Acte de présence

NIENKE SWIERSTRA

Willeke van Ammelrooy

Acte de présence

Mijn leven en werk

Uitgeverij L.J. Veen

Amsterdam/Antwerpen

Fotoverantwoording

Foto’s nr. 1 t/m 4, 8, 10, 15, 16, 18 t/m 20, 22, 23, 27, 28, 33, 34, 37, 38, 40, 41,

43, 44 Privécollectie Willeke van Ammelrooy

Foto nr. 5 Het Laatste Nieuws

Foto’s nr. 14, 26 Henk van der Meyden

Foto’s nr. 24, 35, 45, 47 ANP Photo

Foto nr. 39 Denise Janzée

Foto nr. 42 Zin

Foto nr. 46 Mike van den Toorn

De uitgever heeft getracht alle rechthebbenden op copyright van beeldmateriaal te bereiken. Zij die desondanks menen aanspraak te kunnen maken op deze rechten, kunnen zich tot de uitgever wenden.

© 2009 Willeke van Ammelrooy, Nienke Swierstra en uitgeverij L.J. Veen

Omslagontwerp Marry van Baar

Omslagbeeld Theo Noort

Foto auteurs Anja van Wijgerden

ISBN 978 90 450 2333 5

D/2009/0108/735

NUR 672

willekevanammelrooy.nl

ljveen.nl

1

Diva in de jungle

Het is rustig langs de Amsterdamse grachten. De weinige wandelaars hebben zich dik ingepakt tegen de kou en dragen bijna allemaal een of ander hoofddeksel. De toeristen zijn – alsof ze het met elkaar afgesproken hebben – herkenbaar aan hun wollen Peruaanse flapmutsen, waarin duidelijk leesbaar het woord ‘Amsterdam’ is gebreid. Januari 2009.

Een grachtenpand. In de kamer zitten vier mensen. Het is volkomen stil. Een woord is gevallen en echoot nog na tegen de volgeladen boekenkasten. ‘Diva?’ herhaalt ze. Ze kijkt ons een voor een indringend aan. ‘Weet je wat een diva is?’ Wij zwijgen. We weten het niet of durven het niet hardop te zeggen. ‘Diva’s zijn gekooide leeuwinnen die de weg in de jungle niet meer kennen.’ Ze kijkt uitdagend om zich heen. Het blijft even stil. ‘Voel jij dat ook zo?’ probeert een van ons.

‘Nee,’ zegt ze. Haar blauwe ogen stralen, energie komt uit al haar poriën. ‘Want ík heb de weg in het oerwoud teruggevonden!’

Er zijn veel dingen uit mijn verleden die ik niet meer weet. Als ik ermee geconfronteerd word, moet ik diep in mijn geheugen graven. Ik heb me erbij neergelegd, waarschijnlijk hebben die gebeurtenissen en personen geen grote invloed op mijn leven gehad. Zo weet ik bijvoorbeeld niet veel meer over vriendinnetjes uit mijn jeugd. Ik kreeg eens een e-mail van een meisje dat schreef dat haar moeder mij vroeger had gekend. Ze stelde voor om elkaar nog eens te ontmoeten. Het is niet dat ik zulke dingen niet wil, maar de naam die ze noemde zei me helemaal niets. Ik wist het gewoon niet meer.

Toch zijn er genoeg momenten waaraan ik vaak terugdenk. Herinneringen die worden getriggerd door foto’s of door een van de films waarin ik heb gespeeld.

Tijdens het maken van een productie leid je een leven naast je eigen leven en de herinneringen die ik daaraan heb, zijn scherp. Ook de mensen van wie ik houd of heb gehouden, de medewerkers aan films met wie ik fijn heb gewerkt en de mannen die me hebben bemind, staan me levendig voor de geest. Mijn minnaars waren eigenlijk allemaal leuke mannen, die me veel hebben gegeven. Er zitten bekende namen bij. Sommigen van hen leven, anderen zijn overleden, met een aantal ben ik bevriend gebleven. Dat is okay, want je komt elkaar altijd weer tegen.

Meestal ben ik vrij zwijgzaam over mijn persoonlijke leven geweest. Met mijn zusje ben ik erg vertrouwelijk, maar ik weet niet precies wat ze allemaal over mij weet. Waarschijnlijk meer dan ik denk! Dat maakt niet uit, want zij vertelt toch nooit iets door.

De media hebben veel over me geschreven. Als je in een film acteert, hoort het erbij dat je in de belangstelling staat en met de pers praat. Dat realiseer ik me, alleen is het vervelend dat er vaak naar je leven wordt gevraagd en niet naar je werk. Films zijn een soort sprookjeswereld. Als mensen je kennen van het witte doek, willen ze meer over je werkelijke leven weten. Of je nu iets zegt of niet, over je geschreven wordt er tóch.

Soms vind ik het leuk om te vertellen hoe de dingen echt in elkaar zitten, maar er zijn momenten dat ik niets wil zeggen. Bijvoorbeeld als het niet over mezelf gaat, maar over mensen die me na staan. Je kunt niet altijd weigeren om te praten, of steeds maar ontkennen dat iets is gebeurd. Ik probeer meestal zo open mogelijk te zijn, maar er wordt vaak slecht geluisterd. Overal ter wereld hangt om bekende mensen nu eenmaal een waas van geheimzinnigheid en verhalen die lang niet altijd kloppen. Een jungle van halve waarheden en misverstanden.

Er is veel gebeurd in mijn leven. Soms schreven de media op een sympathieke manier, soms werd ik met de grond gelijk gemaakt. Ik heb wel eens gedacht dat het publiek meer begrip zou hebben als ook het verhaal erachter bekend zou zijn. Maar ja, hoe groot is de kans dat het goed wordt opgeschreven? Dat je op een correcte manier wordt geciteerd? Eind jaren tachtig heb ik een boek geschreven over mijn leven tot dat moment, en daar heb ik wel eens naar verwezen. Mijn verhaal – in mijn eigen woorden.

In 2008 verscheen een documentaire die mijn dochter Denise Janzée over me heeft gemaakt. Mijn eerste, wat bange reactie was dat ze daar beter mee had kunnen wachten tot ik dood was.

