Van Alain de Botton verschenen eerder

==

Proeven van liefde

De romantische school

De biograaf

Hoe Proust je leven kan veranderen

De troost van de filosofie

De kunst van het reizen

Statusangst

De architectuur van het geluk

Ode aan de arbeid

Een week op de luchthaven

Religie voor atheïsten

Ode aan het kijken

Alain de Botton

Het nieuws

een gebruiksaanwijzing

Vertaald door Harry Pallemans

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

==

De Flaubert-citaten in het hoofdstuk ‘Pasklare ideeën’ zijn overgenomen uit respectievelijk Madame Bovary en Woordenboek van pasklare ideeën (m.u.v. de lemma’s ‘Diamanten’ en ‘Lichaamsbeweging’) in de vertaling van Hans van Pinxteren

==

© 2014 Alain de Botton

© 2014 Nederlandse vertaling Harry Pallemans

Oorspronkelijke titel The News. A User’s Manual

Oorspronkelijke uitgave Hamish Hamilton, Londen

Omslagontwerp Roald Triebels

Omslagbeeld J. Helgason en Roald Triebels

Verzorging e-book Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 450 2547 6

NUR 320

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014

==

www.atlascontact.nl

www.alaindebotton.com

Voor mijn moeder

I

Inleiding

###

1

==

Er zit geen handleiding bij, want het zou de gewoonste, gemakkelijkste, natuurlijkste, meest alledaagse activiteit ter wereld moeten zijn, zoals ademen of met je ogen knipperen.

Na een tussentijd, meestal niet langer dan een nacht (en vaak veel korter; in een erg rusteloze stemming halen we misschien tien minuten of een kwartier), onderbreken we wat we doen om te kijken of er nieuws is. We zetten ons leven in de wacht om de volgende dosis essentiële informatie te ontvangen over alle belangrijke prestaties, rampen, misdaden, epidemieën en romantische verwikkelingen die de mensheid waar ook op aarde ten deel zijn gevallen sinds de vorige keer dat we even keken.

Wat hier volgt is een poging om deze vertrouwde, wereldwijde gewoonte een stuk vreemder en aanzienlijk riskanter te laten lijken dan momenteel het geval is.

==

==

2

==

Het nieuws stelt zich ten doel ons voor te schotelen wat als de ongebruikelijkste en belangrijkste gebeurtenissen op de planeet worden gezien: een sneeuwbui in de tropen; een liefdesbaby van de president; een Siamese tweeling. Maar het mag dan fanatiek op het afwijkende jagen, het enige waar het de blik vooral behendig níét op richt, is zichzelf en de overheersende positie die het in ons leven heeft verworven. ‘Helft mensheid dagelijks in ban van nieuws’ is een kop die we niet gauw geplaatst zullen zien door organisaties die verder juist zo gespitst zijn op het bijzondere en opmerkelijke, het corrupte en het schokkende.

Een samenleving wordt modern, stelde de filosoof Hegel, wanneer het nieuws de godsdienst verdringt als toetssteen van autoriteit en de plek waar we een leidraad zoeken. In de ontwikkelde economieën neemt het nieuws nu een positie in die minimaal even machtig is als de positie die vroeger door religie werd bezet. De berichtgeving volgt met griezelige precisie de canonieke uren: het morgengebed is omgezet in het ontbijtjournaal, de vespers zijn het avondbulletin geworden. Maar het nieuws houdt niet alleen een godsdienstachtig rooster aan. Het vraagt ook van ons dat we het benaderen met iets van de eerbiedige verwachtingen die vroeger ten opzichte van het geloof werden gekoesterd. Ook hier hopen we openbaringen te krijgen, erachter te komen wie goed is en wie kwaad, lijden te begrijpen en de zich ontvouwende logica van het bestaan te doorgronden. En ook hier kunnen we van ketterij worden beschuldigd als we weigeren mee te doen aan de rituelen.

Het nieuws weet de eigen mechanismen bijna onzichtbaar en daardoor moeilijk aanvechtbaar te maken. Het spreekt ons toe met een natuurlijke, accentloze stem en zegt daarbij niets over het eigen standpunt waarin van alles wordt aangenomen. Het verzuimt ons mee te delen dat het niet alleen maar verslag doet van de wereld, maar dat het ook voortdurend bezig is om in ons hoofd een nieuwe planeet te vormen die aansluit bij de zeer specifieke prioriteiten die het nieuws heeft.

