‘Vergelijken doodt het plezier,’ aldus Mark Twain. Hij had ongelijk. Leg de Verenigde Staten en China rug aan rug en je kunt je verbazing niet op. Filmmaker en auteur Floris-Jan van Luyn doet het in Aan de andere kant is alles beter. Hij gaat op reis door het hart van beide landen, langs de Mississippi en de Jangtse, en vraagt naar het leven van de dag.

‘De ware wijze leeft, omdat hij tegengestelden als gelijk ziet,’ aldus Zhuangzi. Hij had gelijk. Leg China en de Verenigde Staten rug aan rug en je kunt je verbazing niet op. Filmmaker en auteur Floris-Jan van Luyn probeert het in Aan de andere kant is alles beter. Hij gaat op reis door het hart van beide landen, langs de Jangtse en de Mississippi, en luistert naar de mensen die hij tegenkomt.

Zo ontstaat een beeld van hoe Chinezen en Amerikanen zichzelf zien. Van Luyn verkent twee werelden, en ontdekt er eigenlijk maar een: die waarin mensen altijd op weg zijn naar een betere toekomst. Dit is een boek met twee verhaallijnen; waar het begint, bepaalt de lezer. Waar het eindigt, daar vloeien de Jangtse en de Mississippi samen – in een wereld waarin mensen niet tegenover elkaar staan, maar naast elkaar. Aan de andere kant is alles beter is een scherp dubbelportret van de economische grootmachten van de twintigste en eenentwintigste eeuw.

Floris-Jan van Luyn

Aan de andere kant is alles beter

Waar Mississippi en Jangtse samenvloeien

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

Deze publicatie is mede tot stand gekomen met steun van de Stichting Democratie en Media en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (www.fondsbjp.nl).

==

==

Met speciale dank aan Liu Bolin, die toestemming heeft gegeven aan de auteur voor het gebruik van zijn werk Hiding in the City no. 26 & no. 62.

==

==

==

© 2016 Floris-Jan van Luyn

Omslagontwerp Zeno

Omslagbeeld Liu Bolin

E-book Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 450 3140 8

NUR 508

==

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 450 3139 2

==

www.atlascontact.nl

www.florisjanvanluyn.nl

Met de stroom mee

Ooit was ik onderweg naar een huwelijk in New York. Het huwelijk van een Amerikaanse vriend en zijn Chinese vrouw. Hij was met kanker onverwijld uit China teruggekeerd, en had zijn Chinese vriendin meegenomen. Het huwelijk beklonk niet alleen hun band in onzekere tijden, maar ook de mogelijkheid voor haar om in de Verenigde Staten te blijven, aan de zijde van haar zieke geliefde. Het sprak voor zich dat ik graag bij dat bijzondere feest aanwezig wilde zijn.

De beambten bij de Amerikaanse grens geloofden echter niets van dat verhaal. Ik kwam uit Nederland, maar had een paspoort vol Chinese visa. En om de een of andere reden was dat verdacht. ‘Spreek,’ beval de strengste van het stel. Hij wilde wel eens weten of ik ook Chinees kon spreken. En dus deed ik mijn verhaal in het Chinees.

De beambte keek ongemakkelijk – hij verstond er niks van, misschien sprak ik wel Zoeloe – en ontdekte nu dat zijn tactiek niet had gewerkt. Er werden collega’s bij gehaald. Een van hen was een Chinese Amerikaan. En dus zei ik hem gedag, in het Mandarijn, en herhaalde mijn verhaal. De man schoot onmiddellijk in de lach en antwoordde in het Kantonees, met een sterk Amerikaans accent. Hij had ook amper iets verstaan want zijn Mandarijn was roestig, maar hij wist dat het goed was.

Zijn collega’s konden hun ongeduld nauwelijks onderdrukken. ‘Het is in orde,’ zei de Kantonees met een zwaai richting uitgang. En prompt ging de deur naar de Verenigde Staten open en stond de weg naar het huwelijksfeest mij vrij.

==

Het was een veelzeggend voorval. Vooral omdat de achterdocht en de tomeloze moeite me eerder aan de Chinese grenspolitie deden denken dan aan de gastvrijheid van een democratie. In mijn jaren in China had ik het Westen ongemerkt gereduceerd tot een simpele voorstelling van rechtvaardigheid. Maar net zomin als China uitsluitend dat repressieve Oosten was, waren de Verenigde Staten louter en alleen dat vrije Westen. Tijdens dat korte verhoor aan de grens werd me opeens heel duidelijk dat Amerika er vanuit China bekeken anders uitzag dan in Amerika zelf. Zo zag ik ín Amerika eerder de gemene deler met China dan de breuk tussen beide landen waarover búíten Amerika al jaren werd gesproken.

==

Het werd het begin van een plan. Met vele verhalen over opkomende en tanende grootmachten in het achterhoofd leek het mij zinvol om te kijken naar het ene land en naar het andere, zonder ze aan elkaar te meten. Om indrukken hier op te doen, en indrukken daar. Om beide landen te bezoeken, zonder te azen op de uitkomst van een vergelijk. Die uitkomst wilde ik laten voor de oceaan ertussen. Want dit verhaal gaat niet over de zeeën van verschil tussen de Verenigde Staten en China, maar over de onzichtbare brug die beide landen verbindt.

==

Zo belandde ik tussen 2009 en 2013 verscheidene keren terug in de Verenigde Staten, met een lijst van grote en kleine kwesties in de hand. Negen in totaal. Welk beeld zou er blijven kleven aan universele thema’s als goed en kwaad, etniciteit en historisch besef? Daarover wilde ik in discussie.

Op reis door het hart van de Verenigde Staten, in gesprek met gewone burgers. Niet om te vergelijken, maar wel om te komen tot het besef dat er meer gemeenschappelijks bestaat dan handelsconflicten en diplomatieke strijd soms doen vermoeden.

