Van Gerwin van der Werf verschenen eerder

==

Gewapende man

Wild

Luchtvissers

Gerwin van der Werf

Schooldagen

==

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 2014 Gerwin van der Werf

Omslagontwerp Loudmouth

Verzorging e-book Perfect Service, Schoonhoven

Illustraties binnenwerk Puck Bieseman

==

isbn 978 90 450 2732 6

nur 840

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014

==

www.atlascontact.nl

www.gerwinvanderwerf.nl

1.
Praatjesdag

De eerste schooldag is eigenlijk geen schooldag. Het is Praatjesdag, en ik zie er altijd als een berg tegenop.

‘Haaai!’ roept de eerste collega die ik tegenkom. Het is Madeleine van Nederlands. Ik krijg drie kussen van de lieve schat, goed geplaatst in de lucht, net naast de wang.

‘Hoe was je vakantie?’ vraag ik snel, voor ze het aan mij vraagt.

‘Fantastisch. Zuid-Frankrijk. Leuke camping. Wijntje. Lekker gegeten. En jij?’

En ik? Tja, het woord ‘rampzalig’ is een understatement. Ik ben blij dat het voorbij is. Ik mag van geluk spreken dat ik nog leef. Mijn motorfiets begaf het in de Schotse Hooglanden, ik heb een dag geleefd op een halve Snicker voordat de sleepdienst kwam. Muggen beten in mijn kont terwijl ik moest poepen in een greppel. Ik ben opgelicht, achtergelaten, ik heb gehuild van eenzaamheid... Maar dat wil niemand horen.

‘Heerlijk,’ zeg ik. ‘Lekker gelummeld.’

De eerste schooldag is meteen de zwaarste. Dat komt omdat wij elkaar twee maanden niet gezien hebben. Er moet worden bijgepraat, door honderdtwintig leraren en veertienhonderd leerlingen. Dat geeft een gekakel, allemachtig. Nieuwe bruggers kijken schichtig rond en zoeken steun bij hun loodzware tassen. Ik begrijp hun paniek, en knik ze bemoedigend toe. Alle andere leerlingen praten zich helemaal suf, net als wij. Ze flipfloppen even binnen om hun rooster te halen. Ik groet ze hartelijk, maar pas op mijn tellen. Voor je het weet sta je te luisteren naar een monoloog van een zestienjarige over zijn superchille scubaduikvakantie op Barbados. En dan is het nog niet eens middag. Dan moeten we allemaal nog op de foto, het liefst lachend.

==

==

Het getuigt bij al dat praten van stijl als je je gesprekspartner niet kaapt en knevelt, maar hem de ruimte geeft om snel verder te kunnen slalommen, naar de volgende praatpaal. Het is dus de kunst je vakantieverhaal bij te schaven tot je iets overhoudt wat de grootte en de textuur heeft van een m&m. Het beste is te veinzen dat je twee maanden geluierd hebt, in Zuid-Frankrijk. Je kan beter niet aankomen met moeilijke bestemmingen en activiteiten die nopen tot verder vragen. De gymnastiekdocent die in Nepal op gletsjers geskied heeft, dient gemeden te worden. Duurt te lang. Er wachten massa’s andere praatjesmakers en daartussendoor moet je nog werk doen. En o ja, de fotoshoot. Die foto hangt het komende jaar in de gang, dus niet vergeten te lachen. Hoofdpijn zien ze niet op die foto.

Joey, die nu in 4 havo zit, komt trots vertellen dat hij zijn vakantie dit jaar niet heeft verlummeld. Hij heeft alle nummers van The Beatles leren spelen. Mijn hart maakt een sprongetje. Mijn dag is gered. ‘Op piano?’ vraag ik.

‘Nee, op Guitar Hero. Wat een vette game is dat!’

