John de Mol. RTL had een sterke positie aan het eind van de avond, maar kon de opvolger voor B&VD niet vinden. In 2006 sprong de publieke omroep in dit gat en programmeerde P&W dagelijks op Nederland 1. Vanaf het eerste seizoen gingen de kijkcijfers in de richting van het miljoen. De overige jaren lag het gemiddelde daar zelfs boven (B&VD haalde gemiddeld 700 000 kijkers).

Barend en Van Dorp lieten zich vergezellen door sidekick Jan Mulder. Behalve aan sport besteedde het programma veel aandacht aan politiek. Barend en Mulder hadden vaak een uitgesproken mening over menige actuele kwestie. Van Dorp was de meer neutrale gespreksleider en bewaakte de tijd die aan de onderwerpen werd besteed.

Het succes van het programma bleef ook in het buitenland niet onopgemerkt. Bert van der Veer, destijds programmadirecteur bij RTL4, werd benaderd door een Duitse zenderbaas die wilde weten wat het geheim was van deze kijkcijferhit.

‘Neem een paar oudere sportjournalisten en een recalcitrante oud-voetballer, nodig een paar gasten uit en zet ze rond een tafel,’ adviseerde Van der Veer. ‘Je kunt het niet eens een formule noemen. Dat wij nog steeds zo’n politiek getinte stamtafel hebben en landen als Frankrijk, Duitsland en Italië niet, heeft met de schaal van ons landje te maken. Wij hebben gewoon te weinig sterren om elke avond een Letterman-achtige show te maken. Om de drie weken Gordon en André Rieu, daar zit niemand op te wachten.’

Pauw & Witteman kwam voort uit Nova-politiek. Bij dat programma werkten de presentatoren voor het eerst samen. In beginsel met Clairy Polak en Ferry Mingelen in wisselende duo’s, maar allengs deden Pauw en Witteman meer uitzendingen samen omdat de combinatie werkte en ze er zelf ook veel plezier in hadden.

Hun eerste eigen programma, Woestijnruiters, live uit Studio Plantage op zondagavond, was geen doorslaand succes, in elk geval niet bij de kijkers. Maar de heren wilden graag samen door en vonden steun bij de VARA/NPS en netmanager Ton F. Van Dijk, die graag in het gat wilden springen dat was ontstaan doordat B&VD was gestopt.

Ik kreeg voor het eerst met het duo te maken toen ik werd uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek. Witteman kende ik van Buitenhof. Hij had me hoogstpersoonlijk voorgedragen als parlementair redacteur voor zijn nieuwe programma. Ik was vooral benieuwd hoe serieus ze de politiek zouden nemen.

‘Hoe vaak denken jullie politieke gasten te hebben?’ wilde ik dan ook weten.

‘Elke dag,’ antwoordde Witteman.

Nu denkt hij er nog geen millimeter anders over: ‘Politiek is de basis van dit programma, de corebusiness. De rest is aardigheid eromheen. En dan bedoel ik politiek in de bredere zin. Ik vind een discussie tussen iemand van Woningcorporatie Vestia en onze economisch duider Peter Verhaar ook politiek. Het gaat er niet alleen om politici uit te nodigen.’

Pauw zegt: ‘We vinden politiek leuk, ook omdat we daar wat verschillend in zijn. Ik ben emotioneler en af en toe directer. Paul werkt meer volgens de geëigende politieke lijnen. Die combinatie is leuk: de opwinding en ergernis van mij en de formelere benaderingswijze van Paul.’

‘Het is goed dat we er niet hetzelfde in staan,’ zegt Witteman. ‘Ik waak voor oordelen, meer dan Jeroen. Dat maakt hem soms tot een soort Jan Mulder van het programma. Prima.’

Pauw: ‘We vinden allebei dat we niks mogen missen, maar Paul wil dagelijks politieke gasten, terwijl ik zo’n gast alleen interessant vind als er ook daadwerkelijk een inhoudelijk gesprek mee te voeren valt. Als Pechtold er alleen maar zit omdat hij Pechtold is, nodig dan iemand anders uit. Dat is iets waarover we af en toe van mening verschillen. Maar het hoort natuurlijk wel bij ons programma. We doen elke dag verslag van het belangrijkste wat er in onze samenleving gebeurt. De mensen die gezicht geven aan de macht, die beslissen wat er bij jou thuis gebeurt, zijn een essentieel aspect aan onze tafel.’

Ik wilde maar wat graag voor deze heren werken. De beste interviewers voor wie je de bal nog even schoonveegt voordat je die dienstbaar op de stip legt. Bovendien elke werkdag de kans om een gast aan tafel te krijgen. Dit programma kon echt een belangrijke factor in Den Haag worden.