==

==

3

==

Van jongs af aan wordt ons geleerd de kracht van beelden en woorden in te zien. Men neemt ons mee naar musea en vertelt ons plechtig dat bepaalde afbeeldingen van kunstenaars die allang dood zijn ons tot een nieuw inzicht kunnen brengen. Men presenteert ons gedichten en verhalen die ons leven kunnen veranderen.

Maar vreemd genoeg probeert men ons bijna nooit kennis bij te brengen over de woorden en beelden die ons elk uur door het nieuws worden aangereikt. Men vindt het belangrijker dat we chocola kunnen maken van de plot van Othello dan dat we de voorpagina van The New York Post kunnen duiden. We horen eerder over het belang van Matisse’ kleurgebruik dan dat ons wordt uitgelegd wat de foto’s op de showbizzpagina’s van de Daily Mail met ons doen. We worden niet gestimuleerd om over ons wereldbeeld na te denken nadat we ons in Bild of OK! hebben verdiept, in de Frankfurter Allgemeine Zeitung of de Hokkaido Shimbun, de Tehran Times of The Sun. Het uitzonderlijke vermogen van nieuwsmedia om ons idee van de werkelijkheid te beïnvloeden en onze ziel – laten we dat woord maar gewoon gebruiken, zonder bovennatuurlijke associaties – voortdurend te kneden, wordt ons nooit stelselmatig bijgebracht.

Moderne samenlevingen leggen wel veel nadruk op scholing en vorming, maar laten na om verreweg het invloedrijkste middel waarmee de bevolking wordt gevormd tegen het licht te houden. Wat er ook op onze scholen gebeurt, de vorming die via radio en tv plaatsvindt heeft meer effect en gaat altijd door. Alleen de eerste achttien jaar van ons leven zitten we in de cocon van onze klaslokalen, daarna worden we de rest van ons leven in feite onderwezen door nieuwsorganisaties die oneindig veel meer invloed op ons hebben dan welke universitaire instelling ook. Wanneer onze officiële scholing erop zit, wordt het nieuws de docent. Het zet in aanzienlijke mate de toon van het openbare leven en bepaalt voor een groot deel onze indruk van de gemeenschap buiten onze eigen muren. Niets heeft een grotere invloed op het karakter van de politieke en maatschappelijke realiteit. Zoals revolutionairen heel goed weten, als je de mentaliteit van een land wilt veranderen, zet je geen koers naar een kunstmuseum, het ministerie van Onderwijs of de woningen van beroemde schrijvers; je rijdt met de tanks rechtstreeks naar het zenuwcentrum van de staat: het hoofdkwartier van het nieuws.

==

==

4

==

Waarom kijken wij, het publiek, toch steeds of er nog nieuws is? Angst heeft er veel mee te maken. We hoeven maar even geen toegang tot het nieuws te hebben of we worden al onrustig. We weten hoe vaak er dingen kunnen misgaan en hoe snel: door een breuk in de brandstofleiding kan een Airbus brandend de baai in duikelen, een virus van een Afrikaanse vleermuis kan op een andere soort overgaan en de luchtroosters van een drukke Japanse forensentrein binnendringen, beleggers kunnen een run op de valuta bespoedigen en de zoveelste bedrieglijk normale vader kan met geweld een eind maken aan het leven van zijn twee prachtige jonge kinderen.

In de directe omgeving kunnen best stabiliteit en rust heersen. In de tuin wiegen de takken van een pruimenboom misschien wel in de wind en in de huiskamer verzamelt het stof zich misschien langzaam op de boekenplanken. Maar we beseffen dat een dergelijke sereniteit geen recht doet aan de chaotische en gewelddadige basis van het bestaan en daarom de gewoonte heeft om na een tijdje op haar eigen manier zorgelijk te worden. Ons achtergrondbesef dat een ramp altijd mogelijk is verklaart het lichte angstgevoel dat we soms krijgen als we op ons mobieltje op de laatste nieuwskoppen wachten. Het is een variant van de ongerustheid die onze verre voorouders gevoeld moeten hebben in de kille ogenblikken voor de dageraad, als ze zich afvroegen of de zon ooit weer zou terugkomen aan de hemel.