2.
Wacht, eerst dit

Kom, dan laat ik mijn school zien. Je moet toch een beetje weten hoe het eruitziet. In het begin verdwaal je er geheid, er zijn bruggers die niet verder het gebouw in durven dan de hal met het grote roosterbord, waar ze dan met een bange blik naar staren. Die moet je even een handje geven. Het gebouw heeft met wat fantasie de vorm van een sfinx, met twee lange poten, een hoofd (de grote aula) en een smal lijf. Uit zijn enorme achterwerk komt een hoop lawaai, want daar zit mijn muzieklokaal.

We steken eerst het grote plein over, links op het plein staat de abri voor de rokers. Alleen in Nederland bouwt men afdakjes voor leerlingen zodat ze ook als het regent gewoon een sigaret op kunnen steken. Ik steek mijn hand op naar Magnus, de grote trompettist van het schoolorkest; hij is minder gaan roken na zijn klaplong afgelopen jaar, maar moet zich nog wel steevast om acht uur melden. Te laat komen betekent: volgende dag om acht uur melden. Kan je rustig een peukje roken.

De hal is licht en kleurrijk, op de bankjes hangen een paar slaperige leerlingen die zich net als Magnus moesten melden. Joey uit 4 havo zit er vanzelfsprekend ook. Een dag uitslapen, de volgende dag melden om acht uur, dat ritme bevalt hem wel. Ik steek mijn duim naar hem op, maar hij ziet het niet. Hij veegt over zijn smartphone. Eerst moeten we even naar Rob, conciërge Rob die het kopieerwerk doet. We gaan een trapje af en komen in een soort kelder. Er huizen monsters in de kelder: twee enorme stinkende en herrie makende kopieermachines. En het grote lieve monster Rob. Ik had hem dat kopieerwerk al veel eerder moeten geven, maar ik slaag er nooit in langer dan een halve dag vooruit te denken. ‘Te laat, Van der Werf,’ bromt Rob, ‘hebben we niet meer, en wordt niet meer geleverd!’ Zijn bolle kop glimt van genoegen, hij vindt het heerlijk om mij terecht te wijzen, waarschijnlijk omdat ik zo gretig door het stof ga. ‘Sorry,’ zeg ik, ‘Sorry, sorry, Rob.’ Mijn dag begint met een opgestoken duim en een hoop sorry. ‘Juist!’ zegt hij, ‘hoeveel wil je er hebben?’

Zo, alles is klaar. Loop maar mee naar de koffiekamer. Even een bakkie uit de automaat. Die automaat is mijn grootste vriend en mijn grootste vijand, omdat ik niet meer weet of ik naar die koffie verlang of hem haat. Je hebt de keuze uit tien varianten die alle ongeveer hetzelfde smaken. Alleen de ‘espreschoc’ raad ik af. Niemand die ooit ‘espreschoc’ heeft genomen werkt hier nog. Nooit meer iets gehoord van die lui. Er worden dingen gefluisterd, maar ik geloof natuurlijk niet alles.

In de patio staat de rector aan zijn eerste sigaret te zuigen. Het is raar dat je die twee boomlange rokers iedere dag als eerste ziet. Magnus en de rector. Mooie combinatie, een latinist kan daar wel wat mee. Verder rookt hier haast niemand, geloof me. De rector knikt ons toe. Hij steekt nooit zijn hand op, hij knikt, een korte majesteitelijke hoofdknik. Ik vergis me, zijn eerste sigaret zal het niet zijn. Misschien is het nog wel zijn eerste pakje. Als hij daar staat, in zijn eentje in de patio, omringd door grote ramen, muren van glas, is hij net een dierentuindier dat uit zijn slaap is ontwaakt en ernstig wacht op de bezoekers.

Terug door de hal. Joey krijgt mijn duim weer te zien, als hij zou kijken tenminste. Op naar het muzieklokaal. Ik open de dikke, dubbele deur, de deur die het geluid moet isoleren en dat vast heel goed doet, alleen is er niemand die dat kan bepalen want het geluid lekt moeiteloos weg door de slecht geïsoleerde wanden en plafonds. Op sommige dagen vult het geluid de halve school. Er zijn collega’s die een zucht van verlichting slaken wanneer ik een dag ziek ben.

