© 2013 Reed Albergotti en Vanessa O’Connell

© 2013 Nederlandse vertaling Ralph van der Aa, Jan van den Berg en Gert-Jan Kramer

Oorspronkelijke titel Wheelmen

Oorspronkelijke uitgeverij Gotham Books, Penguin Group

Omslagontwerp Roald Triebels

Omslagbeeld ANP/Koen van Weel

Foto Reed Albergotti Michael N. Meyer

Foto Vanessa O’Connell Nina Subin

E-book Elgraphic bv, Schiedam

NUR 740/480

ISBN 978 90 450 2528 5

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk 2013 met ISBN 978 90 450 2476 9

www.atlascontact.nl

Voor Sascha, Kathy en Robby – R.A.
Voor Eric – V.O’C.

Vanaf de jaren zestig van de negentiende eeuw sloten de Amerikanen de fiets in hun hart. Fietsers en wielrenners gingen zichzelf ‘wheelmen’ noemen. Later, toen de Amerikanen zich massaal op sporten met stokken en ballen stortten en de auto op de troon kwam, verloor het wielrennen aan populariteit, maar vanaf eind jaren zeventig begon een nieuwe generatie wheelmen aan een missie om de sport weer aanzien te geven in Amerika.

‘Bijna alle mensen kunnen tegen tegenslag,
maar als je iemands karakter wilt testen,
moet je hem macht geven.’

– ABRAHAM LINCOLN

Inhoud

Hoofdrolspelers

Inleiding

HOOFDSTUK 1

True Blue

HOOFDSTUK 2

Een nieuw begin voor het Amerikaanse wielrennen

HOOFDSTUK 3

Passie om te winnen

HOOFDSTUK 4

Het eerste miljoen

HOOFDSTUK 5

Teamwork

HOOFDSTUK 6

Sit-in en zadelpijn

HOOFDSTUK 7

Lance Armstrong NV

HOOFDSTUK 8

Hematocriet en hypocriet

HOOFDSTUK 9

Wanklanken en de waterdrager

HOOFDSTUK 10

Een nieuwe versnelling

HOOFDSTUK 11

Adieu en val dood

HOOFDSTUK 12

De comeback (alweer)

HOOFDSTUK 13

Verraad

HOOFDSTUK 14

De achtervolging

HOOFDSTUK 15

Verschroeide aarde

HOOFDSTUK 16

Geen klikspaan

Illustraties

Nawoord

Dankbetuigingen

Noten en bronnen

Hoofdrolspelers

Dramatis personae

USADA – Het Amerikaanse antidopingagentschap dat door de overheid wordt gefinancierd en is gevestigd in Colorado Springs in Colorado; het houdt toezicht op de antidopingmaatregelen in de olympische sporten in de Verenigde Staten.

UCI – De Internationale Wielerunie, het hoogste bestuurslichaam van de wielersport dat is gevestigd in Aigle in Zwitserland; het is opgericht om de wielrensport te promoten, maar is ook verantwoordelijk voor het antidopingbeleid in de wielersport.

Betsy Andreu – De eigenzinnige, lichtgeraakte vrouw van Frankie Andreu; huisvrouw met drie kinderen in Dearborn, Michigan.

Frankie Andreu – In Michigan geboren wielrenner van Motorola met een slungelig lichaam en een diepe stem; hij woonde met Lance in Como in Italië en werd in 1999 de wegkapitein van de US Postalploeg.

Kristin Richard Armstrong – Ambitieuze pr-manager uit een gegoede familie die Lance in 1997 ontmoette in Austin, Texas, kort nadat hij met zijn chemotherapie klaar was; na hun huwelijk in 1998 stopte ze met werken om voor hun zoon en tweelingdochters te zorgen toen ze aan de Franse Riviera en in Gerona (Spanje) woonden.

Terry Keith Armstrong – Stiefvader van Lance; hij adopteerde Lance al snel nadat hij in 1974 met Linda Mooneyham was getrouwd.

Arnie Baker – Wielercoach en fan van Floyd Landis; gepensioneerde arts in San Diego.

Michael Ball – Voormalig veldrijder en modekoning in Los Angeles; richtte als eigenaar en sponsor in 2007 Rock Racing op, werd door FDA-medewerker Jeff Novitzky op de korrel genomen tijdens zijn onderzoek naar het gebruik van stimulerende middelen in de wielersport.

Michael Barry – Ploeggenoot van Lance van 2002 tot 2005 die veel wist uit het dopingtijdperk; hij schreef een ooggetuigenverslag van zijn carrière in de ploeg van Lance (Inside the Postal Bus) zonder het dopinggebruik in de ploeg te vermelden.

William ‘ Bill’ Bock III – Hoofdjurist van USADA, een advocaat met een zachte stem die in Texas is geboren en in Indiana is opgegroeid. Bock heeft jarenlang sporters vertegenwoordigd en werd in 2007 de hoofdjurist van USADA.

Edward ‘ Eddie B.’ Borysewicz – Knorrige wielercoach die vanuit Polen naar de VS emigreerde; hij gebruikte Oostblokmethodes toen hij onder anderen Greg LeMond en Lance Armstrong coachte. Eddie B. overtuigde de achttienjarige Lance ervan in 1990 een contract te tekenen bij Subaru-Montgomery; dat was diens eerste wielercontract.

Johan Bruyneel – In België geboren voormalige wegwielrenner die de ploegleider werd van de US Postalploeg; later was hij dat ook bij de ploegen van Discovery Channel, Astana en RadioShack-Nissan.

Chris Carmichael – Coach van de nationale jeugdselectie van de VS die Lance in 1991 bij de ploeg haalde; hij werd bekend als de wielercoach van Lance.

Edward Coyle – Onderzoeker aan de Universiteit van Texas die Lance van 1992 tot 1999 bestudeerde in een sportlaboratorium. Zijn bevinding dat Lance na zijn kanker een efficiëntere wielrenner was geworden, met van nature een hogere VO2max dan een gemiddelde man, werd door veel media voor waar aangenomen. Hij gaf in 2008 toe dat er een ‘kleine fout’ in zijn berekeningen zat.

Rick Crawford – In 1985 een van de eerste (onbetaalde) coaches van Lance en diens mentor; hij vestigde zich in Dallas als beroepstriatleet.

Sheryl Crow – Zangeres en songwriter uit Missouri die in 2003 een relatie kreeg met Lance en zich in 2005 met hem verloofde. Ze gingen vóór hun geplande huwelijk in 2006 uit elkaar.

Mark Fabiani – De crisismanager en pr-man die door Lance in 2010 werd ingehuurd; een gladde advocaat die bekend werd als ‘de Rampenkampioen’ toen hij als speciale adviseur voor president Clinton werkte tijdens het Whitewateronderzoek in het begin van de jaren 1990.

Michele Ferrari – Italiaanse sportarts en wiskundige die tijdens een interview in 1994 een schandaal veroorzaakte toen hij zei dat epo niet gevaarlijker was dan sinaasappelsap. Hij werd in 1995 de persoonlijke trainer van Lance.

Jeffrey C. Garvey – Oprichter en voorzitter van de Lance Armstrong Foundation en medeoprichter van Austin Ventures.

Mark Gorski – Directeur van de US Postalploeg en een van de eigenaars van Tailwind Sports, dat eigenaar was van die ploeg. Gorski werd beroemd toen hij als baanwielrenner in 1984 een gouden medaille won op de Olympische Spelen.

Edward ‘Eddie’ Gunderson – De vrijgevochten biologische vader van Lance. Hij scheidde in 1973 van Linda, toen Lance twee jaar was, na een turbulente relatie waarin sprake was van mishandeling. Hij stierf in 2012.

Tyler Hamilton – Ploeggenoot van Lance in de US Postalploeg. Hij won een medaille tijdens de Olympische Spelen van 2004, maar werd geschorst nadat hij positief was getest. Hij gaf in zijn boek De wielermaffia toe dat hij doping had gebruikt.

Robert ‘Bob’ Hamman – Oprichter van SCA Promotions, dat Tailwind Sports verzekerde voor de bonussen van Lance als hij de Tour de France zou winnen.

Anna Hansen – Sinds 2008 de vriendin van Lance en de moeder van zijn twee jongste kinderen, Oliva Marie en Maxwell Edward.

Timothy Herman – Hoofd van de juridische staf van Lance. Hij begon in 2004 namens Lance rechtszaken aan te spannen.

George Hincapie – De in New York City geboren meesterknecht en ploeggenoot van Lance, eerst bij Motorola, daarna bij US Postal en ten slotte bij Discovery. Verhuisd naar Greenville, South Carolina.

Steve Johnson – Bestuursvoorzitter en CEO van USA Cycling, ploeggenoot van Armstrong bij Subaru-Montgomery en een voormalige vriend van Thom Weisel.

Linda Mooneyham – De moeder van Lance. Ze is in New Orleans geboren, maar groeide op in Dallas. Lance werd geboren toen zij zeventien jaar was; daardoor heeft ze haar middelbare school niet afgemaakt.

Bart Knaggs – Zakenpartner van Lance en mede-eigenaar van de fietsenwinkel Mellow Johnny’s, en een partner in Capital Sports & Entertainment. Is ook wielrenner geweest en was de vriend en het fietsmaatje van Lance in Austin.

John Korioth – Medeoprichter van de Lance Armstrong Foundation en getuige van Lance toen die met Kristin Richard trouwde.

Floyd Landis – Winnaar van de Tour de France in 2006. Hij gaf later toe dat hij doping had gebruikt, waarna zijn titel werd afgenomen. Een magere, roodharige beroepswielrenner, opgevoed als mennoniet, die de vriend en beschermeling van Lance werd toen hij van 2002 tot 2004 voor de US Postalploeg reed. In 2005 ging hij naar de concurrerende Phonakploeg.

Levi Leipheimer – Van 2000 tot 2001 ploeggenoot van Lance bij de US Postalploeg. Na de tweede comeback van Lance als wielrenner reed Leipheimer samen met hem bij Astana en Team Radio Shack.

Greg LeMond – Eerste Amerikaanse winnaar van de Tour de France. Hij won de Tour drie keer. Hij stopte in 1994 als beroepswielrenner.

Robert Luskin – Doorgewinterde advocaat in de juridische staf van Lance; een hoofdrolspeler in Armstrongs aanval op USADA.

Stephanie McIlvain – Contactpersoon voor de wielersport bij Oakley en sinds mensenheugenis bevriend met Lance.

John Thomas ‘J.T.’ Neal – Excentrieke en zorgzame mentor, vriend en huisbaas van Lance in Austin, Texas, en zijn onbezoldigde persoonlijke masseur. Hij zorgde voor Armstrongs zaken in de VS als Lance in Europa wedstrijden reed.

Jeff Novitzky – Rechercheur bij de Food and Drug Administration die zich bezighield met het gebruik van doping in beroepssporten, inclusief wielrennen. Hij had eerder als rechercheur bij de belastingdienst gewerkt.

Jim ‘Och’ Ochowicz – Oprichter, directeur en coach van twee Amerikaanse wielerploegen (eerst 7-Eleven en daarna Motorola) die door The South Club Inc. werden geleid. Peetvader van Luke, het oudste kind van Lance.

William ‘Bill’ J. Stapleton III – Agent en vertrouweling van Lance, een voormalige olympische zwemmer.

Travis Tygart – In Florida geboren CEO van USADA, waarvan hij eerder de juridisch directeur was.

Christian Vande Velde – Ploeggenoot van Lance tijdens de Tour in 1999 en 2001, die ook met Michele Ferrari heeft samengewerkt.

Jonathan Vaughters – Ploeggenoot van Lance bij US Postal. Hij gebruikte doping toen hij met Lance in die ploeg reed. Hij werd later ploegleider, het meest recent bij Garmin-Sharp.