Toch is er hier ook sprake van een bepaald soort genoegen. Het nieuws, hoe grimmig het ook mag zijn en misschien juist als het op z’n ergst is, kan als een verlichting komen van de claustrofobische last van het leven met jezelf, van het altijd maar proberen om je potentieel te verwezenlijken en van de inspanningen om een paar mensen in je beperkte kringetje ervan te overtuigen je ideeën en behoeften serieus te nemen. Als je naar het nieuws kijkt, is het alsof je een schelp tegen je oor houdt en wordt overweldigd door het geraas van de mensheid. Je kunt aan je eigen beslommeringen ontsnappen door vraagstukken te vinden die veel ernstiger en indringender zijn dan de problemen die je zelf op je bordje hebt gekregen, en door deze grotere kwesties je eigen zelfgerichte zorgen en twijfels te laten overstemmen. Een hongersnood, een overstroomde stad, een seriemoordenaar op vrije voeten, een regering die aftreedt, een econoom die groeiende armoede voorspelt; zulke externe opschudding is misschien wel precies wat we nodig hebben om inwendige rust mogelijk te maken.

Vandaag horen we in het nieuws over een man die achter het stuur van zijn auto in slaap is gevallen nadat hij de halve nacht was opgebleven om vreemd te gaan op internet – en van een viaduct is afgereden, waardoor een gezin van vijf mensen in een caravan daaronder om het leven is gekomen. Een ander bericht betreft een studente, mooi en veelbelovend, die na een feest werd vermist en vijf dagen later in stukken werd aangetroffen in de achterbak van een taxibusje. Een derde item somt de details op van een verhouding tussen een tennislerares en haar dertienjarige leerling. Deze gebeurtenissen, die overduidelijk gestoord zijn, bieden ons de kans om ons in vergelijking hiermee gezond van geest en gezegend te voelen. We kunnen hierna een nieuw gevoel van opluchting ervaren over het feit dat ons leven zo voorspelbaar is, dat we onze minder gewone begeerten zo stevig in de hand hebben en dat we ons niet hebben laten verleiden om een collega te vergiftigen of een familielid onder het terras te begraven.

==

==

5

==

Wat doet al dit nieuws op de lange termijn met ons? Wat beklijft er van de maanden, zelfs jaren die we er in totaal mee doorbrengen? Waar blijft al die angst en opwinding: over het vermiste kind, het begrotingstekort en de vreemdgaande generaal? Aan welke toename van wijsheid hebben al deze nieuwsberichten bijgedragen naast het achterlaten van een vaag en weinig verrassend bezinksel van conclusies, bijvoorbeeld dat China in opkomst is, dat Centraal-Afrika corrupt is en dat het onderwijs moet worden hervormd?

Het is een blijk van onze edelmoedigheid dat we zulke vragen zelden dwingend stellen. We denken dat het op de een of andere manier niet goed zou zijn om het nieuws gewoon uit te zetten. Het is lastig om van de gewoonte af te komen die ons van jongs af aan is aangeleerd, in kleermakerszit aan het begin van de schooldag, om beleefd te luisteren naar mensen met gezag die ons dingen vertellen die volgens hen van groot belang zijn.

Vragen waarom het nieuws ertoe doet, wil niet meteen zeggen dat het er niet toe zou doen, maar dat het zou kunnen lonen om beter na te denken over de hoeveelheid die je tot je neemt. Dit boek is een verslag, een fenomenologie, van een aantal ontmoetingen met het nieuws. De basis vormt een reeks uit allerlei bronnen geplukte nieuwsfragmenten die bewust aan een uitgebreidere analyse zijn onderworpen dan de bedoeling van de makers is geweest; het uitgangspunt is dat deze fragmenten de moeite van het bestuderen misschien wel net zo waard zijn als stukjes poëzie of filosofie.

De definitie van nieuws is met opzet vaag gehouden. Hoewel er duidelijke verschillen bestaan tussen nieuwsorganisaties, lijken er ook genoeg overeenkomsten te zijn om het mogelijk te maken van een generieke categorie te spreken waarin de traditionele nieuwsdomeinen – radio, tv, internet en drukpers – en de contrasterende ideologieën van links en rechts, van intellectueel en sensationeel, tot één geheel vervagen.

