Matthijs van der Ven

Onder Invloed

Met foto’s van Tom Roelofs

Uitgeverij L.J.
Veen Amsterdam/Antwerpen

Kijk voor meer informatie en voor een soundtrack bij het boek op:
onderinvloed.com

Deze digitale editie is gemaakt naar de 1e druk; ISBN 978 90 204 8642 1

© 2012 Matthijs van der Ven en Uitgeverij L.J. Veen
© 2012 Foto’s Tom Roelofs
© 2012 Voorwoord Norbert Pek
Omslag Pankra
Foto auteur Tom Roelofs

ISBN 978 90 450 2586 5
D/2012/0108/701
NUR 666

ljveen.nl

Inhoud

Voorwoord

Marien Dorleijn (Moss)

Bertolf Lentink

Ralph Mulder (Alamo Race Track)

Jelle Paulusma

Janne Schra (Schradinova)

Simon Akkermans (C-Mon & Kypski)

Tim Knol

Jacob de Greeuw (Johan)

Koen-Willem Toering (Woost)

Anne Soldaat

Odilo Girod (Chop Wood/Coparck)

Marike Jager

Tjeerd Bomhof (Dazzled Kid/Voicst)

Djurre de Haan (Awkward I)

Carol van Dyk (Bettie Serveert)

Torre Florim (De Staat)

Otto Wichers (Lucky Fonz III)

Over Onder Invloed

Dankwoord

Discografieën

Voorwoord

ER bestaat een foto waarop de schrijver Charles Bukowski zijn type-machine zoent. Het hoofd van Bukowski is rauw en doorleefd, zoals zijn hoofd op elke foto rauw en doorleefd is, maar hij oogt intens gelukkig. Bukowski hield meer van zijn typemachine dan van de mensheid. Eigenlijk was schrijven het enige dat hij nodig had. En vrouwen dan. En drank, vele liters drank, dag na dag. Vandaar dat niet alleen zijn typemachine een museumstuk is geworden na zijn dood in 1994, maar ook het glas wijn dat ernaast stond. Ja, Bukowski was vaak onder invloed. Maar vooral was Bukowski onder invloed van een innerlijke drang om te schrijven. Die was aangeboren. Over zijn debuut Post Office deed hij een maand. In de jaren die volgden schreef Bukowski zoveel verhalen, romans en gedichten dat de volledige Chinese muur ermee kan worden behangen. Hij had geen andere keuze. Het leven bestond uit schrijven, drinken, neuken en nog meer schrijven. Dat hij nog 73 is geworden, mag een prestatie van formaat heten.

Op de grafsteen van Bukowski staat: ‘don’t try’, een simpele maar rake aanbeveling. Het slaat op de motivatie om te schrijven, iets waar Bukowski zich in zijn leven regelmatig tegenaan heeft bemoeid. In het gedicht ‘So you want to be a writer?’ schrijft hij: ‘If it doesn’t come bursting out of you/ in spite of everything/ don’t do it/ Unless it comes unasked out of your heart and your mind and your mouth/ and your gut/ don’t do it/ If you have to sit for hours/ staring at your computer screen/ or hunched over your/ typewriter/ don’t do it.’ En als je het dan tóch doet, dan heeft Bukowski in het gedicht ‘Roll The Dice’ nog een extra advies: ‘go all the way/ this could mean losing girlfriends/ wives, relatives, jobs and/ maybe your mind.’ Bukowski was op z’n zachtst gezegd een alles-of-niets-type.

De stap van de schrijver naar de Nederlandse muzikanten in dit Onder Invloed-boek is niet groot. Lees de interviews en als gemene deler komt bezetenheid bovendrijven. De dames en heren hadden simpelweg geen keuze. Er moest muziek worden gemaakt, anders lag een diep ongelukkig leven op de loer. Janne Schra beschrijft de periode voordat ze met Room Eleven begon: ‘Ik was vaak thuis. Als ik langs de Mariaplaats liep, hoorde ik altijd muziek uit het gebouw van het conservatorium komen. Iedere keer zakte ik een stukje dieper in de grond omdat ik het zelf nooit gedurfd had.’ Ze voelt zich ‘elke keer verdwijnen’ en concludeert: ‘Ik moest iets met muziek doen, ondanks al mijn twijfels of ik wel iets kon.’

Zoals een klein jongetje intuïtief bepaalt of hij liever met lego worstelt, achter huisdieren aanrent of buiten speelt, zo belanden de muzikanten in dit boek als vanzelf bij hun instrumenten. In de jaren die volgen wordt de wereld klein en overzichtelijk. Bertolf: ‘Voetballen en gitaar spelen, dat deed ik hele dagen.’ Anne Soldaat: ‘In Amsterdam zat ik veel op mijn kamer van drie bij vier. Ik ging niet veel uit, zat alleen maar als een kluizenaar met die gitaar te spelen.’ Jacob de Greeuw (ex-Johan) kocht bootlegs ‘van de raarste dingen’, zoals The Sound. Het bleef niet bij luisteren: ‘Die plaat kon ik niet veel later ook helemaal zelf spelen.’ Vele kilometers zingen en spelen later komen de muzikanten uit dit boek terecht op de plek waar ze iets moois en waardevols maken, of het nou in een band is of solo. Op dat moment is er al helemaal geen weg meer terug. Carol van Dyk (Bettie Serveert): ‘Muziek is het leukste wat bestaat. Dat zal nooit veranderen.’ Tjeerd Bomhof (Voicst, Dazzled Kid): ‘Ik sta er dan mee op en ga er mee naar bed. Letterlijk. ’s Ochtends zie ik een plaatje voor me en vervolgens ben ik de hele dag bezig dat plaatje te bereiken.’

Maar om de beroemde filosoof Chris Martin aan te halen: ‘Nobody said it was easy.’ In de interviews van dit boek wordt ook de keerzijde van de bezetenheid besproken. Dromen die uit elkaar spatten, bands en relaties die ten einde komen, albums die anders blijken te zijn dan men in gedachten had, en veel, héél veel innerlijke worstelingen. Jelle Paulusma (ex-Daryll-Ann) vertelt bijvoorbeeld: ‘Ik zocht de eenzaamheid waar ik behoefte aan had. Het was geen goede periode in mijn leven. Het schrijven en opnemen was heel intens. Problemen in de liefde, ik had geen geld en kon amper de huur betalen. Het enige wat ik had, waren mijn instrumenten, de studio en de ideeën voor liedjes. Ik raakte bijna de weg kwijt. ’s Nachts de deur uit met een voicerecorder, thuis zo veel mogelijk snel opnemen.’ Maar wat er ook gebeurt, Paulusma en de andere artiesten in dit boek zullen muziek blijven maken. Altijd. Ik vroeg Noel Gallagher onlangs in een interview of hij na de break-up van Oasis overwogen had te stoppen. Hij keek me aan alsof ik zojuist al mijn verstand had verloren. ‘Quitting? Man. You can’t quit music.’

