‘Dit kleinood bevat een weelde aan verhalen over de beroemde Galatabrug van Istanbul. Mak beschrijft het hedendaags Turkije en de veranderende relatie met de rest van Europa en hij verweeft de lange geschiedenis van de brug met de levensverhalen van de mensen die dagelijks op de brug te vinden zijn.’ – The Sunday Telegraph

‘Prachtig geschreven, met oog voor de rijkdom van individuele levens.’ – The Independent

De brug, het Boekenweekgeschenk van 2007, is een tijdloos document. Nu de rol van Turkije in Europa zo vaak onderwerp van gesprek is, heeft Geert Mak bij deze oorspronkelijke, langere versie, een verhelderend nawoord geschreven.

GEERT MAK

De brug

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

Een verkorte editie van De brug verscheen in 2007 als Boekenweekgeschenk.

© 2015 Geert Mak

Omslagontwerp Roald Triebels
Omslagbeeld Franklin McMahon/Corbis, Galata Bridge
Foto auteur Annaleen Louwes
Typografie binnenwerk Sander Pinkse Boekproductie

E-book 358atwork, Almere

ISBN 978 90 450 2954 2
NUR 301

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2015 ISBN 978 90 450 2953 5

www.atlascontact.nl

www.geertmak.nl

‘Op de brug word je geen vrienden;
Vanaf de brug kijk je toe.’

Sait Faik Abasıyanık

I

ZWARTE WIND

Op de brug gaat alles in miljoenen. ‘Gisteren ving ik voor 20 miljoen, alleen maar sardines.’ ‘3 miljoen voor de mooiste foto van uw leven!’ ‘Twee thee, dat is een half miljoen, dank u wel.’ ‘Ik sta hier al vanaf vanochtend vroeg, 4 miljoen, wanneer loopt er weer ’s wat geld over de brug?’ ‘Echte Chanel, 5 miljoen!’

De hoge stem van de lotenverkoopster schalt door de winkelpassage: ‘Wie gaat voor de 100 miljard?’ ‘Wie gaat?’ Achter haar rug ligt de etalage vol met Zeus-, Super-, Kral 2005 Magnum- en Blue Compact-pistolen, en vergeet de damespistooltjes niet, de elegante Geax en Class-mini. Voor tien afbetalingen van 25 miljoen heb je de macht over dood en leven al in je tas.

De brug biedt alles wat een mens nodig heeft: kammen, gezondheidssandalen, sigaretten, dansende meisjespoppen, Gucci-tassen en Rolexen voor een miljoentje of 20, Nokia’s van onduidelijke herkomst, paraplu’s bedrukt met weelderige bloemenweiden, scheerkwasten, condooms en eindeloos voortkruipende infanteristen van grijsgroen plastic die om de tien seconden een salvo afratelen. Een miljoen is ongeveer een halve euro waard, het is eigenlijk oud geld, zo’n gulden uit de vorige eeuw. Maar de brug heeft een eigen koers. En de vis krijg je toe, die geeft de brug cadeau. Over de leuning hangen altijd tientallen hengels.

Vandaag is het de dag van de dikke sardines. Op onverklaarbare wijze zijn er plotseling enorme scholen onder de brug beland — volgende week vang je er enkel weer een handvol dunne visjes. Een resolute dame haalt vis na vis op, terwijl de plezierboten en de roestige slepers onder de brug door grommen en het trottoir schudt en trilt van de trams. Ze werkte vroeger als verpleegster, ging met pensioen, zit tegenwoordig in de computerhandel. Tien jaar doet ze dit al, in een paar uur tijd heeft ze de avondmaaltijd voor haar familie bij elkaar gevist. ‘Voor mij is dit een vorm van meditatie.’ Ze steekt een sigaretje op en reikt de enorme hengel aan. ‘Voel maar, het ontspant.’ In de verte schuiven de tankers langs, de rode bulkcarriers van de Krim naar Europa, de witte Amerikaanse cruiseschepen.

Zoals sommige talen zeker een dozijn woorden kennen voor regen, sneeuw of mist, zo onderscheidt deze stad bijna dertig soorten wind, en de vissers hebben ze allemaal een eigen naam gegeven. Als de Aangename Storm, de Storm van de Merels of de Storm van de Koekoeken uit het westen komen aanwaaien wordt het in het voorjaar zacht en droog. Oostelijke winden als de Vissenstorm geven, met hun ochtendmist, verkoeling in de zomerhitte en regen in alle jaargetijden. De Boreas, ook uit het noordoosten, jaagt in de winter de stad vol sneeuw.