==

New Orleans/Den Haag 2015

Bingo en geboorterecht

Minderheden in Cass Lake, Minnesota

Wanneer ik Jim voor het eerst ontmoet steekt hij een takje salie in brand. ‘Om de lucht te klaren,’ zegt hij. Dat is nodig ook, want onze introductie is niet gelukkig geweest. Ik had Jim Jones online leren kennen dankzij een vingerwijzing van Google, want op ‘Native Americans’ en ‘Mississippi source’ is hij een trefzekere hit. Als lid van de Indian Affairs Council in Minnesota haalde hij af en toe het nieuws als er ergens onder een oprit, snelweg of garage in aanbouw een voorouderlijke begraafplaats werd ontdekt. Jim werd er steevast bij gehaald om de plek tot beschermd gebied te verklaren, tot frustratie van menig projectontwikkelaar die dan het nakijken had.

‘Het probleem is,’ staat in een van die online artikelen, ‘dat de Dakota- en Ojibwe-stammen die hier woonden hun doden vereerden door ze op de beste plekken te begraven die ze konden vinden: hoge, droge plekken met prachtig uitzicht over rivieren en meren – precies die plekken waar projectontwikkelaars vandaag de dag naar op zoek zijn.’ Niet dat door die projectontwikkelaars veel rekening werd gehouden met archeologische vindplaatsen, maar daar ging het nou juist om. Als Jim er lucht van kreeg, was het direct afgelopen. ‘Je moet de doden respecteren. Die zijn ooit door iemand geliefd geweest,’ zei hij in de krant. Dat graaf je niet zomaar af.

Ik had Jim geschreven met de vraag of hij me iets over zijn cultuur wilde uitleggen. Aan het begin van mijn reis langs de Mississippi wilde ik terug naar de bron, naar een plek waar het verhaal ooit was begonnen, om te begrijpen wat er nog van over was. Maar dat schoot Jim om de een of andere reden in het verkeerde keelgat.

‘Ik weet wat je van plan bent,’ schreef hij bits. ‘Kom niet naar Minnesota met van die ideeën over wie we zijn en wat we hebben doorgemaakt. Kom met een open geest!’ Wat volgde was een kleine tirade die over veel meer leek te gaan dan over mijn simpele verzoek. ‘Ja, er zijn problemen, maar die zijn er ook in de rest van de wereld. En die kunnen we best de baas. We willen en we kunnen veranderen!’

Zijn hartelijk mii-gwitch, het dankjewel in zijn moerstaal onder zijn eerste brief, werd meteen een onderkoeld ‘Jim’. Kennelijk had ik een gevoelige snaar geraakt.

Met die introductie stapte ik een paar maanden later licht verontrust Jims kantoor in het stadje Bemidji binnen.

Maar veel is er van zijn ogenschijnlijke ergernis niet meer over. Het takje salie begint al goed te fikken. ‘Jim Jones,’ stelt hij zich voor, door de optrekkende rook heen. De vlezige hand die hij uitsteekt druk ik gretig. Ik ben blij dat hij me ontvangt en nieuwsgierig naar het vervolg. Met zijn ronde gezicht en beweeglijke snorretje lijkt hij me de kwaadste niet.

‘Kom,’ zegt hij beslist. En voor ik het weet wandelt hij al voor me uit naar zijn rode pick-uptruck. Hij neemt me op sleeptouw door het reservaat, de dichte bossen rond Pike Bay, de dunbevolkte gebieden in het noorden van Minnesota. De naald- en berkenbomen zijn groen en sappig. En de poison ivy eronder lonkt vervaarlijk naar blote kuiten. Platgewalste zandwegen snijden haaks door het landschap en waar ze elkaar kruisen, zijn ze genummerd. Blijkbaar had niemand de inspiratie om deze lange linten zand, die de bossen in eerlijke vlakken hebben verdeeld, namen te geven.

Jim zet zijn auto stil. ‘Kijk,’ wijst hij in het groen, ‘vanaf hier tot...’ en dan drukt hij het gaspedaal vol tegen de bodemplaat, ‘... tot hier, dat is van mij.’ Als het na-ijlende stof ons dreigt in te halen, trapt Jim het gas weer in. Om een halve mijl verderop hetzelfde te doen. Het is onnavolgbaar waar zijn land begint en eindigt. Maar Jim herkent de onzichtbare lijnen in het groen, waar ik gewoon meer van hetzelfde zie.

Ondertussen praat hij over ‘moeder aarde’ en zijn ‘band’ met de grond. Om precies te zijn, de grond tussen die berken daar, en – plankgas – hier. Kavel na kavel. Zonder ook maar één keer zijn forse lijf te verheffen. We bekijken zijn land van achter een stoffige autoruit, en de sportieve rijstijl van Jim berooft me de rest van de dag van mijn eetlust.

Het gaat hem erom dat ik begrijp dat we ons op Indian territory bevinden, zegt Jim. Indianen-land dat voor niemand toegankelijk is, behalve voor stamleden en, op gezette tijden, de FBI, ‘omdat die toch doen wat ze willen’. Dat laatste zegt hij op een toon die ik uit onze e-mailwisseling herken; voor de overheid heeft hij niet veel respect. Als die voet op indianengrond zet, geeft dat meestal ‘gedoe’.

Het zijn de vooroordelen die aan dergelijke acties ten grondslag liggen die Jim achterdochtig hebben gemaakt. Wanneer er onbekenden komen informeren naar zijn stam, denkt hij aan de narigheid die het gevolg kan zijn. ‘Ik wil je graag laten zien wat we hebben bereikt, niet wat we hebben verloren,’ zegt hij. Het is een beetje zijn missie. ‘Het verhaal van onze zogenaamde ondergang is niet interessant.’ En om de daad bij het woord te voegen nodigt hij me thuis uit, in zijn trailer, die midden in deze bossen staat.

Ik ben blij dat ik de weg ernaartoe niet in mijn eentje heb hoeven zoeken, want onderweg regent het waarschuwingen: ‘Warning!! This is Indian Country. No Trespassing.’ Het voelt bepaald niet uitnodigend, en zo is het ook niet bedoeld.

De mensen die hier wonen, indianen en blanken, blijven uit elkaars buurt, vertelt Jim. De loslopende hond van de buren die zijn kinderen lastigviel, heeft hij laten afschieten door de gemeente. Dat was niet goed voor het burencontact. Maar suiker lenen deden ze toch al nooit. ‘Op mijn eigen terrein wil ik me veilig voelen. Ik heb zestien vuurwapens, voor alle doeleinden,’ zegt hij alsof het over een pannenset gaat. Maar hij bedoelt juist: hij is een beschaafd mens. Hij had die hond ook zelf de nek kunnen omdraaien, maar dat heeft hij dus niet gedaan.