Dit boek heeft ook een utopische dimensie. Het stelt niet alleen de vraag wat nieuws momenteel is; het probeert zich ook voor te stellen wat het ooit zou kunnen worden. Dromen van een ideale nieuwsorganisatie duidt niet op onverschilligheid tegenover de huidige economische en maatschappelijke realiteit van de media; het komt eerder voort uit de wens een reeks pessimistische veronderstellingen te doorbreken waar we ons misschien wel te makkelijk bij hebben neergelegd.

==

==

6

==

Moderne samenlevingen beginnen nog maar net te begrijpen welk soort nieuws ze nodig hebben om te gedijen. Gedurende het grootste deel van de geschiedenis was het zo moeilijk om nieuws te verzamelen en zo duur om het over te brengen dat de invloed ervan op ons innerlijk leven niet anders dan beperkt kon zijn. Inmiddels is er bijna geen plek meer op de planeet waar we heen kunnen om eraan te ontsnappen. Het wacht op ons wanneer we ’s morgens vroeg wakker worden uit een onrustige slaap; het volgt ons aan boord van vliegtuigen die zich tussen werelddelen verplaatsen; het ligt op de loer om onze aandacht te kapen wanneer het tijd is om de kinderen naar bed te brengen.

Het geruis en gedruis van het nieuws is tot in ons diepste wezen doorgesijpeld. Wat een prestatie is een moment van rust tegenwoordig, wat een klein wonder is het als je in slaap kunt vallen of ongestoord met een vriend kunt praten – en wat een monnikendiscipline zou ervoor nodig zijn om een dag lang de maalstroom van het nieuws links te laten liggen en alleen maar naar de regen en je eigen gedachten te luisteren.

Misschien hebben we een beetje hulp nodig bij wat het nieuws met ons doet: bij de afgunst en de ontzetting, de opwinding en de frustratie; bij alles wat we te horen krijgen, bij alles wat we liever niet hadden geweten.

Vandaar een kleine gebruiksaanwijzing om te proberen een gewoonte die iets normaler en onschuldiger is gaan lijken dan goed voor ons is even wat ingewikkelder te maken.

II

Politiek

Verveling & verwarring

EXPLOSIE HUURACHTERSTAND DOOR NIEUWE SUBSIDIEREGELING ¶

==

AMENDEMENT ABORTUSWET STRANDT IN PARLEMENT ¶

==

DUBBELE AANPAK ECONOMIEHERSTEL ¶

==

EHRM-UITSPRAAK IMMIGRATIE AANSTAANDE ¶

==

GEMEENTELIJK UITGAVENBELEID ‘VAAK ONDOORZICHTIG’ ¶

==

COMMISSIES HOUDEN INVOERING VOORWAARDEN WAPENVERKOOP TEGEN ¶

==

ANTIBELASTINGGROEP LEIDT CONSERVATIEVE AANVAL ¶

==

BEROEP TEGEN BESLISSING RECESBENOEMINGEN ¶

==

AUSTRALIËR BESCHULDIGD VAN KANNIBALISME EN INCEST ¶

==

BBC

##

1

==

Het is vroeg in de ochtend, je ligt nog in bed; je reikt naar een scherm en gaat naar het nieuws. Zo dadelijk is het tijd voor de douche en het bekende gehaast om op tijd de deur uit te zijn, maar je kunt nu nog snel even browsen.

Helaas lijkt er vandaag niets al te aantrekkelijks bij te zitten. De eerste, nogal raadselachtige kop – ‘Explosie huurachterstand door nieuwe subsidieregeling’ – krijgt niettemin een klik in de hoop dat er misschien iets boeienders achter ligt:

==

Cijfers tonen aan dat de huurachterstand bij huurders die meedoen aan een proefproject van de overheid waarbij huursubsidie rechtstreeks aan de begunstigden wordt betaald, enorm is gegroeid. Eén wijk voorspelt een verlies van 14 miljoen pond als het nieuwe systeem voor alle huurders gaat gelden. Het rechtstreeks uitkeren van huursubsidie aan de begunstigden in plaats van aan hun huisbaas vormt een belangrijk onderdeel van het nieuwe Universal Credit-systeem dat binnenkort van kracht wordt. Het ministerie van Arbeid en Pensioenen verklaarde dat het experiment ertoe heeft bijgedragen dat het stelsel in het hele land met succes zal worden ingevoerd. ¶

==

Dat is niet veel beter. Een besluit om de manier te wijzigen waarop de overheid het wonen voor de laagstbetaalden subsidieert is natuurlijk belangrijk; een hoogstaande nieuwsorganisatie heeft tijd en geld besteed om de bijzonderheden van de regeling onder de publieke aandacht te brengen. En toch heb je de neiging de schouders op te halen.