Het is een ontroerend mooie film geworden, dat verhaal van mijn dochter. Want dat is het uiteindelijk, het gaat over haar beleving, het is haar perceptie. Ik schrok van sommige vragen en heb moeten huilen toen ik de documentaire voor het eerst zag.

Ik heb altijd geprobeerd zo open mogelijk naar mijn dochter te zijn, maar in hoeverre vertel je aan je kind wat er in je omgaat? Ik probeerde haar te sparen en ook zijn er gevoelens die ik voor mezelf wil houden. Zo ben ik nu eenmaal, dat kan en wil ik niet veranderen.

Het is een intieme documentaire geworden en ik heb er geen moeite mee om dat te laten zien. De goede dingen in het leven moet je delen met anderen, misschien hebben ze er wat aan. Het was voor mij dan ook geen enkel probleem dat de gesprekken van Denise en mij in haar documentaire werden vastgelegd. Als de camera uit was, dachten we er natuurlijk wel verder over na. Ik weet niet of Denise voldoende antwoord op haar vragen heeft gekregen, maar ik kan het niet anders aan haar uitleggen dan ik heb gedaan.

Een leven vol gebeurtenissen, een boeiend beroep, een jaar dat werd gekenmerkt door ziekte. Ik voelde de behoefte om iets op papier te zetten over mijn leven en werk. Over wat ik heb meegemaakt, gedacht en gevoeld. Begrip kweken? Misschien is het dat. Het is in elk geval een kans om mijn verhaal op mijn manier te vertellen.

Maar het gaat niet alleen om mij, het gaat vooral ook over film, want mijn leven is met film verweven. Ooit zat ik als jong meisje met mijn oma in de bioscoop. We keken naar de grote Hollywoodsterren op het witte doek en ik begon te dromen. Spelen in een film, deel uitmaken van die wonderwereld, dát was wat ik wilde. Mijn weg ernaartoe liep via de toneelschool en het theater. De enige manier op dat moment, want van een filmindustrie was in dit land nog geen sprake.

We zijn nu heel wat jaren en schitterende Nederlandse producties verder en het publiek is de Nederlandse films meer gaan waarderen. Toch wil ik er op mijn manier aandacht voor vragen. De meeste mensen weten wel dat het er hier anders aan toegaat dan in Hollywood, toch wordt vaak gedacht dat filmacteurs veel geld verdienen. Niet iedereen weet dat de meeste Nederlandse films met krappe budgetten moeten werken en dat ze vaak moeilijk uit de kosten komen. In de Verenigde Staten weet het publiek alles over film, daar wordt open over geschreven. Wat het aan voorbereiding kost, dat het soms dagen duurt voor je een paar minuten bruikbaar materiaal hebt geschoten, hoe belangrijk de techniek is. In de Verenigde Staten groeien mensen op met film, het is daar een belangrijke industrie.

Dat is in Nederland anders. Voor de oorlog had je hier Duitse regisseurs die met Nederlandse acteurs werkten. Zoals bij de film Ciske de Rat uit 1955 van de Duitse regisseur Wolfgang Staudte, voor mij een van de mooiste Nederlandse films. Na de oorlog kregen we meer regisseurs uit eigen land en eind jaren vijftig werd eindelijk een Nederlandse filmacademie opgericht, waar jonge enthousiaste mensen een kans kregen om films te maken. Films die steeds beter worden, maar nog lang niet altijd een groot publiek weten te bereiken en dus niet uit de kosten komen.

Als ik de redenen om mijn memoires te schrijven op een rij zet, realiseer ik me dat ik meer wil dan alleen vertellen over mijn leven en werk en belangstelling voor de cinema stimuleren. Ik wil ook graag mijn kennis overbrengen en het publiek enthousiast maken om films, met name Nederlandse, in de bioscoop te gaan zien.

Hollywoodproducties scoren hier bijna altijd beter en dat heeft ongetwijfeld ook met publiciteit te maken. De grote studio’s steken daar ontzettend veel geld in. Sterren maken een reis langs premières, ze geven interviews aan televisieprogramma’s en tijdschriften. Het is een wisselwerking, want als je fan van iemand bent, ga je eerder naar films waarin die ster meedoet. Aan de andere kant wil je dan ook steeds meer over die persoon weten. Daar zijn we weer. Als acteur wil je niet altijd dat er over je geschreven wordt, ík zou af en toe willen dat die belangstelling er niet was. Dat ik kon acteren en verder mijn eigen leven leiden. Zo werkt het niet. Er wordt altijd geschreven en dat is meestal een halve waarheid. Daarom vertel ik het liever zelf.

Het is moeilijk om de weg in de mediajungle te vinden. Het publiek heeft belangstelling voor iemand die bekend is en die het bewondert. Dat begrijp ik. Ik ben ervan overtuigd dat de meeste bekende Nederlanders best over zichzelf willen praten, maar alleen tot een bepaald punt. Ik stop er in elk geval altijd mee voordat ik misselijk van mezelf word en ik praat ook lang niet over alles. Sommige dingen horen bij mij en hebben niks te maken met mijn vak. Wat voor mij heel diep gaat, is de verhouding met mijn ouders en andere familieleden. Als ik ergens niet veel van weet, dan praat ik daar liever niet over. Ik ben open, maar alleen over wat ik kwijt wil.

Bijvoorbeeld mijn ziekte. In het voorjaar van 2008 werd geconstateerd dat ik kanker had. Een enorme schok en helaas werd het nieuws al snel bekend. Dat kwam door een samenloop van omstandigheden: de documentaire van mijn dochter werd in die periode voor het eerst vertoond en mijn man Marco Bakker stond veel in de publiciteit vanwege zijn optredens met de Drie Baritons. Met al die aandacht was het onvermijdelijk dat er iets naar buiten kwam, maar voor mij was het veel te snel.