In een klaslokaal zonder leerlingen, aan het begin van de dag, heerst een vreemde stilte. Het is alsof de stilte zich niet thuis voelt hier, alsof zij niet kan wachten om aan stukken gereten te worden. Ik verdraag die stilte niet goed, ze maakt me nerveus. Liever haal ik een bak snertkoffie en maak ik nog wat flauwe grappen met de gymleraren die in de koffiekamer altijd bij elkaar klitten, op de l-vormige doorzitbank waar alleen fitte gymleraren soepel overeind uit kunnen komen.

Het eerste waar je oog op valt, is de vleugelpiano. Dit is het kroonjuweel van het lokaal. Als je erop gaat spelen, verliest het kroonjuweel echter wat glans, want het ding is altijd vals. Sommige toetsen weigeren dienst. Het is een Schimmel, en Schimmels zijn gevoelige zielen. Te vochtig, te droog, te koud, te warm, het is nooit goed in zo’n schoollokaal voor een Schimmel. Soms springt er een snaar terwijl ik erop speel. In de onrust die daarop volgt moet ik snel kiezen wat ik doe: verbazing acteren of juist onverstoorbaar blijven. Iedere les maak je een keer of honderd een dergelijke keuze, in de boekjes heet dat ‘pedagogisch handelen’.

De Schimmel verdeelt het lokaal in twee delen: links de tafels en stoelen, rechts de bandinstrumenten – drums, versterkers, gitaren, het gedeelte waar veel kinderen verlangend naar kijken. De instrumenten kijken angstig terug. Nu is alles nog keurig, tafels recht, gitaren strak in het gelid in de rekken, kabels opgerold, snaren en drumstokjes nog ongebroken en onwetend wat hun te wachten staat.

==

==

Aan het einde van de dag ziet dit lokaal eruit alsof er zes uur lang een tornado gewoed heeft en ruikt het alsof er honderdvijftig stinkbommen zijn ontploft. Vijf lesuren. Dan zal de stilte zijn teruggekeerd, tenminste, als Roos en Naat uit 5 havo niet komen oefenen. Die zijn hier niet weg te branden en zij kunnen met zijn tweeën een heel lokaal vullen – zingend, drummend, gitaar spelend, alles tegelijk. En als Mark komt opdagen, dan zijn we helemaal klaar: die neemt een lokaal volledig in beslag met zijn glimlach en zijn adhd. Daar word je beslist vrolijk van. Helaas wil hij daarna altijd pianospelen.

Maar zover is het nog niet. Het is bijna halfnegen. Er is geroezemoes op de gang, maar hier binnen is de stilte weldadig, langzaam neemt zij toe in gewicht naarmate het daarbuiten rumoeriger wordt. Ik wil dat je nu weggaat, want de bel gaat zo – en vlak voor het begint, ben ik altijd zenuwachtig. De docent drama, mijn goede vriend Cees, zegt altijd: je bent zo goed als je laatste voorstelling. Net zo goed als mijn eerstvolgende les ben ik en even kwetsbaar als deze stilte.

3.
Voornemens

Goede Voornemens. Je kent ze wel, oude vrienden die op 1 januari op de rand van je bed zitten, die de hele dag blijven, luidruchtig zijn, en altijd iets goedkoops en morsigs hebben. De volgende dag zijn ze verdwenen, en je hoort een jaar lang niets meer van ze.

Een veel beter moment voor goede voornemens is eind augustus. Iedereen die op een school rondloopt weet dat. Iedereen op school heeft ze ook, die voornemens. Dat komt omdat we allemaal lang genoeg vakantie hebben gehad.