In Onder Invloed is gedocumenteerd hoe bijzondere muziek wordt geboren. Nederlanders zijn vaak schamper over de eigen muziekscène, maar de afgelopen jaren buitelen sterke platen, originele artiesten en indrukwekkende liedjes over elkaar heen. Matthijs van der Ven (Bukowski had hem gemogen, die jongen blijft maar filmen en schrijven alsof slapen een doodzonde is) heeft dit terecht opgepikt en vertaald in korte levensverhalen die aanstekelijk werken. Niet in de laatste plaats door de vele muzikale invloeden die worden genoemd. Djurre de Haan (Awkward I, Alamo Race Track) zegt daar terecht over: ‘Je maakt nooit iets vanuit een vacuüm. Iedereen die beweert niet te worden beïnvloed door de dingen die hij hoort, liegt.’

Omdat Bukowski John Fante als grootste invloed noemde, ben ik Ask The Dust van deze schrijver gaan lezen. Een zegen. En als ik Onder Invloed lees, heb ik niet alleen zin om de muziek van de geïnterviewden te luisteren, maar ook van de bandjes en artiesten waar ze vurig over vertellen. Onder Invloed weet de lezer op precies de juiste wijze achter te laten. Precies. Onder invloed.

Norbert Pek, 2011

Marien Dorleijn

Moss

EEN kapotte bril. Die karakteristieke bril met dat dikke, donkere montuur, die standaard ergens halverwege de set van zijn hoofd af vliegt. Kapot. Een gat in het glas en een poot eraf. Dat is voor Marien Dorleijn de oogst van Lowlands 2010. Gelukkig zal het niet het enige zijn wat de Moss-zanger eraan over heeft gehouden. VPRO’s 3VOOR12 kroont de band tot beste band van het festival en kopt: ‘De triomf van Moss’.

Hij heeft een lange weg achter de rug, die hem via de Grote Prijs van Nederland, de Amsterdamse band Caesar en een prachtig maar minder succesvol debuutalbum heeft geleid tot dit punt in zijn leven. Het tweede album Never Be Scared/Don’t Be A Hero eindigt in vele jaarlijsten van 2009, de singles komen op de radio, optredens worden geboekt in alle grote zalen en festivals staan in de rij. Eindelijk heeft hij succes met Moss. ‘De erkenning die ik nu voel, is het mooiste wat je kunt krijgen als muzikant.’

Dorleijn groeit op in het Zeeland van de jaren tachtig, begin jaren negentig, met muzikale ouders. Zijn moeder zingt operette en opera op amateurniveau. ‘Mijn vader wilde altijd basgitaar spelen, maar mocht dat niet van mijn opa. Inmiddels kan hij met vrijwel elk instrument uit de voeten. Hij speelt zelfs doedelzak. Hij is autodidact en heeft zichzelf alles aangeleerd, net als ik op gitaar. Mijn moeder heeft ooit gitaar gespeeld maar deed er al lang niets meer mee. Die gitaar stond daar maar. Tot ik hem oppakte en met een boekje uit de jaren zestig ben gaan leren spelen.’

Zijn ouders luisteren in die tijd onder meer naar The Beatles en The Carpenters. ‘The Beatles was de eerste band waar ik echt iets bij voelde. Alsof je bloed sneller gaat stromen. Je wordt heel opgewonden door een bepaald liedje, hoe het klinkt of hoe het wordt gezongen. Kippenvel is waar ik naar zoek in muziek.’

De Zeeuwse zanger is nog jong als hij erachter komt dat hij kan zingen, wat voor hem een geluk bij een ongeluk blijkt. ‘Op de openbare basisschool werd ik gepest door mijn lerares. Dat vond ik vreselijk. Ik raakte overspannen en wilde niet meer naar school. Gepest worden door de lerares, het gebeurt.’ Zijn boze ouders plaatsen Dorleijn en zijn zusje – die in dezelfde klas zit – over naar een christelijke basisschool, waar elke ochtend psalmen worden gezongen. ‘Dat vond ik zo fijn. Voor mij betekende dat een bevrijding. Niet zozeer die psalmen, maar wel het zingen zelf. Ik vond een uitlaatklep. Vanaf dat moment ben ik gaan zingen.’

Dorleijn heeft een geadopteerde oudere broer en een eveneens geadopteerde jongere zus. ‘In eerste instantie dachten mijn ouders dat ze geen kinderen konden krijgen. Toen ik werd geboren, waren ze al bezig met de adoptie van mijn zusje, die een halfjaar jonger is dan ik. Mijn broer speelt piano, mijn zusje klarinet.’ Waar zijn broer en zus meer kunnen met noten lezen, is Dorleijn zelf beter in het improviseren en liedjes uitzoeken op gehoor. ‘Ik begon op mijn dertiende gitaar te spelen en na een jaar was ik er aardig bedreven in. Dat ging vrij snel.’

‘Mijn broer draaide vooral zwarte muziek uit de jaren tachtig en negentig. Michael Jackson, Billy Ocean, Lionel Richie en Whitney Houston. Dat trok ik niet. Ik luisterde Blind Melon, Bad Religion en oude Green Day, echte punk.’ Vanuit de punk raakt Dorleijn steeds meer geïnteresseerd in echte liedjes. ‘Ik was onwijs fan van The Lemonheads.’ Dorleijn omschrijft zichzelf als een luie luisteraar. ‘Ik moet dingen zelf ontdekken. Als mensen me dingen aangeven, dan moet het me na één keer luisteren wel echt gepakt hebben.’