Jim bonkt op de plastic muren van zijn trailer. Een half aangeklede vrouw duikt meteen weg als ze ziet dat Jim niet alleen is. Een opgewonden herdershond rent blaffend op en neer langs een strak gespannen koord waaraan hij gelukkig aangelijnd zit. Overal staan roestige resten van kapotte auto’s, fietsen en grasmaaiers. Het land van Jim oogt een beetje verwaarloosd.

De man zelf toont trots zijn spullen. ‘Dit moet je zien,’ zegt hij, wijzend op een hoopje hout. Het zijn vervallen kano’s in een van roeispanen getimmerde stellage, ogenschijnlijk jaren onaangeroerd. Jim praat erover alsof hij er bijna dagelijks mee opuit trekt, en ik vraag me af welke boot het flinke lijf van de schipper kan houden. Maar Jim vertelt onverstoorbaar over de vis die hij ermee gevangen heeft, een van de privileges van de oorspronkelijke bewoners van dit land.

Op waarschuwingsborden in het reservaat staat: ‘Niet vissen, jagen, kamperen, kanoën en bessen plukken zonder toestemming van het lokale stambureau. Dat geldt ook voor antropologen, bevolkingsonderzoekers en sociologen.’

Voor Jim is vissen een bewijs dat hij trouw is aan zijn indiaanse wortels. ‘Net als het oogsten van wilde rijst trouwens. Dat zijn belangrijke tradities die ik doorgeef aan mijn zonen,’ zegt hij. En al overtuigen zijn bootjes niet, overal in en rond Cass Lake, het gehucht in het centrum van het reservaat, wordt gedroogde vis en wilde rijst verkocht. Het zijn twee producten van bijzondere betekenis. Een beetje zoals Delfts blauw voor Delft of stipwerk voor Staphorst. De argeloze bezoeker moet kennelijk leren dat hier stevige tradities aan het werk zijn geweest. Dat is de boodschap die Jim dolgraag aan me over wil brengen, en dat ‘het goed gaat met de Amerikaanse indianen’.

==

Koud een week aan de indiaanse oevers van de Mississippi ben ik nog niet overtuigd. Misschien komt het wel door de manier waarop Amerikaanse indianen zoals Jim zélf met hun verleden omgaan. Zo hoef ik maar bij de Indian Affairs Council in Bemidji naar binnen te stappen om direct aangesproken te worden op mijn geweten. Achter een van de bureaus is een kort pamflet opgehangen van iemand die Marge Anderson heet. Volgens de tekst was zij ooit de chief executive van de Mille Lacs Band of Ojibwestam. ‘Als het inkomen van indianen gelijk is aan dat van jou, als onze scholen zo goed zijn als die van jou, onze huizen zo warm en onze kinderen zo veilig, als onze bossen en rivieren zo schoon zijn als die van jou, als onze baby’s voor het eerst hun ogen openen voor een toekomst die net zo mooi is als die van jou, dán praten we wel over gelijke kansen. Of het nu komt door hebzucht, racisme of onwetendheid, er zullen altijd mensen zijn die zich verzetten tegen zelfbeschikking en economische ontwikkeling van indianen. [Zij doen dat] op een toon die zo oud is als Columbus, zo brutaal als Custer en zo slinks als iedere federale landdief.’ Inderdaad, de Amerikaanse indianen dragen een geschiedenis met zich mee waar je niet gemakkelijk aan voorbij kunt gaan. De argeloze bezoeker wordt daar te pas en te onpas aan herinnerd.

Maar Jim is ondanks zijn stemmingswisselingen een rasoptimist en laat me kennismaken met de jeugd. Die heeft immers de toekomst.

Cherish Holstein is negentien en werkt bij Jim op kantoor. Ze blijkt een grote fan van hem. ‘Als ik naar hem luister, ben ik zó onder de indruk,’ zegt ze. Jim glundert. ‘Zijn vechtlust en trots. Dat kom je niet veel meer tegen. Hij fascineert me ook omdat hij me iets over mijn eigen verleden vertelt.’

Cherish is ondanks haar leeftijd een alleenstaande moeder van twee kinderen, met een baan. Met haar strak naar achteren gekamde haar in een paardenstaart en de vierkante zwartmetalen bril ziet ze er streng uit, en als ze spreekt wordt ze meteen jaren ouder. Dan gaat het over de mannen in haar leven, een dronken vader en opgroeien zonder zorg. Ze zou me wel wat van haar leven willen laten zien, zegt ze, maar dat is lastig omdat vreemd bezoek bij haar in de buurt onrust veroorzaakt.

Wie door de indiaanse wijken van Bemidji en Cass Lake rijdt, kan zich daar wel wat bij voorstellen. Want al zijn de straatnaamborden tweetalig en wappert er hier en daar een stamvlag, de indiaanse wijken ogen vooral niet-uitnodigend. Het vreemde verkeer dat voorbijschuift krijgt van de volwassenen die ogenschijnlijk doelloos voor hun vervallen huizen hangen, geen blik van waardering. Alsof ze in ieder bezoek de volgende horde sociologen, antropologen, bevolkingsonderzoekers of federale agenten herkennen.

Cherish lacht zenuwachtig van achter het formica bureautje van indianenzaken. Nooit eerder heeft ze haar eigen leven onder de loep genomen, zegt ze. Ze denkt er nooit over na. Ook al voelt ze een zekere trots over haar identiteit. Ze is half Ojibwe, half Sioux – dénkt ze. ‘Niemand weet het zeker. Maar lid zijn van een stam geeft je het gevoel dat je ergens thuishoort,’ zegt ze. Ze heeft het er vaak met haar grootouders over gehad. Door hen is ze opgevoed. ‘“Je hebt ons, en je hebt een familie,” zeiden ze altijd. En dan bedoelden ze niet het gezin, maar de stam.’