Nu wacht iedereen op lentestormen, de stormen van de Zwaluwen en de Zwanen. De stad is al begonnen met een toeristencampagne. In de parken en plantsoenen zijn drie miljoen tulpen geplant, overal waar je kijkt zie je tulpen, zelfs boven op de heftorens van de brug staan ze in de kou te wiegen, vette blazen van rood en geel plastic.

Maar voorlopig komt al het weer nog uit de Zwarte Zee, de Zwarte Wind waait, en de buien komen vastberaden naar beneden zetten. De vissers hebben zich ingepakt in plastic, zeildoek en gebruikte kunstmestzakken. De ponten varen heen en weer door het grijs, meeuwen schieten langs, glimmend zwarte paraplu’s deinen over de brug, de overkant ligt verscholen achter een witte nevel. Aan de noordkade worden de zware motoren van de prof.dr. Aykut Barka en de Mehmet Akif Ersoy gestart, vette zwarte rook spuit uit de pijpen, een kwieke draai, en weg scheuren de twee veerschepen. Op de televisieschermen van de cafés onder de brug zwemmen de godganse dag koraalvissen heen en weer, dat is meteen het enige gezelschap vandaag.

Iedereen heeft zich verstopt in de tunnels voor en achter de brug. Aan de kant van de oude stad ruikt het, zoals altijd, naar gebakken vis, maar er is geen klant te bekennen. De sigarettenverkopertjes maken er, balorig van het nietsdoen, een dolle ochtend van. Iedere buitenlander of mankepoot die passeert krijgt wel een grap naar het hoofd. De parfumventer heeft zich tegen een oude muur gedrukt, in de luwte van een uitstekende goot. Het is zo’n man in een te groot jasje met zakken vol nepspullen, zo’n figuur die je je het liefst van het lijf houdt als je over de brug wandelt, maar waar je toevallig mee aan de praat raakt omdat het regent en er toch niets te doen valt.

Hij vertelt over zijn dorp, hij vertelt waarschijnlijk altijd over zijn dorp. ‘Het lag tegen de bergen geplakt, twaalf huizen, geiten, schapen, een paar aardappelveldjes, bonen voor het leger, soms tomaten voor de stad, we konden het net redden.’ Op zijn zevende moest hij gaan werken, schapen hoeden in de zomer, daarna brandhout verzamelen tot de eerste sneeuw viel. ‘Speelgoed kenden we niet. We speelden met stenen.’

Nu bestaat zijn dorp niet meer, alle gezinnen die er woonden zijn weggetrokken, het is zelfs uit de officiele statistieken geschrapt. De families werden te groot, per huis had je soms tien, vijftien mensen, voor zoveel monden kon het dorp niet produceren. ‘Ik vergeet nooit hoe we op een winternacht werden overvallen door een roedel wolven, ze verscheurden wel een stuk of twintig schapen. Daarna is iedereen weggetrokken, wat moesten we anders?’

Wat er van die twaalf families is terechtgekomen weet de parfumventer niet, ja, de meesten gingen naar Europa, eentje zelfs naar Nederland. Zelf vond hij baantjes in de stad: een schiettent, een restaurant, een kapperszaak. Hij verkocht water, fruit, vis, sokken en horloges. Hij trouwde, scheidde, hij woont in een logement en hij leeft voor de schaarse zondagmiddagen waarop hij met zijn zoontje een paar uur door de stad mag wandelen. De brug is zijn lot, daar is niks aan te doen. ‘Mijn familie kon geen school en geen studie betalen, ze waren arm, zo simpel was het. Ikzelf kan mijn verplichtingen nakomen, ik kan net voor mezelf zorgen, ik ben alleen, dat is het.’

’s Nachts woont hij, meer dan vroeger, weer in het dorp van de twaalf huizen, hij hoort de geluiden van de ochtend — vogels, schapen, de wind, de rivier —, het gras ritselt onder zijn voeten, hij speelt met de stenen. Als een natte kat wacht hij tot de regen ophoudt — morgen, zegt het weerbericht, want dan komt er sneeuw.