Ik begin op dag één altijd met een lege tas. Niets erin, geen boeken, nog niet eens een agenda of een pen. Alleen een paar dossiermapjes, zonder inhoud, voor iedere klas één. Langzaam komen er spullen in, dat is niet te vermijden. In een schooljaar vergaar je dingen die je nodig denkt te hebben. Vooral papier. Aan het einde blijkt het allemaal nutteloze rommel te zijn. Het is net als in het leven. Het voornemen bestaat hieruit: ik moet voor de herfstvakantie mijn tas nog zelfstandig kunnen dragen.

Ik heb nog een voornemen: ik wil in één klas de indruk wekken dat ik een docent ben die precies weet wat hij doet. Geen malloot die wankele puberbreinen ontregelt, en zichzelf nog het meest, die het toestaat dat zijn lokaal een bende wordt. Een oase van rust zal ik zijn, een nestor, een vaderfiguur. Dit heb ik nodig voor zo’n voornemen: een nieuw schooljaar, en een stel kinderen dat mij nog niet kent. Ik heb het hier vaak over gehad met Cees, en hij gaat het dit jaar ook zo doen.

Ik ga zitten, ik knip met mijn vingers, ik heb mijn minzame glimlach zojuist nog op het toilet geoefend. De klas wordt stil. ‘Jongens,’ zeg ik, ‘muziek!... dat is... dat is...’ Ik heb nog geen idee wat het is, muziek, maar het wordt vast prachtig. Mijn borst zwelt. ‘Mijn broer heeft u gehad,’ zegt een jochie dwars door de stilte. Ik kijk naar het joch, hij draagt een vilten gleufhoedje. Snel kijk ik op de plattegrond. Hij heet Jasper. ‘O ja, Jasper?’ zeg ik. ‘Ja,’ zegt hij, geheel niet uit het veld geslagen. ‘Hij zegt dat u echt gek bent!’

In de pauze kies ik op de koffieautomaat voor de optie ‘extra sterk’.

Leerlingen lopen vaak net wat langer dan ik rond met hun goede voornemens in onbeschadigde staat. Hun voornemens kunnen erg ontroerend zijn. Alles wordt ieder jaar beter, dat is waar leerlingen vast in geloven. In de koffiekamer vertelt Madeleine hoe twee meisjes gearmd haar klas in kwamen zweven, de lichte tred verried hun goede voornemens. ‘Ik ga een acht voor Nederlands halen dit jaar mevrouw, en Fien ook! Fien wilde eerst niet, maar we hebben gepraat en nu wil Fien het ook!’

Zo legt ieder kind dromen voor je voeten. Voorzichtig lopen, niets kapotmaken, je tas draagbaar houden en je lokaal een beetje netjes – dat is wat ik ga doen.

4.
Hakan en Yasin

Op mijn school zitten veertienhonderd kinderen, en ik heb het gevoel dat ik ze in de zomervakantie alle veertienhonderd tegenkom. Of beter, ze komen mij tegen, want ik herken ze vaak niet eens. Ze worden in zo’n lange vakantie volstrekt onherkenbaar, ze zijn in alle richtingen gegroeid, flaneren in badkleding en zien vijftig tinten bruin. Meestal weet ik ook niet meer hoe ze heten, maar dat hindert niet. Het gaat zo: ik hoor een stem, ‘Hallo meneer!’ Ik kijk om, roep ‘hoi’ en ‘dag’, steek joviaal mijn arm in de lucht, en dat was het.

Soms kom ik echter in de problemen. Ik sta bijvoorbeeld bij de kassa van v&d, de caissière begroet mij hartelijk: ‘Dag meneer Van der Werf.’ Ik herken haar gezicht, het is dus een leerling met een zomerbaantje. Of is het een oud-leerling? Ik vraag hoe het werk haar bevalt, ze vertelt het een en ander, en zegt dan ineens: ‘Weet u eigenlijk hoe ik heet?’