Heel even heeft Dorleijn gitaarles gehad van niemand minder dan Leo van de Ketterij, later gitarist bij de Haagse band Shocking Blue. ‘Daarvoor heb ik zes jaar trompet gespeeld. Wij moesten thuis een instrument kiezen omdat mijn ouders vonden dat het bij de opvoeding hoort. Ik koos voor trompet, hoewel ik achteraf graag piano had willen leren spelen.’ Zijn motivatie om gitaar te leren spelen komt voort uit een weddenschap met de gitarist van zijn toenmalige bandje. ‘Ik speelde trompet in die band en die gitarist was niet heel goed. Voor de grap zei ik tegen hem: “Binnen een jaar speel ik alles wat jij kunt spelen”. Toen ben ik heel hard gaan oefenen en na een halfjaar kon ik het.’

De gitarist wordt de band uit gezet en Dorleijn vervangt hem. De coverband speelt repertoire in de stijl van ‘Wonderful Tonight’ van Eric Clapton en ‘Born To Be Wild’ van Steppenwolf. ‘In die tijd was de televisieserie Tour Of Duty waanzinnig. De titelsong was “Paint It Black” van The Rolling Stones. Dat zijn dingen die ik na ging spelen.’

Hij was, verrassend of niet, een enorme fan van Phil Collins. ‘“In The Air Tonight” is zó goed. Er zitten veel trompetten in. Collins zelf speelde ook trompet, dat vond ik te gek. Toen ik de elektrische gitaar ontdekte, en met name de vervormingen die je daarmee kon krijgen, ging ik van Phil Collins naar AC/DC en vandaaruit naar Nirvana, Metallica en Guns N’ Roses, die in die tijd megapopulair waren.’ Dorleijn beseft dat er in Nederland ook interessante bands zijn. ‘Die zaten veel meer in de alternatieve onderlaag. Door de Nederlandse popmuziek ben ik weer naar Amerikaanse popmuziek gaan luisteren.’

‘Zolang ik met muziek bezig ben, heb ik eigen liedjes geschreven.’ Hij weet nog goed hoe enorm blij hij was met zijn eerste viersporenrecorder. ‘Losse sporen opnemen, dat was fantastisch. Ik heb altijd wel dingen gemaakt. Het begon met een microfoon en een cassettebandje, later werden dat sporenopnames en demo’s.’ Vanaf zijn dertiende worden het concrete dingen. ‘Gitaar erbij en zingen. Toen snapte ik het, het kwartje viel. Het waren meteen ook liedjes.’

Een van Dorleijns belangrijkste inspiratiebronnen is al jarenlang Vincent Villerius, drummer van Trouble In Paradise, de band waarin Dorleijn gitarist en zanger was. Ze speelden covers van Nederlandse bands als Claw Boys Claw en Fatal Flowers. Van Trouble In Paradise gaat Dorleijn naar Nimbus, wat later Moss zal worden. ‘Vincent is nog steeds een vriend maar woont in Nice en is één van de tien mensen wereldwijd die wielrenners op een bepaalde manier trainen. Hij kocht cd’s voor me, zonder te overleggen, waarvan hij vond dat ik ze moest hebben. Daar moest je verder geen vragen over stellen. Hij kwam aan met Daryll-Ann, Buffalo Tom, Fountains Of Wayne en nog veel meer. De hele indie-scene.’

Villerius voedt Dorleijn muzikaal op. De zanger geeft toe ook best van mainstream te houden. ‘Nu luister ik echter voornamelijk dingen als Bon Iver, Bear In Heaven, Beach House en The National. Die muziek staat dichter bij The Beatles. Het is puur, niet glad geproduceerd. Het gaat over echte emoties.’

Als hij in 1999 De Grote Prijs van Nederland als singer-songwriter en de Beste Muzikantprijs wint, is hij net van Middelburg naar Amsterdam verhuisd. Een maand later belt iemand van de band Caesar op met de vraag of hij bij hen gitaar wil komen spelen. ‘Dat heb ik drie jaar gedaan. Ik was daarvoor ook echt liefhebber van hun muziek. Dit was voor mij de bevestiging dat ik liever in een band wilde spelen in plaats van solo. Het enige wat ik wil, is muziek maken, festivals aandoen en in het clubcircuit overal komen. Voor die tijd was het nog een hobby, nu werd het serieus.’

Dorleijn leert veel bij Caesar. ‘Roald van Oosten is een man van rare akkoorden die je niet zo snel in een boekje zult tegenkomen. Ik kende ze in ieder geval niet. Dat heeft invloed gehad. De learning curve gaat enorm omhoog. Ik wist in het begin bijvoorbeeld niets van monitoren; dat je op een podium staat en je eigen geluid moet regelen. Dat leer je bij zo’n band wel.’ Drie maanden nadat Dorleijn in de band komt, spelen ze al op een groot festival, Pinkpop. ‘Ik had een klotegeluid en heb niet lekker gespeeld. Dan besef je dat je dat moet leren. Nu is het een stuk makkelijker.’

Via Caesar gaat de deur naar platenlabel Excelsior Recordings open voor de altijd enigszins bescheiden Dorleijn. Dat Excelsior, destijds het label van onder andere Daryll-Ann, Caesar en Benjamin B, interesse toont, vindt Dorleijn bijzonder. ‘Het is een label waar ik echt fan van was. Ik leerde producer Frans Hagenaars kennen en ging wel eens bij hem langs in de studio om dingen op te nemen. Hij vond mijn liedjes leuk en wilde demo’s maken. Het begon te lopen. Daardoor kreeg ik in de gaten dat ik in de goede hoek zat.’ Na drie jaar bij Caesar te hebben gespeeld, vindt Dorleijn het tijd om met Moss door te gaan. Met zijn eigen liedjes.

De manier waarop hij liedjes schrijft, verandert constant. ‘Ik zit steeds in verschillende fases. Dat heeft te maken met naar welke muziek ik luister, maar ook met welke mensen ik ontmoet. Mensen die op een andere manier muziek maken, die meer vanuit beats werken of juist vanuit teksten. Ik begin vaak met een beat, een drumloopje of de melodie.’ In een band kom je telkens in aanraking met nieuwe muziek, zo ook Dorleijn. ‘Je hoort waar de andere bandleden naar luisteren. Daardoor luister ik inmiddels veel naar Amerikaanse bands van nu, zoals Panda Bear, Band Of Horses en Grizzly Bear. Melodie is voor mij erg belangrijk. De tekst komt altijd als laatste.’