Toen ik alle chemo’s had gehad en mijn haar weer begon te groeien, werd ik benaderd door verschillende televisieprogramma’s, met de vraag om te komen praten over mijn ziekte. Ik zeg niet dat ik dat nooit zal doen, maar ik wil er eerst goed over nadenken voor ik er in de openbaarheid iets over zeg. Ik heb in het ziekenhuis gelegen, een ingrijpende operatie en vervelende behandelingen ondergaan en ik ben nog steeds bezig om beter te worden. Als ik er klaar voor ben, wil ik er misschien wel iets over zeggen. Maar eerst leg ik het vast in deze memoires, misschien hebben anderen er iets aan. Ik moet dit allemaal eerst zelf verwerkt hebben voor ik er over kan praten.

Het probleem met de media is dat ze natuurlijk boven op het nieuws zitten. Ze geven je geen tijd en ruimte. Mijn eerste echtgenoot, Leendert Janzée, de vader van mijn dochter Denise, pleegde zelfmoord toen zij zes jaar was. Niet lang nadat het was gebeurd, stond Henk van der Meijden voor de deur, op dat moment eigenlijk de enige journalist in dit genre. Dat ging ook allemaal veel te snel. Wat moet je in vredesnaam zeggen op zo’n moment?

Soms moeten we ook brullen van het lachen om wat wordt geschreven. Zo was ik eens met mijn zus en haar man in het buitenland voor haar verjaardag. Samen met mijn zwager ging ik boodschappen doen voor het feestje, waarbij we werden gezien door iemand die mij herkende. Marco, die thuis was in Nederland, werd opeens gebeld door een blad met de vraag of ze onze slaapkamer mochten fotograferen. Marco weigerde dat natuurlijk, waarop de volgende vraag kwam. Wist hij wel dat zijn vrouw in Spanje was gesignaleerd met een mooie blonde man? Marco moest ontzettend lachen en antwoordde dat het waarschijnlijk mijn zwager was.

Dit was nogal onschuldig, maar ik ken ook het verhaal van een bekende Nederlander die een buitenechtelijke verhouding had, waar zijn vrouw en kinderen niets van wisten. Dat verhaal kwam in een roddelblad en het klopte allemaal. Ik heb die man horen zeggen dat hij kwaad was op de bladen omdat zijn kinderen dit in een tijdschrift moesten lezen. Op zo’n moment denk ik dat je zoiets als bekende Nederlander kunt verwachten, er is altijd wel iemand die je herkent.

Ik denk vrij genuanceerd over de roddelbladen. Het publiek leest de verhalen, soms kloppen ze, vaak niet, en af en toe zit er een kleine kern van waarheid in een groot verhaal dat verder nergens over gaat.

Marco logeerde jaren geleden met zijn zoon in het Hilton op Curaçao en iemand waarschuwde dat er een barracuda in de baai was gesignaleerd. Marco zei tegen zijn zoon dat hij niet bang hoefde te zijn. Een paar weken later stond in een blad te lezen: ‘Marco Bakker redt zoon van barracuda’s.’ Dat is net zo’n soort verhaal als na onze vakantie op Curaçao in het voorjaar van 2009. Marco was toen gestoken door een dengue-mug en hij voelde zich een tijdje behoorlijk ziek. Bij de uitreiking van de Rembrandt Awards was hij net weer opgeknapt. Het verhaal van zijn ziekte kwam die avond bij een journalist terecht en een week later was te lezen dat Marco Bakker aan een coma was ontsnapt. Een mug die een olifant werd.

De bladen, en tegenwoordig ook de televisieprogramma’s, komen overal achter. Ik wilde lekker rustig aan mijn memoires werken, maar RTL Boulevard had het al weer heel snel gehoord en zo kwam het naar buiten. Ik geloof dat Marco het zich per ongeluk had laten ontvallen. Het is altijd vervelend en moeilijk als er vragen over je partner worden gesteld.

Toen ik in het ziekenhuis lag, had ik iedereen die ervan wist, gevraagd om het zo stil mogelijk te houden. Marco probeerde zich aan mijn verzoek te houden, met als gevolg dat hij er een beetje omheen draaide en zei dat ik een vrouwenziekte had. Lief bedoeld, maar waarschijnlijk had hij in dit geval beter iets meer uitleg kunnen geven.

Het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis gaf me alle mogelijke privacy, maar op de een of andere manier was toch bekend geworden dat ik er een afspraak had. Bij de ingang stond een fotograaf met een telelens en herkenning was onvermijdelijk. We hadden het overigens niet gemerkt, maar zagen de foto later in de bladen.

Er zitten altijd meerdere kanten aan contacten met de media. Bij de promotie van een film is het prima, maar in dit geval hadden we nog niet eens onze vrienden en kennissen van mijn ziekte op de hoogte gesteld en die moesten het nu via de media horen.

Ik heb heel lieve reacties gekregen, maar soms word ik zomaar aangesproken op mijn ziekte en gaan mensen vertellen over tantes en ooms die ook zoiets hebben meegemaakt. Daar heb ik eerlijk gezegd meestal niet zoveel zin in.

De roddelpers is een vreemd wereldje, er lopen afschuwelijke types rond. Gelukkig heb ik ook goede ervaringen, zoals een leuk radiogesprek met Albert Verlinde. Die schijnt wel eens lastig te kunnen zijn, maar daarvan heb ik niets gemerkt.

Toen ik net bekend werd, had je eigenlijk alleen Henk van der Meijden met zijn Privé-pagina in De Telegraaf. Ik was in het begin doodsbang voor hem, maar hij hield zich bij mij altijd aan zijn woord. Als ik hem na een interview vroeg iets wat ik over iemand anders had gezegd niet te publiceren omdat ik achteraf niet zeker was van het waarheidsgehalte, dan deed hij dat. En hij zet altijd zijn naam onder een artikel, dat doet niet iedereen. In de roddelpers schrijven mensen soms smerige dingen en dat doen ze dan anoniem. Afschuwelijk.

Openheid en eerlijkheid, daar geloof ik in. Zelf kan ik niet goed liegen, dus het zou geen zin hebben het te proberen. Als ik de waarheid niet vertel, is dat te horen aan mijn stem. Dat wil niet zeggen dat ik altijd alles met iedereen deel, ik heb geleerd een verhaal te verpakken. Als er dingen zijn die ik echt niet kwijt wil, dan vertel ik ze niet. Bij directe vragen is dat moeilijk. Je hebt geen tijd om na te denken en zegt vaak het eerste wat in je opkomt.