*

Je kunt de brug gemakkelijk zien liggen. Je komt aanvliegen op de stad, op deze veertien miljoen zielen, op hun villa’s en woontorens die golven over de heuvels, op de zeeën en baaien die de stad doorsnijden, op de hangbruggen tussen Europa en Azië waarover de vrachtkonvooien bumper aan bumper voortschuiven, op de tientallen schepen die eeuwig voor de poorten liggen te roesten, op de vervallen bastions en stadsmuren van het vergane imperium, op de Blauwe Moskee, waarboven, zich fel aftekenend tegen de avondhemel, altijd witte vogels zweven. En dan stuit je, onvermijdelijk, op de brug.

Of je vindt de brug per ongeluk. Je loopt door de smalle straten langs de bazaar naar beneden, langs de kazen, de olijven, de toonbanken die uitpuilen van de honing en de ingemaakte vruchten, langs de ijzerwinkels, de zagen, fornuizen en theepotten, langs de mannen die zich met grote waardigheid achter een kartonnen doos met pennen en papieren zakdoekjes hebben geposteerd, langs de slagers met worsten, magen en geitenkoppen, langs de verkopers van loten en geluk. Of je loopt langs de kade met de veerboten; je gaat op in de onafzienbare ochtendmassa die naar de stad golft, de zakenjongens, de sjouwers, de kantoormeisjes, de boerenvrouwen, die hele parade van aktetassen en sleetse colbertjes; je baant je een weg door het gedreun van de motoren, de snelle loop van de meisjes, het geroep van de verkopers; het licht kaatst over het water, iedere dag anders, altijd in beweging; de meeuwen roepen, en daar, om de hoek, achter de kiosken en de trappen, begint opeens de brug.

Eigenlijk is de brug helemaal niet mooi. Het is een betonnen geval, ruim een halve kilometer lang, vier rijstroken en een trambaan breed, in het midden een hefinstallatie, en rond en onder de opritten tunnels en winkelgalerijen. Het wegdek glooit langzaam omhoog, in het midden kunnen de kleinere stadsboten er met gemak passeren. Onder de brug, vlak aan het water, ligt een lange rij restaurants en theehuizen — je kunt als voetganger ook onderlangs lopen, dat is knusser, maar halverwege moet je bij de hefbrug wel een paar extra trappen op en af. En je mist de ruimte, de zee, de nevels in de herfst, de dolfijnen die soms opduiken uit een verre golf.

De brug overspant een brede riviermonding die de twee oudste buurten scheidt — en daarmee ook de twee geesten binnen deze stad: de zuidzijde is behoudend en gericht op het Oosten, de noordelijke kant, met zijn eeuwenoude ambassades en koopmanspaleizen, is doortrokken van de mentaliteit van het Westen en de lichtheid van het moderne leven.

Een geliefde stadsschrijver — we zullen er meer ontmoeten — vergeleek de huizenmassa’s van de twee stadsdelen ooit met ‘de wijd uitgespreide vleugels van een klein vogeltje met een iel lijf’. Dit beeld klopt nog steeds. De brug is dat kleine lijf tussen die twee enorme vleugels. ‘De brug is klein, piepklein, iel, maar haal je hem weg, dan breken die enorme vleugels aan weerskanten ervan af, dan kunnen ze niet meer bewegen, niet langer de lucht in vliegen!’

Zonder brug kun je de stad vergeten. De brug is trouwens zelf een stad — al moet je je daarop ook niet verkijken, want de brug is niet de stad, en de stad is niet het land, allerminst. De brug is voornamelijk zichzelf, laten we het daarop houden.

*

Nu rekt de brug zich uit. De ochtend is voorbijgekabbeld, de regen is opgehouden. Er is een schoenpoetser bij gekomen, en een man die zich heeft opgesteld als een levende advertentie op Marktplaats. Hij wil een bijna nieuwe elektrische boor kwijt, hij is op het trottoir gaan staan, de boor aan zijn voeten, het setje losse boortjes ernaast, en nu wacht hij. In deze stad wacht iedereen, altijd, en soms helpt dat.

In de tunnel verschijnen mannen met een nieuw stuk speelgoed: minuscule Smart-autootjes die rondrijden op een vrolijk muziekje en als een vogel met hun deurtjes klepperen; 5 miljoen. In een hoek staan drie glanzend nieuwe koffers te wachten op grote avonturen. Op de trap is een oude bedelaar gaan zitten. Als je hem aanspreekt heft hij zijn magere hoofd en wijst op een ijzeren plaatje onder aan zijn keel. Daaronder woonde ooit zijn stem, voorgoed weggesneden.