‘Ik zit in de melancholische hoek wat betreft muzieksmaak, maar ook met mijn eigen stem. Het is de muziek die ik fijn vind. Liedjes van Elliott Smith hebben mij altijd heel blij gemaakt, terwijl het vrij depressieve muziek is. Ik ken mensen die zijn muziek een hoop gezeur vinden, maar dat gaat voor mij niet op. Net als Panda Bear. Zij werken veel met samples, maar zingen daar toch weer heel mooi overheen, à la The Beach Boys.’

Caesar is niet de enige Nederlandse band die van invloed is op Dorleijn. Ook Bettie Serveert heeft sporen nagelaten. Dorleijn covert in een van zijn eerste bands, naast andere Nederlandse bands, ook Bettie Serveert. ‘Het nummer “Heaven” vind ik bijzonder. Dat liedje staat op de plaat Dust Bunnies, uit 1997, die mij destijds heel erg raakte. Elk liedje daarop is goed. “Heaven” is het laatste nummer. Het komt niet vaak voor dat ik een plaat helemaal luister, maar sommige moet je gewoon van begin tot eind horen. Dan is het blijkbaar een goed geheel. Bij Dust Bunnies had ik dat gevoel heel sterk. Het is misschien wel hun beste album.’

Toeval of niet, op het album Pharmacy Of Love, verschenen in 2010, covert Bettie Serveert zijn liedje ‘Previously Unreleased’. Het nummer, afkomstig van het debuutalbum van Moss, is omgedoopt tot ‘Mossie’. Het is best raar, bekent Dorleijn die het als een groot compliment ervaart. ‘Ik heb altijd opgekeken tegen de Betties en dat doe ik nog steeds. Toen ik van een vriend hoorde dat ze een nummer van me speelden, ben ik naar een show gegaan. Om hen mijn nummer te horen spelen, was echt te gek. Het voelt als een enorme eer.’

Dorleijn herinnert zich een avond, jaren terug, in het Amsterdamse café De Nieuwe Anita: ‘Ik speelde, terwijl Peter, Carol en Herman – bandleden van Bettie Serveert – ook aanwezig waren. Herman kwam achteraf naar me toe en zei: “Wat een mooie liedjes, van wie zijn die eigenlijk?” Dat waren mijn eigen liedjes, dus dat was een bevestiging dat ik toch wel mooie liedjes kan schrijven.’

Hij erkent die bevestiging nodig te hebben. ‘Ik kan best wel de kat uit de boom kijken. In de band jutten we elkaar telkens op en gaat het vrij organisch, maar in mijn eentje kan ik heel erg langzaam werken.’ Hij heeft iemand nodig die zegt: ‘Marien, volgende week moeten die twee liedjes af zijn.’ Anders blijven de nummers maar liggen. ‘Ik moet mezelf steeds weer een schop onder mijn reet geven.’

Dat die schop inderdaad broodnodig is, is af te leiden aan de lange aanloop naar het debuutalbum van Moss. Terwijl de band in 2004 al op Noorderslag speelt, ziet The Long Way Back, na een jarenlang creatieproces, pas in 2007 het licht. De titel verwijst niet alleen naar de lange weg tot de release, maar ook naar de jaren zestig, waar alle liedjes tot aan de nek toe in zijn gedoopt. Ambachtelijk, verzorgd en met de nadruk op het liedje en de melodie. Een enthousiast onthaal door verschillende critici kan echter geen breed publiek bewerkstelligen.

Dat gebeurt eindelijk wel met het tweede Moss-album. Ook bij dat album gaat het echter niet vanzelf. Na The Long Way Back gaat de band naar Engeland, waar ze vijf liedjes schrijven. Eenmaal terug in Nederland worden die liedjes opgenomen als demo’s maar de band is niet overtuigd. ‘Dit was het niet. Het was in de stijl van de eerste plaat, een soort verlengde ervan. Midlake-achtig. Heel saai, er gebeurde niets. Het was veel te veilig.’

Het enthousiasme waarnaar de band zoekt, zit niet in die vijf liedjes. Dan schrijven de bandleden gezamenlijk ‘I Like The Chemistry’ en zijn daar erg blij mee. Het liedje is uptempo en gedreven. ‘We hebben het reverbknopje op mijn zangversterker ontdekt. Die heb ik al bijna mijn hele leven. Toch maar uitgeprobeerd. Die galm blijkt bij mijn stem te passen. Ik ben ter inspiratie gaan luisteren naar My Morning Jacket en Band Of Horses. Mijn stem is nu opeens een instrument. We vonden het geluid waarnaar we zochten. Er gebeurde iets en vanaf dat moment ging het heel makkelijk.’

Inspiratie komt de Amsterdammers daarna, terug in Engeland, in allerlei vormen tegemoet. Een optreden van Brian Jonestown Massacre had de toon stevig gezet. Een gesprek met een man in een pub die zijn brood verdient met het verzekeren van satellieten gaf ze gedachtevoer; de energie en prikkelingen van de Londense straten bereikten hun brein en in de auto draaide Phoenix op weg naar elke studiosessie. Thuis in Amsterdam drukte de oude schuilkelder in het Vondelpark waarin ze oefenden zijn stempel op de opnamen. De band ontwikkelde de ideeën verder tot een intens, donker en gedreven geluid.

Dorleijn spreekt er, een halfjaar voor het verschijnen van het album, vol opwinding over: ‘We gebruiken een soort jarentachtigbenadering bij het opnemen van deze liedjes. Elk instrument wordt los opgenomen. Dat geeft een ander gevoel dan je gewend bent. Het dwingt ook iets af. We zijn heel bewust keuzes aan het maken en houden het gericht op een bepaald geluid. Dat is iets wat ons nu bezighoudt. Het werkt heel goed.’ Terwijl The Long Way Back eigenlijk een plaat is van de singer-songwriter Marien Dorleijn met band, krijgt dit album veel meer een bandgevoel. ‘Er zit ook geen enkele akoestische gitaar in dit album.’