Ik mocht al snel aan de slag voor De laatste ronde, wat toen nog de werktitel was. Voor een proefopname – een zogeheten pilot – wilde men naast sidekick Adriaan van Dis en bergbeklimmer Harry Kikstra twee politieke gasten. De keus viel op minister Alexander Pechtold van Bestuurlijke Vernieuwing en Rita Verdonks spindoctor Kay van de Linde. Ik heb onlangs nog eens teruggekeken en het ziet er, ook zonder het echte decor, al heel erg uit als een uitzending van Pauw & Witteman. De zapservice heet weliswaar nog ‘Uitlating gemist’ en het interview met Kikstra vindt plaats aan een ander tafeltje, maar verder is het vooral P&W zoals we dat kennen.

Pechtold en Van de Linde vliegen elkaar goed in de haren. Van de Linde stelde dat hij graag voor Wouter Bos zou willen werken, maar beslist niet voor Pechtold want daar had hij geen fiducie in. ‘Met D66 kun je niet veel meer doen dan het zaakje opheffen. Meer zit er niet in.’

Dat gaf beslist enige irritatie aan tafel. Het was allemaal nog wat braaf en saai, maar vele malen beter dan de tweede pilot, die we twee dagen voor de eerste uitzending maakten in de echte studio. Ondanks de aanwezigheid van PVV-er Hero Brinkman was dat een stroperige sessie. Met enige onrust werd daarom vooruitgekeken naar de eerste uitzending van maandag 4 september 2006, maar de zorg was onterecht. Misschien kwam dat doordat er voor de eerste uitzending een gedurfde keuze werd gemaakt. Showbizzster Mariska Hulscher, tegenwoordig werkzaam als relatie- en scheidingscoach, werd uitgenodigd.

Deze voormalige presentatrice was in de zomer van 2006 gescheiden van Ary Schouwenaar, de man met wie ze enkele weken eerder was getrouwd. Dat was voorpaginanieuws voor De Telegraaf en de roddelbladen, maar hoorde zo’n onderwerp ook bij ons aan tafel?

Jeroen Pauw: ‘Voor zogenaamde luchtigheid ligt de lat vaak hoger dan voor een willekeurige politicus. Hulscher was toen een strategische keuze omdat we duidelijk moesten maken wat voor programma we gingen maken. We moesten laten zien dat we niet alleen serieuze onderwerpen of politiek zouden doen, maar ook lichte items zouden brengen.’

De recensent van de Volkskrant was na de eerste uitzending niet enthousiast. Wim de Jong waarschuwde in zijn column van 5 september 2006 voor ‘brede, vraaggestuurde publieke tv’.

Met dank aan Hulscher of niet, vanaf het begin scoorde P&W boven verwachting en het programma trekt nu al enkele jaren gemiddeld stabiel boven een miljoen kijkers. Politiek is een belangrijk bestanddeel gebleven. Is er een crisis in Den Haag dan weet de kijker ons programma altijd goed te vinden. Toch heeft Witteman wel het gevoel dat hij anders met politici en politiek omgaat dan in zijn eerdere programma’s.

‘Bij het ontstaan van P&W heb ik me volledig gerealiseerd dat het om een ander type programma ging dan men van mij gewend was. Voor mensen uit mijn omgeving was dat wel eens teleurstellend. Die vroegen me waar die man toch gebleven was die politici in de tang nam. Maar ja, dat is een keuze. Ik ben wel kritisch ten opzichte van politici, maar nu veel meer in de morele zin dan dat ik eindeloos op zoek ga naar het verborgen nieuwtje voor teletekst pagina 101. Jeroen gaat daar nog een stapje verder in. Ik kan scherp zijn in de vraagstelling, omdat ik in de afgelopen dertig jaar een goede omgang met politici heb ontwikkeld.’

Aan politici die hun boodschap omfloerst of helemaal niet brengen hebben Pauw en Witteman allebei een broertje dood. Ze veranderen dan acuut van gespreksonderwerp. Mijn collegaredacteuren en ik vinden wel eens dat de presentatoren wat langer lastige vragen mogen stellen.

Witteman vindt dit niet bij het programma passen: ‘Jullie willen graag dat we een gast lang doorzagen, maar dan krijg je zeven minuten verschrikkelijke zendtijd. Dat kan veel beter in een programma als Buitenhof, dat een ander type kijker heeft. Die zijn blij dat er wordt doorgevraagd op details. Dat is een totaal ander perspectief. Wij maken een talkshow die het moet hebben van hoge attentiewaarde. We moeten erbovenop zitten en dan kun je je geen langzame opbouw veroorloven. “Is het niet zo dat”, “maar die en die zegt dat”, “die meneer zegt er dit van” – zodat je uiteindelijk hoort dat misschien in 2030 de hypotheekrenteaftrek zal sneuvelen. Dan heb je met veel moeite een klein nieuwtje en mag je nog hopen dat het wordt opgepikt, terwijl je veel kijkers kwijt bent geraakt.’

Pauw denkt er net zo over. ‘Trekken aan politici levert geen leuk gesprek op. Thuis denk je dan: hij heeft toch al nee gezegd, moet je het nu nog vaker vragen? Eindeloos doorvragen gebeurt vaak door journalisten die willen laten zien dat ze dat kunnen. Ik rond zo’n gesprek liever af door vast te stellen dat er niet meer in zit. “U gaat er verder niks over zeggen?” vraag ik dan. Dan weet je dat. Dat is ook het goed recht van een gast, zelfs van een politicus. Ze hoeven geen verantwoording af te leggen in een talkshow.’