Dit is niet ongewoon. We komen regelmatig koppen tegen die klaarblijkelijk van belang zijn, maar ons eigenlijk niets doen. Verveling en verwarring zijn misschien wel twee van de meest voorkomende, maar ook twee van de beschamendste en daarom verborgen gevoelens die worden teweeggebracht door zogenaamde ‘serieuze’ politieke artikelen die door de nieuwsorganisaties in moderne democratieën worden gebracht.

Lager op de lijst van koppen staat echter een bericht over een incestueuze Australische kannibaal dat geen enkele moeite kost.

Misschien ben je in wezen wel een uitermate oppervlakkige en onverantwoordelijke burger.

==

==

2

==

Maar laten we, voordat we onszelf al te hard op de vingers tikken, ons eens voorstellen dat we in vergelijkbare omstandigheden een kop te zien hadden gekregen met de simpele tekst ‘Man in Rusland gaat naar advocaat’, waarachter het volgende verhaal zat:

==

Drie vrouwen, een oude dame, een jonge dame en de vrouw van een kleinhandelaar, en drie heren, de eerste een Duitse bankier met een ring om zijn vinger, de tweede een groothandelaar met een baard en de derde een toornige beambte in uniform met om zijn hals een ordeteken, zaten klaarblijkelijk al lang te wachten. Twee klerken zaten aan hun tafels te schrijven, en het geluid van hun pennen was hoorbaar. De schrijftafelaccessoires (waarvan Karenin een kenner was) waren ongebruikelijk goed, zoals hij onwillekeurig zag. Zonder van zijn stoel op te staan kneep een van de klerken de ogen halfdicht en sprak Karenin wrevelig aan.

‘Wat wilt u?’

‘Ik wil een advocaat spreken.’ ¶

==

Stel je voor dat het verhaal op dit punt ineens stopte en dat er van ons werd verwacht dat we blijk gaven van een diepe fascinatie en van het verlangen om meer te weten, ook al was het niet duidelijk wanneer er ‘meer’ zou verschijnen en kon het vele weken duren voordat er weer een tiental regels van dit moeizame verhaal beschikbaar waren.

Het zou ongeloofwaardig zijn om aan te nemen dat we op deze manier een oprechte interesse in Anna Karenina konden koesteren, maar deze gewoonte om de lezer kort even in een willekeurig moment van een langdradig verhaal onder te dompelen, en hem er vervolgens snel weer uit te trekken zonder enige uitleg van het grotere verband waarin de gebeurtenissen plaatsvinden, is precies wat er gebeurt bij het vertellen van veel belangrijke verhalen die in onze maatschappij spelen, of het nu verkiezingen betreft, onderhandelingen over de begroting, een initiatief in de buitenlandpolitiek of een verandering in het systeem van overheidsuitkeringen. Geen wonder dat het ons niet kan boeien.

==

==

3

==

We staan veel te dichtbij. Om nog een vergelijking met de kunst te maken, het is alsof men ons vraagt om onze ogen open te doen op een millimeter of twee afstand van een vaag paarsblauw oppervlak met hier en daar wat zwarte streepjes die aan de rand een vleugje wit hebben. Vanuit zo’n standpunt zou het net zo goed het landschap van Jupiter kunnen zijn waar we naar kijken als een bloeduitstorting of de fossiele pootafdrukken van een prehistorisch dier, geen van drieën bijster aantrekkelijke mogelijkheden. Maar in feite kijken we misschien wel naar een detail van een van de psychologisch gezien intrigerendste portretten uit de westerse kunst, Portret van Gerolamo Barbarigo van Titiaan, alleen van de verkeerde afstand: dit is namelijk een meesterwerk waar je als kijker minstens een meter vandaan moet staan voor het iets van zijn fascinerende karakter prijsgeeft.

==

==

1a. Het zal wel.

==

==

1b. Titiaan, Portret van Gerolamo Barbarigo, omstreeks 1510.

