Dit boek gaat over ons.

Het gaat over jou, je kinderen, je ouders, je
vrienden. Het gaat over ons allemaal. Het gaat
over ons falen: het falen als individu, het falen
van de zakenwereld, en het falen van onze
politici.

Het gaat over de wereldwijde crisis die wij
hebben veroorzaakt en die haar weerga niet
kent.

Dit boek gaat over onze toekomst.

2

De aarde herbergt miljoenen soorten.

3

Slechts één daarvan domineert haar: wij.

Shanghai.

6

Onze intelligentie, onze inventiviteit en onze acti-
viteiten hebben vrijwel elk plekje op onze planeet
veranderd. Eigenlijk is onze invloed gigantisch.

Sterker nog: onze intelligentie, onze inventiviteit
en onze activiteiten zijn inmiddels de veroorza-
kers van ieder mondiaal probleem waarmee we
worden geconfronteerd.

7

En nu we doorgroeien naar een wereldbevol-
king van 10 miljard, komen al deze problemen
in een stroomversnelling.

Ik geloof dan ook dat we de situatie waarin
we ons nu bevinden met zekerheid een crisis
kunnen noemen – een wereldwijde crisis die
haar weerga niet kent.

Daarom heb ik dit boek geschreven.

9

Ik ben wetenschapper.

Ik geef leiding aan een laboratorium in
Cambridge, Engeland, waar een aantal fantas-
tische jonge wetenschappers werkt. We doen
onderzoek naar complexe biologische systemen,
zoals het klimaatsysteem en ecosystemen, en
naar de impact die wij, mensen, op de aarde
hebben.

10

Bij wetenschap draait het uiteindelijk om het
verkrijgen van ‘inzicht’. En dat is wat wij probe-
ren te doen: inzicht krijgen in het klimaat van de
aarde, de werking van de ecosystemen, op land
en in zee – van microben tot bossen – en voor-
spellen op welke wijze deze wezenlijke systemen
die eigen zijn aan de aarde op veranderingen
zullen reageren.

Veranderingen die wij hebben veroorzaakt.

11

Zo’n 200 000 jaar geleden ontstonden we als
menselijke soort. Geologisch gerekend is dat
ontzettend kort geleden.

Slechts 10 000 jaar geleden waren er maar
1 miljoen mensen.

Tegen 1800, iets meer dan 200 jaar geleden,
waren we met 1 miljard.

Tegen 1960, vijftig jaar geleden, waren we met
3 miljard.

Inmiddels zijn we met meer dan 7 miljard
mensen.

Tegen het jaar 2050 zullen jouw kinderen, of
de kinderen van jouw kinderen, op een planeet
wonen met minstens 9 miljard anderen.

Ergens tegen het eind van deze eeuw zullen we
met minstens 10 miljard zijn. Mogelijk met meer.

12

Wereldbevolking

In miljarden

13

Gegevens vanaf 1950, afkomstig van de Verenigde Naties, Departement
voor Economische en Sociale Zaken, Afdeling Bevolking: Verwachte
Wereldbevolking, 2011.

14

Hoe zijn we op dit punt
aangekomen?

15

We zijn op dit punt aangekomen door een
aantal ‘gebeurtenissen’ die de beschaving en de
samenleving hebben gevormd, in het bijzonder
door de landbouwrevolutie, de wetenschap-
pelijke revolutie, de industriële revolutie en – in
het Westen – de revolutie op het gebied van
gezondheidszorg.

Deze gebeurtenissen hebben een cruciale
bijdrage geleverd aan onze manier van leven en
hun stempel gedrukt op onze planeet. Hun nala-
tenschap zal echter ook onze toekomst blijven
vormen. We moeten dus door de bril van deze
ontwikkelingen naar onze groei en activiteiten
kijken.

16

Tegen 1800 telde de wereldbevolking 1 miljard
mensen.

Een van de belangrijkste redenen voor deze
groei was de uitvinding van landbouw. De land-
bouwrevolutie stelde ons in staat om ons van
jager-verzamelaars te ontwikkelen tot zeer
georganiseerde voedselproducenten.

Deze ontwikkeling speelde een beslissende rol
in het doorbreken van de cycli van hongers-
nood die elkaar al duizenden jaren opvolgden
en stelde ons in staat uit te breiden – in hoog
tempo. Grofweg genomen zijn er eigenlijk vier
landbouwrevoluties geweest.

De eerste vond 13 000 jaar geleden plaats en
werd gekenmerkt door het houden van dieren.

De tweede revolutie, in de dertiende eeuw, werd
gekenmerkt door het begin van het selectief
kweken van planten en plantensoorten.