Pauw heeft een hekel aan ‘beambten’, oftewel gasten die niet per se komen met een verhaal, maar van wie iedereen het bijzonder vindt dat we die gast aan tafel hebben. Politici als Donner en Rosenthal, bijvoorbeeld, die talkshows doorgaans mijden.

‘Als je geen gesprek aan wilt gaan, als je niet met een zekere mate van flair met de huiskamer wilt praten – want dat zijn wij, de afgevaardigden van de huiskamer – ja, dan is het beter voor het programma dat je niet komt. En dan kun je als redacteur denken dat het heel goed is dat zo iemand een keer bij ons aan tafel heeft gezeten, maar als het niks oplevert, dan liever niet. Dan doe je het eigenlijk alleen voor onze Haagse mensen die tegen hun collega’s kunnen zeggen dat ze die of die aan tafel hadden.’

Hij wordt daarentegen blij van politici die graag iets willen vertellen. ‘Jan Marijnissen, Wouter Bos, Henk Bleker en ook Hero Brinkman zijn ideale gasten, omdat ze allemaal geen voorgekauwde antwoorden geven. Femke Halsema was ook altijd goed. Dat zijn mensen die het leuk vinden om een gesprek te voeren. Geen wezels, maar persoonlijkheden die gewoon iets durven te zeggen.’

Van politici vragen programma’s als het onze andere kwaliteiten dan ze bij actualiteitenprogramma’s gewend zijn. Daar worden ze bevraagd over een bepaald onderwerp of gaan ze in discussie met collega’s. Een heel enkele keer debatteren ze ook met mensen die door hun beleid geraakt worden. Bij talkshows komen ze óók om over een actueel onderwerp te praten, maar er passeren tevens tal van andere items en overige gasten bemoeien zich steevast met de gesprekken. Dat kan tot felle discussie leiden. Niet alleen moeten politici het eigen onderwerp tot in de finesses beheersen, maar het is ook minstens zo belangrijk om over sport, muziek of theater aardig te kunnen meepraten. Het gaat om ‘heel de mensch’. Een goedgebekte politicus met een brede interesse en gevoel voor humor is sterk in het voordeel. Het is niet voor niets dat mensen als Paul Rosenmöller, Jan Marijnissen, Frits Bolkestein, Hans Dijkstal, Wouter Bos en Pim Fortuyn zich bij B&VD en bij ons als een vis in het water voelden.

Zou het toeval zijn dat tegelijk met de opkomst van dit soort programma’s het populisme wortel schoot in Nederland?

Parlementair journalist Max van Weezel van Vrij Nederland denkt van niet: ‘Mensen van de flankpartijen met een lekker uitgesproken standpunt doen het goed op tv. De talkshow speelt dus een rol in het kapotmaken van de middenpartijen. Ik denk dat er een verband is tussen het langzaam uitsterven van de middenpartijen en de televisiedemocratie. Politici als Alexander Pechtold, Femke Halsema, Wouter Bos en Diederik Samsom komen goed uit hun woorden, en remmen dat verschijnsel, maar er heeft onmiskenbaar een verschuiving plaatsgevonden. Dat kan overigens ook veroorzaakt worden doordat de middenpartijen verstrikt zijn geraakt in hun eigen redeneringen. Dat je als programmaker denkt: hier is geen chocola meer van te maken. Die nodigen we niet uit.’

Kees Boonman, interviewer bij het radioprogramma Tros Kamerbreed en politiek duider van EenVandaag, verbaast zich erover dat politici er zoveel voor overhebben om bij P&W of De wereld draait door aan tafel te zitten: ‘Veel ministers hebben er geen enkele moeite mee in een talkshow met criminelen of ongeletterden aan tafel te zitten. In een programma als Tros Kamerbreed zijn ze opeens heel principieel en weigeren vaak met Kamerleden in een uitzending te zitten. Dat vinden ze niet chic want een discussie tussen een Kamerlid en de minister hoort thuis in het parlement. Flauwekul natuurlijk en bovenal hypocriet.’

Hij vindt dat door deze popularisering van de politiek de zaak erg wordt versimpeld. ‘Door politici in een setting met Gordon neer te zetten bevestig je ongewild wat er eigenlijk aan de hand is. De sfeer van crisis in de politiek. Op het moment suprême, als je denkt dat de essentiële vraag gaat komen, hoor ik te vaak: “... en dan nu over naar de zapservice.” Dat is gecultiveerde angst. Het mag niet saai worden. Het is tegelijkertijd onthullend en ontmaskerend om te zien of politici met normale mensen kunnen praten. Of ze in een ivoren toren zitten. Tv is nietsontziend. Voelt een politicus zich ongemakkelijk? Is het een levend wezen of een rare kwibus?’