En dan moet je nog maar afwachten of je goed geciteerd wordt en of er op televisie niet wordt geknipt in je tekst. Ik ben altijd blij als ik weer veilig over de rode loper ben gekomen. Bij de première van de film Zomerhitte werd me gevraagd waar ik aan moest denken bij de naam van regisseuse Monique van de Ven. Ik antwoordde veel te impulsief en begon een zin met ‘seks’. Ik zei nog meer, maar dat werd natuurlijk weer niet uitgezonden.

In het verleden werden Monique van de Ven, Renée Soutendijk en ik door de producenten nogal bij elkaar weggehouden. IDTV kwam toen opeens met het plan om een vierluik over ons te maken. Uitgebreide afzonderlijke interviews over onze ervaringen in de Nederlandse filmwereld en dan de slotaflevering met ons samen. Daar wilden we alle drie aan meewerken en toen kwam Monique met het geweldige idee om eerst een keer samen te gaan lunchen. Dat was leuk, we herkenden natuurlijk veel bij elkaar. Ik vind Monique en Renée geweldige vrouwen en prachtige actrices met een sterke uitstraling.

De mooiste rol die Monique heeft gespeeld, is wat mij betreft die in Romeo (1990) van Rita Horst, dat was heel ontroerend. Van Renée ben ik nog altijd onder de indruk van haar rol in Pastorale 1943 (1978) van Wim Verstappen, een van haar eerste films. En ook in Spetters (1980) van Paul Verhoeven vond ik haar erg sterk.

Het is jammer dat het vierluik nooit van de grond is gekomen, maar voor ons onderlinge contact was het heel goed. We hebben het er nog eens over gehad om samen in een film te spelen, als de drie bruiden van Anton Heijboer. Er is zelfs een script geschreven en de bruiden vonden het een goed idee, maar het project is helaas niet doorgegaan. Erg jammer, want nu zijn we er eigenlijk te oud voor. Nou ja, misschien ook wel niet…

In een grijs verleden heb ik een serie Franse films gemaakt, waar ik achteraf niet zo blij mee ben. Kunstzinnig en erotisch, maar soms wat te expliciet wat mij betreft. Van die films zijn foto’s gemaakt, die in seksbladen werden gepubliceerd. Dat voelt toch niet helemaal prettig. In een film speel ik een rol, maar als Willeke wil ik niet in zo’n blad staan.

Ik heb wel eens geprobeerd om er via een rechter wat aan te doen, maar dat is moeilijk. Als je te veel tamtam maakt, trek je de aandacht er juist naartoe en dat is precies waar ze op uit zijn.

Tijdens het filmen had ik niet in de gaten dat het slechte films zouden worden. Op het moment dat ik het merkte had ik natuurlijk kunnen stoppen, maar ik moest wel de hypotheek van mijn huis betalen en voor mijn kind zorgen. Ik ging dus toch maar door. Wat ik vervelend vond, was de naam die ik kreeg. Zo maakte ik een keer mee dat een kind op een fietsje ‘seksmaniak’ naar me riep. Hoe komt een kind erbij, denk ik dan. Het kan de films toch niet gezien hebben? Later heb ik dat soort dingen niet meer meegemaakt. De rollen die ik speelde werden serieuzer en met name na Antonia (1995) werd er anders naar me gekeken.

Het is ook wel logisch, want ik word ouder en met het spelen van vrouwen op leeftijd word ik niet meer als seksbom gezien. Hoewel… In de nacht nadat Antonia een Oscar voor beste buitenlandse film had ontvangen, werd ik gebeld door een Amerikaanse journalist. Ik lag op mijn hotelbed en vertelde die man uitgebreid over mijn carrière. Ik memoreerde dat ik vroeger ‘de seksbom van de lage landen’ werd genoemd en dat die tijd toch wel voorbij was. Die journalist was hartstikke lief en zei: ‘Maar mevrouw, u bent nog steeds sexy.’ Dat vond ik toch wel weer leuk. Dat interview kwam ik later overal ter wereld tegen en ik kreeg er goede reacties op.

Als je volhoudt, steeds beter wordt in je werk en je vak verdiept, dan kun je in de filmwereld net zo lang meegaan als ik. Dat is dan ook altijd mijn advies aan jonge acteurs.

Ik probeer altijd mijn best te doen in contacten met de pers, omdat het bij dit werk hoort. Tegenwoordig kan ik beter uitleggen wat ik bedoel, maar dat is anders geweest. Ik zie wel eens jonge mensen die in een stadium zitten dat ik herken van vroeger. Je raakt gemakkelijk geblokkeerd met al die verschillende communicatiemiddelen en vreselijk gevatte mensen. Vroeger kon ik dat niet bijbenen.

Dan zat ik tegenover iemand als Ivo Niehe, erg leuk, maar met van die snelle gedachtesprongen waar ik niks van snapte. Probeer dan je verhaal maar over te brengen. Soms hoor ik mensen erover mopperen dat ze in een televisieprogramma zitten en het niet kunnen hebben over het onderwerp waarvoor ze zijn benaderd. Bij Matthijs van Nieuwkerk, een geweldige presentator overigens, schijnt dat af en toe te gebeuren. Dan wil een gast iets promoten en dan is daar weinig tijd voor. Ik snap dat gezeur niet, want je kunt wel wat afspreken met de redactie, maar Matthijs is het programma. En zo’n programma blijft entertainment.

In mijn filmcontracten maak ik meestal goede afspraken over publiciteit. Tegenwoordig kan ik zelf aangeven of ik eraan mee wil doen. De publiciteit wordt geregeld door de film, dat doe ik niet op eigen houtje. Omgekeerd wordt er van tevoren wel aan me gevraagd aan welke vorm van publiciteit ik mee wil werken. Dat is prettig, want ik praat niet met alle media.