==

==

4

==

Verveling is een nieuwe uitdaging en een nieuwe verantwoordelijkheid. Gedurende het grootste gedeelte van de menselijke geschiedenis was er domweg geen nieuws om verveeld door te raken. Wat er aan informatie was lag in handen van een kleine heersende klasse, aristocratisch en gesloten. Het bereikte slechts enkelen: de koning, de kanselier, de bevelhebber van het leger en de leiding van handelsmaatschappijen.

Nu is het nieuws er voor iedereen, maar lopen de wielen van onze nieuwsgierigheid te vaak het risico dat ze vruchteloos ronddraaien in een zachte prut van gegevens. Het is alsof er elke dag voor het ontbijt een ernstige, verontruste ambtenaar binnenkomt met een aktetas die vol zit met een verbijsterend en uiteindelijk vermoeiend scala aan berichten: ‘Vijf ziekenhuizen overschrijden naar verwachting aan het eind van de maand hun kredietgrens’, ‘De centrale bank twijfelt aan zijn vermogen om kapitaal bijeen te brengen op de obligatiemarkten’, ‘Een Chinees oorlogsschip heeft zojuist koers gezet naar Vietnam’, ‘De Canadese premier komt hier morgen dineren’.

Wat moeten we daarvan denken? Waar moet dit allemaal heen in ons hoofd?

==

==

5

==

Nieuwsorganisaties zullen niet gauw toegeven dat wat ze ons dagelijks voorschotelen minuscule stukjes zijn uit verhalen waarvan de werkelijke vorm en samenhang meestal alleen vanuit een perspectief van maanden of zelfs jaren tevoorschijn kunnen komen – en dat het dus vaak verstandiger zou zijn om het verhaal in hoofdstukken te horen en niet in weggeplukte zinnen. Ze zijn zo’n beetje getrouwd met het idee dat het beter is om een zwakkere, gedeeltelijke greep op zo’n klein onderwerpje te hebben dan te wachten op een steviger, vollediger begrip in een latere fase.

Gezien het gevaar van verwarring dat het gevolg is, hebben we vooral goede wegwijzers nodig. Met een kop als ‘Man in Rusland gaat naar advocaat’ zal een passage uit een roman – zelfs een met de kracht van Anna Karenina – vervelend lijken. Maar als we te horen kregen dat we een kort, ietwat eentonig fragment zaten te lezen uit een uitzonderlijk boek van duizend bladzijden waarin de tragische dimensies van het huwelijk worden verkend, met name de spanning tussen het verlangen naar avontuur en de eisen van gezinsleven en maatschappelijk conformisme, zouden we met misschien iets meer geestdrift de volgende aflevering tegemoetzien.

Nieuwsorganisaties zouden onze nieuwsgierigheid moeten stimuleren door duidelijk te maken hoe hun verhalen passen binnen de grotere thema’s waar een oprecht vermogen tot belangstelling van afhangt. Om geïnteresseerd te raken in bepaalde informatie moeten we die ergens kunnen ‘plaatsen’, met andere woorden: in verband brengen met een onderwerp waarvoor onze interesse al is gewekt. Een deel van de menselijke hersenen zou je kunnen weergeven als een bibliotheek waarin informatie in bepaalde basiscategorieën staat gerangschikt. Het merendeel van wat we dagelijks horen geeft probleemloos aan waar het in de rekken thuishoort en wordt direct en onbewust opgeborgen: nieuws over een verhouding gaat op de doorbuigende plank Hoe Relaties Werken, een artikel over het plotselinge ontslag van een bestuursvoorzitter vindt zijn plek tussen ons toenemende begrip van Werk & Status.

Maar hoe curieuzer en kleiner de verhalen worden, hoe moeilijker het wordt om de juiste plank te vinden. Wat we in gewone taal ‘verveling’ noemen, is gewoon het verstand dat uit een reflex van zelfbehoud informatie verwerpt die het nergens heeft kunnen plaatsen. Hoe zouden we bijvoorbeeld kunnen weten wat we aan moeten met de informatie dat een groep Chinese functionarissen Afghanistan heeft bezocht om de veiligheid aan de grens in de provincie Badakhshan te bespreken, of dat een linkse denktank zich hard maakt om de belastingen in de farmaceutische industrie te verlagen? We zouden wel wat hulp kunnen gebruiken om dergelijke ‘zwemmende’ informatie naar de rekken te brengen waar hun bredere betekenis het best naar voren zou komen.