Paul Witteman kent de kritiek en heeft er ook wel enig begrip voor: ‘In zekere zin hebben ze daar een punt. Bij al onze overwegingen speelt een uitgesproken verhaal wel degelijk een rol. Ik geloof dat ik wel probeer op de rem te trappen. Maar ik ben niet roomser dan de paus, hoor. Ik hou wel van turbulentie in de uitzending en van ongenuanceerde gasten die helder voor hun mening uitkomen. Graag wel gedekt door politiek gewicht. Iemand die veel keft en niets meer te vertellen heeft, vind ik niet interessant.’

Eindredacteur Herman Meijer gelooft er niets van dat P&W het populisme aanwakkert: ‘De politiek krijgt meer zendtijd dan ooit tevoren. Dan kan het nooit zo zijn dat politici minder in staat zijn hun boodschap te verkondigen. Dat is net zoiets als voetballer Robin van Persie die klaagt dat hij te veel kansen heeft gekregen om een doelpunt te scoren. Als je die kansen niet benut, komt dat door onkunde van de sector zelf en niet door de talkshow. Een politicus moet zich ook in een café of op de markt kunnen presenteren. P&W is echt niet kritischer dan de man in de straat. Een beetje slimme perswoordvoerder weet dat een politicus niets te duchten heeft van Gordon of Frans Bauer.’

Ze moeten die mensen juist meenemen in hun verhaal, bedoelt Meijer. ‘In P&W wordt een politicus gedwongen een begrijpelijke boodschap te brengen. Niet een verhaal in vakjargon dat over de hoofden van de kijkers heen scheert, maar een verhaal dat een groot deel van Nederland begrijpt. De neergang van de middenpartijen is niet te wijten aan de talkshow, maar aan een gebrekkige manier van communiceren van een visie door die partijen zelf.

We smachten naar politici die de tijdgeest echt in de klauwen hebben. Hans van Mierlo over het parlementair onderzoek naar de politieke steun van Nederland aan de oorlog in Irak, bijvoorbeeld. Geweldig! Toen zaten we allemaal geïmponeerd te kijken. Wat hebben we dat soort politici eigenlijk nodig. Mensen die in staat zijn de boel in een context te zetten en ons in een groter verhaal mee te slepen en te verklaren waarom we deze samenleving hebben georganiseerd zoals die is. Die de wortels van de democratie weten uit te leggen. We zijn helemaal niet op zoek naar de flanken, maar naar spannende, motiverende verhalen.

Marijnissen is goed omdat hij kan praten over het nieuws van alledag, en dat ook altijd in een goed kader weet te plaatsen.

Het zou toch te gek zijn dat een sterk instituut als de democratie en de Tweede Kamer zich door twee talkshows laat uithollen? Als dat zo zou zijn, dan sta je als instituut zo zwak dat het het gewoonweg verdient om in elkaar te storten.’

Hoe denken de politici er eigenlijk zelf over? Worden hun positie en uitstraling ondermijnd doordat ze af en toe over onnozele onderwerpen moeten praten?

‘Ik vind dat een politicus natuurlijk gezag moeten hebben,’ zegt Mirjam Sterk, oud-Kamerlid van het CDA. ‘Dat heeft alleen veel meer met eigen houding en stijl te maken dan met wie je praat. Natuurlijk moet je als politicus je profiel bewaken. Niet populair mee gaan kletsen. Daar prikken kiezers feilloos doorheen. Maar als je het niet aan Frans Bauer kunt uitleggen, dan mis je een groot kiezerspubliek. Veel belangrijker om het beeld van platte politiek te vermijden is consistentie in je mening.’

‘Gesprekken met die andere gasten maken de politiek niet platter,’ meent Jan Marijnissen, voorzitter en voormalig fractieleider van de SP. ‘Meestal is dat juist prima. Alleen als de andere gast niet verder komt dan jou zo veel mogelijk in de rede vallen is het minder. De kwaliteit gaat daarmee achteruit.’

‘Ik was bij jullie een keer met zwemcoach Jacco Verhaeren te gast en vond het leuk om hem iets te vragen,’ zegt VVD-Kamerlid Ton Elias. ‘Maar met Keith Bakker, die jullie tamelijk kritiekloos een paar keer aan het woord lieten, terwijl dat toch gewoon een ordinaire misdadiger is, had ik weer liever niet aan tafel gezeten. Ik informeer altijd zorgvuldig wie de andere gasten zijn, vooral omdat ik van Maxime Verhagen weet hoe lullig hij zich voelde toen hij bij Barend & Van Dorp een keer aan tafel zat met een mevrouw uit de porno-industrie. Er verscheen een hele batterij felgekleurde dildo’s op tafel, terwijl hij er schaapachtig naar zat te kijken.’

‘De andere gasten kunnen voor mij een reden zijn om niet te komen,’ is de mening van Femke Halsema, oud-fractieleider van GroenLinks. ‘Als de rest van het programma bijvoorbeeld is gevuld met Patricia Paay en Johan Vlemmix, word je onderdeel van een atmosfeer waarin je niet thuis bent, en een beetje meehinniken is niet goed voor je politiek of maatschappelijk gezag. Het is wel goed om te laten zien dat je een brede belangstelling en betrokkenheid hebt.’