Hein Verbruggen – Nederlandse voorzitter van de UCI van 1999 tot 2005. Daarna werd hij ‘erevoorzitter’ van de UCI en bleef lid van het uitvoerend comité.

David Walsh – Ierse sportverslaggever en hoofd sportredactie van de Britse krant The Sunday Times.

Thomas W. Weisel – Oprichter van de Subaru-Montgomeryploeg en van Tailwind Sports, dat de US Postalploeg leidde. Hij is een superstrijdlustig alfamannetje met dure huizen in Ross (Californië) en Maui (Hawaï). Hij heeft bijna twintig jaar leiding gegeven aan de investeringsmaatschappij Montgomery Securities te San Francisco.

Paul Willerton – In Illinois geboren wielrenner die in het begin van de jaren negentig tijdens twee wereldkampioenschappen op de weg als amateur met Lance fietste. Hij werd in 1991 beroeps in Team Z van Greg LeMond.

David ‘Tiger’ Williams – Mede-eigenaar van Tailwind Sports en vriend van Floyd Landis. Hij is een toegewijde wielerfan en oprichter van Williams Trading LLC.

David Zabriskie – Ploeggenoot van Lance bij de US Postalploeg die opkeek naar ploegleider Johan Bruyneel.

Inleiding

Een tijdje geleden was de wereld getuige van de dramatische ondergang van een van Amerika’s beroemdste sporthelden: Lance Armstrong.

Miljoenen televisiekijkers keken begin 2013 geboeid naar het interview van Oprah Winfrey met Lance, waarin hij een bekentenis aflegde. Hoewel hij Oprah geenszins de volledige waarheid vertelde, was hij over bepaalde onderwerpen open. Voor het eerst gaf hij toe doping te hebben gebruikt en bloedtransfusies te hebben ondergaan om zijn zeven Touroverwinningen te behalen. Ook was het ontroerend toen hij vertelde dat hij zijn dertienjarige zoon, Luke, de oudste van zijn vijf kinderen, had gezegd dat hij moest ophouden zijn vader te verdedigen en tegen mensen te zeggen dat het niet waar was wat ze over zijn vader zeiden – omdat het helaas wél waar was.

Zijn bekentenis riep echter meer vragen op dan dat er vragen door beantwoord werden, deels omdat Armstrong die bekentenis op geen enkele manier in een context plaatste en met geen woord repte over wie hem had geholpen bij het dopinggebruik, over de herkomst van de stimulerende middelen en hoe hij het had klaargespeeld om zijn handelingen zo lang te verhullen, ondanks de honderden controles die hij had ondergaan en de diepgaande onderzoeken van journalisten die zijn ontkenningen niet geloofden.

Met dit boek proberen we deze hiaten op te vullen en een veel vollediger en genuanceerder verhaal te vertellen. Het gaat niet alleen over Armstrong als persoon, als sportman of als iemand die kanker heeft overleefd. Ook gaat het niet alleen over doping en bedrog – en niet alleen over sport. We beschouwen het als een verhaal over een zakelijke onderneming die, in elk geval in de ogen van de betrokkenen, te groot was om te kunnen mislukken. We zullen u als lezer meenemen achter de schermen, waar u veel van de renners zult ontmoeten die voor en tegen Armstrong reden, de bestuurders en zakenmensen, de sponsors en juristen die hem gedurende zijn lange carrière omringden, en ten slotte ook de onderzoekers wier inspanningen tot zijn ondergang leidden.

Van de klinieken en laboratoria van schimmige artsen in Spanje tot de duizelingwekkende hellingen van de Tour de France, van het heimelijke dopinggebruik en de bloedtransfusies in hotelkamers en ploegbussen tot extravagante overwinningsfeesten in het Musée d’Orsay in Parijs, van Armstrongs opzienbarende comeback na de teelbalkanker die hem bijna fataal was geworden tot het moment dat hij uiteindelijk uit de gratie raakte: ons boek is het eerste diepgaande, grondige verhaal van de verwezenlijking – en teloorgang – van een Amerikaanse icoon. We schetsen ook een beeld van een complot dat de vele deelnemers uit verschillende landen in een periode van vierentwintig jaar honderden miljoenen dollars heeft opgeleverd en dat zich over de hele wereld uitstrekte, van Austin, Washington, Greenwich en Idyllwild tot Nice, Sankt Moritz en Gerona.

Het grootste deel van de twintigste eeuw hadden Europeanen de wielersport gedomineerd, en zij werden de meest hartstochtelijke fans. In Europa was het wielrennen echter grotendeels een sport voor de arbeidersklasse. Beroepsrenners kwamen uit kleine dorpjes of uit arme stedelijke gebieden, en dat was te zien aan de betalingen. Nog in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw verdienden enkele van de grootste renners aller tijden, zoals Bernard Hinault en Eddy Merckx, bedragen die zelfs tweederangs beroepsrenners in de eerste jaren van de eenentwintigste eeuw een lachertje zouden hebben gevonden.

Tientallen jaren hadden slechts heel weinig mensen in Amerika belangstelling voor het wielrennen. Maar toen dat eenmaal begon te veranderen, waren het de Amerikanen – de nieuwkomers in de wielrennerij – die de sport financieel voor altijd op zijn kop zetten. Ze streken de hoogste salarissen op die ooit in de sport waren betaald. Het eerste miljoenensalaris uit de wielrennerij was in 1991 voor Greg LeMond, een Amerikaan die de Tour drie keer won nadat hij op negentienjarige leeftijd naar Frankrijk was verhuisd.1 Toen kwam Armstrong, die voor ploegen met grote Amerikaanse sponsors reed – waaronder de Amerikaanse posterijen, de US Postal Service, en bedrijven als televisiezender Discovery Channel – en die dankzij de vorstelijke financiële ondersteuning zijn basisinkomen in 2004 kon verhogen tot 4,5 miljoen dollar en zijn bonussen tot 10 miljoen dollar.2 Armstrongs salaris vormde slechts een fractie van zijn totale inkomen vanwege de uiterst lucratieve sponsorcontracten die hij afsloot, alleen al in dat jaar ter waarde van 16,5 miljoen dollar.3

Als we Armstrongs opkomst en ondergang vanuit zakelijk perspectief bekijken, zien we hem als instrument én begunstigde van de ambities van een kleine groep Amerikanen die van Amerika een grote speler wilden maken in wat tot dan toe een overwegend Europese sport was. Deze mannen stelden zich niet alleen tot doel de sport te domineren, maar ook om deze te vercommercialiseren en om te vormen tot een geldmachine. Armstrong paste perfect bij hun doelstellingen: hij was een unieke combinatie van atletisch talent en nietsontziende gedrevenheid. En toen hij begon te winnen, werd hij de president en de CEO van zijn eigen onderneming: zichzelf rijk en beroemd maken. Met de steun van een heleboel aanhangers, die allemaal met elkaar verbonden waren, bewaakte hij zorgvuldig zijn imago; hij presenteerde zichzelf via de media en sponsoring als een echte Amerikaanse held – een supertalent, iemand die bijna was overleden aan kanker maar de ziekte had overleefd en zijn eerste Tour de France had gewonnen, de oprichter van een liefdadigheidsinstelling waarin miljoenen omgingen en die hoop en ondersteuning bood aan duizenden mensen die aan kanker leden.

In het openbaar was Armstrong echter een heel ander persoon dan privé. De fantastische sportman die zich had ontpopt tot een bestrijder van kanker en een seculiere heilige, had een donkere kant waarvan slechts heel weinig mensen buiten zijn directe omgeving weet hadden. Hij zet zichzelf neer als een arme underdog, maar hij kwam uit een redelijk welgesteld middenklassengezin waarin hij vanaf jeugdige leeftijd werd verwend, en hij was vanaf zijn vroegste jeugd, die hij doorbracht in het Texaanse Plano, egocentrisch en arrogant. Hoewel Lance altijd op zoek lijkt te zijn geweest naar een vaderfiguur, vond hij het door de jaren heen moeilijk een bestendige relatie aan te gaan met veel van zijn mentoren. Hij omringde zich met vrienden, vriendinnen en zakenpartners, hij had hun aandacht, geruststelling en steun nodig en hunkerde daar zelfs naar. Maar hij had de gewoonte om van veel mensen die hem bewonderden te profiteren.

Dit boek komt voort uit de meer dan honderd interviews die we hebben afgenomen en uit de vele artikelen die we in The Wall Street Journal hebben geschreven over Lance en zijn nietsontziende strijd tegen voormalige ploeggenoten, federale onderzoekers en antidopingofficials met betrekking tot beschuldigingen dat hij doping had gebruikt om de Tour te winnen. Ons werk voor de krant was erop gericht om als eersten gedetailleerd verslag te doen van de werkwijze en de cultuur van het dopingprogramma van de US Postalploeg, en als zodanig is het een rol gaan spelen in de gebeurtenissen die tot Armstrongs ondergang zouden leiden.

Voor Armstrong en zijn directe omgeving deed zich begin 2010 het keerpunt voor, toen zijn voormalige ploeggenoot en protegé Floyd Landis bijzonder controversiële e-mails stuurde naar een handjevol mannen met hoge posities in de professionele wielrennerij. In deze mails gaf Landis toe in de jaren dat hij samen met Lance had gereden, prestatiebevorderende middelen en bloeddoping te hebben gebruikt, en hij beschuldigde veel van zijn voormalige ploeggenoten van Postal ervan hetzelfde te hebben gedaan. Door Lance te beschrijven als de drijvende kracht achter deze dopingpraktijken, bracht Landis onder woorden wat een paar mensen van de pers al jarenlang vermoedden maar wat niemand had kunnen bewijzen.4 Een maand lang bleven Landis’ e-mails een goed bewaard geheim. Mensen van de Amerikaanse federale politie, die van het bestaan van de mailtjes wisten en onderzochten of er strafbare feiten waren gepleegd, hadden Landis opdracht gegeven niet naar buiten te treden met zijn beschuldigingen. Via een informant die nauwe banden had met Amerikaanse wielerofficials, raakte Reed, in samenwerking met Vanessa, van het bestaan van de mails op de hoogte en wist hij ze te bemachtigen, de echtheid ervan te verifiëren en het verhaal wereldkundig te maken. Het was een exclusieve internationale primeur, onze eerste van vele gedurende de jaren dat we over het onderwerp bleven schrijven.

Om Landis te interviewen bracht Reed twee weken door in het afgelegen plaatsje in het zuiden van Californië waar Landis woonde, ver weg van de publiciteit, in een blokhut met prachtig uitzicht op een met pijnbomen begroeide berghelling – en een grote hoeveelheid afgedankte troep waarmee het terrein bezaaid lag. Het kostte Reed dagen om Landis ertoe te bewegen zijn volledige verhaal te vertellen – en uiteindelijk deed de renner dat, ondanks het feit dat veel van zijn vrienden en vroegere ploeggenoten hem onder druk zetten om zijn mond te houden. Verscheidene maanden later, in augustus 2010, kwamen we met het nieuws dat Landis onder ede had verklaard dat Lance’ ploeg de US Postal Service had bedrogen, het bedrijf dat 30 miljoen dollar had uitgegeven om de ploeg te sponsoren. Terwijl we research deden voor de krant, konden we diep in het verhaal duiken en veel belangrijke, maar ook talrijke minder belangrijke betrokkenen langdurig interviewen. We leerden elke sleutelfiguur kennen, sommige zelfs heel goed. Maar niemand oefende natuurlijk meer aantrekkingskracht op ons uit dan Lance.