Maar ook al praat je zelf niet, dan zorgen anderen er wel voor dat je aandacht krijgt. In Een vlucht regenwulpen (1981) werkte ik met Jeroen Krabbé, die de hoofdrol had. Op een gegeven moment stond in de krant een interview met producent Matthijs van Heijningen, die vertelde dat Jeroen over mij had gezegd dat ik hem elke keer als ik naast de camera stond, aan het lachten maakte zodat zijn close-up zou mislukken. Daar klopte niks van. Ik had maar een klein rolletje in die film en snapte niet hoe dit verhaal in de wereld kwam. Ik heb er Jeroen naar gevraagd, maar die zei dat hij er niks van wist. Toen ik er tegen Matthijs over begon, lachte die alleen maar en stak een grote sigaar op. Matthijs had tijdens de productie van een film altijd een pittig onderwerp nodig om de media te lokken, dus het kan zijn dat hij het zelf had bedacht. Geen idee.

Zo gaat het altijd met films: op alle mogelijke manieren wordt geprobeerd de kranten te halen. In Ciske de Rat (1984) moest ik Danny de Munk slaan. Ik probeerde hem te leren dat ik hem nep kon slaan en dat hij zo kon reageren dat het leek of hij ontzettend veel pijn had. Dat vond hij allemaal veel te lastig en hij zei dat ik hem gewoon maar een lel moest geven. Dat deed ik uiteindelijk, maar toen stond in de krant dat ik Danny had geslagen en dat hij dat goed had gevoeld.

In Frank en Eva (1973) moest ik Hugo Metsers (Hugo Metsers II – Hugo Metsers III was op dat moment een peuter) bij onze afscheidsscène een tik geven. Hij lag op bed en ik probeerde hem zo voorzichtig mogelijk te raken. Hij beklaagde zich in de krant dat ik hem op zijn piemel had geslagen, maar ik raakte zijn been! Het kan ook niet zo zijn dat ik me vergiste, want meneer Metsers is goed geschapen, dus dat voel je wel. Maar ja, producenten moeten altijd aandacht van het publiek hebben. Als er niets is, dan verzinnen ze wel wat. En anders doen de bladen dat zelf wel.

Ik mocht een keer een reisje uitkiezen omdat ik een prijs had gewonnen. Ik wilde graag skiën met mijn dochter en dat mocht in Noorwegen. Op de terugweg kwam een journalist vragen hoe het was geweest. In de reportage zie ik dan opeens staan dat ik een kind heb gered in de sneeuw of zo. Er moet altijd iets hilarisch of bijzonders in een artikel.

Vroeger werd ik ook regelmatig gebeld om mee te werken aan een of ander artikel. Dan belde een blad met de vraag hoe ik aan mijn mooie tanden kom. ‘Gewoon goed poetsen!’ riep ik dan. Wat moet je anders zeggen? Ik werd een keer gebeld op een verjaardag met de vraag wat ik een eventuele verkrachter aan zou willen doen. Ik vertelde dat ik midden in een verjaardagsfeest zat, maar dat maakte ze allemaal niks uit. Een beetje nadenken over een verkrachting als je net een stuk taart op hebt, hoe verzinnen ze het. Soms krijg ik op zo’n moment een lachkick, maar dat is niet handig, want humor begrijpen ze niet en dan wordt er weer wat raars opgeschreven. Dus ja, ik bekijk het altijd maar per situatie en houd m’n adem in.

Bladen en televisieprogramma’s bellen ook vaak onder het voorwendsel dat ze je iets willen vragen over je werk. Maar als je dan eenmaal in de uitzending zit, vragen ze alleen maar over jezelf. Bij de promotie van Bride Flight (2008) ben ik een beetje in de luwte gehouden. Bij aanvang van de opnamen heb ik een paar interviews gedaan, maar op het moment dat de film uitkwam, was er vooral belangstelling voor mijn ziekte. In principe probeer ik zo veel mogelijk promotie voor een film te doen, want zo ben ik opgevoed in de filmtraditie. Jonge acteurs weigeren wel eens om in bladen te staan, maar ik deed vroeger overal aan mee. Toen kende ik dat wereldje nog niet, er was niemand die me adviseerde en de Nederlandse roddelpers bestond in die tijd ook nog niet echt. Na problemen met Panorama en Nieuwe Revu – zoals dat magazine toen nog heette – ben ik kritischer geworden. Ik had op een gegeven moment een probleem met Panorama Nederland toen Panorama België me voor een artikel vroeg. Ik wilde niet meewerken, maar ze vertelden me dat Panorama België een totaal andere organisatie was. Stom van me om daar in te trappen. Het werd een raar artikel en zonder dat ik toestemming had gegeven, werd het ook gepubliceerd in Panorama Nederland. Als ik een paar akkefietjes heb gehad met zo’n blad, praat ik nooit meer met ze. Eén keer hebben ze me in zo’n geval proberen over te halen met het verhaal dat er inmiddels een heel nieuwe redactie werkte, maar ik had er geen zin meer in.

Tegenwoordig lees ik alles van tevoren. Dat gaat natuurlijk niet op voor de roddelbladen, maar daar geef ik in principe geen interviews aan. Ze schrijven toch wel over je, of je nu meewerkt of niet. Ik ben actief geweest binnen comité SAAM, een groep Nederlandse vrouwen die zich inzette voor de Argentijnse Dwaze Moeders van de Plaza de Mayo, en toen werd geïnsinueerd dat ik zeker te weinig werk had en daarom op deze manier de publiciteit zocht. Daar word ik helemaal naar van. Bladen die zoiets schrijven probeer ik te mijden.

Het is ook wel voorgekomen dat er foto’s voor een glossy werden gemaakt waarvoor ik kleding van modeontwerpster Fong Leng had geleend en dat haar naam niet eens werd vermeld. Niet zo netjes allemaal, dat gaat nu wel anders, geloof ik. Met sommige tijdschriften had ik een leuk gesprek, maar als ik het artikel dan teruglas, herkende ik mezelf er niet in. Vervolgens was ik een paar weken aan het strepen en veranderen omdat ze me niet goed begrepen hadden en omdat er iets in stond waarvan was afgesproken dat het er niet in zou komen.

Gelukkig zijn er ook veel leuke bladen waarin goede interviews met mij hebben gestaan. In het verleden heb ik een tijdje een agent gehad die dat soort dingen voor me regelde. Tegenwoordig lopen aanvragen voor televisie via mijn zusje. Bij films coördineert de producent of de distributeur de publiciteit. Ik zeg wel altijd dat ze eerst met mij moeten overleggen en niet zomaar overal mee mogen instemmen.