De balletje-balletje-mannen stellen zich op. Ze doen iets met een stoel, een pak kaarten en een oude krant. Het principe is verder hetzelfde als elders: een man die kaarten ronddeelt, daaromheen een stuk of drie handlangers die met geklap en vreugdedansjes laten zien hoeveel ze winnen en hoe blij ze zijn, daaromheen een paar zakkenrollers die de argeloze buitenman die zich in het groepje mengt vakkundig uitkloppen — voor zover hij trouwens niet door het spel zelf van zijn geld wordt afgeholpen. De mannen op de brug zien over het hoofd dat één ding hen verraadt: ze komen overduidelijk uit dezelfde streek en wellicht uit dezelfde familie, ze hebben dezelfde leren koppen, dezelfde treurigmakende regenjassen boven hun stakerige benen, en geen dansje is daartegen opgewassen.

*

In 1878 liep de Italiaanse schrijver Edmondo De Amicis over de brug — de voor-voorganger van de huidige — met zijn blik alleen maar naar beneden gericht, naar het toen nog planken brugdek en ‘alle schoeisels ter wereld’ die daarover stapten, ‘van die van Adam tot de laatste Parijse laarsjes toe: gele muilen van Turken, rode van Armenen, blauwe van Grieken, zwarte van Israëlieten; sandalen, laarzen uit Turkestan, Albanese slobkousen, lage schoenen, veelkleurige gambass der ruiters van Klein-Azië, met goud geborduurde pantoffels, Spaanse alpargatas, schoeisel van satijn, van touw, van lompen, van hout, zo dicht op elkaar gedrongen dat, terwijl men naar het ene kijkt, honderden andere u ontgaan’.

Bijna anderhalve eeuw later zie ik een eindeloze stroom sportschoenen passeren, van handelaars, toeristen, gokkers en gauwdieven. Ik zie de zwarte molières van de obers. De vervuilde instappers van een sjouwer, gebogen onder een enorme mand groente. De witte Puma’s van de vaste straatfotograaf. De gouden puntschoenen en de zilveren sandaaltjes van twee zelfbewuste meisjes, paraderend in modieuze turquoise en oranje jurken, de hoofddoeken kleurig en fel. De bruine blote voeten — met zwarte olievlekken — van een lijmsnuiver. De Veluwse klompschoenen van een in het zwart gehuld fundamentalistenpaar. De halfhoge gympies waarmee een meisje — halflang haar, ‘Life’-T-shirt, boekentas over de schouder — door het leven banjert. De zilveren slofjes van een piepklein carnavalsprinsje, een jongetje dat vandaag zijn besnijdenis viert. De rafelige bordeelsluipers van de parfumventer.

Edmondo De Amicis moest voortdurend uitkijken om niet omver te worden gelopen, zo druk was het op de brug. ‘Nu eens is het een waterdrager met een kolossale lederen zak op de rug, dan weer een Russische dame te paard, of een compagnie keizerlijke soldaten, als zoeaven gekleed, die met de stormpas aan komen snellen, dan weer een troep Armeense sjouwerlui die twee aan twee voorbijgaan en ellenlange staven op de schouders dragen, waaraan ontzaglijk grote balen met koopwaren hangen.’

Nu is de drukte op de brug gesplitst in stroken: de trams voor de middenklasse, de autoweg voor de rijken en de strebers, de trottoirs voor de schlemielen, de toeristen en de dissidenten. Het lopen is trager geworden, het is meer sjokken en flaneren. En de vissers zijn helemaal stilstaande figuren, ondenkbaar op de beweeglijke brug van De Amicis. In zijn tijd werd er vrijwel niet gevist op de brug, er waren voldoende andere plekken waar je de vis zo uit het water kon scheppen. Pas in het midden van de jaren tachtig van de vorige eeuw, toen een forse werkloosheid weer eens de stad teisterde, werd de brug een populaire hengelplek.

‘Je kon in het theehuis gaan zitten, met je vrienden spelen om wat geld,’ vertelt een van de vissers van het eerste uur, ‘maar niemand kon dat op den duur betalen. En zo begonnen we te vissen. Het kostte bijna niks, het leverde ook nog wat op, en kijk eens hoe gezond ik ben, en hoeveel rust ik heb gevonden!’ Hij heeft zich uit zijn zaak teruggetrokken, altijd is hij nu met zijn honkbalpet en zijn geruite hemd op de brug te vinden. Maar een beroepsvisser is hij nooit geworden, en dat geldt voor de meeste vaste hengelaars op de brug.