17

De derde landbouwrevolutie – degene waar we
op school allemaal over hebben geleerd – vond
plaats tussen de vijftiende en de negentiende
eeuw. Dit was een revolutie in landbouwproduc-
tiviteit, en dan vooral in het mechaniseren van
de voedselproductie.

18

De vierde vond plaats tussen de jaren vijftig en
nu. Dit is de zogenoemde ‘Groene Revolutie’.

19

Maar hier zit nog een ander verhaal aan vast: het
begin van een fundamentele transformatie – van
landgebruik – door mensen.

20

Honderddertig jaar later waren we gegroeid naar
2 miljard.

Het was 1930. De impact van een andere revo-
lutie – de industriële revolutie – werd voelbaar.
Productieprocessen, technologische vernieu-
wing, nieuwe industriële processen en transport
gaven de wereld een ander aanzien.

Door de aanhoudende uitbreiding van landbouw
en de revolutie op het gebied van gezondheids-
zorg kon de bevolking blijven groeien – in hoog
tempo.

Maar ook hier zit nog een ander verhaal aan
vast: het begin van onze dodelijke verslaving aan
steenkool, olie en aardgas als belangrijkste ener-
giebronnen.

21

Dertig jaar laten waren we doorgegroeid naar
3 miljard mensen.

Het was 1960, en we bevonden ons midden in
een voedselrevolutie. We waren met meer. Veel
meer. We hadden meer voedsel nodig. Veel meer
voedsel. Meer dan waarin het toenmalige land-
bouwsysteem kon voorzien.

Wat later de Groene Revolutie genoemd zou
worden voorzag in dit extra voedsel. Dat werd
mogelijk gemaakt door:

het op industriële schaal gebruikmaken van
chemische pesticiden, chemische herbiciden
en chemische meststoffen;

een uitbreiding in landgebruik die nog nooit op
dergelijke schaal was voorgekomen;

en de schaalvergroting van het hele voedselpro-
ductiesysteem. Hier viel ook de industrialisatie
van het fokken en kweken van dieren voor
voedsel onder – van de opkomst van industri-
ele vissersvloten tot de legbatterij.

22

Deze revolutie ging gepaard met enorme schade
aan het milieu met betrekking tot:

verlies van leefomgeving;
vervuiling;
overbevissing.

Maar ze zette ook een nooit eerder voorgekomen
afname van het aantal soorten in gang, en het
begin van de afbraak van hele ecosystemen.

23

Tegen 1980, twintig jaar later, waren we met
4 miljard mensen op deze planeet.

De Groene Revolutie had meer voedsel geprodu-
ceerd en daardoor werd voedsel goedkoper.

Dat hield in dat we meer geld overhielden om
uit te geven. En inmiddels gaven we dit uit aan
‘dingen’: televisies, videorecorders, walkmans,
föhns, auto’s en kleding. En aan vakanties.

In al deze koopwoede stond de enorme groei van
transport centraal.

In 1960 waren er wereldwijd 100 miljoen auto’s op
de wegen – tegen 1980 waren dat er 300 miljoen.

Snelweg, Los Angeles, Californië.

26

Dit ging gepaard met een gigantische uitbreiding
van het wegennetwerk – hele landen werden
opgedeeld, waardoor de leefomgeving voor
andere soorten steeds kleiner werd.

In 1960 vlogen we 100 miljard passagierskilome-
ters. In 1980 vlogen we 1000 miljard passagiers-
kilometers.

De wereldwijde scheepvaart groeide net zo
onvoorstelbaar snel. Alle dingen die we kochten,
plus al het voedsel dat we consumeerden, plus
alle ruwe materialen en de middelen die nodig
waren om alles te maken, werden de hele wereld
over gevaren.

27

Slechts tien jaar later, in 1990, waren we met
5 miljard.

Rond deze tijd begonnen de eerste tekenen van
de gevolgen van onze groei zichtbaar te worden.
Dit was onder andere duidelijk merkbaar bij
water.

Onze behoefte aan water – niet alleen het water
dat we dronken, maar ook het water dat we nodig
hadden om voedsel te produceren en alle dingen
te maken die we consumeerden – rees de pan uit.

Maar er was iets met water aan de hand. In 1984
brachten journalisten verslag uit over Ethiopië,
waar een hongersnood van Bijbelse proporties
heerste die werd veroorzaakt door wijdverbreide
droogte.

28

Maar dat – zo leek het tenminste – was dáár,
in Afrika. Behalve dan dat het niet alleen ‘daar’
plaatsvond. Overal – in Australië, Azië, de VS,
Europa – deden zich vaker ongekende droogtes
en overstromingen voor.

Water, van wezenlijk belang en iets waarvan
we altijd hadden gedacht dat het in overvloed
aanwezig zou zijn, was plotseling iets wat wel
eens schaars zou kunnen worden.

29

Tegen het jaar 2000 waren we met 6 miljard.