Het is prettig als je van tevoren goede afspraken met de pers kunt maken. Dat hebben Marco en ik bij ons huwelijk in 1989 ook gedaan. Het liefst waren we naar Alaska of nog verder weg gegaan, om lekker met z’n tweetjes te kunnen zijn, maar we wisten van tevoren dat zoiets niet zou lukken. Daarom hebben we besloten om dan maar gelijk een geweldig feest te geven en het werd een fantastische happening.

De rechten om foto’s van de dag te maken hadden we verkocht aan weekblad Privé en bij het feest ’s avonds was geen pers aanwezig. We hadden onze dag van tevoren als een soort filmscript geschreven en dat werkte prima. Het werd een heel ontspannen dag. Collega’s die getrouwd waren zonder iets te regelen, vertelden ons dat ze geen goede herinneringen aan hun bruiloft hadden, door de overal aanwezige pers. Dat hadden wij gelukkig voorkomen.

Het heeft lang geduurd voor ik accepteerde dat de pers je overal weet te vinden. Mijn telefoonnummers en e-mailadressen zijn bekend, dus ik ben altijd bereikbaar. Op zich is dat niet erg, ik kan toch gewoon ‘nee’ zeggen of een bericht deleten. Ik heb vroeger wel eens een geheim telefoonnummer geprobeerd, maar de eerste die me op dat nummer belde, was Henk van der Meijden. Ze komen toch altijd overal achter, dus waarom zou ik de moeite nemen? Je weet dat het zo is, je legt je erbij neer, maar het went nooit. Wat dat betreft heb ik een raar beroep. Filmen vind ik het leukste wat er is, maar wat erbij komt is gedoe waar ik niet altijd zin in heb. Het vak is enig, maar de jungle eromheen is een ander verhaal.

Het Nederlandse publiek is niet altijd even enthousiast over films uit eigen land. Het duurt ook altijd zo lang voor een productie op televisie te zien is en een groter publiek bereikt. Tegenwoordig gaat dat beter dan vroeger. Bij Mira (1971), de eerste grote speelfilm waaraan ik meedeed, duurde het een jaar of vijf voor de film op televisie kwam. In vijf jaar kan er zoveel veranderen.

Er zat bloot in die film en daar was in de pers nogal wat ophef over geweest. Nadat de film op televisie was uitgezonden, schreef een of ander kerkelijk persoon in een ingezonden brief aan een krant dat hij het een mooie film vond, maar dat het jammer was dat men het nodig had gevonden om de blootscènes eruit te knippen. Dat was niet gebeurd, maar hij had kennelijk het gevoel dat het beetje naakt dat hij had gezien, toch niet voor al die commotie gezorgd kon hebben.

Bij mijn bezoeken aan de Verenigde Staten zag ik steeds maar lange rijen voor de bioscopen staan. Film is daar veel groter dan in Nederland. Dat heeft natuurlijk te maken met de geschiedenis van de filmindustrie, maar het komt volgens mij ook door de interesse voor film die daar wordt gestimuleerd. In de Verenigde Staten krijgt het publiek regelmatig informatie over films en filmsterren en natuurlijk zijn ze ook dol op het glamourwereldje dat erbij hoort.

Eigenlijk is het wel leuk als het publiek blijft geloven in het sprookje. Dus als er een première is, dan speel ik de filmster. Het liefst trek ik een spijkerbroek aan en ga achter in de zaal zitten, maar glamour hoort bij het werk. Elke Nederlandse film moet goede reclame hebben en daar doe ik mijn best voor. Wat ik zelf wil, is dan even minder belangrijk.

Ik vind dat er veel te weinig wordt gedaan om het Nederlandse publiek naar de bioscoop te krijgen. Je zou vaker moeten laten zien hoe het er achter de schermen aan toegaat. Nederlanders kennen hun eigen acteurs, regisseurs en technische filmmensen niet. Het is toch interessant om daar meer over te weten? In Hollywood heeft elke vuilnisman een script thuis liggen, dat hele land is film.

De aantrekkingskracht van Hollywood is geweldig, maar in Europa worden ook goede films gemaakt. We hoeven echt niet altijd naar Hollywood te verlangen. Je moet zo ontzettend goed zijn om daar door te kunnen breken. Carice van Houten en Halina Reijn kunnen even vooruit met de aandacht die ze van Paul Verhoeven hebben gekregen. Ze hebben prachtig gespeeld in Zwartboek (2006) en kregen daarna rollen in Hollywoodproductie Valkyrie (2008). Daar kunnen ze trots op zijn, want het is niet gemakkelijk om zoiets te bereiken. Probeer het maar eens via de weg van de screentests, dan sta je als relatief onbekende Nederlandse acteur tegenover talloze bankable acteurs en actrices. Je kunt er niet automatisch van uitgaan dat je succes krijgt in Hollywood omdat je bekend bent in Nederland. Als Hollywood geen geschikte Amerikaanse acteur heeft, wordt eerst in Engeland gekeken. Als Nederlander word je vaak gecast als buitenlander, bijvoorbeeld als Duitser of Oost-Europeaan. Kijk maar naar Rutger Hauer, die heeft in het begin van zijn carrière ook veel rollen gespeeld waarin een buitenlands accent paste. Jonge acteurs kunnen beter eerst eens in Europa rondkijken, want er is veel mogelijk. Het is dichterbij, er worden mooie films gemaakt en er zijn geweldige Europese regisseurs. Maar ja, Hollywood is poen.

De glitter & glamour van de Nederlandse filmwereld is wat halfslachtig, je weet nooit wat er nu precies van je wordt verwacht. Er is ook niemand die je dat kan vertellen, dus probeer ik zelf maar een beetje een weg in die jungle te vinden.

Eigenlijk is het vreemd dat het hier zo lang heeft geduurd voordat er wat aandacht kwam voor de glamourkant van films. Ik heb me al op jonge leeftijd in de sterren van Hollywood verdiept en wist dat zij een contract hadden bij een studio. De studio kleedde ze en gaf ze een maandsalaris, zelf hadden ze niets meer in te brengen. Ik dacht dat het bij filmsterren altijd zo zou zijn, maar dat was dus niet zo.