Lance Armstrong was verscheidene keren bereid met ons te praten in de periode dat we verslag deden van de onderzoeken die er naar hem werden gedaan, al gaf hij ons zelden toestemming hem te citeren of zelfs om wat hij ons vertelde toe te schrijven aan een anonieme bron. De eerste keer kwam als een verrassing. Op een middag in augustus 2010 was Vanessa naar Austin, Texas, gevlogen voor een ontmoeting met Lance’ advocaat Tim Herman. Ze zouden elkaar spreken in Trio, het restaurant van het Four Seasons Hotel. Toen ze een paar minuten aan het lunchen waren, kwam Armstrong naar binnen wandelen, en terwijl zijn ex-vrouw aan een tafel in de buurt ging zitten, mengde hij zich in een uitvoerig gesprek.

Ondanks het feit dat onze gesprekken met hem altijd onder zijn voorwaarden werden gevoerd en zorgvuldig waren gepland om onze mening over hem te beïnvloeden, gaven ze ons meer inzicht in hem dan hij zich misschien heeft gerealiseerd. Als journalisten kwamen we tot de ontdekking dat Lance een fascinerende mix was van openheid en teruggetrokkenheid, van iemand die de touwtjes in handen had en iemand die kwetsbaar leek. Hij leest heel veel, waaronder alles wat er over hem wordt geschreven, en hij leert sommige mensen die over hem schrijven graag beter kennen. Hij weet hoe hij zijn charme in de strijd moet gooien als hij dat wil, maar wanneer hij ergens kwaad over is, kan hij negatief worden en mensen keihard persoonlijk aanvallen, zoals wij verscheidene keren hebben ondervonden.

Dankzij deze gesprekken, en dankzij interviews met allerlei mensen uit zijn omgeving, van zijn beste vrienden tot zijn grootste vijanden, kunt u Lance door dit boek van dichtbij meemaken – van zijn roerige tienerjaren, tot zijn ontwikkeling als een van de besten in zijn sport, tot zijn strijd tegen kanker en het bittere, vreselijke moment dat hij in ongenade viel. U zult ontdekken wat hem ertoe bewoog extreme risico’s te nemen en ogenschijnlijk onmogelijke doelen na te streven, wat hem ertoe bracht voortdurend te liegen en te intimideren, anderen te minachten, en verbitterd te strijden tegen mensen die de waarheid spraken.

Hoewel Armstrong centraal staat in dit boek, zult u ook Travis Tygart leren kennen, een man die we zijn gaan zien als de idealistische David die het opnam tegen Lance, de ogenschijnlijk onverslaanbare Goliath. Tygart wist dat het Amerikaanse antidopingagentschap, dat structureel over veel te weinig geld beschikte, de financiële middelen en de macht ontbeerde die het nodig zou hebben om zijn zaak tegen Armstrong hard te maken. Maar nadat federale aanklagers hun strafrechtelijke onderzoek hadden gestaakt zonder een aanklacht in te dienen, had Tygart het gevoel dat hij niet anders kon dan het tegen Lance op te nemen, hoe zwaar die uitdaging ook was. Hij ging de strijd aan gewapend met wat misschien wel niet meer dan een katapult leek vergeleken met Lance en zijn team van goedbetaalde, machtige advocaten en publiciteitsagenten, maar uiteindelijk bleek die katapult een bijzonder krachtig wapen te zijn. Hoe dit allemaal is gegaan, is het verhaal dat u in dit boek zult lezen.

HOOFDSTUK 1

True blue

Om klokslag elf uur reden negen mannen in het donkerblauwe tenue van de US Postalploeg – die deel uitmaakte van een peloton van honderdvijftig wielrenners uit eenentwintig ploegen – het plaatsje Lannemezan in Zuidwest-Frankrijk uit. Ze begonnen aan een loodzware rit van zes uur die over zeven Pyreneeëncols zou voeren. Het was zaterdag 17 juli 2004. Aan het begin van de dertiende etappe van de Tour de France was het al 25 graden.5

De Ronde van Frankrijk staat erom bekend dat hij onmenselijk zwaar is. De wedstrijd duurt drieëntwintig dagen, waaronder twee rustdagen, en bestaat uit zeventien etappes, waaronder de vlakke etappes die geknipt zijn voor de sprinters, zware bergetappes voor de klimmers, minder zware bergetappes en een aantal tijdritten, inclusief de proloog waarmee de Tour doorgaans begint.

Dit zou de zwaarste dag van allemaal worden. Het was een etappe van 205 kilometer over de bochtige wegen van de Midi-Pyrénées, waar beboste heuvels overgingen in alpenachtige weiden, waarna de renners door een vlak stuk landbouwgrond naar de afsluitende reeks torenhoge bergtoppen reden: de geleidelijk oplopende Col d’Aspin, de verraderlijke Col de Latrape en ten slotte het beruchte Plateau de Beille.

Lance Armstrong begon de dag als de nummer twee van het algemeen klassement. Hij had een achterstand van 5 minuten en 24 seconden op de zwaarmoedige Fransman Thomas Voeckler. In een normale wedstrijd was een voorsprong van vijf minuten aanzienlijk, maar in de Tour kon zo’n marge als sneeuw voor de zon verdwijnen. Armstrongs belangrijkste rivaal, Jan Ullrich, de man die de grootste kans maakte hem ook nog na de bergen op de hielen te zitten, volgde op slechts 3 minuten en 36 seconden. Het doel van Armstrong en van de US Postalploeg was om het tijdsverschil tussen hem en de rest van zijn achtervolgers onoverbrugbaar groot te maken.

Toen ze de bebouwde kom hadden verlaten, ging de Postalploeg in de gebruikelijke formatie rijden: acht renners reden op kop van het peloton, met Armstrong veilig in het midden om hem uit de wind te houden. Elke ploeg die meedoet aan de Tour heeft een kopman, de man die het hoogst zal finishen. Terwijl de kopman zich focust op de strijd om de gele trui, voert de rest van de ploeg het zware werk uit: in de wind rijden, tegenstanders onder druk zetten met uitgekiende tactische manoeuvres, zich laten terugzakken naar de ploegleiderswagen om bidons met water voor de kopman op te halen. Er was geen wielerploeg die zo gefocust was op de kopman als Postal. En er was geen kopman die meer loyaliteit en inzet van zijn knechten verwachtte dan Armstrong.

Armstrongs ploegmaats zorgden ervoor dat hij veilig op de beste plek in het peloton kon rijden: vlak achter de voorste renners, de ‘speer’ van US Postal, waar geen wind stond en de kans op een valpartij het kleinst was. Armstrong reed in het kielzog van zijn ploegmaats en maakte gebruik van de snelheid van de groep, waardoor hij 30 tot 60 procent minder energie hoefde te gebruiken dan wanneer hij alleen zou rijden.

Het peloton lijkt op een sierlijke amoebe: de omtrek verandert voortdurend terwijl het over de weg scheert. Binnen de amoebe verdringen de renners van de verschillende ploegen elkaar met hun ellebogen, porren elkaar in de ribben en rijden met hun banden tegen elkaar aan in het onophoudelijke gevecht om de beste positie. Op het veertig kilometer lange stuk naar de voet van de eerste klim van die dag ging de US Postalploeg meteen voorin het peloton rijden; ze versnelden al op de vlakke wegen, waar de renners normaal gesproken zuinig omspringen met hun energie. Door het tempo op het vlakke hoog te houden – een techniek waar Postal als eerste mee begon – werden de kleine klimmers van andere ploegen, die met hun kleine lichamen op het vlakke in het nadeel waren, uitgeschakeld.

De manoeuvre werd uitgevoerd op aanwijzing van ploegleider Johan Bruyneel, een knappe Belg met donker haar die in een van de volgwagens zat.6 Bruyneel volgde de koers via een televisie die op zijn dashboard was geïnstalleerd en regisseerde nauwgezet elke versnelling, elke aanval en elke achtervolging. Als ze eenmaal bij de bergen waren, zou Armstrong een beroep doen op zijn vier meesterknechten, de ploeggenoten op wie hij het meest vertrouwde: José Azevedo, George Hincapie, Floyd Landis en José Luis Rubiera.

Na zo’n 60 kilometer koersen bereikte het peloton de eerste serieuze klim: de zeventien kilometer lange, gestaag oplopende beklimming van de Col de Portret d’Aspet. Hier, tijdens de beklimmingen in de bergen, stond de ploeg voor de grootste uitdaging. Armstrong was groot voor een wielrenner. Met 72 kilo was hij zo’n 20 procent zwaarder dan de gemiddelde renner, een gewicht dat hij in de beslissende bergetappes mee moest torsen.

De ‘Blauwe Trein’, zoals de Postalploeg werd genoemd, minderde op de helling echter geen vaart. Concurrenten begonnen een voor een te lossen uit het peloton. Nederlanders, Belgen, Denen, Russen – in eigen land waren ze helden, nationale kampioenen met meer uithoudingsvermogen dan 99 procent van de mensheid. Maar vandaag leken ze wel amateurs. Armstrong had de voorsprong van Voeckler al aan het einde van de eerste klim teruggebracht tot minder dan 4 minuten.

Het begon warmer te worden. Lege bidons schoten als popcorn uit het peloton. Een bidon per uur voor elke renner komt neer op een paar honderd bidons aan de kant van de weg – gratis souvenirs voor de fans. De Baskische renner Iban Mayo, een van de favorieten voor de eindzege, bezweek aan de hitte en de spanning tijdens de volgende klim, de relatief eenvoudige, 5,9 kilometer lange beklimming van de Col de Latrape. Mayo, die het gevoel had alsof zijn benen in brand stonden, stapte eenvoudigweg af. In het oranje geklede Baskische fans smeekten hem om door te gaan. Langzaam stapte hij weer op zijn fiets, en zijn ploeggenoten duwden hem samen met toeschouwers omhoog.

Intussen leek Armstrong zich voorin het peloton nauwelijks te hoeven inspannen. En hij fietste adembenemend snel. De Postalrenners klommen met een snelheid van grofweg 30 kilometer per uur, een snelheid die wielerploegen onder deze omstandigheden nooit eerder hadden gehaald. De Amerikanen schreven het toe aan technologie en een goede lichamelijke conditie, maar de Fransen hadden zo hun bedenkingen, en dat gold ook voor andere ploegen en voor sommige journalisten.

Op de Col d’Agnes, die op 144 kilometer lag, voerde Postal het peloton aan, dat nu gereduceerd was tot ongeveer veertig renners. Voeckler kon het tempo niet bijhouden en Armstrong stond nu nog maar 44 seconden op hem achter. Voeckler realiseerde zich dat de voorsprong slonk en schoot aan de andere kant van de berg als een raket naar beneden, met ware doodsverachting voor de haarspeldbochten en het hobbelige wegdek. De fans krompen ineen toen hij op een paar centimeter na van een tien meter hoge klif vloog. Aan het begin van de laatste klim had hij zijn voorsprong op Armstrong weer terug: 5 minuten en 24 seconden.

Aan de voet van het Plateau de Beille, een helling van 16 kilometer die zo steil is dat de meeste mensen haar amper te voet op kunnen komen, reden de Postals vooraan. Intussen lukte het nog maar iets van dertig renners om bij ze aan te klampen. Terwijl de anderen het duidelijk zwaar hadden, leken de Postalrenners geen centje pijn te hebben.

George Hincapie snelde naar voren. De slungelige, bijna aapachtige renner die als kind in New York met wielrennen was opgegroeid, was tijdens de vijf eerdere Tourzeges van Armstrong diens meest betrouwbare luitenant geweest. De twee mannen woonden en trainden samen in Spanje, en Armstrong noemde Hincapie zijn beste vriend. Hincapie maakte gebruik van zijn speciale techniek, het sleuren op kop, waarbij hij – op de eerste minder steile hellingen voor de echte beklimming – het tempo opvoerde terwijl Armstrong achter hem aan reed. Armstrong kon rustig aan doen doordat hij uit de wind werd gehouden door Hincapies grote lichaam terwijl zijn knecht de zomerse hitte doorkliefde. Elke renner wilde op dat moment vooraan rijden, maar Hincapie was de beste. Hij rekte het restant van het peloton uit als een elastiek, en toen de echte klim begon, brokkelde het steeds verder af.