Achter mij staan twee dames. Ze hebben alles gehoord. Ze kijken verwachtingsvol: Ja, weet hij het? Zou hij het weten?

Half juli liep ik met mijn zoontje door de stad, het was warm, we aten een ijsje. We liepen Hakan en Yasin tegen het lijf. Ze aten hamburgers. Hakan en Yasin zitten in 4 havo, of 5, ik weet het niet meer, want ze zijn allebei blijven zitten, maar in verschillende schooljaren. Hun namen ken ik in ieder geval, maar daar heb je in hun geval niets aan, want ze zijn identiek. Eeneiiger vind je tweelingen niet. Al vanaf de brugklas vragen de pestkoppen iedere keer als ik ze tegenkom of ik weet wie Hakan is en wie Yasin. En dat weet ik niet. Haast niemand weet dat.

‘Jullie zijn allebei lelijke Turken, punt uit,’ zeg ik dan. Ze kunnen dat van mij hebben, want ik koop elk jaar op de Actiedag een hele berg zelfgebakken, moddervette en oneetbare Turkse oliebollen van ze. Dit keer was ik eigenlijk wel in mijn nopjes dat ik ze zag, want mijn zoontje droeg een shirt van Fenerbahçe – in mijn ogen toch een respectabele Turkse voetbalclub. We spraken over het mooie weer en over hoelang de vakantie nog was. Daar bleef het bij. Over het voetbalshirt werd niet gesproken.

Verdomd als het niet waar is, ik kwam ze een paar dagen later weer tegen. Een van hen begon direct tegen mij te praten.

‘Yasin wil wat zeggen...’

‘Wat wil je zeggen Yasin?’ vroeg ik de ander. Die keek me triomfantelijk aan.

‘Ik ben Hakan,’ zei hij. ‘En uw zoontje is voor de verkeerde voetbalclub.’

Toen ze wegliepen zag ik het pas. Yasin – of Hakan – droeg een shirt van Galatasaray.

5.
Suppen

Het lijkt erop dat dit de laatste tropische dag van het jaar gaat worden. Dat komt goed uit, want ik ga suppen met mijn nieuwe mentorklas. Suppen is ‘Standup Paddling’. Op een plank staan in zee, en dan een beetje peddelen. Het klinkt stom, maar het schijnt een rage te zijn. We gaan dit doen om een band te krijgen. Onze instructeur heet Pjotr. Hij is jong, sterk, blond enzovoort. Maar ik ben niet jaloers, want dankzij Pjotr draag ik vandaag, hier op het strand van Katwijk, nul verantwoordelijkheid. Heerlijk. Ik leg Pjotr uit dat mijn leerlingen uit alle windstreken komen, dat ze een internationaal curriculum volgen, en dat sommige dus geen woord Nederlands kennen. Ik ben gewend dit uit te leggen, ik moet dat altijd doen. Het is ook vrij uniek: een ‘gewoon’ Nederlands lyceum en een internationale school in één en hetzelfde gebouw. Voor de ‘internationals’ is het soms ronduit bedreigend, al die Hollanders, al dat Nederlands dat om hen heen gesproken wordt. Het is van belang dat ze snel samen een hechte groep vormen. Daarom is het belangrijk om te suppen. Niet dat er iets mis is met bowlen of gezellig met de tram naar Panorama Mesdag, maar suppen aan het Hollandse strand is beter.

‘Engels dus?’ zegt hij. ‘No problem!’ Eerst praat Pjotr over de wetsuits. Dit spreekt hij uit als ‘wet shoots’. Dan leren we hoe we de ‘fin’ van de ‘plenk’ in de ‘gulf’ moeten sturen. Je moet niet naar je voeten kijken bij het suppen, zegt Pjotr. Als je naar je voeten kijkt, dan val je. Je moet naar de horizon kijken. Als je Pjotr ziet, kan je dat geloven, dat naar de horizon kijken beter is. Hij is bruinverbrand, zijn ogen zijn helder, haast doorzichtig van al dat naar de horizon kijken.