De première van Mira was mijn eerste rodelopermoment. Nou ja, er lag niet eens een rode loper en ik had er wel meer van verwacht. Zelfs als ik er nu, zoveel jaren later, op terugkijk, voel ik nog de teleurstelling en overweldiging.

De eerste première van Mira was in Brussel. Ik moest de hele dag werken in verband met een rolletje in een filmpje dat werd gemaakt door een leerling van de filmacademie. Ik filmde op het strand in Zandvoort en na de opname nam ik de trein naar Brussel, met mijn met veel moeite gevonden premièrekleren in een tas. Kleding was voor mij in die tijd echt een probleem. Ik wist totaal niet wat ik aan moest trekken, ik had helemaal geen geld en er was niemand die me hielp of kon adviseren. Ik moest het allemaal zelf maar uitzoeken. Uiteindelijk heb ik in de uitverkoop van Frank Govers een knalblauw glimmend mannenpak gekocht. In Brussel ben ik naar het eerste het beste kleine hotelletje gegaan, heel goedkoop, heb me omgekleed, een taxi gepakt en ben naar de plek van de première gegaan. Het was erg druk en ik had geen officiële uitnodiging. Daar stond ik dan. In mijn eentje in de rij, lang wachten en bij de deur werd ook nog eens gevraagd wie ik was. Niemand kende me, ik voelde me erg zielig. Tussen al die mensen liep ik naar binnen en hing mijn jas op. Daarna werd ik dan toch door iemand opgevangen en naast regisseur Fons Rademakers neergezet.

Ik had nog helemaal niets van de film gezien en het was wel een schok. Als je een film voor het eerst ziet en naar jezelf op dat grote doek kijkt, dan zie je alleen maar je eigen rol. Elke scène voel je opnieuw. Je gaat heel diep in jezelf en kunt geen afstand nemen. Dat is heel heftig. Daarom moet je er altijd voor zorgen dat je een film waarin je meedoet al voor de première hebt gezien. ‘Laat het desnoods in je contract opnemen,’ zeg ik altijd tegen leerlingen. Ook omdat je weet dat er na afloop vragen komen en daar moet je over nagedacht kunnen hebben.

Maar bij de première van Mira zat ik alleen maar heel erg kritisch naar mezelf te kijken. Ik was met de rol bezig terwijl ik het had moeten loslaten, want je kunt niets meer veranderen. Loslaten kan pas nadat je de film een paar keer hebt gezien. Ik zat er nog helemaal in toen de lichten aangingen en ik schrok ontzettend.

Ik had Hugo Claus, de schrijver van het script, nog nooit ontmoet en wilde met hem praten. Dat lukte niet, want ik zag alleen maar een muur van camera’s en lichtflitsen en van alle kanten klonk applaus. Niet te geloven wat er gebeurde, want opeens concentreerde alles zich op mij. De rest van de avond heb ik niet meer helemaal duidelijk. Ik weet nog dat ik met Fons Rademakers, cameraman Eddy van der Enden en Hugo Claus en hun partners naar een restaurant ben gegaan. Er werden oesters besteld, ook voor mij, want ze wilden me eens trakteren. Ik durfde niet te zeggen dat ik nog nooit oesters had gegeten en ik kon ze amper door mijn keel krijgen. Ik lust ze trouwens nog steeds niet. Verder kan ik me er niet veel meer van herinneren, want ik was volkomen overdonderd. Vanaf dat moment veranderde er iets in mijn leven, maar wat dat betekende besefte ik nog niet. Ik was ook nog maar zesentwintig, erg jong. Die leeftijd mocht trouwens niet bekend worden, want het personage Mira was achttien. Onzin natuurlijk, want ik had op dat moment een kind van bijna vier.

Mira veranderde alles, vanaf dat moment was ik bekend. Maar als eerste rodelopermoment was de première niet echt glamorous te noemen.

Tegenwoordig gaat het anders. Bij Nederlandse premières ligt bij Tuschinski de rode loper uit en dat is wel feestelijk. Soms rijden er limousines voor, maar veel sterren komen gewoon lopen. Glamour op zijn Nederlands. Het jaarlijkse filmfestival in Utrecht is ook altijd heel informeel, dan pakken bezoekers alleen uit bij hun eigen premières en de slotavond.

Ik ben er in 2008 veel geweest, in verband met de documentaire van mijn dochter Denise die een paar keer werd gedraaid, en ook omdat er films werden vertoond waarin ik een rol had gespeeld. Mensen uit de muziekwereld mochten een favoriete film uitzoeken. Spinvis koos De komst van Joachim Stiller (1976) en dj Don Diablo wilde Antonia zien. Het was leuk om daar met die mensen over te praten.

Als het even kan, ga ik naar het Nederlands Filmfestival, want daar kom je leuke mensen tegen en veel collega’s met wie je kunt bijpraten. In september 2008 kwam ik net uit de chemo’s, dus ik was snel moe. Daarom ben ik ook niet naar het slotfeest gegaan. Dat is altijd in gala, maar wat mij betreft meestal minder geslaagd dan de eerste avond. Dan is iedereen vol verwachting. Op de laatste avond komen ook veel mensen van buiten het vak en daardoor is het heel vol. Het is vooral leuk als je genomineerd bent, dan word je bekeken en sta je in het middelpunt van de belangstelling.

Er wordt in de Nederlandse filmwereld tegenwoordig meer aandacht aan het uiterlijk besteed dan vroeger. Zo werden de zes vrouwelijke hoofdrolspelers voor de première van Bride Flight gekleed door Addy van den Krommenacker. Het was voor het eerst in mijn hele carrière dat ik niet zelf op zoek hoefde te gaan naar een première-outfit. Addy had het niet gemakkelijk met mij, want ik was op dat moment kaal van de chemo’s en voelde me erg opgezet. Hij heeft iets moois voor me uitgezocht. Erg duur en het stond prachtig, maar ik was blij toen ik het terug kon geven, want ik was veel te bang dat er iets mee zou gebeuren.