Ik moet mijn best doen om Cherish en haar achtergrond te plaatsen. In mijn ogen lijkt ze vooral een jonge Amerikaanse vrouw die meer van de ‘blanke’ wereld in zich lijkt te hebben dan van die van haar stam – zonder dat ik die laatste wereld goed begrijp. Wat maakt haar behalve haar stamlidmaatschap indiaans?

Cherish denkt na. ‘Het zit hem niet in uiterlijkheden, maar in het leven dat we delen. Op school was iedereen stamlid behalve de leraren. We dronken samen en we rookten samen. En toen werd ik zwanger.’ Cherish was dertien. ‘Je kon het bij mij haast niet zien, niemand wist het. Maar het veranderde mijn leven.’ Thuis veroorzaakte het nieuws amper een siddering. ‘Mijn vader was er nooit. Mijn moeder heeft me niet opgevoed. Ik weet dat ze het niet gemakkelijk heeft gehad. Ik ken bijna niemand die het gemakkelijk heeft, dus het geeft niet.’

Haar grootmoeder nam de zorg voor haar achterkleinkind op zich, zodat het kind dat Cherish zelf nog was verder kon met haar leven. Maar twee jaar later werd ze weer zwanger, nu van een andere jongen. Ze vertelt het zonder schaamte. ‘Ik weet niet waar de vader van mijn eerste zoon is, hij was nog maar zeventien,’ zegt Cherish, begripvol haast. Bij de vader van haar tweede zoon was het niet anders. Maar ook hem neemt ze niks kwalijk. Haar eigen vader was er immers ook niet voor haar.

‘Mijn ouders zijn uit elkaar zolang ik me kan herinneren. Mijn vader is gehandicapt. Dat komt door de alcohol. Als ik opstond was hij al aan het drinken. Meer dan een twelve pack per dag. Dan zei hij: “Ik zal stoppen, mijn meisje.” Maar als ik dan uit school kwam, dronk hij nog steeds.’ Cherish was nooit boos. ‘Het is wel je vader. Weet je, allebéí mijn ouders waren alcoholist. Mijn moeder is nu tien jaar nuchter. Mijn vader zo nu en dan. Soms drinkt hij een maand wel, dan weer niet. Dat heeft drie jaar geleden z’n beroerte veroorzaakt.’

De achteloosheid van een dramatisch feit, Cherish grossiert erin. ‘Mijn jongste zus is opgegroeid bij mijn tante. Mijn moeder heeft haar weggegeven toen ze nog een baby was.’ En: ‘Ik heb een paar broers verloren. Mam heeft een baby gehad die op zijn vierde verdronk in de Mississippi. Een ander is dood geboren. En er was een zusje met een navelstreng om haar nek.’

Cherish is na haar dertiende gestopt met drinken, zegt ze. Ze is vroeg begonnen. ‘Ik wilde niet dat mijn kinderen mij dronken zouden meemaken. Ze moeten weten dat het niet normaal is. Nu drinkt er niemand meer in de familie.’ Ze lacht. Het is voor het eerst dat ik iets van blijdschap zie. Na de drank komt zonneschijn. ‘Ik heb geen slechte jeugd gehad,’ zegt ze monter.

Ik probeer te doorgronden waarom Jim Cherish aan mij heeft voorgesteld. Is het haar naïeve jeugdigheid die hem aanspreekt, of haar rust die ondanks alle tegenslagen van haar gezicht af straalt? Of zijn het haar inzichten over de verderfelijkheid van drankgebruik?

Over dat laatste kan Jim namelijk meepraten. Ook hij heeft een lange periode van alcoholisme achter de rug, vertelt hij me naderhand. Zijn moment van inkeer kwam toen hij voor de Indian Affairs Council ging werken. ‘Ik moet mijn hart en mijn hoofd rein houden,’ zegt hij. ‘Voor mij geen drank en geen marihuana meer. Ik doe spiritueel werk. De graven die ik bescherm, die zijn van mensen die het bestaan van alcohol nooit hebben gekend. Zij zijn nooit onder invloed geweest.’ Dat gaf bij Jim de doorslag.

==

Gaa-zagaskwaajimekaag, zoals het Leech Lake-reservaat in het Ojibwe heet, is met 10 000 inwoners het grootste van Minnesota. Wanneer je het precies betreedt of verlaat is niet duidelijk, want Leech Lake is een open reservaat. De huizen, de winkels en de straten lijken allemaal op de wereld buiten het reservaat. Net als de mensen. Uit niets blijkt dat het hier gaat om een onafhankelijke indianenstaat met soevereine rechten, tenzij armoede daarvoor een graadmeter is.

The Independent Nations of American Indians is een verwarrende benaming voor de rode stipjes op de plattegrond van de Verenigde Staten op de voorpagina van The Indian Country Today, het dagblad voor de Amerikaanse indianen. Vooral de kaart die ernaast staat, is veelzeggend. Die laat zien hoe het er in 1492 voor stond: toen was het territorium nog ongeschonden, de Verenigde Staten zijn helemaal rood gekleurd. Jim Jones wil de geschiedenis achter zich laten en vooruitkijken, maar The Indian Country Today doet daar niet aan mee.

Maar wat maakt de armzalige rode stipjes die nog resten indiaans, of onafhankelijk, zoals ze officieel zijn gedoopt? Toch niet de namen, de gezichten, de kleding(maten)? De wilde rijst? Of die enkele auto met een nummerplaat waar ‘Band of Ojibwe’ op staat – ook al staat die geparkeerd voor de Burger King, de McDonald’s of de Teals, de lokale supermarkt?

Jim pakt zijn telefoon en stuurt me naar zijn vader.

==

Jim senior doet qua omvang niet voor zijn zoon onder. Ik ontmoet de oudere Jim (hij is 61) op een sportterrein even buiten het zogeheten Powwow-stadion van Cass Lake – een groene weide met daaromheen houten stellages die tribunes moeten voorstellen.

Jim senior blijft nog even zitten want hij heeft het aan zijn knieën. Artritis, zegt hij. Eind van de week krijgt hij een nieuwe knie, op kosten van de stam. Het zegt het er maar meteen bij, want dat is een van de weinige fijne bijkomstigheden van het stamlidmaatschap. Want als het aan de oude Jim ligt zijn er meer redenen om géén lid te worden, dan wel.