Het is aan nieuwsorganisaties om een deel van dit bibliothecarissenwerk op zich te nemen. Het is aan hen om ons een idee te geven van de rubrieken waar kleinere gebeurtenissen thuishoren. Een artikel over een licht geval van vandalisme op zaterdagavond in een provinciestadje (‘Bushokje beklad door jonge vandalen in Bedford’) zou tot leven kunnen komen wanneer het gezien werd als een piepklein momentje in het veel langere drama ‘De problemen die vrijzinnige seculiere samenlevingen hebben om de jeugd zonder de hulp van godsdienst moreel aanvaardbaar gedrag bij te brengen’. En een onverteerbaar stuk over het zoveelste geval van overheidscorruptie in de Democratische Republiek Congo (‘Beschuldigingen smeergeld in DRC’) zou versterkt kunnen worden door een kop die verwees naar het achterliggende grotere onderwerp: ‘De botsing tussen het westerse idee van de staat en het Afrikaanse concept van de stam’.

Met de juiste bewegwijzering zou zelfs het ongelukkige artikel over de wijziging in het huursubsidiebeleid een kans maken. In feite gaat dat stuk net zomin over wat de kop meedeelt – ‘Explosie huurachterstand door nieuwe subsidieregeling’ – als Anna Karenina gaat over een man in Rusland die juridisch advies zoekt. Het gaat over het aanhoudende onderzoek van de moderne staat naar hoe je de armsten het best kunt helpen; het maakt deel uit van een al honderd jaar durende discussie over de vraag of bijstand de begunstigden steun en waardigheid verleent of ze in wezen vernedert door afhankelijkheid te kweken. Het is één episode van een verhaal met vele hoofdstukken dat ‘Hoe subsidie karakter beïnvloedt’ zou kunnen heten, of ‘De psychologie van steun’ of, welluidender en abstracter: ‘De verantwoordelijkheid voor armoede’.

==

==

6

==

Helaas voor ons niveau van betrokkenheid heerst bij veel nieuwsorganisaties het vooroordeel dat het meest gerespecteerde aspect van de journalistiek het objectief en neutraal verstrekken van ‘feiten’ is. Zo is het motto van CNN: ‘Wij brengen u de feiten’; NRC Handelsblad lokt de lezer met het vermogen ‘dat feiten en meningen van elkaar worden gescheiden’; de BBC pocht dat het ‘’s werelds betrouwbaarste bron van feiten’ is.

Het probleem met feiten is dat er tegenwoordig geen gebrek aan betrouwbare voorbeelden is. Het punt is niet dat we er meer nodig hebben, maar dat we niet weten wat we aan moeten met de feiten die we hebben. Iedere nieuwsdag komt er weer een stortvloed over ons heen: we vernemen dat Standard & Poor’s de kredietwaardigheid van ons land opnieuw bekijkt, dat de overheidsuitgaven verder verhoogd mogen worden, dat de nieuwe indeling van kiesdistricten aan een commissie is voorgelegd en dat men is begonnen met het maken van plannen voor een aardgaspijpleiding. Wat betekenen deze dingen nu eigenlijk? Hoe verhouden ze zich tot de voornaamste vraagstukken van het politieke leven? Wat kunnen we er beter door begrijpen?

Het tegenovergestelde van een feit is partijdigheid. In serieuze journalistieke kringen heeft partijdigheid een zeer slechte naam. Het is synoniem aan kwaadwillende agenda’s, leugens en autoritaire pogingen om mensen de vrijheid te ontzeggen om zelf te bepalen wat ze van iets vinden.

Toch moeten we ons misschien wat minder hard opstellen tegenover het fenomeen. In haar zuiverste vorm geeft partijdigheid niet meer aan dan een methode met een bepaalde inslag om gebeurtenissen te evalueren, een methode die gebaseerd is op een samenhangende onderliggende aanname over het functioneren en floreren van de mens. Het is een bril die over de werkelijkheid heen schuift teneinde die scherper in beeld te krijgen, het tracht te verklaren wat gebeurtenissen betekenen en beoordeelt ideeën en gebeurtenissen aan de hand van een waardestelsel. Het lijkt overdreven om aan elke vorm van partijdigheid te willen ontkomen; het is eerder zaak om te proberen goede en nuttige voorbeelden te vinden.