Binnen een korte tijd schrijft de band de meeste liedjes van Never Be Scared/Don’t Be A Hero, behalve ‘Never Be Scared’ en ‘Don’t Be A Hero’. Hit ‘I Apologise (Dear Simon)’ bestond wel, maar was eigenlijk niet bestemd voor deze plaat. ‘Binnen de band was niet iedereen overtuigd van dat nummer. Er moest over gestemd worden. Ik wilde het er per se toch op. Gelukkig maar, achteraf.’ Het nummer wordt in 2010 uitgebracht als single, krijgt erg veel airplay op de nationale radio en groeit live uit tot een favoriet van het publiek, dat veelal het refrein luidkeels meezingt. De eerste keer dat Dorleijn ‘I Apologise’ speelt is op een minder euforisch moment, namelijk tijdens de begrafenis van zijn opa. ‘Ik was met de woorden aan het stoeien. Toen overleed mijn opa en was de tekst heel snel klaar.’ De woorden schieten hem te binnen. ‘Het gaat over een overleden persoon die terugkijkt op zijn leven en tegen zijn dierbaren zegt: “Alles gaat goed, treur niet. Het leven gaat verder.”’

Hoewel dit album zo goed aanslaat, en dit keer niet alleen bij de critici maar ook bij een groter publiek, voelt Dorleijn weinig voor een herhaling van stappen. ‘Ik schrijf nu heel anders dan hoe ik bij de eerste en tweede plaat heb geschreven. Ik werk vanuit ritmiek en schrijf bijna alles op basgitaar. Dat werkt toch anders. Het wordt veel leger, waardoor we nog waanzinnig veel plek hebben voor nieuwe ideeën, of juist die ruimte zo kunnen houden. Die leegte vind ik heel mooi.’

Het is voor Dorleijn een behoorlijke opgave de controle over de liedjes deels uit handen te geven, ook al is het aan zijn eigen bandleden. ‘Ik wist altijd heel goed hoe een liedje moest worden en moest klinken. Dat laten gaan, heb ik erg moeilijk gevonden. Soms werd ik heel boos over wat voor kant de band een liedje op wilde laten gaan. Dat is een van de redenen waarom ik “Angry Young Man” heb geschreven. Die jongen ben ik. Ik kon soms zo onredelijk boos zijn, terwijl het “maar” om een liedje gaat. De wereld vergaat niet. Je visie verandert. Uiteindelijk heb ik ingezien dat het zo ook heel goed werkt.’

Het verschil tussen The Long Way Back en Never Be Scared/Don’t Be A Hero is gigantisch, realiseert Dorleijn zich. ‘We kwamen uit op dingen die veel verder zijn dan waar we moesten zijn. Eigenlijk had er nog een plaat tussen de eerste en de tweede moeten zitten, zo groot is die stap.’ Nu voelde Dorleijn die neiging weer. ‘De eerste nieuwe liedjes zaten misschien nog te dicht bij Never Be Scared/Don’t Be A Hero. Ik denk dat het nemen van hele grote stappen erg goed voor je kan zijn. Je leert oneindig veel door in het diepe te springen. Je moet jezelf uitdagen.’

Dorleijn heeft weinig verwachtingen tijdens het maken van het tweede album. ‘Dat kwam in het najaar uit, dus ik dacht dat we zouden gaan touren en dan in januari weer zouden gaan schrijven aan het volgende. Ik merkte wel dat Frans Hagenaars enthousiast was en dat Excelsior het te gek vond, maar dat vonden ze van de eerste ook. Totdat steeds meer mensen hetzelfde begonnen te zeggen. We hebben geen enkele slechte recensie gekregen. Van The Long Way Back ook niet, maar dit sloeg echt alles. Ik krijg nog altijd kippenvel als ik eraan denk.’

‘Ik had het niet opgegeven, muziek is gewoon onderdeel van mijn leven, maar ik heb ook nooit echt hoop gehad. Ik had geen ambitie om bekend te worden. Wel wilde ik leven van muziek.’ Wellicht is dat juist de kracht van Moss. Vijf ‘normale’ jongens op een podium, die wel geldingsdrang hebben, maar niet per se zelf bekend hoeven te worden. ‘De bandleden zijn stuk voor stuk lieve mensen. Ik heb nog nooit zo’n leuke tijd in een band gehad als nu. Iedereen geniet van elke minuut en we hebben er plezier in. We doen dit al zes jaar en met Bob speelde ik zelfs al tien jaar. Dit is de kers op de taart. Ik had niet gedacht dat dit zou gebeuren.’ Bob Gibson verlaat in juli 2011 de band, om zich volledig te richten op zijn succesvolle kunstenaarsbestaan als The London Police.

Het gebeurt. Moss is los. ‘De erkenning die ik nu voel, is het mooiste wat je kunt krijgen als muzikant. Het is te gek dat mensen je platen kopen, dat je op de radio wordt gedraaid en dat mensen het mooi vinden.’ In veel jaarlijsten van 2009 pronkten ze al in de top en in 2010 is de gekte alleen maar toegenomen. Airplay op de radio, televisieoptredens, de grote zaal van Paradiso, Haldern Pop en Lowlands. Bovendien lonkt het buitenland. Dorleijn lijkt bij vlagen overdonderd door dit alles. ‘Er komt steeds meer en we hebben het niet meer in de hand. Niet dat we het niet willen, want we mogen het allemaal maar doen. Ik kom nu op allemaal mooie plekken omdat ik in een band speel. Het is een lot uit de loterij.’

Desondanks twijfelt hij nog altijd aan zichzelf. ‘Maak ik wel mooie liedjes? Ik kan blijkbaar dus toch iets. Ik ga mezelf afvragen of er nu een soort verwachting is voor de derde plaat. Ik zou liegen als ik zeg dat ik daar niet mee bezig ben.’ Het liedjes schrijven verandert er echter niet structureel door. ‘Als ik zou weten hoe het moet, zou ik wel twaalf liedjes als ‘I Apologise (Dear Simon)’ willen schrijven. Niet dat dat mijn beste liedje is, dat denk ik namelijk niet, maar het is gewoon een soort hersenspinsel.’

Soms zit iets al wekenlang in Dorleijns hoofd, zonder dat hij het doorheeft. ‘Als ik op het juiste moment de gitaar oppak, komt dat naar boven en heb ik ineens een heel idee voor een nummer.’ Liedjes die zo snel komen, voelen voor Dorleijn heel logisch. ‘Ook al zitten ze niet altijd logisch in elkaar. Die logica komt als het voor jezelf opeens begrijpelijk wordt. Dat moment voelt goed. Zeker als de band het ook te gek vindt en enthousiast is.’