We gaan de zee in. Het blijkt toch niet mee te vallen. Ik slaag er na een tijdje in op mijn knieën op de plank te gaan zitten, maar overeind komen durf ik niet. Ik kijk om me heen. Estela staat al rechtop. Ze tuurt naar de horizon. Estela heeft vijf jaar op de Solomoneilanden gewoond. Ik stel me voor dat men op de Solomoneilanden van het ene naar het andere eiland supt, al turend naar de horizon. Opeens zie ik dat alle kinderen overeind staan op hun planken. Het zijn goden, en het lijkt of ik voor ze kniel. ‘Come on sir!’ roept Majid, de breedste jongen van de klas. Zelfs Naomi blijkt al te staan op haar plank, giechelend en schuddend met haar forse achterwerk.

Goed, ik kom overeind, bevend, ik kijk naar mijn voeten. Meteen stort ik achterover in zee. Als ik bovenkom, zie ik dat mijn surfplank door een golf is opgepakt en met een bloedgang op me afkomt. Ik denk nog: Nee, dat niet, ik wil niet dat iedereen straks terug naar huis moet omdat ik een surfplank tegen mijn kop...

De plank zwiept langs mijn rug en sleurt me mee, want ik ben eraan vastgebonden met een stuk touw om mijn enkel. Godengelach. Een raar soort opluchting maakt zich van mij meester. Ik denk: Dit is het, dit is je verantwoordelijkheid vandaag. Een mislukte clownsact opvoeren, zodat zij iets gezamenlijks hebben om zich vrolijk over te maken. Zodat ze vrienden worden. Misschien wel voor het leven.

‘Niet naar je voeten kijken,’ roept Pjotr.

Ik ga op mijn rug op de plank liggen. Ik kijk naar mijn voeten en de horizon tegelijk. Een schone dag.

6.
Schooldagen

Het is nu echt begonnen. Tweehonderd schooldagen strekken zich voor mij uit, en dit is de tweede.

Het eerste uur zijn de kinderen nog lekker duf. Ik krijg alle gelegenheid een mooi verhaal te vertellen over het nieuwe muziekstuk dat wij gaan spelen. Pas als ik daarmee klaar ben – de stilte is nu episch, ik hoor hun ademhaling – ga ik in mijn tas zoeken naar de blaadjes met de muziek. Ik begin te zweten. Ik heb ze thuis laten liggen. ‘Goed, jongens, we gaan iets anders doen!’ Ik probeer te bedenken wat in hemelsnaam, terwijl ik om tijd te winnen doelloos door mijn tas zoek. Ik vind iets, een ander liedje, voor een andere klas. Maar nu moet ik naar conciërge Rob om het te laten kopiëren. Hij ziet me aankomen. Ik oefen mijn excuses alvast terwijl ik door de lege gang loop, bijna rennend.

Tweede uur: mijn eigen mentorklas. Ik ken ze nog niet echt, maar ik doe wel alsof. We zijn immers samen wezen suppen in de Noordzee. Ze hebben allemaal prachtige namen. Estela, Naomi, Francesco, Majid, Silène, Fanny. Het gaat vanzelf, tot ik iets heel doms zeg: ‘When playing keyboard, fingering is very important.’ Syntactisch en idiomatisch klopt het, maar als ik dat ga proberen uit te leggen aan deze bulderende menigte, maak ik het waarschijnlijk erger.