Toen het stijgingspercentage opliep tot 6 – uiteindelijk zou het oplopen tot 8 – had Armstrong nog de hulp van slechts drie ploeggenoten. De anderen waren afgehaakt. Maar Ullrich, de Duitser met de vierkante kaken die de Tour van 1997 had gewonnen, wist nog aan te klampen bij de ‘overlevenden’. Een jaar eerder was Ullrich Armstrongs taaiste tegenstander geweest en had hij het hem in de bergen heel lastig gemaakt.

Terwijl het tempo omlaagging en de renners in de hitte begonnen te hijgen, werkte de rijzende ster van de Postalploeg, Floyd Landis, zich naar voren om het tempo hoog te houden voor Armstrong, zodat die een rustige koers kon rijden. Landis was lang voor een renner maar ook zo mager als een lat. Hij was een laatbloeier. In 2002 was hij bij de ploeg gekomen en hij had zich ontpopt tot de op een na beste renner van Postal. Landis, die was begonnen als mountainbiker voordat hij de overstap naar het wegwielrennen maakte, had een uiterst zeldzaam cardiovasculair vermogen – volgens berekeningen van de ploegartsen was het zelfs nog gunstiger dan dat van Armstrong. Terwijl hij zijn kopman over de helling loodste, voelde Landis de aandacht van de camera’s, de televisiecommentatoren die zijn talent prezen. Andere ploegen dongen naar zijn gunsten, en zijn prestaties maakten duidelijk dat hij een potentiële rivaal van Armstrong kon zijn. Armstrong rekende erop dat Landis hem met zijn buitengewone kracht zou steunen in de bergen. Landis werd echter niet verondersteld zelf ambities te hebben.7

Langzaam reden de renners onder het ene na het andere rode of witte spandoek en onder de bogen door waarop de afstand tot de finish stond aangegeven. Bij elk meetpunt won Armstrong terrein. Twee seconden hier, drie seconden daar. De fans op de top van het Plateau de Beille, van wie sommigen uren hadden gelopen om een goed plekje te bemachtigen, juichten als bezetenen. Sommigen renden mee naast de renners en schreeuwden luidkeels aanmoedigingen, maar soms scholden ze. Er werden dingen als ‘dope, dope’ naar Armstrong geroepen door Franse fans die dachten hij zijn prestaties aan doping te danken had. In het wielrennen vermengen de toejuichingen en de scheldpartijen zich meestal tot één woest, opgewonden gebrul, doorspekt met koeienbellen en een sporadische luchttoeter.

Landis, die uitgeput was van het tegen de wind in rijden, ging uiteindelijk van kop af en gaf die over aan zijn ploegmaat José Luis Rubiera, die als bijnaam ‘Chechu’ had. De Spaanse klimmer scheurde door de haarspeldbochten en baande de weg voor Armstrong, dwars door de menigte die met nationale vlaggen van alle kleuren van de regenboog stonden te zwaaien. ‘Allez, allez!’ gilden de fans.

Met nog tien kilometer van de klim van 15,9 kilometer te gaan had Ullrich al 40 seconden verloren, en Voeckler 1 minuut 41. De renners passeerden het vijfkilometerpunt, en vervolgens het tweekilometerpunt. Armstrong reed alleen, ver voor bijna alle anderen uit. Ullrich was met ruim 6 minuten achterstand niet meer dan een herinnering. De Tour de France was zo goed als beslist.

Er restte nog maar één obstakel, en Armstrong, sluipmoordenaar als altijd, ging achter hem aan. De Italiaan Ivan Basso stond al zo ver achter in het algemeen klassement dat hij alleen nog maar hoopte op een goede etappe-uitslag. Armstrong en Basso naderden samen de top en de weg begon vlakker te worden. Met nog slechts iets meer dan een kilometer te gaan hing Armstrong angstig laag in de bochten. Hij wist dat hij zoveel tijdwinst had gepakt dat hij de Tour niet meer kon verliezen, maar toch bleef hij in Basso’s wiel. Hij keek kwaad en voerde met een grimas op zijn gezicht het tempo op. Hij wilde elke seconde pakken die hij maar pakken kon. Hij wilde zijn concurrenten niet slechts verslaan, hij wilde ze verpulveren.

Met nog 150 meter te gaan schoot Armstrong langs Basso en sprintte over de streep, terwijl hij zijn armen in een triomfantelijk gebaar in de lucht stak. Hij had nu meer dan zes minuten voorsprong op zijn naaste concurrent. Met nog een week te koersen en nog maar twee bergetappes voor de boeg leek het onvermijdelijk dat hij – als zich geen onvoorziene rampen voordeden – zijn zesde Tour zou gaan winnen.

Terwijl zijn ploegmaats een bus in stapten, die ongetwijfeld vast zou komen te zitten in al het verkeer dat de berg af wilde, stapte Armstrong met zijn vriendin Sheryl Crow in een helikopter. Het is heel goed mogelijk dat hij op dat moment de meest benijde man ter wereld was. Niet alleen had hij die dag een wonderbaarlijke en schitterende prestatie geleverd – een absoluut hoogtepunt uit de Armstronglegende – hij had kanker overwonnen. Hij had een beeldschone en beroemde vriendin. En nu had hij opnieuw de Europeanen op hun eigen terrein verslagen.

Armstrong had op dat punt in de ronde van 21 dagen geen etappeoverwinning meer nodig gehad om de Tour te winnen. Hij had freewheelend naar Parijs kunnen rijden zonder zich nog in te spannen, en dan had hij nog steeds met de gele trui om zijn schouders op de Champs-Élysées van de champagne kunnen nippen. Maar Lance wilde niet alleen maar de Tour winnen. Hij wilde er zeker van zijn dat geen enkele andere renner ook maar durfde te dromen van de overwinning.

De daaropvolgende dagen bleef Armstrong zijn voorsprong op de concurrenten verder vergroten. Hij won ook de bergetappe van Valréas naar Villard-de-Lans. Hij won de 15,5 kilometer lange individuele tijdrit op de misselijkmakend steile Alpe d’Huez met al zijn haarspeldbochten. Hij won de etappe van Le Bourg-d’Oisans naar Le Grand-Bornand, en hij won nog een tijdrit, een vlakke, van 56 kilometer in de omgeving van Besançon.

Toen 25 juli aanbrak, de laatste Tourdag, had Armstrong nog altijd 6 minuten en 19 seconden voorsprong op zijn naaste rivaal. Het peloton vertrok uit het stadje Montereau-Fault-Yonne voor de etappe van 165 kilometer naar Parijs. Voor Armstrong was de rit hoofdzakelijk ceremonieel. In de ploegleiderswagen van US Postal opende iemand een fles champagne, schonk de champagne in een flûte en overhandigde die aan Armstrong, die opviel in zijn felgele trui. Voor de cameramensen op hun motoren toostte hij op zijn eigen overwinning, gaf toen het glas weer terug en reed met losse handen verder. Hij stak zes vingers op, een voor elke Tourzege.

Zes jaar later was Floyd Landis vijf kilo aangekomen. Hij stond op het punt op te biechten wat geen Amerikaanse renner ooit eerder had gedaan en zag eruit alsof hij zich een week niet had geschoren. Op zijn bleke huid groeide een vlassig, roodbruin baardje. Hij had rode ogen van het slaaptekort en droeg een blauwe spijkerbroek en een oud wit T-shirt. Er was heel veel gebeurd sinds die dag in de Tour van 2004, toen de hele wereld hem alles had zien geven wat hij in zich had om Armstrong over de bergpassen te loodsen. In die zes jaar was Landis een held, een martelaar en een schurk geworden – en nu was hij een gebroken man. En hij stond op het punt geheimen te onthullen waarvan hij wist dat de sport erdoor verscheurd zou worden.

Hij zat in een vergaderruimte in het Marriott Hotel in Marina del Ray, Californië, waar hij de Tour uit 2004 opnieuw beleefde. De andere mannen in het vertrek waren echter helemaal niet geïnteresseerd in zijn heldendaden op de weg. Een van die mannen was federaal agent Jeff Novitzky, een lange, kale onderzoeksagent van de Food and Drug Administration. Ook aanwezig was Travis Tygart, hoofd van het US Anti-Doping Agency (USADA), een non-profitorganisatie die verantwoordelijk was voor de aanpak van doping in de sport.

Wat voor Landis was begonnen als een zuiverende biecht, was veranderd in een grootschalig federaal onderzoek met Landis als kroongetuige. Het gesprek werd niet opgenomen, maar Novitzky en Tygart maakten zorgvuldig aantekeningen. Voor het eerst in de geschiedenis van het professionele wielrennen ging een van de grootste sterren – een directe getuige van een van de strengst bewaakte geheimen van sport – de waarheid over doping vertellen.8

Landis beschreef de gebeurtenissen van die Tour uit 2004 en vertelde Novitzky en Tygart dat de hele Postalploeg op een avond na een van de etappes – slechts een paar dagen nadat Armstrong met Sheryl Crow in de helikopter was gestapt – inclusief Lance Armstrong in de ploegbus had gezeten, die over grotendeels verlaten bergweggetjes naar een hotel reed in de buurt van de start van de etappe van de volgende dag. Opeens kwam de bus abrupt tot stilstand. De chauffeur, een oudere Belg, was uitgestapt en had een paar oranje pylons neergezet, zogenaamd om aan te geven dat de bus pech had. Landis had bij zichzelf gedacht: geweldig, daar zaten we net op te wachten. Onze benen doen pijn, ons lichaam is helemaal versleten en nu moeten we in een bus aan de kant van de weg zitten wachten op de Franse wegenwacht.

Maar al snel besefte iedereen aan boord wat er aan de hand was. De bus werd omgetoverd tot een geheime bloedtransfusieruimte. Zoals al eerder was gebeurd, had iemand – soms een motorrijder die was ingehuurd, soms de ploegleider, soms een beveiliger – het bloed vlak voor de transfusies zouden plaatsvinden afgeleverd. De motorpech was alleen maar in scène gezet om de journalisten en de Franse politie, die Team Postal van dopinggebruik verdachten, te slim af te zijn.

Terwijl de buschauffeur net deed of hij aan de motor werkte, deelden de ploegartsen zakken bloed rond met de codenamen die de renners zelf hadden bedacht. Sommigen gebruikten de naam van een huisdier, anderen gebruikten een bijnaam. Landis gebruikte zijn echte naam. Hij was zo bang dat hij zichzelf per ongeluk het bloed van een ploeggenoot toe zou dienen – een vergissing die hem het leven zou kunnen kosten – dat hij geen risico durfde te nemen.

Landis gaf de twee onderzoekers een beschrijving van wat klonk als een goed georkestreerde en uiterst geheime militaire operatie. Alle renners, ook Armstrong, gingen op hun rug op de vloer van de bus liggen terwijl de ploegartsen, die altijd meereden in de bus, de gekoelde bloedzakken aan de bagagerekken hingen zodat het bloed door de zwaartekracht in de aderen van de renners liep.9

De renners waren uitgemergeld en hadden ingevallen gezichten; het vet was verbrand door de zware inspanningen. Hun aderen en haarvaten waren omhooggestuwd tot vlak onder het huidoppervlak en vormden een pezig, opgezwollen netwerk op hun armen en benen, als gevolg van de poging van het menselijk lichaam zich tot het uiterste in te spannen door de bloedtoevoer zo groot mogelijk te maken. Elke Tourdag verbrandden de renners als een gek rode bloedcellen, waardoor hun vermogen om de spieren zuurstof te leveren drastisch verminderde. De wedstrijd vroeg fysiek zo extreem veel van ze dat ze van binnenuit als het ware wegteerden. De bloedtransfusies moesten die effecten tegengaan. Het vermeerderen van het aantal rode bloedcellen in het lichaam van een renner zou je kunnen vergelijken met de functie die benzine voor een autocilinder heeft.