Dat enthousiasme en zelfvertrouwen heeft Dorleijn zelf dus toch nog niet altijd. Never Be Scared/Don’t Be A Hero werd al eind 2008 opgenomen, in het voorjaar van 2009 gemixt en kwam in september uit. ‘Dat is alweer een tijd geleden. Na die tijd heb ik een flinke muziekdip gehad. Het was echt een lange periode. Ik kon geen liedjes schrijven. Het lukte niet.’ Pas sinds veel later schrijft Dorleijn weer liedjes waar hij heel blij mee is. Begin 2012 verschijnt dan ook het derde album van Moss. ‘De enige manier waarop ik om kan gaan met mijn twijfels, is door liedjes te schrijven waar ik heel enthousiast van word. Liedjes waardoor mijn hart sneller gaat kloppen en ik denk: Gelukkig, ik kan het nog.’

Bertolf Lentink

TIJDENS zijn schooltijd is Bertolf Lentink de jongen met de banjo, maar op het conservatorium is hij de rebelse jongen die zich afzet tegen het idee dat je vooral maar goed je instrument moet kunnen bespelen. Met een aantal gelijkgezinden vormt hij de band The Junes, waarmee hij in het voorprogramma van acts als Ilse DeLange speelde. Niet veel later vraagt DeLange hem als vaste gitarist in haar band. Lentink tourt in die hoedanigheid langs alle grote zalen en festivals van Nederland, om er vervolgens uit te stappen en zijn solocarrière vorm te geven. Een goede stap, blijkt na twee succesvolle albums onder eigen naam, Bertolf, en een derde op komst.

Muziek begint voor Lentink al op vroege leeftijd te leven. Niet door The Beatles of The Stones, maar door bluegrass. Vooral zijn vader is een enorme liefhebber van het genre dat zich kenmerkt door meerstemmigheid en de vele solo’s op snaarinstrumenten. Dat was dan ook de enige muziek die thuis op stond. Mandolines en banjo’s, dat soort toestanden. ‘Toen ik op mijn zesde gitaar begon te spelen, was ik vooral daar mee bezig. Pas op mijn veertiende begon ik naar popmuziek te luisteren en werd mijn horizon iets breder. Ik ben geïndoctrineerd met bluegrass en was op school altijd de rare jongen met de banjo. Iedereen nam gewoon Top 40-muziek mee naar school, daar begreep ik niets van. Ik vond bluegrass ook echt mooi, nog steeds.’

Als jonge jongen vindt Lentink vooral de snelheid van bluegrass aantrekkelijk. ‘Ik lette op de technische aspecten. Je staat versteld van de snelheid waarmee een gitarist kan spelen, of hoe spectaculair een banjo kan zijn. Als we bij concerten gingen kijken, zag ik hoeveel applaus een banjoïst kreeg als hij snel kon spelen, dat was natuurlijk mooi. De meer-stemmigheid sprak me ook aan. Die high-lonesome sound.’

‘Mijn vader had ook a capellaplaten, met van die oude traditionele liedjes.’ Zelf gaat Lentink op zoek naar jongere gasten binnen bluegrass. ‘Bluegrass blijft heel erg in ontwikkeling. Er zijn mensen die er jazzinvloeden in brachten en het new acoustic music of dawg music noemden. Daar ging ik naar luisteren. Zo kwam ik op een gegeven moment bij jazz terecht. Ik zocht bewust de nieuwe garde op.’

Een muziekschool bezoekt hij nooit. ‘Gelukkig niet, want ik denk dat ik er dan helemaal geen plezier aan zou hebben gehad. Spelenderwijs heb ik dingen van mijn vader geleerd. Samen spelen op vroege leeftijd was heel leuk. Dan vroeg ik hem hoe hij iets deed. Mijn vader kan vrij goed spelen, is gedreven en bespeelt ook meerdere instrumenten. Die lagen dus allemaal in het huis toen ik opgroeide.’ In gidsen van Elderly Instruments bestelt Lentink instructieboeken met tablaturen en zes cassette-bandjes. ‘Ik ging heel fanatiek op mijn kamertje oefenen want ik had weinig anders te doen. Voetballen en gitaar spelen, dat deed ik hele dagen.’

Als je naar zijn eigen muziek luistert zul je het misschien niet eens opmerken, maar Lentink kan heel snel gitaar spelen. Zijn vingers gaan zo snel over een gitaarhals dat het bijna lastig is om bij te houden. Het is een directe erfenis van de bluegrass. ‘Virtuositeit interesseert mij niet meer zoveel. Ik gebruik het dus ook niet echt in mijn eigen liedjes. Toen ik veertien was ontdekte ik The Beatles en daardoor kwam ik in aanraking met veel meer echte liedjes. Een privégitaarleraar, van wie ik even les heb gehad, vond dat ik dat snel spelen wel goed genoeg kon en zei: “Luister hier maar eens naar”. Hij gaf me “Blackbird”. Dat vond ik zo mooi dat ik me liever bezig ging houden met zelf liedjes schrijven.’

Lentink is een periode gek op The Beatles. ‘Ik was er helemaal lijp van. Dat had ook te maken met dat Paul-Is-Dead-gerucht dat ik hoorde toen ik op de middelbare school zat. Ik leende elke week een andere Beatlesplaat en dat werd echt een obsessie.’ In eerste instantie stort Lentink zich vooral op de studiojaren van de Fab Four. Abbey Road, Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band en The White Album. Hij begint op dat moment ook een schriftje te vullen. Een oranje liedjesschrift. Elke dag een liedje schrijven. ‘Alfabet bovenaan en erop los rijmen.’ Onlangs keek hij er nog eens in. ‘Het eerste liedje heette “Questions” en was meteen al heel pretentieus. Waarom er geen vrede op de wereld is, dat soort dingen. Een groot thema, maar wel heel simplistisch. Ik vind het vooral grappig om terug te lezen.’

Vanuit The Beatles komt Lentink terecht bij de britpop. ‘In 1994 werd ik Beatles-fan en in 1995 kwam The Bends van Radiohead uit. Dat vond ik geweldig.’ Na Thom Yorke en zijn band, ontdekt hij Kula Shaker, Supergrass, Oasis en al dat soort bands. ‘Die vond ik interessant, daardoor vond ik nog wat alternatieve bands. Zo begon het bij mij te leven. Door Radiohead en Jeff Buckley werden de liedjes die ik schreef een stuk melancholischer. Iets meer mineur dan The Beatles.’