Marco kon niet mee naar de première. Erg jammer, want ik vind het gezellig als hij meegaat. En als ik zo opgetut op hoge hakken loop, kan hij ervoor zorgen dat ik niet van de trap af donder. Niet dat ik niet goed kan lopen op hakken, ik houd het er wel een avondje op vol. Maar met je vriendje aan je arm gaat dat toch wat gemakkelijker.

Ik heb veel kleren en schoenen opgeruimd, maar er hangt nog altijd genoeg in mijn kast om uit te kiezen. Als het moet, kan ik wel wat aan anderen uitlenen. Ik heb zo vaak kleren gekocht met het idee dat ik ze nog wel eens zou dragen. Ook rare gewaden, zoals een lange roze jurk, waarin ik lijk op de Zangeres zonder Naam. In Frankrijk heb ik in de uitverkoop een keer een leuke jas gekocht die eigenlijk een maat te klein was. Ik dacht, ik ga toch sporten met mijn buurvrouw, die jas past nog wel een keer. Echt niet, dus die jas heb ik uiteindelijk maar aan de buurvrouw gegeven, zonde om te laten hangen.

Ik ben niet zo handig met kleren kopen. Mijn zusje en mijn dochter wel. Die kopen van alles op de Albert Cuyp en de Noordermarkt en zien er geweldig uit. Dat lukt mij nou nooit, maar tegenwoordig geef ik miskopen heel snel weg. Als ik een première of een feest heb, probeer ik het een beetje simpel te houden en het op te vrolijken met een jasje met struisvogelveertjes of handschoenen met glitters of zo.

Addy wilde voor de première van Bride Flight in eerste instantie een shawl om mijn kale koppie knopen, maar ik was erg bang dat die niet zou blijven zitten. Gelukkig had hij dat in de gaten en toen heeft hij een prachtig glitterhoedje voor me gemaakt. Hij zocht ook een tasje en een nertsjasje voor me uit, hartstikke mooi.

Er hangt nog steeds bont in mijn kast, maar ik draag het niet meer. Dat komt vooral door mijn kleinzoon, die erg van alle beestjes houdt. Ik lees hem voor over lieve kleine molletjes en konijntjes, hoe kan ik dan nog rondlopen in een jas die van zo’n diertje is gemaakt? Vroeger dacht ik daar niet zo over na. In de hippietijd liep iedereen in bontjassen en Afghaanse jassen en ik kocht op de markt oude bontjassen die ik vermaakte voor mijn toenmalige man Leendert, voor mijn dochter en voor mezelf. Sindsdien ben ik nog lange tijd bont blijven dragen. Zelfs mijn trouwjurk, een ontwerp van Edgar Vos, had bontrandjes en er hoorde een gek hoedje met bont bij. Ik heb nog steeds een zwarte omslagdoek van Edgar Vos, met van die lange bontstaarten. Mijn nichtje, de dochter van mijn zusje, is vegetariër en zij vond die staarten erg zielig. Ik maakte haar wijs dat zo’n staart er dan wel af was, maar dat hij gewoon weer aangroeide.

Vroeger had ik een groene, open Munga Jeep uit 1946, met een houder voor een stengun naast de stoel en zonder deuren. Ontzettend vies en koud natuurlijk en dan zat ik daarin in mijn spijkerbroek en oude bontje en voelde me helemaal gelukkig. Ik leek wel koningin Wilhelmina die het leger inspecteerde, maar dat maakte mij niet uit. Ik had geen geld, kon goedkoop aan die jeep komen en kinderen vonden het heerlijk om erin mee te rijden. Laatst kwam ik een oude vriend van Denise tegen, die kon zich nog herinneren dat hij na een kinderfeestje in de jeep had gezeten.

Het was allemaal niet zo glamorous, maar daar was ik in die tijd helemaal niet mee bezig. Mijn tik was de cowboylook, ik heb nog steeds een kast vol cowboylaarzen. Een van de Franse films waaraan ik meedeed, speelde in Zuid-Frankrijk, in een soort cowboydorpje. Ik kocht daar een heel winkeltje leeg en heb er zelfs een paar stoere pistolen op de kop getikt. Pistolen Paultje heeft me er nog een schoonmaakset voor gegeven en me geleerd hoe ik ze schoon moest maken. Helaas heb ik ze niet meer.

Er is vaak kritiek geweest op de kleding die ik droeg. Ik dacht dat ik het simpel en sober moest houden, omdat je als actrice toch al zo in het middelpunt staat. Het leek me dubbelop om dan ook nog opvallende kleren te dragen. Trouwens, ik heb daar ook heel lang geen geld voor gehad.

Lang geleden heb ik een smoking laten maken. Dat was geweldig, want die kun je bij elke gelegenheid uit de kast halen en je hoeft niet steeds een nieuwe jurk uit te zoeken. Ik droeg die smoking een keer bij een officiële ontvangst toen de vrouw van de Engelse ambassadeur naar me toe kwam, in een chique, ouderwetse baljurk met een soort hoepelrok tot aan de grond. Ze zei dat ze mijn smoking prachtig vond en erover dacht om er ook zo een te laten maken.

Ik heb lang veel kleren en schoenen van vroeger bewaard. Mijn vorige huis was veel groter en daar had ik de ruimte. Na onze verhuizing heb ik eerst veel in een opslagruimte bewaard, maar ik begin nu toch zo langzamerhand spullen weg te geven. De kostuumontwerpster van Bride Flight had er wel belangstelling voor en af en toe breng ik wat dozen naar haar toe. Er zitten de meeste bizarre kledingstukken en schoenen bij, zoals de schoenen met grote zilveren hakken die ik draag op het affiche van It’s me (1976) van Frans Zwartjes. Een paar schoenen van Fong Leng heb ik wel bewaard, die kocht ik begin jaren zeventig voor tweehonderdvijftig gulden, een rib uit mijn lijf. Ik droeg ze bij een spijkerbroek en een spijkerjackje en vond het totaalplaatje geweldig. Uiteindelijk zag niemand de schoenen en ik werd uitgeroepen tot ‘slechtst geklede vrouw van Nederland’.