Als je ze beter leert kennen merk je dat de meesten gepensioneerd zijn, of een baan hebben op een kantoor, en dat de brug voor hen bovenal een paar uur vakantie betekent. ‘Iedere dag vissen is een les in geduld,’ meent een man die bij een bank werkt. ‘Het is een deel van mijn levensfilosofie geworden. En altijd doorgaan, ook op een novemberavond om acht uur, terwijl de regen je botten opvreet, ja, verdorie, dat hoort er ook bij!’ ‘Het geeft me kalmte en rust,’ vindt een vrouw met problemen thuis. ‘Ik had altijd maagpijn van ellende, de zee heeft me erdoorheen geholpen.’

Het bejaarde echtpaar dat altijd naast de westelijke heftorens bivakkeert behoort tot de uitzonderingen. Ze vissen pas een jaar of drie, en ze moeten ervan leven. ‘Natuurlijk kan dat,’ zegt hij terwijl hij een emmer water omhoogtakelt. ‘In een redelijk seizoen gaat het best. Alleen die maanden waarin we bijna niets vangen, dan zitten we echt in de penarie.’ Ze beginnen iedere ochtend om zes uur, per dag verdienen ze 10, 15 miljoen, per maand gemiddeld zo’n 350 miljoen. Hij rolt bedachtzaam een nieuwe lijn uit, zij draait voor hem een sigaret, hun hondje woont in een oude tas naast de aasvissen. Hun bruine huid is gelooid door de zeelucht. ‘Ja, natuurlijk hebben we onze financiële problemen. Een zoon steunt ons wat, uit zichzelf, hij doet het goed. De andere kinderen trouwens ook, alle drie hebben ze kunnen studeren. Maar zeg, we gaan ze niet om geld vragen!’

En dan vertellen ze over de dag waarop ze elkaar voor het eerst ontmoetten, zoveel jaar geleden alweer, in Venetië, zij een Spaanse fabrieksarbeidster, hij een loslopende vrachtwagenchauffeur, en hoe het allemaal verder ging, eerst Spanje, uiteindelijk de brug, en nog gloeien ze in elkaars nabijheid.

Alle professionele vissers beginnen met het vangen van wat aasvis. Die wordt in de lengte doormidden gesneden, en daarna begint het echte werk. ‘Maar ja, zulke grote vissen als in de tijd van onze ouders, die vang je niet meer,’ zeggen ze allemaal. ‘Die worden nu weggevangen door de trawlers verderop — en het zeewater is er trouwens ook niet schoner op geworden.’ De man van de bank, die het vissen van zijn vader leerde, heeft het ieder jaar minder zien worden: ‘Er zat hier zoveel vis, je schepte ze gewoon uit het water, alle soorten die je maar kon verzinnen. Je hoefde er ook bijna niks voor te doen, aas had je niet nodig. Tien jaar geleden ving je hier nog gemakkelijk een stevige vis. Blauwbaars, dat soort goed. Nu heb je voornamelijk sardines aan de haak, en je moet een goede uitrusting hebben om nog wat redelijks te vangen.’ Hij haalt zijn spullen van onder zijn broodtrommeltje tevoorschijn: lijnen en haken in alle soorten en maten, haken met zware loden eraan — voor als de stroming sterk is —, ultradunne lijnen — voor de diepte —, haken met pluimpjes om ver te gooien, haken voor sardines, haken voor blauwbaars, haken voor makreel, lijnen voor mooi weer, slecht weer, storm, regen, zomer, herfst.

De vaste hengelaars kennen elkaar wel zo’n beetje, ze helpen elkaar als er een lastige vis aan de haak hangt, en nieuwkomers krijgen wijze raad. ‘Maar als ze er niets van bakken hebben we liever dat ze ophoepelen.’ Ze staan het liefst vlak bij de heftorens, daar schiet nog wel eens iets aardigs voorbij. Maar daar staat ook het groepje boze mannen, kwaaie boeren die in de stad zijn gestrand en die je maar beter niet kunt aanspreken, dan knalt hun woede gelijk op je los. ‘Ze kunnen zich niet gedragen,’ moppert de man van de bank, ‘ook niet tegenover vrouwen. Zelfs niet als ze gesluierd zijn. We hebben tegenwoordig een stad vol barbaren van het platteland!’