‘Contact met de burger is niets nieuws,’ vindt PvdA-Kamerlid Ronald Plasterk. ‘Vroeger moest de politicus ook het gesprek kunnen aangaan in de fabriekshal, de collegezaal, het café of achter op de kar. Ik beschouw de niet-politieke gasten in talkshows als vertegenwoordigers van de huiskamer. Als de boodschap niet overkomt, ben ik niet helder genoeg geweest.’

‘De luchtige opzet van P&W met andere gasten en niet-politieke onderwerpen is van belang om een breed publiek te trekken,’ zegt Henk Kamp. ‘Ik heb er dus geen moeite mee. Het maakt mijn werk ook nog wat leuker om te doen.

Ik ben wel in zekere mate selectief wat betreft tafelsetting en onderwerpen. Niet omdat ik me voor bepaalde personen of onderwerpen te goed voel, maar omdat ik nu eenmaal minister ben, verantwoordelijkheid draag en vertrouwen waard moet zijn. Anders gezegd: ik dien me gepast te gedragen en de omgeving hoort dat mogelijk te maken. Aan sommige programma’s werk ik dan ook niet mee.’

Halsema en Kamp mogen zich dan gereserveerd opstellen, ze behoren wel tot de ‘rekkelijken’ als het om de tafelgenoten gaat. Pechtold is bijvoorbeeld veel gereserveerder nadat hij in de tweede aflevering van P&W met veel aplomb werd weggehoond door Bas Vos, directeur van de Amsterdamse Taxicentrale. Sindsdien vraagt de woordvoerder van D66 altijd of er nog ‘een dame met drie tieten’ aan tafel zit. Bedoeld wordt een volkse gast die het gesprek aan tafel stelselmatig zou kunnen verstoren.

Andere partijen willen vooral weten met wie ze te maken krijgen om hun Kamerleden zo goed mogelijk op de overige onderwerpen te kunnen voorbereiden.

Als we een bepaalde politicus per se willen interviewen, proberen we rekening te houden met zijn of haar wensen wat betreft andere gasten, maar de uiteindelijke samenstelling van de tafel wordt bepaald door de (eind)redactie van het programma.

Dat televisie niet zoveel invloed heeft als sommige mensen denken bewijst de opkomst van de PVV. Aanwezigheid in talkshows is geen absolute must voor een partij, zolang jouw partij maar op een andere manier het debat bepaalt.

De bekendste en meest uitgesproken populist van Nederland, Geert Wilders, geeft weinig interviews op tv en weigert bij P&W aan tafel te komen, en desondanks groeide zijn partij in razend tempo door: van 1 naar 9 naar 24 zetels in vier jaar. Zijn partijgenoten schoven incidenteel bij ons aan, maar bleven ook eens langdurig weg toen er een boycot van VARA-programma’s werd afgekondigd. Dit was vanwege een hun onwelgevallige spotprent op website Joop.nl. Wel is er aan de tafel van P&W veel over Wilders gesproken. Over zijn film Fitna, over de kopvoddentax, over zijn functioneren als gedoogpartner en over het Polen-meldpunt van zijn partij. Af en toe kregen we van collega’s bij de VARA of van gasten van ons programma de kritiek dat we te veel aandacht aan Wilders’ partij gaven en de PVV daardoor aan stemmen hielpen. Geregeld bespraken we intern of dat inderdaad zo was. Meestal was onze conclusie dat we nog kritischer zouden kijken of we zijn punten wel moesten behandelen.

Maar dat was makkelijker gezegd dan gedaan. Wilders’ provocerende uitlatingen bepaalden nu eenmaal vaak het nieuws van de dag. En dat nieuws is wat we in onze uitzendingen behandelen.

Aan de andere flank van het politieke spectrum (de uitersten raken elkaar geregeld) was er de SP, die onder leiding van Jan Marijnissen in 2006 zomaar 25 zetels haalde. Om gezondheidsredenen moest de leider twee jaar later een stap terug zetten. Hij droeg zijn positie over aan Agnes Kant en onder haar leiding zakte de partij in de peilingen terug naar een zetel of tien. Kort voor de verkiezingen in 2010 nam Emile Roemer haar positie over. Hij wist de schade te beperken tot tien zetels verlies en was tot drie weken voor de verkiezingen in 2012 premierkandidaat. Of het aan zijn optredens in de media ligt of aan de kwaliteit van de standpunten is moeilijk te zeggen, maar dat hij het goed doet in talkshows lijdt geen twijfel. Bij Kant was dat juist haar achilleshiel.

Kortom, een oorzakelijk verband tussen de plek van de talkshow en de teloorgang van de middenpartijen is moeilijk vast te stellen.