Met dat stamlidmaatschap is het ook raar gesteld. Ooit, in de jaren dertig, vertelt Jim, heeft het nationale Indian Affairs Council bepaald dat Native Americans voortaan aan bepaalde voorwaarden moesten voldoen om als stamlid te worden erkend. De manier waarop dat tot op de dag van vandaag gaat, is omstreden. Aan de hand van vragenlijsten wordt vastgesteld over hoeveel inheems bloed de aanvrager mogelijk beschikt. Is dat minimaal een kwart, dan mag hij toetreden.

Maar na generaties van verplaatsing, assimilatie en vervolging weet vrijwel niemand meer hoe het precies zit met de bloedlijnen. Nergens is een familiegeschiedenis vastgelegd.

En zo heeft het kunnen gebeuren dat alle indianen die formeel staan geregistreerd als stamlid een persoonsbewijs op zak dragen waarop de bloedlijnen staan vermeld. Zo staat er op de kaart van Jim junior ‘63/128’. Maar waar dat precies voor staat weet hij zelf niet eens. Hij weet alleen dat hij binnen de marge valt en dus formeel is erkend als Ojibwe.

Jim senior vindt het systeem racistisch, onnavolgbaar en onderdeel van het blanke complot om van de indianen af te komen. De regels zijn immers niet door indianen bedacht, maar door blanke Amerikanen, zegt hij. ‘De Amerikaanse overheid is verantwoordelijk voor het welzijn van alle Amerikanen. Maar het kostte ze te veel geld. Daarom zijn ze met het lidmaatschap begonnen. De mensen die erbuiten vallen hebben het nakijken.’

Jim is ervan overtuigd dat er over vijftig jaar geen indianen meer zijn. ‘Dan zijn ze eindelijk van het hele probleem af.’ De bloed-eis gaat nog maar een generatie mee, denkt de oude Jim, omdat steeds minder mensen aan het minimumpercentage kunnen voldoen. Veel kinderen van erkende indianen kunnen al niet meer worden toegelaten tot hun stam. ‘Chief Archie LaRose, de voorzitter van de Leech Lake-stam, kan zijn eigen kinderen niet eens aanmelden! Die worden gedwongen Amerikaan te worden.’

De jonge LaRose, die veel fans heeft in het reservaat, heeft voorgesteld het stelsel af te schaffen en het toelatingsbeleid meer te richten op familielijnen. ‘Als je hier je hele leven hebt gewoond, dan mag er geen twijfel over bestaan dat je hier thuishoort,’ zegt Jim senior. Maar het voorstel van LaRose kan alleen worden aangenomen als alle zes stammen in de staat, ofwel de Chippewa Nation of Minnesota, ermee instemmen. En dat blijkt niet het geval.

De reden, weet Jim, is geld. ‘Sommigen willen voorkomen dat hun stammen te groot worden omdat ze dan de winst uit de lokale casino’s met meer mensen moeten delen.’ Waarmee Jim onbedoeld is aanbeland bij een ander omstreden thema van het stamleven: de rol van Amerikaanse indianen in de gokindustrie. Maar daarover wil hij niet praten: ‘te ingewikkeld’. ‘Het zou allemaal een stuk eenvoudiger worden wanneer verschillende stammen elkaars bloedlijnen zouden erkennen.’ Want kom je uit Red Lake, dan kun je niet worden toegelaten tot Leech Lake, tenzij je voldoet aan de 25 procentsnorm. ‘Het lidmaatschap creëert alleen maar heel veel verdeeldheid onder de Amerikaanse indianen.’ En dat is precies wat Jim bedoelt: het gebeurt met opzet.

‘Ik heb niets aan het lidmaatschap,’ zegt Jim. Ook al krijgt hij een gratis ziektekostenverzekering en een woning, en ook al betaalt hij alleen belasting aan de federale overheid. Het weegt allemaal niet op tegen zijn gevoel dat hij wordt weggestopt. ‘Waarom moet ik toetreden tot een stam om erkend te worden als indiaan?’ Hij ís het toch gewoon. ‘Het zijn niet mijn regels. Ik ben een fucking indiaan,’ briest hij boos. ‘Zo ben ik trouwens ook mijn hele leven behandeld.’

Jim heeft van kinds af in de rafelranden van de Amerikaanse samenleving verkeerd. ‘Ik heb een hoop gedonder gehad in mijn leven,’ zegt hij. ‘Mijn ouders waren gescheiden, ik wilde niet naar school.’ Dat, vertelt Jim, was een missieschool op het gesloten reservaat van Red Lake in Minnesota. Die werd met stevige hand door katholieke nonnen geleid. ‘Ze hebben daar het geloof al aan mijn grootouders opgedrongen,’ zegt Jim senior als hij het heeft over de poging van de nonnen om ook hem te bekeren. ‘Als je weigerde, kreeg je een pak rammel met een liniaal.’

Jim weet dat zijn ouders er erg onder hebben geleden. ‘Ze moesten hun lange haren laten knippen, “blanke” kleren dragen, westerse namen aannemen, en ze mochten alleen Engels spreken.’ In zijn tijd waren de regels minder rigide, maar wat hem betreft niet minder kwalijk. Daarom spijbelde hij van school.

Dat de politie hem meteen te pakken kreeg was een misrekening. Hij belandde in een kindertehuis in St. Clout, maar daar liep hij ook weg. En op een school voor onhandelbare kinderen in Red Wing hield hij het evenmin lang vol. ‘Ik ben nogal wat weggelopen,’ zegt Jim grinnikend. ‘Mijn moeder had wel zorgen. Ik heb altijd naar mijn vrijheid verlangd.’

Dat hij ging stelen om te eten te hebben was noodzaak. De politie zat hem voortdurend op de hielen. En onderweg maakte hij ook nog een meisje zwanger, op zestienjarige leeftijd. De moeder van Jim junior.

Pas na zijn achttiende kwam er rust in het jonge, maar heftige leven van senior. Hij werd niet langer door de politie gezocht. En op aandringen van het nationale Indian Affairs Council verhuisde hij van het Red Lake-reservaat via Minneapolis naar Chicago.