Landis zag Armstrongs bloedzak langzaam leeglopen. Hij zei dat Armstrong de zak normaal gesproken tot de laatste druppel uitkneep, om er zeker van te zijn dat elke rode bloedcel door de plastic slang in zijn aderen verdween. Deze keer had Armstrong de naald echter uit zijn arm getrokken zonder de moeite te nemen de zak uit te knijpen. Landis zei dat hij dacht dat Armstrong dat deed omdat hij haast had, of misschien omdat het hem niet kon schelen omdat hij intussen zo ver voor stond in het klassement.

Ook vertelde Landis dat bloedtransfusies tijdens zijn periode bij Postal binnen de wielrennerij weer in zwang waren geraakt, omdat ze lastiger waren op te sporen dan prestatiebevorderende middelen – ook al waren bloedtransfusies verboden in de sport en waren ze net zo onrechtmatig als die prestatiebevorderende middelen. De US Postalploeg voerde volgens Landis gewoonlijk twee bloedtransfusies tijdens de Tour uit – elke anderhalve week een. Omdat de ploeg toentertijd echter zo scherp in de gaten werd gehouden, stond een poging om in een tijdsbestek van eenentwintig dagen twee bloedtransfusies te organiseren zo ongeveer gelijk aan proberen weg te komen met twee bankovervallen. Wat het allemaal nog lastiger maakte, was het feit dat bloed maar drie weken vers blijft. Zodra het uit het lichaam wordt gehaald, beginnen de rode bloedcellen te vergaan, om uiteindelijk te exploderen. En hoewel het een goed idee zou kunnen lijken om bloed vlak voor de Tour af te nemen om zodoende de versheid te garanderen, zou dat een strategische vergissing zijn, omdat het lichaam daardoor zou verzwakken terwijl het op dat moment juist op zijn sterkst zou moeten zijn.

Om voor elke renner twee zakken vers bloed klaar te hebben liggen bij de Tourstart in juli, moest de ploeg daarom een geheime en gecompliceerde procedure doorlopen die een intensieve, maandenlange voorbereiding vereiste. De eerste bloedafnames vonden plaats in het voorjaar of het begin van de zomer. De plastic zakken werden bewaard in een koelkast bij een temperatuur van 1 graad om het bloed zo goed mogelijk te houden zonder het in te vriezen. Vervolgens namen artsen in de maanden voorafgaand aan de Tour om de paar weken meer vers bloed af bij de renners en dienden ze het oude bloed weer bij hen toe. Door het bloed voortdurend te wisselen bleef het gekoelde bloed altijd vers en verslechterde het bloed met de rode bloedcellen in de lichamen van de renners niet door de stress en al het harde trainen.10

Kort voor de Tourstart van 2004 liet de US Postalploeg de bloedzakken Frankrijk binnensmokkelen met een onopvallende camper. Vervolgens werden de zakken met motoren met koeltassen verder getransporteerd. Een van de motorrijders op wie het vaakst een beroep werd gedaan, was Philippe Maire, die later een dealerschap van Trekfietsen begon in het zuiden van Frankrijk.11

Dergelijke supergeheime operaties waren zo ongeveer de standaardprocedure geworden bij US Postal. Het was begonnen in 2001, toen Armstrong hard op weg was een superster te worden. De logistieke uitwerking viel onder de verantwoordelijkheid van kok Geert Duffeleer. ‘Duffy’ kon goed koken – de renners vonden zijn spaghetti Bolognese fantastisch – maar had ook een donkere kant. Volgens Landis liet hij zich in met heling van fietsen, samen met Julien de Vriese, mecanicien van de ploeg. Duffeleer en De Vriese laadden de fietsen van US Postal uit, waarvan het de bedoeling was dat ze gebruikt werden door de renners van de ploeg. In plaats daarvan werden ze verkocht in Belgische winkels. Met het zwart verdiende geld werd de aanschaf van illegale prestatiebevorderende middelen bekostigd.12

Tijdens de Tour van 2004 viel het Landis op dat Duffy bijzonder paranoïde was. Ongeveer een week voor de bloedtransfusie in de bus, op de eerste rustdag, 12 juli, was Duffy bij het hotel verschenen waar de ploeg zou verblijven om er poolshoogte te nemen voordat de renners er arriveerden, en hij kreeg de schrik van zijn leven toen hij afluisterapparatuur van de politie in de kamers dacht te hebben gevonden. Duffy maakte zich zorgen over de mogelijkheid dat ze betrapt zouden worden en wachtte de bus op toen die de parkeerplaats van het hotel op kwam rijden. Hij verbood de renners uit te stappen voordat hij met Bruyneel had besproken wat hun te doen stond. De twee mannen liepen een veld in, waarschijnlijk om uit te sluiten dat ze werden afgeluisterd, maar bleven volledig in het zicht van de renners in de bus. Hoewel Landis niet kon horen wat ze zeiden, was het hem duidelijk dat Bruyneel en Duffy zich ergens zorgen over maakten, en hij vermoedde dat het te maken had met doping.13

Uiteindelijk kwamen Duffy en Bruyneel tot de conclusie dat de ploeg het hotel in kon. Die avond werd de renners opgedragen naar een hotelkamer te komen. Alle openingen in de kamer waren dichtgeplakt met tape om elke vorm van video-observatie te vermijden, en de renners kregen opdracht niet te praten voor het geval er opnameapparatuur in de kamer aanwezig was. Vervolgens kregen alle renners een bloedtransfusie, terwijl er op de gang beveiligers stonden. Naderhand knipte Bruyneel de plastic bloedzakken in reepjes en spoelde die door de wc. Bij de tweede massale bloedtransfusie van die Tour, een week later, werd echter besloten dat het te riskant was om het weer in het hotel te doen, wat de reden was waarom het in de bus werd gedaan.

Toen Landis die dag zijn verhaal deed in de vergaderruimte van het Marriott, kon je een speld horen vallen. Afgezien van Landis’ stem was het enige geluid dat van schrijvende pennen. Novitzky had jarenlang onderzoek gedaan naar dopinggebruik in de Major League Baseball en de National Football League. Tygart had tien jaar van zijn leven gewijd aan het bestrijden van doping in de sport. De twee federale agenten dachten dat ze in hun carrière intussen wel zo’n beetje alles gehoord hadden, maar zo’n heldere en schrijnende inkijk in de geheime wereld van de sport hadden ze nog nooit gekregen. Ze bleven zes uur lang in het vertrek, aandringend op meer details, op context, en de volgende ochtend spraken ze Landis nog eens twee uur.

Aan het eind van de twee interviews hadden Tygart en Novitzky het idee dat ze een gedetailleerd beeld hadden van de gang van zaken rond het dopinggebruik bij US Postal en hoe het kon dat de renners nooit betrapt waren. Ze wilden Landis geloven en wisten dat ze genoeg materiaal hadden om een zaak te beginnen. Maar ze konden niet volledig op Landis’ verhaal vertrouwen, omdat hij als een onbetrouwbare getuige zou worden gezien. Gedurende de zes jaar na de Tour van 2004 had Landis immers publiekelijk het gebruik van doping ontkend nadat hij positief was bevonden, had hij een boek geschreven waarin hij zijn onschuld beleed en had hij donaties aangenomen van fans die geloofden dat hij onschuldig was. Door te bekennen tegen Novitzky en Tygart zette Landis zijn verhaal volledig op de kop.14

De onderzoekers moesten zich ook afvragen wat Landis dreef. Waarom speelde hij nu open kaart? Wat schoot hij ermee op? Het was duidelijk dat Landis’ leven kapot was gemaakt. Nadat hij positief was bevonden, was hij gescheiden van zijn vrouw en was hij verhuisd naar een klein huisje in Idyllwild, een afgelegen plaatsje in de Zuid-Californische bergen waar het vergeven was van de hippies, overlevers die vuurwapens bij zich droegen en mensen die aan de rand van de samenleving leefden.15 In de pers verschenen verhalen dat Landis zwaar was gaan drinken.16 Wat misschien het belangrijkste was, was dat zijn relatie met Armstrong was geëindigd in een goed gedocumenteerde, fikse ruzie. Gezien Landis’ onbetrouwbare voorgeschiedenis wisten Novitzky en Tygart dat elk feit, elk detail, elke beschuldiging die hij uitte door andere bronnen bevestigd moest worden.

Maar zou er nog iemand anders zijn mond opendoen?

HOOFDSTUK 2

Een nieuw begin voor het Amerikaanse wielrennen

De slanke, knappe 38-jarige Pool had de scherpe gelaatstrekken van een sporter en droeg een snor. Hij sprak geen Engels en wist eigenlijk niet goed wat hij in Amerika deed. Het enige wat hij wel wist, was dat hij zo ver mogelijk weg was van zijn echtgenote, van wie hij geloofde dat ze hem had bedrogen tijdens haar vele buitenlandse zakenreizen. Hij had ook zijn carrière achter zich gelaten, en zijn tienerdochter, van wie hij geen idee had wanneer hij haar weer zou kunnen zien.

Eddie Borysewicz was niet zozeer overmand door verdriet als wel kwaad dat hij zijn huwelijk op de klippen had laten lopen. Dat overschaduwde alles wat hij had bereikt, en nu hing er een waas van mislukking over zijn leven. Hij was klaar voor een nieuwe start, maar hij wist niet wat hij moest gaan doen. Hij was in de zomer van 1976 naar New York gevlogen met het voornemen mee te doen aan de Zomerspelen in Montreal, maar was nooit in Canada aangekomen. Nu wist hij alleen maar dat hij iemand anders moest worden.

In Polen had Borysewicz’ leven om het wielrennen gedraaid. Hij had als tiener deel uitgemaakt van de nationale ploeg, had nationale kampioenschappen gewonnen en was door heel Europa gereisd om mee te doen aan wedstrijden. Toen hij eind jaren vijftig, begin jaren zestig steeds meer progressie boekte, leek het leven van een beroepsrenner hem zo gek nog niet. Polen was in die tijd een ware kweekvijver van wielertalent en de sport werd vol gesteund door de door de Sovjets gedomineerde communistische regering. Borysewicz hoopte dat hij de Poolse olympische ploeg zou halen.17

Zijn olympische droom ging in rook op toen hij 21 was. Toen er een standaard röntgenfoto van zijn borstkas werd gemaakt, zag een arts een kleine laesie. Hij stelde vast dat Borysewicz tuberculose had en liet hem opnemen in het ziekenhuis. Toen latere röntgenfoto’s geen herstel aantoonden, werd de hoeveelheid medicatie verdrievoudigd. Dit ging wekenlang zo door, tot uiteindelijk een arts zich realiseerde dat het litteken op Borysewicz’ borst gewoon oud littekenweefsel was en geen tuberculose. Toen Borysewicz weer ging wielrennen, voelde hij zich zwak, en hij wist nooit meer op zijn oude niveau te komen. Hij had gehoopt ooit wereldkampioen te worden, maar hij legde zich erbij neer dat hij dat doel nooit zou bereiken.