In het in juni 2012 verschenen promotieonderzoek van Rosa van Santen, getiteld ‘Popularization and Personalization’ wordt een hardnekkig misverstand rechtgezet dat hiermee samenhangt. Het blijkt helemaal niet zo te zijn dat tv meer en meer gericht is op (plat) amusement. Het aandeel vermaak op televisie blijkt in de periode van 1956 tot 2006 juist te zijn gedaald, terwijl het aandeel zendtijd voor informatieve programma’s is toegenomen.

Van Santen onderzocht vijftig jaar politieke informatie op tv, codeerde in totaal 750 000 programma’s als zwaar informatief, infotainment of entertainment. Ze concludeert dat het aantal informatieve programma’s is toegenomen, dat de aard van onze publieke omroep processen van popularisering heeft beperkt en dat er niets mis is met de kwaliteit van politieke televisiejournalistiek. Ze signaleert dat in de discussie over popularisering en personalisering eigenlijk altijd wordt gewaarschuwd voor de toekomst. ‘Het zal allemaal slechter worden...’ Van Santen stelt dat de kritiek op niet-inhoudelijke, platte of emotionele politieke televisie te breed en te vaag is. Voorspellingen over een toekomst waarin die popularisering wél zou toeslaan zijn op basis van het gedegen historische onderzoek van Van Santen ongegrond.

2. Het grote bellen

Hoe de uitzending tot stand komt

Als ik aan mensen vertel dat ik bij Pauw & Witteman werk, is een van hun eerste vragen welke programma’s ik nog meer doe. Na mijn antwoord dat het alleen om P&W gaat, kijken ze me verbaasd aan: ‘Is dat zoveel werk dan?’

De meeste mensen denken dat onze gasten vanzelf aan tafel komen, en misschien is het maar goed ook dat ze zo denken. Het moet er vooral uitzien alsof het allemaal geen moeite kost, alsof het gewoon een gezellige tafel is in je stamkroeg. In werkelijkheid werken bij ons achter de schermen negenentwintig mensen in wisseldienst op de redactie. ’s Avonds komen er nog een regisseur, cameramensen en technici bij, zo’n vijftien mensen in totaal.

Bij Pauw & Witteman is de tent welbeschouwd maar vijf uur gesloten. Om zeven uur ’s ochtends arriveert de eerste redacteur op het terrein van de Westergasfabriek; rond twee uur ’s nachts vertrekt de laatste. Al die tijd is de redactie alert op het nieuws. Stapt een minister plots op, overlijdt een beroemdheid, ontstaat er gekrakeel binnen een politieke partij – wij zijn op de hoogte en bellen, sms’en, mailen en whatsappen direct, al is het midden in de nacht.

De motivatie voor dit gestreste gedrag laat zich raden: wij willen de beste actuele gasten aan tafel, en meestal geldt bij hen: wie het eerst komt, die het eerst maalt. Een gast mag niet voor een ander kiezen omdat de redactie te sloom reageert.

De ochtendredacteur krijgt al snel gezelschap van de samensteller van dienst: Peter Vriend, Erik de Vries of Wieneke van Vucht. Deze is tot en met de uitzending aanwezig en bepaalt in overleg met redactie en presentatoren Jeroen Pauw en Paul Witteman welke gasten die avond aan tafel zullen zitten. Vaak heeft de samensteller al twee gasten gepland. Dat gaat dan meestal om de voorspelbare actualiteit, bijvoorbeeld om acteurs of schrijvers die over een voorstelling of boek komen praten, om advocaten die de zaak van hun cliënt komen toelichten, om ministers die een plan naar buiten brengen en ons als redactie vast in vertrouwen hebben genomen, of om bijzonder exclusieve gasten als Joran van der Sloot, het zeilmeisje Laura Dekker of Johan Cruijff.

Nadat de ochtendredactie het nieuws van de dag heeft geïnventariseerd krijgt de parlementaire redactie, Jaap Jansen, Stieni Bosma of ik, vaak een sms’je met het verzoek om een kamerlid of minister te benaderen. Degene die de lange dienst doet, van de ochtendvergadering tot de uitzending, kan dan al rond acht uur, of zelfs eerder, contact zoeken met de gewenste politicus over een onderwerp dat die dag speelt.

Om halftien is de redactievergadering. Daar geeft de samensteller aan welke gasten al vaststaan, welke onderwerpen op deze dag urgent zijn en welke mensen daarbij zouden passen. Vanzelfsprekend dragen de redacteuren zelf ook onderwerpen aan. Elke deelredactie (sport, economie, cultuur, politiek) heeft een eigen netwerk, dat rechtstreeks suggesties doet aan de betreffende redacteur.

Tijdens deze redactievergadering wordt uitgebreid gesproken over de relevantie van bepaalde onderwerpen. Moeten we iemand uitnodigen over de Arabische Lente, over de bezuinigingen op de kinderopvang, over de spanningen in de coalitie, over de SP die maar blijft stijgen of dalen in de peilingen? Wat is urgent volgens de media en wat vinden we zelf eigenlijk urgent?