Tijdens de middelbare school zit Lentink in een band waarvoor hij ook de liedjes schrijft. Toch duurt het even voordat hij zich met andere muzikanten inlaat. ‘Daar ging eerst drie jaar songwriterliedjes schrijven op de zolderkamer aan vooraf. Er zit een hoop gepruts tussen, maar vanaf mijn zestiende of zeventiende komen er acceptabele liedjes. Die heb ik veel later nog met The Junes gespeeld. Maar als een liedje lukte was dat meer geluk dan wijsheid.’

Inmiddels is zijn ambacht verder ontwikkeld en weet Lentink bij het schrijven de nodige valkuilen te ontwijken. Maar nog altijd denkt hij een klein beetje geluk nodig te hebben. ‘Lang niet alles waaraan ik begin wordt ook daadwerkelijk een liedje. Toeval speelt een rol. Soms valt alles precies op zijn plaats of voel je dat iets er echt uit moet. Dan is de noodzaak zo groot dat het lukt. Ik leer nog steeds elke dag, gelukkig maar.’

Bij The Junes gaat Lentink met arrangementen aan de slag. ‘Daardoor heb ik geleerd hoe je een liedje interessant houdt. Om er niet tachtig coupletten in te stoppen, of een hele lange brug. Compact. Als bandje waren we ambitieus en wilden we op de radio gedraaid worden, dan ga je nadenken over waaraan zo’n liedje moet voldoen. We arrangeerden veel samen.’ Na met The Junes onder meer in het voorprogramma van Ilse DeLange te hebben gespeeld, vraagt DeLange hem bij haar in de band. Vanaf dat moment komt hij steeds meer in aanraking met het muzikantenbestaan. Gouden platen, media-aandacht, radio-airplay en uitverkochte zalen. Het enige nadeel is dat het niet om hem en zijn liedjes draait, maar om DeLange.

Vanuit de luxepositie bij Ilse DeLange, van wie zelfs een live-album de gouden status behaalt, gaat Lentink voor een solocarrière. Een positie waarin hij zich achter niemand kan verschuilen en de fans weer een voor een moeten worden binnengehaald. Toch waagt hij de sprong in het diepe. ‘Toen ik die keuze maakte, wist ik dat het afgelopen zou zijn met de luxe. Kleinere podia en zelf je spullen tillen vind ik helemaal niet erg. Ik had relatief gelukkig kunnen zijn als ik nog steeds bij Ilse had gespeeld, ook financieel is dat erg aantrekkelijk, maar het is niet mijn ambitie om sessiemuzikant te zijn. Ik wil mijn eigen liedjes zingen.’

Dat is een stuk spannender, geeft hij eerlijk toe. ‘Het is vrij schizofreen, want ik ben helemaal niet iemand die per se frontman moet zijn. Ik vind het iedere keer nog heel spannend. Bij Ilse was het veilig want niemand kijkt daar naar de band. Iedereen kijkt een optreden lang naar Ilse. Ergens heb ik blijkbaar toch de neiging dat ook te willen.’ Daarbij is Lentink liever bezig met liedjes schrijven en opnemen in een studio, dan met optreden. ‘Het liefst begin ik nu al te werken aan nieuwe liedjes en duik ik straks weer de studio in. Dat vind ik het interessantst aan muziek: de groei in liedjes en opnames.’

Een gedurfde stap, vanuit een gespreid bed kiezen voor een onbekend pad, zonder garantie voor succes. Dat Lentink bovendien niet van half werk houdt, blijkt als hij zijn democontract bij een major platenmaatschappij inlevert en tekent bij 8ball Music. ‘Het ging veel te traag. Als ik een nieuw liedje opstuurde, kreeg ik drie weken later een reactie. Dat beviel me helemaal niet, dus ben ik naar 8ball gegaan.’ Het blijkt de juiste keuze voor Lentink, die met zijn eerste single ‘Another Day’ meteen een radiohit te pakken heeft en met het debuutalbum For Life veel mensen weet te bereiken.

2009 is een belangrijk jaar in het leven van de zanger geworden, waarin zijn eerste stappen als soloartiest niet zonder succes bleven. Veel tijd om daarvan na te genieten neemt Lentink echter niet. Al in het voorjaar van 2010 lanceert hij zijn tweede album Snakes & Ladders. Een volgende stap in zijn loopbaan.

De muziek op het tweede album is een tik harder en meer rock dan op zijn debuutalbum. Heftiger, intenser, sneller, harder en dynamischer. Met nog altijd die neus voor vernuftige melodielijnen, gitaarsolo’s en datzelfde karakteristieke stemgeluid dat schijnbaar moeiteloos boven al het gitaargeweld uitkomt. De keuze voor een heftiger album maakt Lentink deels met het oog op de liveoptredens. ‘Ik heb niet het idee dat het Nederlandse clubcircuit heel erg zit te wachten op liedjes en mooie samenzang. Er moet ook bier verkocht worden en het moet hard zijn en scherpe randjes hebben.’ Dat Snakes & Ladders harder is dan For Life, is desondanks geen knieval voor het livetraject, benadrukt Lentink. ‘Ik had er juist door het live spelen met de vorige plaat heel veel zin in. Dat album kwam veelal voort uit liedjes schrijven op mijn kamer. Nu we heel veel speelden, wilde ik ook op festivals wat meer kunnen knallen.’

Van de veertien liedjes op Snakes & Ladders zijn er tien afkomstig uit 2009. ‘Dat is best veel in korte tijd, als ik zo terugdenk.’ Lentink koos er bewust voor om snel met een tweede album te komen, na het succesvolle voorgaande jaar. ‘Het was een goed jaar, maar ik ben niet echt doorgebroken. Er zijn nog steeds heel veel mensen die hooguit “Another Day” wel eens op de radio hebben gehoord, maar het verder niet kennen. Ik schreef toch wel door, of het moest of niet, dus de liedjes kwamen er wel.’

Snakes & Ladders is een echte elektrische gitaarplaat geworden, terwijl het debuut veel meer akoestisch is. ‘Er staan meer gitaarlijntjes en -loopjes op. Dat is een logisch gevolg van het gebruik van de elektrische gitaar.’ Lentink is een veel betere gitarist dan hij laat horen, ook op deze plaat. De momenten waarop hij dat wél laat horen zijn spaarzaam. Een bewuste keuze. ‘Ik heb wel eens geprobeerd een liedje te schrijven waarop ik kan laten horen wat ik kan, maar dat vind ik geen zuiver motief voor een nummer.’ Het moet vooral een mooi liedje worden. ‘Er staan desondanks best veel dingen op waar mensen moeite mee zouden hebben om het uit te zoeken en na te spelen. Het liedje en de compositie staan voorop en gitaarspel is daardoor een middel en geen doel.’