Borysewicz was nieuwsgierig van aard. Hij had altijd goed kunnen leren maar had zijn universitaire studie uitgesteld om wielrenner te worden. Al snel na de foutieve diagnose schreef hij zich in bij de Academie voor Lichamelijke Opvoeding in Warschau om fysiologie en bewegingswetenschappen te gaan studeren, een buitengewoon prestigieus vakgebied in het communistische Polen. Hij bleef rijden voor de nationale wielerploeg maar richtte zich meer op zijn studie. Door andere renners werd hij ‘professor’ genoemd. Aan de universiteit ging hij de nationale jeugdploeg trainen.

Hij ontwikkelde individuele trainingsschema’s voor de renners en hield gedetailleerde logboeken bij van hun prestatie- en fitheidsniveau en van de vooruitgang die ze boekten als gevolg van zijn trainingsregime. Eigenlijk voerde hij een wetenschappelijk experiment uit op enkele van de beste Pools sporters om erachter te komen wat de beste trainingsmethoden waren.18 Sommige renners experimenteerden zelf ook – met doping. Ze vertelden hem over de verschillende soorten amfetaminen en hormonen die ze gebruikten om op een hoger niveau te kunnen rijden, maar altijd bagatelliseerden ze de impact van de middelen. ‘O, het zijn eigenlijk gewoon vitaminen,’ zeiden ze bijvoorbeeld, of: ‘O, ik gebruik het tegen brandend maagzuur.’ Eddie onthield de namen van de stoffen en zocht ze op in een oud geneeskundeboek. Hij kwam tot de ontdekking dat veel van de gebruikte stoffen gevaarlijke bijwerkingen hadden. Als hij een renner graag mocht, liet hij hem in het boek lezen over de vreselijke schade die de middelen konden aanrichten.

Al snel was Borysewicz een van de beste Poolse sportcoaches en gaf hij leiding aan de ontwikkeling van jong talent die de olympische gelederen moesten versterken. Maar omdat hij voor de staat werkte, verdiende hij niet veel. Om wat extra geld te verdienen voor zijn gezin, werkte hij ook als reisgids. Het leven was best goed, maar nadat hij er lucht van had gekregen dat zijn vrouw er een affaire op na hield, kwam hij tot de conclusie dat hij moest vertrekken. De Poolse regering gaf hem toestemming om als toeschouwer de Olympische Spelen van 1976 in Montreal bij te wonen. Hij vloog naar JFK in New York en was van plan om door te rijden naar Montreal, maar dat zou nooit gebeuren.

Toevalligerwijs arriveerde hij in de Verenigde Staten in een periode waarin recreatieve wielerverenigingen – organisaties als de Wolverine Sports Club uit Royal Oak, Michigan, de Lehigh Wheelmen Association uit Trexlertown, Pennsylvania, de Quad Cities Bicycle Club uit Davenport, Iowa – in opkomst waren. Overal werden amateurwedstrijden gereden, van het Midwesten tot Californië en de Oostkust. Hoe populair de sport op amateurniveau echter ook was – zo had de Amateur Bicycle League in 1973 8621 leden, wat een stijging van 70 procent betekende ten opzichte van het jaar daarvoor –, er werd in Amerika niet professioneel gewielrend. Er waren geen professionele wielerploegen, er werden geen professionele wielerkoersen georganiseerd en er waren amper tien beroepsrenners.19

Tijdens zijn verblijf in New York zocht Borysewicz een voormalige Poolse ploeggenoot op die in New Jersey woonde. Hij logeerde bij hem thuis en verdiende geld door te klussen met een groep Poolse arbeiders. Ze schilderden hoofdzakelijk bruggen en watertorens. Nadat hij ongeveer een halfjaar in de VS woonde, ging hij naar een rijwielzaak in Ridgefield Park, New Jersey.

Hij wist niet dat de eigenaar van de winkel Mike Fraysse was, een van de hoogste bestuursleden van de United States Cycling Federation, de Amerikaanse wielerbond. Fraysse had in 1976 leiding geven aan het olympische wielerprogramma in Montreal, en toen hij Borysewicz in zijn zaak zag staan, wist hij dat hem ergens van kende, maar in eerste instantie kon hij hem niet plaatsen. Toen wist hij het weer; Fraysse was een keer in Warschau geweest met een groep Amerikaanse wielrenners om daar mee te doen aan een wedstrijd, en hij had Borysewicz daar renners zien coachen. Hij vertelde Borysewicz dat hij een fan van hem was – dat deed hij in het Frans omdat hij zich realiseerde dat Borysewicz geen Engels sprak – en vroeg hem wat hij in de VS deed en hoe zijn wielercarrière was verlopen. Borysewicz vertelde iets van zijn verhaal en voegde daaraan toe dat hij niet eens meer een fiets bezat. Hij had nog niet genoeg geld verdiend met klussen om zich er een te kunnen veroorloven.

‘Wacht even,’ zei Fraysse opgewonden. Hij verdween in de kelder van de winkel en kwam een paar minuten later terug met een limoenkleurige Italiaanse Legnanofiets, met prachtige onderdelen van Campagnolo. ‘Die is voor jou,’ zei Fraysse, en vervolgens stond hij erop dat Borysewicz dat weekend meereed met de wekelijkse zondagsrit van de North Jersey Bicycle Club.

Borysewicz zei dat hem dat heel leuk leek, maar dat hij niet in vorm was en nooit een hoog tempo zou kunnen bijhouden. En als hij achter zou blijven, zou hij geen idee hebben waar hij was en hoe hij weer thuis moest komen.

Hij had zich geen zorgen hoeven maken.

Die zondag reed Borysewicz op zijn nieuwe fiets mee met de grote groep renners die zich voor Fraysses winkel had verzameld. Fraysse reed met een paar van zijn vrienden naar voren en hield een tempo aan dat goed viel bij te houden. Tijdens de rit voegden zich andere renners bij hen, sommige van andere clubs, tot ze op een gegeven moment met een man of honderd waren. Ze reden op schitterende, handgemaakte fietsen die waren samengesteld door gespecialiseerde fietsenmakers van over de hele wereld. De mannen hadden hun benen geschoren en droegen speciale schoenen met leren zolen die voor houvast zorgden op het opgeruwde pedaaloppervlak. Hun voeten waren zo strak mogelijk vastgegespt zodat ze volledige controle uitoefenden over de fiets en ze de pedalen met meer kracht omhoog konden trekken. Deze mannen waren serieus bezig met wielrennen en ze maakten er een echte wedstrijd van – het bood hun de kans hun krachten te meten met andere fanaten uit de omgeving.

Aanvankelijk werd er door de renners luidruchtig gekletst terwijl wielervrienden elkaar bijpraatten over wat er sinds de vorige keer allemaal was gebeurd. Terwijl de mannen met een snelheid van zo’n 30 kilometer per uur op hun gemakje over de weg reden, hoorde je overal: ‘Hoe gaat het met de kinderen, hoe is het met je vrouw, hoe bevalt je nieuwe auto, heb je die baan gekregen?’ Dat ging zo een halfuur door, totdat Fraysse en een paar vrienden het tempo begonnen op te voeren. Al snel ging de groep tegen de 50 kilometer per uur.

Binnen een uur telde groep nog maar een man of 25. Fraysse en zijn vrienden voerden het tempo nog steeds verder op. Borysewicz maakte ook nog steeds deel uit van de kopgroep. Toen ze aan de steile, zware beklimming van een lange heuvel ten noorden van Nyack, New York, begonnen, moesten de meeste nog resterende renners uiteindelijk lossen. Nu waren alleen nog Fraysse, een paar van zijn vrienden en Borysewicz over. Ze hadden de halve wielerpopulatie van drie staten eraf gereden. Ze reden om Rockland Lake heen, genietend van de omgeving, en gingen toen weer terug naar New Jersey, waar ze stopten bij een klein Italiaans cafeetje in Fort Lee. Terwijl ze van hun espresso dronken, feliciteerde Fraysse Borysewicz omdat hij had weten bij te blijven.

Toen Borysewicz hem vertelde dat hij in geen twee jaar op een fiets had gezeten, was iedereen met stomheid geslagen. Hoe was dat mogelijk? In het Frans legde Borysewicz uit, waarbij Fraysse als vertaler optrad, dat zijn vermogen om bij te blijven niets met zijn conditie te maken had, maar alles met techniek. Hij wist hoe hij moest trappen om energie te sparen en hij wist precies wanneer hij moest versnellen en langzamer aan moest doen. ‘Het draait om efficiëntie,’ maakte hij duidelijk.

Eigenlijk vond Borysewicz dat die Amerikanen geen snars wisten van wielrennen. Die macho’s konden een groep New Yorkers wel de baas, maar geen van hen zou mee kunnen komen in een Europese wedstrijd op het hoogste niveau. Het probleem was dat niemand in de VS hun iets kon leren. Hij concludeerde dat hij dat wel kon.

Eind 1977 trainde hij de beste renners uit de regio. Voor de komst van Borysewicz reden de meeste renners daar de hele zomer zo hard ze konden, om vervolgens hopeloos uit vorm te raken zodra het koude weer zich aandiende. Borysewicz legde hun uit dat de winter de beste periode was om aan gewichtheffen te doen en de spieren die je als wielrenner nodig had sterker te maken. Trainen met gewichten was voor deze mannen taboe. Ze dachten dat hun spieren zwaarder zouden worden als ze te groot werden en dat hun lichaam stram zou worden. Bij wielrennen draaide het om uithoudingsvermogen, niet om kracht.

Om zijn punt kracht bij te zetten liet hij Fraysse en enkele andere renners de traininglogboeken van enkele Poolse toprenners zien, onder wie Ryszard Szurkowski, die kort daarvoor wereldkampioen op de weg en tijdrijden bij de amateurs was geworden. Dat zou hetzelfde zijn geweest als het trainingslogboek van Lance Armstrong openslaan om zijn geheime trainingsschema’s te laten zien – als er in die tijd een renner van dat kaliber in de Verenigde Staten had gereden, wat natuurlijk niet het geval was. Als Szurkowski in de winter trainde, deed hij veel aan gewichtheffen en hardlopen. De Amerikanen vonden zijn trainingsschema meer op dat van een tienkamper dan van een wielrenner lijken. Maar omdat ze ervan overtuigd waren dat Borysewicz wist waar hij het over had, begonnen ze met hem af te spreken in een nieuwe, eersteklas sportschool in Fort Lee, New Jersey. Borysewicz ontwikkelde individuele trainingsprogramma’s voor de renners, demonstreerde hun trainingtechnieken en zei dat ze een logboek moesten bijhouden. De aanpak werkte. Veel leden van de North Jersey Bicycle Club die met Borysewicz trainden, boekten in 1977 betere resultaten dan ooit.

Fraysse was van mening dat als Borysewicz in zo’n korte periode zoveel kon bereiken met de Jersey Bicycle Club, hij misschien ook de prestaties van de Amerikaanse olympische renners zou kunnen verbeteren. Fraysse en Borysewicz kwamen met een idee: ze zouden een trainingskamp voor junioren met olympische aspiraties opzetten in Squaw Valley, Californië, waar in 1960 de Winterspelen waren gehouden en waar de olympische trainingsfaciliteiten in de zomermaanden gratis beschikbaar waren. Er werd hoofdzakelijk mond-tot-mondreclame voor het kamp gemaakt, in rijwielzaken en bij wielerverenigingen.

Toen Borysewicz zijn opwachting maakte in Squaw Valley, zag hij heel weinig renners die hij eruit vond springen. Maar er was er wel een veertienjarige jongen die door zijn vader met de auto naar het kamp was gebracht vanuit zijn woonplaats Reno, op ongeveer een uur rijden. Het joch was een stuk jonger dan de anderen, van wie velen al jaren trainden. Zijn gezicht was de mollige, kinderlijke trekken nog niet kwijt en zijn blonde haren wapperden in de wind. Maar als hij reed, vlóóg hij over de weg. De manier waarop hij op zijn fiets zat was imposant voor een beginneling. Hij heette Greg LeMond.