In de pauze spreekt Madeleine mij aan. Hakan en Yasin hadden haar mijn column laten lezen, die waar zijzelf in voorkwamen. ‘Kijk mevrouw, hij noemt ons “lelijke Turken”, dat kan toch niet, mevrouw, dat is toch discriminatie?’ Terwijl ik hevig begin te zweten, vertelt Madeleine hoe ze mij stamelend begon te verdedigen. ‘Dus ik zeg: “Jongens, zo bedoelt hij het toch niet?” ’ Ze houdt mijn onderarm vast met twee handen. Bij wijze van stervensbegeleiding, denk ik. ‘Roepen ze ineens: “Geintje, mevrouw! We vinden het een heel cool verhaal!” Hoe vind je dat nou!’ Bij die laatste woorden stijgt de toonhoogte van haar stem, en ook het volume neemt toe, eindigend in een gierende lach. Met moeite pers ik er een grimmig lachje uit, in het besef dat ik aan de dood ben ontsnapt.

De bel gaat, ik prop een boterham naar binnen. Terug naar mijn lokaal. De eerste die komt binnenstormen, is Mark. Ik heb niet zo’n zin in Mark, maar Mark wel in mij. ‘Meneer! Ik ben vandaag zo druk, niet normaal! Gelukkig heb ik nu muziek!’

Gelukkig heb ik muziek, het is zo’n beetje mijn levensmotto. Voor ik ‘Hallo Mark’ kan zeggen zit hij op een djembé te rammen. Vroeger deed ik nog wel eens alsof ik daar plezier aan beleefde, dan ging ik lekker meespelen op de piano. Alles deed ik om een goede verstandhouding met zo’n druktemaker te krijgen. Nu trek ik het niet, ik geef een brul en trek het ding uit zijn handen. ‘Mag ik dan effe lopen, meneer?’

‘Dat mag, als je niet gaat roken!’ Ja, ik ben een keiharde. Ik zeg tegen de klas dat ik mijn stem zowat kwijt ben en dat ze daar rekening mee moeten houden. Dat doen ze. Precies dertig seconden.

Nog twee uur te gaan.

Om vijf uur fiets ik naar huis in een vreemde staat van euforie, die ik na al die jaren wel herken, maar nog steeds niet goed kan begrijpen, want veel bereikt heb ik niet op deze schooldag. Toch, als ik niet zo schor was geweest, zou ik nu gaan zingen.

7.
Washand

Er bestaat een schoolvak dat culturele kunstzinnige vorming heet. Om het woord ‘vorming’ – dat ons de smaak van bloemige aardappelen in de mond brengt – niet al te erg te laten opvallen wordt het afgekort tot ckv. Niet dat dit het veel beter maakt. De kunst van het afkorten en de kunst van het wegmoffelen van gebrek aan kwaliteit hebben raakvlakken. In de voetbalkantine bijvoorbeeld staat het woord ‘gevko’ voor een in plastic verpakte gevulde koek met namaakspijs.

ckv dus. Je kan trouwens in twijfel trekken of het vak echt bestaat. Buiten school heeft niemand er ooit van gehoord. Er zijn zelfs leerlingen die het moeten volgen die er nog nooit van hebben gehoord. Voor hen is het een afkorting op een rooster, met een lokaalnummer erbij. Wij hebben het vak zoals alle scholen in moeten voeren met de komst van de tweede fase en het studiehuis. Ik begon toen net als docent muziek en zette mij met blind enthousiasme in voor de goede zaak. Dit feit wordt geheimgehouden: bij onderwijsvernieuwing moet de minister het hebben van de nieuwe lichting docenten, die vernieuwing aangrijpt als een kans zich te onderscheiden van de gevestigde orde, van de oude rotten die het woord ‘vernieuwing’ niet meer kunnen horen. Hun mopperige scepsis legt het altijd af tegen daadkracht en goede zin. Je moet immers vooruit willen.

De kern van ckv bestaat eruit dat de docent zijn leerlingen meeneemt naar het theater. Zo komt het dat ik vaker met leerlingen in de schouwburg heb gezeten dan met mijn vrouw. Dat hindert niet, want het voelt alsof je goede werken verricht. Ik betaal mijn kaartje ook altijd zelf. Soms stel ik mijn portret voor op een bidprentje.