Daar bleek hij niet de enige ‘overgeplaatste’ indiaan. In een poging de achtergestelde bevolkingsgroep alsnog te laten integreren met de rest van de Verenigde Staten betaalde de federale overheid tot begin jaren zeventig de verhuizing van duizenden indianen van hun reservaten naar de stad. ‘Ze gaven me zelfs een baan.’ Maar het geld dat Jim daarmee verdiende, verkwanselde hij onmiddellijk aan sigaretten en drank.

Ook Jim voldeed aan het cliché dat Amerikaanse indianen collectief aan de drank raken. ‘De bars waar ik heb gewerkt, heetten niet voor niets “Indian bars”. De indianen waren hun beste klanten. Ze zopen er al hun spaargeld doorheen.’ Net als Jim.

Het deed zijn jonge huwelijk geen goed. ‘Ik liet me door niemand iets zeggen. De toekomst interesseerde me helemaal niets meer.’ Dat die malaise was gerelateerd aan zijn etnische achtergrond gelooft Jim niet. ‘Het is bij die nonnen begonnen.’

Na jaren vol alcohol belandde Jim in het leger. Dat bracht hem uiteindelijk op het rechte pad en terug naar Minnesota, aan de oevers van de Mississippi, precies daar waar zijn stamvaders ooit werden begraven. ‘Ik wilde terug naar mijn wereld, weg uit die van blank Amerika.’ En zo haalde hij alsnog zijn gehate persoonsbewijs tevoorschijn om te bewijzen dat hij was wie hij zich zijn hele leven al had gevoeld: een Ojibwe uit Leech Lake.

Tegenwoordig is de gepensioneerde Jim verantwoordelijk voor de graven van recente indiaanse gesneuvelden. Het kan raar lopen. Zoon Jim zorgt voor graven uit het verre indiaanse verleden, vader Jim voor de indiaanse slachtoffers van moderne – Amerikaanse – oorlogen. Vooral dat laatste maakt me nieuwsgierig. De oude Jim, die fulmineert tegen het anti-indiaanse complot van blank Amerika, in dienst van het Amerikaanse leger? Waarom zou je bereid zijn om offers te doen voor een land waarvan je vindt dat het je zoveel schade heeft berokkend?

Jims antwoord is nogal verrassend: ‘We houden nu eenmaal van vechten. We zijn per slot van rekening indianen.’ Hij vertrekt geen spier. Drijft hij de spot met me? Ik bespeur geen cynisme. ‘Na de indiaanse oorlogen en de onderwerping door de Verenigde Staten had de jeugd niemand meer om mee te vechten.’ Hij meent het. ‘Daarom zijn ze in dienst gegaan. Vechten was een manier van overleven.’ Zo vocht Jims vader in de Tweede Wereldoorlog, toen de behoefte aan het Ojibwe, dat als codetaal werd gebruikt, groot was.

Toch riekt die verklaring naar een mythe die door veel Amerikaanse indianen in stand wordt gehouden: de strijdbare, nietsontziende indiaan, in harmonie met Moeder Aarde, altijd op zoek naar avontuur. Alsof de mythe een laatste redmiddel is voor het behoud van waardigheid.

Jim senior voert me mee naar een gedenkplaats, op een steenworp afstand van het roemruchte casino van Cass Lake. Met zijn logge lijf stapt hij zuchtend en kreunend in en uit zijn auto. Bij de ingang, op een groot houten bord, staan zoveel namen van indianenzonen die de Verenigde Staten hebben gediend dat ze er niet allemaal op passen. Onderaan hangt een extra bordje gewijd aan de slachtoffers van het jongste strijdtoneel van de Verenigde Staten – dat in Afghanistan en Irak.

Trots staan de omgekomen broeders vermeld als ‘warriors’, ook al heetten ze Kleinstein, Craig, Jefferson en Hammond.

==

‘We moeten loskomen van het verleden,’ zegt de jonge Jim, die me weer oppikt. Zijn vader mag het niet gemakkelijk hebben gehad, maar daarover ‘mekkeren’ heeft geen zin, vindt de zoon. ‘Het draagt niet bij aan begrip.’

Het is waar dat Native Americans in gesprek met ‘gewone’ Amerikanen veelal twee uiteenlopende reacties kunnen oproepen: schaamte of ergernis. Schaamte om voor de hand liggende redenen, en ergernis over het feit dat Native Americans de aandacht naar zich toe zouden weten te trekken door voortdurend te wijzen op een verleden waar de meeste Amerikanen zich niet verantwoordelijk meer voor voelen.

Ik begin te vermoeden dat Jim gelijk heeft: het verleden is ook de Native Americans een blok aan het been.

‘Neem de pijpleiding,’ zegt de jonge Jim, alsof ik begrijp waar hij het over heeft. In een bos in de omgeving van Pike Bay gaat hij op de rem staan. Dit keer geen eigen land, maar een lange strook gekapt bos. ‘Daar loopt een oliepijpleiding van Enbridge, zo vanuit de Tar Sands, de oliewingebieden in Canada, naar de rest van Amerika, dwars door het reservaat.’

Enbridge is een naam die vaker is gevallen. Als een vloek over de bossen van Leech Lake. Eerder in de week ontmoette ik Sandy Nichols in het verlopen stadje Cass Lake . Zij was in boosheid ontbrand over Enbridge. Ik klopte bij haar aan vanwege de demonstratieve teksten die in grote gekleurde letters op triplexplaten in haar voortuin waren geplaatst. Het was een ongewoon beeld in het verder zo slaperige Cass Lake.

‘Wij willen verandering. Maak alstublieft een einde aan de onderdrukking van Leech Lake’, stond er. Sandy nodigde me meteen bij haar thuis uit. Ze bleek als opzichter voor Enbridge te hebben gewerkt. De grote oliemaatschappij was een belangrijke werkgever in de regio. Maar na twee jaar lijdzaam toezien hoe het machtige bedrijf de grond onder het reservaat wist uit te trekken, besloot ze ontslag te nemen en actie te voeren tegen haar oude werkgever. ‘Er stromen miljoenen liters olie door het reservaat. Dwars over onze heilige grond,’ had ze gezegd. Bij Sandy zelf stroomde indianenbloed door haar aderen, en dat had bij haar de doorslag gegeven. Voortaan ging ze zich inzetten voor de rechten van het reservaat.