Het is een waar talent van eindredacteur Herman Meijer om lang over een onderwerp door te praten, veel kanten te belichten en zodoende de redactie te provoceren tot meningsvorming. Pauw & Witteman is vaak nieuwsvolgend, maar stelt zich ook ten doel om opinievormend of nieuwsmakend te zijn. Vandaar deze uitgebreide discussies, die ervoor zorgen dat de vergadering zelden binnen een uur is afgerond.

Meijer: ‘Ik probeer de redactie scherp te houden, te bewaken dat we boven op het nieuws zitten. Hebben we de juiste spelers, is de uitzending inhoudelijk goed? Het is ook belangrijk dat je met elkaar afstemt waar je staat en hoe je denkt over wat er politiek en journalistiek speelt. Door grondig het nieuws met elkaar te bespreken hoop je op een hoger plan te komen.’

De samensteller belt daarna met beide presentatoren. Zij hebben hun eigen verlangens en ideeën over het nieuws van de dag. Sommige redactionele suggesties worden door hen onmiddellijk afgeschoten; andere mogelijkheden worden enthousiast omarmd.

Bij de start van het programma hebben Jeroen en Paul een individueel vetorecht bedongen. Als een van beiden principiële bezwaren heeft tegen een gast, komt die niet aan tafel. Bijvoorbeeld in het geval van Beau van Erven Dorens die Paul had beledigd in een column. Dat recht is door Paul Witteman enkele keren gebruikt; Pauw deed dat nog nooit. Het omgekeerde van het vetorecht komt ook voor: een onderwerp produceren waar een van beide heren zeer enthousiast over is.

‘Je moet ook de passie van de presentator kunnen bedienen,’ zegt Witteman.

Het is slechts één keer voorgekomen dat de kijker getuige kon zijn van een verschil van mening tussen beide presentatoren en dat gebeurde in het afgelopen (zesde!) seizoen. Alexander Pechtold was door de redactie uitgenodigd om te komen praten over samenwerking tussen de linkse politieke partijen.

Witteman stemde in, maar Pauw vond dat een onzinnig onderwerp. Pauw, terugblikkend: ‘D66 manifesteert zich niet links, vindt zichzelf niet links, zet zich er zelfs tegen af. Pechtold interviewen over linkse samenwerking is van dezelfde waanzin als met Mark Rutte bespreken waarom de VVD zo weinig aandacht geeft aan God. Het heeft gewoon niets met elkaar te maken. Pechtold moest “gewicht” aan tafel brengen, maar zonder inhoud brengt een gesprek met een politicus geen gewicht. Dan kun je voor dat gewicht beter een goed gesprek met Jan Smit voeren dan met Pechtold over niets. Maar Paul wilde het heel graag, dus toen dacht ik: ga jij maar lekker je gang.’

Pauw leidde het onderwerp nog wel netjes in: ‘GroenLinks, PvdA en SP hebben afgelopen weekend opgeroepen tot een Ander Nederland. We dachten dat u ook voor een Ander Nederland was, maar u was er niet bij.’ En even later: ‘Sap deed nog een persoonlijke oproep aan u.’

Daarna neemt Witteman het gesprek over en kijkt Pauw, leunend op een elleboog, verder toe. Witteman heeft eigenlijk één vraag, die hij in de zes volgende minuten blijft herhalen: ‘Als morgen het kabinet valt, met wie wilt u dan samenwerken in een volgende coalitie?’ Na enig duwen en trekken komt Pechtold met een voorkeur voor Paars Plus. Ter afsluiting van het onderwerp vat Witteman zijn woorden samen: ‘We rekenen op Paars Plus.’ Dan kijkt hij opzij naar de inmiddels diep in zijn eigen hand weggezakte Pauw. ‘Ben je er nog?’

De collega veert op uit zijn lethargische houding. ‘Is het afgelopen?’

Witteman schiet in de lach.

Pauw doet weer mee en maakt voor iedereen duidelijk dat hij er even niet bij wilde horen. ‘We rekenen op Paars Plus, zei je? Bedoel je: jij ook?’

Witteman, lichtelijk verrast door deze vraag. ‘Nee, haha! We...’ Hij tekent een cirkel met zijn hand. ‘Hier in dit gesprek.’

‘O ja, jullie,’ zegt Pauw, nadrukkelijk wijzend.

‘Het was achteraf acceptabel doordat Jeroen er een grapje over maakte,’ zegt Witteman, ‘maar je kunt je als programma zoiets niet te vaak permitteren.’

Pauw: ‘Er was geen chagrijn bij Paul of bij mij. Het is zo gebeurd en daar komen we niet op terug. Maak het allemaal niet te zwaar en ingewikkeld. Het werd zelfs nog leuke tv doordat ik mijn mond hield.’

Na de ochtendvergadering begint het grote bellen. De personen die tijdens de vergadering zijn besproken worden voorzichtig gepolst of ze die avond in P&W aan tafel willen zitten. Er zijn een paar zaken die tijdens die telefoongesprekken direct aan de orde moeten komen. Zijn onze beoogde gasten nog niet door een ander programma vastgelegd, willen wij dit verhaal ingeval het allemaal wat genuanceerder blijkt te liggen dan de krant had geschreven, spreekt de geïnterviewde goed genoeg, is het onderwerp interessant genoeg voor een groot publiek?