LeMond had een krachtig lichaam en een enorme conditie, maar wat Borysewicz het meest imponeerde was LeMonds gezicht. Terwijl hij de heuvels rondom Lake Tahoe opreed trok hij zo’n grimas van de pijn dat zijn mondhoeken bijna zijn oren raakten. Borysewicz wist dat de bereidheid om zo te lijden niet kon worden aangeleerd. Het was bijna een ziekte. Een soort masochisme. Borysewicz wist dat de beste wielrenners meestal diepe innerlijke demonen hadden waarvoor ze op de vlucht waren. Wielrennen was als chemotherapie voor de ziel; het verbrandde en vernietigde de slechte gedachten.

LeMond had demonen voor tien. Vanaf zijn elfde was hij misbruikt door een vriend van zijn vader die vaak bij het gezin over de vloer kwam en zeventien jaar ouder was dan Greg. Het misbruik had jarenlang geduurd, maar Greg schaamde zich er zo voor dat hij het niemand had verteld. Hij verwerkte het door op zijn fiets te stappen en over de lange, bochtige wegen naar de skiresorts bij Lake Tahoe te rijden. Hij reed zich tijdens deze ritten helemaal leeg, schokkend op zijn fiets, vechtend tegen de zwaartekracht. Boven de 1500 meter werd de lucht ijl. Hij werd dan licht in zijn hoofd. Zijn ademhaling werd zwaarder – zo zwaar dat hij niet meer kon denken en niets meer kon voelen. En LeMond vond dat prettig. Hij was het gelukkigst als hij afzag, als hij zowat omkwam van de pijn. Tijdens de afdaling kneep hij nooit in de remmen. Hij keek de dood bij elke bocht in de ogen. Hij drogeerde zichzelf met endorfine en adrenaline.

Borysewicz ging met LeMond aan de slag als een speciaal project. Hij hield in de zomer contact met hem en stuurde hem trainingsschema’s, die hij telkens aanpaste naarmate hij meer te weten kwam over LeMonds unieke fysieke gesteldheid. Hij wierp zich op als een tweede vader voor LeMond, die heel veel behoefte had aan mannelijke rolmodellen in zijn leven.

Nu Fraysse had gezien waar Borysewicz toe in staat was, wilde hij hem bondscoach laten worden. Na een aantal sollicitatiegesprekken en nadat er groen licht was gegeven door de leiding van de wielerbond, kreeg Eddie de functie in 1978. Hij kon weer het werk gaan doen dat hij zo graag deed, en nog fulltime ook. Hij hoefde geen bruggen meer te bouwen en watertorens te schilderen om de rekeningen te betalen. Zijn salaris werd, net als het budget van het gehele Amerikaanse Olympisch Comité, grotendeels door sponsors betaald. Anders dan in andere landen werd er door de overheid niets bijgedragen. Toen de Amateur Sports Act werd aangenomen, in hetzelfde jaar dat Borysewicz zijn aanstelling kreeg, kregen het USOC en de aangesloten sportbonden, zoals de US Cycling Federation, een monopolie op de olympische sporten, zodat ze op een effectievere manier fondsen konden werven voor de Spelen. In de wet werd ook bepaald dat alleen amateursporters konden deelnemen.

Als hoofdcoach bracht Borysewicz veel tijd door in Colorado Springs, waar het hoofdkantoor van de Amerikaanse wielerbond was gevestigd en waar hij trainingskampen gaf. Hij nodigde voor elk kamp honderden jonge renners uit om ze te screenen. Alleen de beste tien werden gevraagd om terug te komen voor verdere training. Na verloop van tijd, naarmate hij zijn keuze verder verfijnde en een select groepje overhield, had hij alleen nog een paar solide, getalenteerde renners om zich heen.

Tijdens elk trainingskamp legde Borysewicz de jonge renners de belangrijkste trainingsprincipes uit. Hij hield hun voor dat het conditieniveau van het lichaam voortdurend piekt en herstelt. Tijdens intensieve lichamelijke inspanning reageert het lichaam op de stress door een toename van het bloedvolume, waardoor de hartslag in rust wordt verlaagd en de cellen worden voorbereid op een intensievere belasting. Een lichaam kan echter slechts grofweg twee tot drie weken op dit piekniveau blijven functioneren voordat het langzamer begint te worden, zodat het weer op krachten kan komen en kan herstellen. De truc bij het trainen voor wedstrijden, legde Borysewicz uit, is om de trainingen zo te plannen dat de renner piekt tijdens de wedstrijd.

Borysewicz bracht de renners ook iets bij over goede techniek. Hij hield hun voor dat ze moesten leren rijden met vloeiende pedaalslagen waarbij ze hun kracht gelijkmatig verdeelden. Hij zei dat Amerikaanse renners vaak geneigd waren al hun energie te stoppen in het naar beneden trappen van de pedalen en dat ze de opwaartse beweging verwaarloosden. Hij legde uit dat daar de riempjes voor dienden, zodat de renners de pedalen met evenveel kracht omhoog konden trekken als waarmee ze ze omlaag duwden. Borysewicz stelde de fietsen af, leerde de renners een goede houding aan te nemen en legde uit hoe ze hun buikspieren moesten gebruiken om stevig op de fiets te blijven zitten en hun handen losjes op het stuur te houden. Ook bracht hij ze dingen bij over diëten. Hij legde uit hoe het kwam dat Amerikanen dik waren.

Al snel vertrouwden de jonge Amerikaanse renners Borysewicz, ondanks zijn gebroken Engels en zijn nukken, zoals de gewoonte om alle fietsonderdelen te controleren en het lichaam van een renner vanuit alle mogelijke hoeken te analyseren. Omdat ze Eddies achternaam niet konden uitspreken, gingen ze hem ‘Eddie B.’ noemen. Die bijnaam bleef zo hangen dat nieuwe renners geen idee hadden wat Borysewicz’ echte achternaam was.

Veel van wat Borysewicz de renners leerde was in Europa gesneden koek, maar in de VS was het revolutionair, en het begon effect te sorteren. In 1979, toen LeMond achttien was, nam Borysewicz hem mee naar Argentinië voor het WK junioren. De deelnemers rijden voor hun nationale ploeg, net als bij de Olympische Spelen. LeMond won de wedstrijd en versloeg de beste renners uit de Sovjet-Unie en de wielermekka’s België en Frankrijk. Dit was misschien wel het beste internationale resultaat uit de moderne wielergeschiedenis dat ooit door een Amerikaan was behaald. Door zijn overwinning was LeMond een van de favorieten voor de gouden medaille van de Zomerspelen in Moskou, een jaar later.

LeMonds kansen op de gouden medaille waren echter al verkeken voordat hij een poging kon wagen.20 In januari 1980 besloot president Carter de Spelen in Moskou te boycotten vanwege de Sovjetinvasie van Afghanistan. Borysewicz was er kapot van. Al zijn inspanningen van de afgelopen twee jaar waren gericht geweest op deelname aan de Spelen van 1980, en met Greg LeMond in de ploeg had hij het gevoel dat hij een reële kans op het goud maakte. Borysewicz probeerde LeMond over te halen amateur te blijven en te blijven trainen voor de Spelen van 1984, maar LeMond nam die optie niet eens in overweging. Hij wist dat hij goed genoeg was om in Europa beroepsrenner te worden en werd meteen prof. LeMonds levensdoel was niet om een gouden olympische medaille te winnen. Zijn doel was om de Ronde van Frankrijk te winnen. Op twintigjarige leeftijd vertrok hij uit de Verenigde Staten om in Europa een professionele wielercarrière te beginnen. Hij ging rijden in het Europese peloton voor een Franse ploeg die werd gesponsord door Renault en de Franse rijwielfabrikant Gitane.

Borysewicz keek vooruit naar de Spelen van 1984 in Los Angeles en spande zich in om andere Amerikaanse renners over te halen LeMond niet naar Europa te volgen. Hij hield hun voor dat een leven als beroepsrenner loodzwaar en keihard was, vol afmattende reizen en met een laag salaris, en dat ze hun familie zouden moeten achterlaten en een andere taal moesten leren. Zijn aanpak werkte. Borysewicz wist een kern van goede renners te behouden. De realiteit was dat wielrennen voor veel van Borysewicz’ renners een hobby was en niet hun beroep. Voor hen zou het geweldig zijn om een medaille te winnen tijdens Olympische Spelen, vooral als die op Amerikaanse bodem werden gehouden. Hun doel was niet om tegen betaling wielerwedstrijden in Europa te rijden.

Hoewel hij hevig ontdaan was over de boycot, wist Borysewicz dat er ook een positieve kant aan de situatie zat: hij had nu vier volle jaren de tijd om zich voor te bereiden. Russen en sporters uit andere landen achter het IJzeren Gordijn wonnen tijdens de Spelen van 1980 veertien van de zeventien wielermedailles, waarvan de meeste op de weg. Er waren eenentwintig wereldrecords verbroken. Borysewicz en de Amerikanen waren van mening dat de renners uit de communistische landen deel hadden genomen aan een door de staat gesponsord dopingprogramma en dat dat de reden was waarom de wegrenners groot en stevig waren – alsof ze uit een superheldenstrip kwamen.21

Na de Spelen van 1980 realiseerden de Amerikanen zich dat ze achterliepen op farmacologisch gebied. Het overheersende gevoel bij het Amerikaanse Olympisch Comité was dat als de Sovjets doping gebruikten, de Amerikanen dat ook moesten doen. Het was in feite een zaak van nationaal belang. In 1982 financierde het USOC een laboratorium van de Universiteit van Californië in Los Angeles waar nieuwe testen werden ontwikkeld voor het opsporen van steroïden en andere prestatiebevorderende middelen. Deze testen zouden worden gebruikt tijdens de Spelen van 1984. De Amerikanen zouden in 1984 in het voordeel zijn, omdat ze precies wisten welke testen tijdens de Spelen gebruikt zouden worden en hoe ze werkten. Het USOC gebruikte het laboratorium van UCLA om ‘informele tests’ uit te voeren waarbij sporters zich vrijwillig aan testen konden onderwerpen en de resultaten te zien kregen zonder dat het gevolgen voor hen had. Dat stelde sporters in staat om te zien hoe lang specifieke stoffen in hun lichaam aanwezig bleven, wat ook nuttige informatie was. Dit was de Amerikaanse variant van het door de staat gesteunde dopingprogramma in andere landen – het verschil was dat het USOC geen overheidsinstantie was en dat Amerikaanse sporters niet werden gedwongen doping te gebruiken.

Borysewicz trainde die vier jaar hard met zijn ploeg. Hij ging met zijn ploeg naar Europa om internationale wedstrijden te rijden, en voor het eerst in de geschiedenis wonnen de Verenigde Staten regelmatig internationale wielerkoersen. Borysewicz begon ook zijn connecties in Oost-Duitsland in te schakelen om eersteklas wielermateriaal naar de Verenigde Staten te kunnen smokkelen. Zo wist hij carbonfiber wielen en aerodynamische fietsen te bemachtigen die in de VS niet verkrijgbaar waren, noch ergens anders in het Westen. Hij verwierf ook handgemaakte Continentalbanden van de andere kant van het IJzeren Gordijn en harder konden worden opgepompt.22

Als Amerikaanse bondscoach had Borysewicz tot dusver van één ding kunnen uitgaan: dat zijn ploeg de eerste keus was voor de beste Amerikaanse renners. Voor alle renners die niet in Europa gingen koersen, was het zelfs de enige keus. Daar begon echter verandering in te komen in 1981, toen Jim Ochowicz, een 28-jarige gedrongen bouwvakker uit Milwaukee die als schaatser had meegedaan aan de Olympische Spelen, Amerika’s eerste professionele wielerploeg begon samen te stellen. Ochowicz had via een omweg belangstelling gekregen voor beroepswielrennen, namelijk door zijn belangstelling voor het schaatsen.