Misschien wel een van de lastigste aspecten van Lentinks debuutalbum was het risico dat hij tussen het alternatieve en het populaire circuit in leek te vallen. ‘Ik merk dat ik tussen twee kanten in zit. Miss Montreal bijvoorbeeld, is echt pop. Daar lopen alle meisjes van vijftien mee weg. Maar de serieuze muziekpers laat haar volledig links liggen. De Top 40 doet mij helemaal niets. Ik merk aan mijzelf dat ik het belangrijk vind dat kenners, serieuze muziekliefhebbers en journalisten mijn werk mooi vinden.’ Het feit dat zijn eerste single ‘Another Day’ meteen een hit werd op Radio 3FM, helpt dan niet bepaald mee, hoe vreemd die tegenstelling ook lijkt. Het lijkt erop dat de serieuze pers hem daardoor enigszins in hokje heeft geplaatst, waarin hij zich niet wil bevinden.

‘Ik heb een plaat gemaakt waar ik zelf helemaal achter sta en ik vind het serieuze muziek. De platenmaatschappij wil natuurlijk altijd een single om die op de radio te krijgen. Ik zie het belang daarvan ook wel in want zonder radio kun je niet zoveel spelen als je wilt. Maar ik schrijf niet met het doel een single te maken. Elk liedje is me dierbaar, dus welke je ook kiest, het is altijd een keuze uit mijn liedjes. Het staat hoe dan ook dicht bij me.’

Ondanks dat het live spelen met zijn band hem goed bevalt, speelt Lentink ook voor Snakes & Ladders wederom zo veel mogelijk zelf de partijen in. ‘The Junes is spaak gelopen op het feit dat het heel lastig is om als songwriter vier gelijkgestemden te vinden die met zijn allen kunnen arrangeren. Het kan eigenlijk niet. De een houdt van iets anders dan de ander en dan krijg je eindeloze discussies. Ik vind het heel goed werken zoals het nu gaat. Ik schrijf de liedjes en heb een visie over hoe ze moeten klinken. Bovendien kan ik de instrumenten afdoende bespelen voor wat ik in mijn hoofd heb.’

Zo nu en dan mist Lentink het om in een band te zitten. ‘Met zijn allen ergens verantwoordelijk voor zijn, samen alles regelen en interviews doen. Dat is nu wel zwaarder.’ Het lijkt op het eeuwige idealiseren van datgene wat je niet hebt, beseft hij zelf ook. ‘Bij bands kom je vaak in een discussiecultuur terecht. Terwijl het spelenderwijs moet ontstaan. Dat vond ik moeilijk. Er werd geen muziek meer gemaakt maar vooral overlegd over hoe we iets gingen aanpakken. Bij bands spelen daarnaast te vaak persoonlijke belangen een rol bij het arrangeren van een liedje.’ Een gitarist die toch een gitaarsolo erin wil om zich te laten horen terwijl dat het nummer niet ten goede komt, bijvoorbeeld. ‘Die dingen voorkom je door zelf veel in te spelen. Dan gebeurt alles in dienst van het liedje.’

Waren de verwachtingen bij het debuut al hooggespannen bij mensen die hem kenden via Ilse DeLange, voor de opvolger is er een hele schare fans die iets van Lentink verwacht. Zelf lijkt hij dat niet helemaal te beseffen. ‘Het is niet alsof we een gouden plaat hebben gehaald.’ Met verwachtingen zegt hij zich niet bezig te houden. Die van hemzelf zijn hoog genoeg. ‘Ik heb For Life vaak genoeg geluisterd om te weten wat ik anders wilde doen. Ik merkte bijvoorbeeld dat veel zanglijnen een beetje te lang waren. Dat zal de invloed van Radiohead en Rufus Wainwright wel zijn geweest.’

Ook qua productie en klank valt er terrein te winnen. ‘Het tweede album moest minder vol worden. Het eerste was heel gelaagd. Dat kwam voort uit onzekerheid. Je denkt het is nog niet overtuigend genoeg, er moet nog een lijntje of laagje in.’ Langzamerhand beseft Lentink dat het mooier is als er iets minder gebeurt zodat het liedje en de zanglijnen beter te volgen zijn. ‘Hoe minder erin zit, hoe mooier en voller de dingen die er wél in zitten gaan klinken. Veel mensen zeggen over het tweede album dat het gelaagder is terwijl dat juist niet zo is. Maar de instrumenten die ik heb gebruikt, zijn beter te onderscheiden en te volgen.’

Lentink is coproducer van zijn beide albums. Hij heeft zich de afgelopen jaren stevig verdiept in alle aspecten van hoe iets kan klinken. Bijzonder trots is hij op het drumgeluid op Snakes & Ladders. ‘Ik ging bewust luisteren naar andere muziek en analyseren waarom ik iets mooi vond klinken.’

Vergelijkingen met Keane en Coldplay kan Lentink wel begrijpen maar gaan voor hem persoonlijk niet op. ‘Ik luister geen Keane. Echt niet. Maar zodra je iets met piano doet, zul je dat horen. En Coldplay is zo’n sterke identiteit geworden dat zelfs dingen die Radiohead al veel eerder gebruikte, aan Coldplay doen denken. Ik probeer er wel rekening mee te houden, dat is ook een leerpunt. Vroeger, als een liedje ergens op begon te lijken, wilde ik het precies zó laten klinken, terwijl ik nu juist probeer er door arrangementen zo ver mogelijk vanaf te gaan zitten.’

De manier van opnemen is minstens zo belangrijk als de manier van schrijven en arrangeren. ‘Het is een interessante zoektocht. Het is lastig om over geluid te praten. Je moet uitzoeken wat je precies mooi vindt aan een bepaald geluid en dan kijken hoe je het kunt maken. Ook dat is een leerproces.’ De jaren zeventig hebben qua sound een steeds grotere invloed op hem. ‘Ik zou nog wel eens een plaat willen maken die klinkt alsof -ie in de jaren zeventig is opgenomen.’