Ondertussen worden ANP, teletekst, internet en Twitter op de voet gevolgd en kan breaking news te allen tijde aanleiding geven voor een verandering in de line-up. We zijn flexibel tot kort voor de uitzending.

Dat kan leiden tot majeure wijzigingen, zoals op de dag dat Jan Wolkers overleed. Dit werd ’s middags om een uur of vier bekend, waarop alle geplande gasten voor die avond werden afgebeld. Ons volledige team begon vrienden en kenners van het werk van Wolkers te bellen. In een enkel geval is de redacteur dan zelfs de brenger van het slechte nieuws aan die vrienden en kenners, dus dat werk vraagt tact en subtiliteit.

Voor Koninginnedag 2009 hadden we, bij hoge uitzondering, een programma van tevoren opgenomen. Presentatoren en redactie wilden deze feestelijke dag gewoon met vrienden doorbrengen en daarbij ook een wijntje of een biertje kunnen drinken. Het was een prachtige dag; alle medewerkers van P&W waren blij met deze extra vrije tijd. Zelf lag ik ergens in een park met vrienden, terwijl mijn kinderen hun oude speelgoed op de vrijmarkt verkochten. Een passerende vriendin meldde dat er iets aan de hand was met de koningin, die in Apeldoorn haar eigen feestje vierde. Even later zei iemand dat het ging om een aanslag.

Ik zocht zo snel mogelijk contact met de eindredacteur om te vragen of we een uitzending gingen maken. Binnen een halfuur werd besloten dat de gemaakte opname op de plank ging en er gewoon gewerkt moest worden. Ik was al begonnen enkele politici te benaderen. Premier Balkenende en de minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst lagen het meest voor de hand, maar ook fractieleiders konden hier wellicht iets over zeggen. Terwijl om me heen de vrijmarkt gewoon doorging en de meeste mensen nog onkundig waren van het grote nieuws, begon ik de relevante woordvoerders te sms’en.

Het duurde nog tot het eind van de middag voordat we hoorden dat Ter Horst bereid was om vanuit haar vakantiehuisje in de duinen naar ons toe te komen. Ze zat die avond in de studio, samen met een groot aantal getuigen en enkele deskundigen.

Toen ik een paar uur nadat het nieuws bekend was geworden op de redactie arriveerde, bleken zo’n vijftien collega’s ook onmiddellijk hun vrije dag te hebben onderbroken, partner, vrienden en kinderen gedag te hebben gezegd en aan het werk te zijn gegaan. Zonder aarzeling. Bij zulk groot nieuws wil onze redactie dolgraag aan de slag. De collega’s die het nieuws te laat hoorden of degenen die toevallig aan de andere kant van het land zaten waren daar vooral gefrustreerd over. Zij hadden niets liever gewild dan een bijdrage leveren aan deze speciale uitzending, met een groot aantal deskundigen en ooggetuigen, die ook nog eens een recordaantal kijkers trok (1,8 miljoen).

Maar goed, dit zijn uitzonderlijke dagen. Op een normale dag bespreekt de redacteur zijn onderwerp met de samensteller en de beeldredacteur. Welke filmpjes kunnen ondersteunend of aanvullend zijn bij het gesprek dat we met een gast gaan voeren? Zijn fragmenten uit het archief daarvoor voldoende, of moeten we een eigen filmpje maken waarin we een overzicht geven van een loopbaan of van de kwestie die we bespreken? Moet het een serieuze uiteenzetting worden of kunnen we wat humor toevoegen, of de gast wellicht provoceren? Dergelijke zaken overleggen we uitgebreid voordat de beeldredacteur gaat zoeken in het archief van Beeld en Geluid. Vaak zijn beeldredacteuren uren bezig om een filmpje te monteren, terwijl veel van het naarstig bij elkaar gezochte en netjes afgewerkte materiaal de uitzending niet eens haalt. Soms sneuvelt een gast vanwege een ander dringend onderwerp, past het filmpje niet meer in het gesprek omdat er aan tafel iets anders gebeurt, of bevat het te weinig nieuwe informatie. Er gaat veel overboord, maar omdat beeld zoveel meer beklijft dan het gesproken woord, worden geslaagde filmpjes die wél getoond worden niet snel vergeten en zijn ze zeer bepalend voor een onderwerp.

Vragenuur

Voor de politieke redactie is dinsdag de belangrijkste dag in Den Haag: op de dag van het vragenuur in de Tweede Kamer zijn de meeste politici ook aanwezig. Eerst nemen we met de eindredacteur de politieke agenda door. Welke onderwerpen komen eraan, wat mogen we niet missen, wat willen we zelf agenderen? Voor de lunch probeer ik in Den Haag te zijn. Gesprekjes met politici in Nieuwspoort of op het Plein leveren vaak iets op wat nog niet in de krant heeft gestaan.