Aangezien er in de jaren zestig en zeventig hoofdzakelijk op buitenbanen werd geschaatst, deed Och – wat rijmt op ‘coach’ – in de warmere maanden zoals veel andere schaatsers aan wielrennen om zijn benen sterker te maken. In beide sporten spelen veel van dezelfde beenspieren een belangrijke rol, en ze vullen elkaar zo aan dat sporters als Ochowicz informeel ook wel ‘schietsers’ werden genoemd. Toen hij bij een plaatselijke wielerclub reed, de Milwaukee Wheelmen, raakte Ochowicz bevriend met een oudere renner van wie hij Franse en Britse boeken en tijdschriften over Europese wielrenners kreeg, en hij raakte gefascineerd door de foto’s van Europese wielersterren. Och begon te trainen als wielrenner en werd zo goed dat hij in 1972 en 1976 deel uitmaakte van de Amerikaanse olympische baanploeg. Hij deed mee aan de 4 kilometer ploegenachtervolging, een onderdeel waarbij twee ploegen, die allebei beginnen met vier renners, tegenover elkaar op een wielerbaan beginnen en zestien ronden tegen elkaar rijden. De Verenigde Staten wonnen in geen van beide jaren een wielermedaille.

In 1977 trouwde Ochowicz, en hij kreeg een kind. Zijn vrouw, Sheila Young, was ook olympisch schaatster – ze had een medaille gewonnen op de Spelen van 1976 – en ook zij had de overstap gemaakt van het schaatsen naar het wielrennen. In een poging zijn gezin te onderhouden terwijl hij nog als renner actief was, had Ochowicz in de bouw gewerkt. Hij was echter tot het besef gekomen dat zijn wielercarrière erop zat. Young kreeg een baan aangeboden als pr-medewerkster voor de Winterspelen van 1980 in Lake Placid, dus verhuisde het jonge stel met hun jonge dochter daarnaartoe. In Lake Placid vond Och werk bij de bouw van de olympische skischans.

Door middel van zijn connecties in de schaatswereld raakte Och bevriend met de familie van de jonge Amerikaanse schaatser Eric Heiden, en toen hij later in de aanloop naar de Spelen coach werd van de olympische schaatsploeg, werd hij een soort manager van Heiden. Toen de ploeg mee ging doen aan wedstrijden in Europa, was Ochowicz’ belangrijkste taak om een oogje op Heiden te houden, die toen twintig jaar was, en ervoor te zorgen dat hij niet in de problemen kwam. Het was Ochs eerste ervaring als sportmanager.

Heiden presteerde in februari 1980 fenomenaal op de Spelen in Lake Placid. Hij won vijf gouden medailles, een record voor een individuele sporter tijdens de Winterspelen. Opeens was Heiden de meest bejubelde sportfiguur in de VS. Hij was in één klap een beroemdheid en werd belaagd door agenten en bedrijven die met hem in zee wilden. De rustige, bescheiden inwoner van de Midwest was in de meeste sponsoraanbiedingen echter helemaal niet geïnteresseerd. Hij stond niet te springen om munt te slaan uit zijn olympische roem, zoals zwemmer Mark Spitz en tienkamper Bruce Jenner volgens hem hadden gedaan. En bovendien had hij andere prioriteiten. Hij was van plan weer te gaan studeren, waar hij twee jaar daarvoor mee was gestopt, en hoopte uiteindelijk een geneeskundeopleiding te gaan doen en arts te worden, net als zijn vader, die orthopedisch chirurg was in Madison, Wisconsin.

Ochowicz had echter andere plannen met Heiden. Na zijn olympische succes was Heiden een beetje gaan wielrennen om fit te blijven. Dat najaar reisde Och af om Heiden te zien rijden op de baan, en hij vond hem zo goed dat een tweede carrière als beroepsrenner mogelijk zou moeten zijn. Het was intussen een droom van Och om een Amerikaanse ploeg te beginnen die uiteindelijk de concurrentie aan zou kunnen in het Europese profcircuit. Ochowicz realiseerde zich dat Heiden misschien wel zijn grootste troef was. Hij benaderde Heiden en die was bereid zich aan te sluiten bij de toen nog naamloze ploeg, met Och als ploegleider. Vervolgens probeerde Och overal in het wielercircuit andere renners aan te trekken, waarbij hij de deelname van Heiden als lokmiddel gebruikte.

Als hij echter een serieuze poging wilde doen, had Ochowicz een sponsor nodig die geld beschikbaar stelde voor materiaal, vervoer en salarissen. Hij sloot sponsorovereenkomsten met Schwinn, dat Heiden ook gesponsord had, en kledingfabrikant Descente. Maar hij had een grotere sponsor nodig. Met de hulp van Heidens agent, de Nederlander George Taylor, vond hij er een. Taylor wist de Southland Corporation, eigenaar van de winkelketen 7-Eleven, warm te maken voor het idee van een wielerploeg die werd aangevoerd door Heiden. Eind 1980 ondertekenden de broers John en Jere Thompson, de eigenaren van het bedrijf, een meerjarig miljoenencontract. De 7-Elevenploeg was het resultaat van Ochs verlangen een professionele wielerploeg van de grond te krijgen. De ploeg was er echter ook op gericht Amerikaanse wielrenners klaar te stomen voor de Spelen van 1984. Als Och sommige renners van de 7-Elevenploeg kon helpen om goed genoeg te worden voor de olympische ploeg, en als enkelen van hen daadwerkelijk een medaille zouden winnen – wat voor het eerst zou zijn sinds de Verenigde Staten in 1912 voor het laatst een olympische wielermedaille hadden gewonnen –, zou dat een enorm persoonlijk succes voor hem zijn, en ook een geweldige manier om 7-Eleven te helpen de marketing- en brandingdoelstellingen te verwezenlijken. De winkelketen had al 3,5 miljoen dollar toegezegd voor de bouw van een nieuwe wielerbaan, om Los Angeles te helpen bij de financiering van de Spelen van 1984.23

De olympische aspiraties van Ochowicz en Borysewicz overlapten elkaar nu deels, aangezien een aantal renners switchte tussen beide ploegen. Het was onvermijdelijk dat het tot conflicten zou komen, vooral omdat Borysewicz en Ochowicz het niet met elkaar eens waren over de manier waarop hun gemeenschappelijke doel bereikt moest worden. Borysewicz was eigenlijk een wielercoach. Ochowicz was iemand uit het bedrijfsleven die zich had gespecialiseerd in het selecteren van renners en fondswerving; hij zag voor zichzelf een rol weggelegd die vergelijkbaar was met die van een algemeen directeur in het honkbal. De twee mannen verschilden ook van mening over hoe ze hun renners moesten voorbereiden op de Olympische Spelen, wat soms resulteerde in conflicten over de planning. Borysewicz wilde zijn beste renners klaarstomen voor de grote nationale en internationale wedstrijden door met ze te werken in het olympische trainingscentrum in Colorado Springs, terwijl Ochowicz vond dat de goede renners niet zozeer hoefden te trainen maar dat ze vooral wedstrijden moesten rijden, met name in de grote gesponsorde wedstrijden.24

De 250000 dollar die 7-Eleven tijdens het seizoen van 1981 aan de ploeg spendeerde, was een aanzienlijk bedrag waarmee Ochowicz zijn renners een contract en een onkostenvergoeding kon aanbieden, in plaats van alleen maar het vooruitzicht van prijzengeld. In het eerste jaar contracteerde de ploeg zeven renners, onder wie van enkele van de beste amateurs uit Noord-Amerika. Tegen de tijd dat de 7-Elevenploeg in het voorjaar van 1981 wedstrijden begon te rijden, was de ploeg al de beste van het Amerikaanse circuit.

In het tweede jaar dat de ploeg bestond viel Schwinn af, maar dat maakte niet uit. 7-Eleven pompte zo enorm veel geld in de ploeg dat Ochowicz enkele van de beste renners van het land weg kon lokken bij rivaliserende ploegen en in dienst kon nemen. Een paar keer kaapte hij zelfs renners weg voor de neus van Eddie Borysewicz.

Terwijl Ochowicz verder bouwde aan zijn commerciële onderneming, wisten Eddie B. en de nationale ploeg dat zij alleen beoordeeld zouden worden op hun prestaties in ongeveer één week tijdens de zomer van het volgende jaar. Naarmate de Spelen dichterbij kwamen, was iedereen er nog meer op gebrand om te winnen. Op 30 september 1983 liet Ed Burke, een medewerker van de Amerikaanse wielerbond, een memo rondgaan onder de rest van de werknemers waarin hij meedeelde dat hij een methode wilde proberen die de prestaties zou verbeteren: bloeddoping. De methode was officieel nog niet verboden door het Internationaal Olympisch Comité maar was ook niet expliciet toegestaan. In essentie vergroot bloeddoping de hoeveelheid rode bloedlichaampjes in het lichaam door middel van bloedtransfusie.25

De werknemers ontmoetten elkaar in Colorado Springs om de kwestie te bespreken. Als het om dopinggebruik ging, maakte Borysewicz zich altijd zorgen om de veiligheid. Voor bloeddoping maakte hij echter een uitzondering. Hij was van mening dat het eenvoudigweg toedienen van bloed aan het lichaam iets anders was dan iets doen wat illegaal was en op de lange termijn schadelijk kon zijn. Borysewicz maakte Burke duidelijk dat als het veilig was, niet tegen de regels was en onder goed toezicht gebeurde, het wat hem betrof prima was. Hij wilde er echter niet direct bij betrokken raken.

Een van de renners van de ploeg van Eddie B., de 26-jarige Brent Emery uit Milwaukee, herinnerde zich dat op een dag, slechts een paar maanden voor het begin van de Spelen van 1984, een Oost-Duitse coach of assistent-coach naar Colorado Springs was gekomen om de Amerikaanse ploeg te bezoeken. De ploeg reed tijdens de training bijna wereldrecords. ‘Waarom beulen jullie je zo af door op deze hoogte te trainen? Wij kunnen ook zo vlammen, alleen hebben wij daar maar een kwartier voor nodig,’ hield de Oost-Duitse bezoeker Borysewicz voor. Volgens Emery was dat een verwijzing naar bloeddoping. Wat de man eigenlijk bedoelde, was: waarom zou je zo hard trainen als je ook metéén een stoot nieuwe energie kon krijgen door verse bloedcellen te injecteren? De opmerking van de Oost-Duitser zorgde voor een golf van opwinding bij enkele Amerikaanse renners, die vonden dat ze het recht hadden om op gelijke voet de strijd aan te gaan met de Russen.26

Maar opnieuw werd de rivaliteit tussen de Russen en Amerikanen gedwarsboomd door de politiek. Begin mei, minder dan drie maanden voor het begin van de Spelen, deelden de Sovjets mee dat het land de Spelen zou boycotten omdat ze vreesden voor de veiligheid van hun atleten. Dat was een teleurstelling voor Borysewicz, die dacht dat de boycot in werkelijkheid was bedoeld als vergelding voor de Amerikaanse boycot in 1980.

De Amerikaanse ploeg ging echter door met de bloeddoping. Deelname aan het programma geschiedde op vrijwillige basis. Als renners geïnteresseerd waren, moesten ze voor familieleden zorgen met dezelfde bloedgroep als zij, zodat die bloed konden doneren. Een paar dagen voor de olympische baanwedstrijden verzamelden de renners en hun bloeddonoren zich in een kamer in het Ramada Hotel in Carson City, waar een arts ze verbond met slangetjes waardoor het bloed direct van de een naar de ander stroomde. Het bloed werd niet getest op hepatitis of andere ziekten.