Achter haar huis had Sandy ‘een eeuwig vuur’ ontstoken, waarin iedereen met sympathie voor haar zaak tabak mocht werpen, een teken van loyaliteit. Ik deed uit beleefdheid mee. Het half verteerde buffelhoofd dat vlak boven het vuur aan een tak bungelde, moest haar strijd kracht bij zetten.

Van de strijd tegen Enbridge had ze haar levenswerk gemaakt. ‘Ik heb drie maanden langs de snelweg gestaan en op de trommels geslagen,’ zei ze, alsof ik meteen begreep dat daar een oplossing lag. ‘We moeten Leech Lake redden van het kwaad.’

Jim zucht ervan. ‘Ach Sandy,’ zegt hij. ‘Het is goed bedoeld, maar wat haalt het uit? Wie luistert er nu naar haar tromgeroffel? Enbridge ís de vijand niet.’

Maar Jim zou toch als eerste de heilige grond moeten beschermen tegen het kwaad van Canadese export-olie. Nee, zegt Jim, ‘Enbridge kan de indianen juist helpen. We hebben tot nu toe geen cent aan die pijpleiding verdiend omdat we het ons gewoon hebben laten aanleunen. Zoals we ons alles hebben laten aanleunen. Nu willen ze een nieuwe pijpleiding aanleggen. En als we ons daartegen verzetten, gaan ze gewoon om het reservaat heen. Net zo makkelijk. Dan lopen we wéér inkomsten mis.’ Daarom wil Jim dat Enbridge kiest voor de kortste weg: door het reservaat. De bomen zijn al gekapt. ‘Maar dan moeten ze er wel voor betalen,’ zegt hij.

Jim de pragmaticus. Het gaat hem om het behoud van ‘de regie’. Hij stuurt zijn rode Chevy richting casino, een van de meest omstreden plekken in het reservaat. Een goed voorbeeld van wat hij bedoelt. Anders dan de publieke opinie, die schande spreekt van het (bijna) exclusieve recht van Amerikaanse indianen op de exploitatie van de gokindustrie, zijn voor Jim de gokpaleizen van Cass Lake een weg naar de toekomst.

‘Niets heeft ons economisch zo zelfstandig gemaakt als de spelletjesindustrie,’ zegt Jim, terwijl hij voorthobbelt op het pokdalige asfalt van Cass Lake. Het woord ‘gokken’ gebruikt hij niet. Dat doet niemand hier. Want aan gokken kleeft iets onbetamelijks, iets crimineels en zo steekt de gaming industry niet in elkaar, zegt Jim.

Hij zoekt een plekje op een grote parkeerplaats die vol staat met auto’s uit het hele land. Het casino van Cass Lake is voor veel mensen een leuk dagje uit. Of een paar dagen uit, want ook het hotel ernaast is goed bevolkt. Cola en koffie zijn er gratis. Voor de kinderen is er dagopvang, wel zo handig, en een zwembad staat ze 24 uur ter beschikking. Van slapen naar gokken en terug is prettig dichtbij: via de ontbijtzaal van het hotel loop je zo het casino in. Niets staat hier de goklust, ‘spellust’ verbetert Jim, in de weg.

Jim kent iedereen, zo lijkt het. Hij komt hier wel vaker. Onder het wakend oog van de tribal council die ingelijst bij de ingang hangt, Archie La Rose bovenaan, schudt Jim de ene na de andere speler de hand.

Dan koerst hij tussen de spelmachines door langs Life of Luxury, Pot o’ Gold, Mermaids Gold en Reel ’em In naar Cavemen, zijn favoriete spel. Het apparaat slokt het ene na het andere geldbiljet op. Behendig drukt Jim wat knoppen in die een scherm vol flikkerende getallen tot staan brengen. Hij wint en verliest. Van z’n stoïcijnse gezicht lees ik niets. ‘Als je het niet kan missen, moet je er niet aan beginnen,’ zegt hij wijs.

Zo op het oog lijkt iedereen het te kunnen missen. De vijftigplussers hangen erbij alsof het hun werk is – saai werk. Maar het casino is hun ontmoetingsplek. Geen biertje, maar een gokkast. En praten hoeft niet.

‘Het is ons nieuwe alcohol,’ zegt Jim.

Hij voert me naar Speedo Bingo – aan het aantal deelnemers te zien het populairste spel van het casino. De vallende balletjes moeten in hoog tempo worden genoteerd. Op verzoek van Jim zetten we vijf dollar in. Hij gaat driftig in de weer met een speciale bingopen, een flacon inkt met dikke punt waarmee de voorgedrukte getallen op het spelformulier in één beweging kunnen worden uitgeschakeld. Het werkt – een ogenblik later zijn we vijftien dollar rijker. ‘Begrijp je nu hoe leuk het is!’ glundert Jim. ‘Ik kom hier iedere dag, dat is beter dan voor de tv hangen.’

Volgens Jim hebben de casino’s de indianen economische zelfstandigheid bezorgd, maar ik zie dat zeker de helft van het publiek hier Native American is. Het ziet ernaar uit dat velen er een nieuwe vorm van áfhankelijkheid bij hebben gekregen. Hier spenderen de stamleden hun tijd en karige geld – en ze lijken zich er niet eens voor te schamen.

Er blijkt veel te doen om de lokale gokprivileges van de indianen. Het zou oneerlijk zijn, er zou veel zwart geld worden witgewassen en, vooral, gewone Amerikanen zouden er niet van kunnen meeprofiteren. Maar met name dat laatste oordeel wijst Jim van de hand. ‘Ja, nu we succesvol zijn, wil de staat ook een deel van de winst. Zo gaat dat. Daarom vinden ze het oneerlijk. Dat hadden ze van tevoren niet bedacht,’ zegt hij triomfantelijk. Dertig jaar geleden, toen het lokale monopolie op de gokindustrie in indiaanse handen kwam, waren de verwachtingen kennelijk niet erg groot. ‘Niemand had zo’n succes verwacht. En wij ook niet.’