De avondspits begint. Uit de straten aan de noordkant stromen winkelmeisjes, arbeiders en kantoorbedienden afgepeigerd naar de brug. Ze moeten hun veerpont halen, of ze sjokken door naar een van de arme wijken van de oude stad. De zon kleurt rood achter de minaretten. De fotograaf wandelt somber heen en weer, dik ingepakt tegen de wind, de capuchon hoog opgeslagen, zijn versleten polaroidcamera in de kleumende handen. Hij is vanmiddag om één uur begonnen, vijf uur gestaan, twee klanten. ‘Ik kan nu niet met jullie blijven praten, 6 miljoen, daar kan ik niet van leven. Ik moet nog een paar miljoen verdienen.’

Op de trappen bij de oude stad zitten tientallen mensen te wachten op de bus. Een man tokkelt wat op een luit, kinderen hangen zeurderig tegen hun moeder, daarnaast volle manden en boodschappentassen, overal zitten van die brokjes familie op een kluitje.

Even verder licht het reclamebord van Ramsey London op: een enorme blonde man in een fauteuil kijkt ons onderzoekend aan, hij draagt een licht oranje fluwelen pak en een witte sjaal, op de achtergrond een boekenkast en veel solide Engels hout.

Nu komen ook de kinderen op straat — ik schat ze op amper acht — die zakdoekjes en pleisters verkopen, de karretjes met gepofte kastanjes, de sjouwers met rollen en manden, de man met de toren van broodringen op het hoofd, de schoenpoetsers, de gokkers, de boze oude vrouw, de verliefden.

De zakkenrollers hebben zich over de brug verspreid. Rustig volgen ze het publiek, wandelen een eindje, lopen iets te dicht langs een toeristenpaartje — ‘Excuse me!’ — en dan is het alweer gebeurd, zoals een aalscholver een visje uit het water plukt, sneller nog. Het is een bedaarde en bovenal beschaafde bezigheid, dat professionele leegschudden van de handvol Europeanen en Amerikanen die zich op de brug wagen.

In de winkelgalerij schallen alle stemmen door elkaar: die van een parapluverkoper, een man die vilten inlegzooltjes probeert te slijten, een pennenman, een beurzenman, een batterijenman en een bedelares met een te zielig kind en te veel gouden ringen. Boven alles uit klinkt het ijzeren optimisme van het lotenmeisje: ‘Bepaal uw geluk. Trekking zaterdag!’ Dat is de dag van de grote bingotrekking. ‘Ik verkocht er negentig, ik weet zeker dat ik de honderd haal,’ zegt ze vrolijk. Op het tafeltje voor haar heerst een strakke orde, alle loten zijn keurig gesorteerd, vastgehouden door elastiekjes. Haar linkeroog is bont en blauw. ‘Dit moet lukken vandaag.’ Schuin tegenover haar begint een boekhandelaar kalm zijn handel op een paar kranten uit te stallen: een twintigtal beduimelde thrillers en romans, een paar fotoboeken met koffievlekken. Hij zal er tot diep in de avond zitten, als alle rolluiken allang naar beneden zijn gedraaid en alleen het tuig nog voorbijkomt, rustig rokend blijft hij wachten, de ene sigaret na de andere.

Buiten is ondertussen de Sterwind opgestoken. Dat is een raar natuurverschijnsel in deze stad: keiharde vlagen die onverwacht vanaf het water aan komen fluiten. Plotseling hebben de golven venijnige kopjes gekregen, de veerponten stomen en blazen om op koers te blijven, op de terrassen begint het servies van de tafels te waaien, reclameborden klappen om, zand bijt in de ogen. De man met de boor maakt dat hij wegkomt, de schoenpoetsers pakken hun spullen in, de vissers beginnen hun lijnen op te rollen, maar het is al te laat.

Boven in de heftorens beginnen de gigantische plastic tulpen te kraken, we zien het voor onze ogen gebeuren, stuk voor stuk gaan ze omver, verstijfd staan we te kijken, die felgekleurde blazen vliegen over de brug, het zijn gevaarlijke krengen nota bene, zo groot zijn ze, de fotograaf, de parfumventer, het Spaanse echtpaar, de Amerikanen, de zakkenrollers, de vissers, iedereen op de brug, we moeten verdorie allemaal rennen voor ons hachje om niet geplet te worden onder zo’n stompzinnige monstertulp.

Dan valt de wind weer stil.