En zo vreemd is dat ook niet. Tot begin jaren tachtig stonden de reservaten vooral bekend als plaatsen van grote sociale achterstand, met veel geweld, alcoholmisbruik en een hoge werkloosheid. Vrijwel alle overheidshulp eindigde na een korte opleving vaak in meer van hetzelfde: aanhoudende misère en armoede.

In die zin was het gokrecht voor Amerikaanse indianen een goeie gok van de indiaanse initiatiefnemers. Het heeft de reservaten daadwerkelijk wat zelf-generende welvaart gebracht. En omdat er in de reservaten geen belasting op winst of vermogen hoeft te worden betaald, slepen de meeste stammen er miljoenen dollars mee binnen. Zo hebben veel indianen zich weten te ontworstelen aan de economische afhankelijkheid van de federale overheid. ‘De spelindustrie is het enige economische ontwikkelingsprogramma dat ooit heeft gewerkt voor de stammen van Minnesota. Het heeft hier meer dan 14 000 banen opgeleverd voor indianen en niet-indianen. En het heeft het aantal indianen dat afhankelijk is van overheidssteun drastisch verminderd.’ Zo staat het in een folder van de Minnesota Indian Gaming Association.

Deze bond probeert het grote publiek, dat cynisch genoeg tot de belangrijkste klandizie behoort, ervan te overtuigen dat het monopolie van de indianen veel rechtvaardiger is dan het lijkt. De bond heeft een boekje uitgegeven dat Mythen en feiten heet, waarin wordt afgerekend met de kritiek. Zo meldt het boekje dat de gokindustrie drie keer zoveel banen voor niet-indianen als voor indianen creëert, en dat het merendeel van de inkomsten (maar liefst 80 procent) wordt omgezet in prijzengeld. De stammen zouden gemiddeld zo’n 4 procent van de winst gebruiken voor maatschappelijke doelen in de reservaten. Maar in het boekje staat ook dat de financiële gegevens van de stammen niet openbaar zijn.

Jim twijfelt in elk geval niet aan het nut van de casino’s. Het leven in Cass Lake is er aanmerkelijk op vooruitgegaan, zegt hij. En dat geldt voor de meeste stammen in Amerika. Door de casino’s heeft een verhuizing naar de reservaten – de in economisch opzicht onaantrekkelijke uithoeken van het land, zoals hier – zin gekregen. En goklustige Amerikanen maken er dankbaar gebruik van. Die komen van heinde en verre om hun geluk te beproeven in Cass Lake of een van de andere achttien casino’s in de reservaten van Minnesota. En daarmee voeden ze de lokale economie. Zo is gokken opeens een goed doel geworden.

==

Op de terugweg naar Pike Bay, waar ik met mijn camper aan de oever van een rustig meer kwartier heb gemaakt, vraagt Jim mij om vijftien dollar. Om te tanken bij Teals. Het zijn precies de vijftien dollar die Jim voor mij heeft gewonnen.

Misschien vindt hij dat hij er recht op heeft. Hij zette immers de blauwe stippen met de bingopen. Maar dat blijkt niet de reden; het gaat niet zo goed met de inkomsten van de familie Jones. Bij het tanken bekent Jim dat hij een termijn op de afbetaling van zijn auto heeft gemist. Nu is zijn creditcard geblokkeerd.

Even verderop staat een vriend van Jim te tanken. ‘Hem moet je spreken,’ zegt hij luid tegen de lange man met de flapmuts. Die duikt meteen weg achter zijn auto. Maar Jim laat het er niet bij zitten en regelt meteen een afspraak. Dit is Skip Lyons, zegt Jim, terwijl hij de flapmuts tevoorschijn trekt,‘go meet’.

==

De volgende avond zit ik voor de tweede keer van mijn leven in een casino. Ik ontmoet Skip in de bingozaal. Die is nu groot en leeg omdat er in dit 24 uursbedrijf na achten kennelijk geen bingo meer wordt gespeeld. Skip zit achter een lange lege tafel, roerend in een kop gratis koffie. Hij heeft zijn bruine flapmuts nog op.

‘Geloof jij? In God?’ vraagt hij nog voor ik ben gaan zitten. Ik schiet in de lach en antwoord laf dat hij eerst moet uitleggen over welke god hij het heeft. Dat bevalt hem niet en hij zegt: ‘Ben je überhaupt religieus?’ Ik weet dat Amerikanen graag praten over religie alsof het meetkunde is; als een wetenschap van onomstotelijke waarheden. Maar ik ben grootgebracht met het idee dat als er íéts gedijt bij vaagheden, het wel religie is.

Skip wacht het antwoord gelukkig niet af. ‘Al dat gelul,’ zegt hij. ‘Het spirituele leven van indianen. We hebben geen spiritueel leven.’ Ik vraag me opeens af wat Jim precies over mij heeft gezegd en herinner me onze ongelukkige introductie. ‘We hebben trouwens ook geen economie. Behalve dan die van de overheid. En we hebben ook geen cultuur. Het enige wat we hebben zijn gesubsidieerde woningen. En massa’s ongeschoolden. Underachievers, dat zijn wij. Mensen die beneden de maat presteren. Ze hebben onze geest kapotgemaakt.’

Skip is een man die niet om de zaken heen draait. Hij spreekt in korte zinnen, met veel nadruk, alsof er niets aan mijn aandacht mag ontsnappen – geen woord. ‘Eerst verloren we een spirituele oorlog. Toen een fysieke oorlog. Niemand heeft Native Americans geleerd hoe ze moeten leven. Wij zijn een mislukt volk. We hebben een verliezersmentaliteit gekregen. Daarom liggen er zoveel natives in de goot. Amerikaanse indianen weten niet meer wie ze zijn.’

Skip vertelt dat hij die treurige conclusie al lang geleden heeft getrokken. Vanaf zijn zesde begon de twijfel al, zegt hij. Dat was toen hij op school zijn trouw aan de Amerikaanse vlag moest zweren, de ceremoniële ochtendbegroeting die op alle Amerikaanse scholen plaatsheeft. ‘Ik had daar een probleem mee. Mijn opa heeft me geleerd dat we in oorlog zijn met de Verenigde Staten. Ik ben opgegroeid met een natuurlijk verzet tegen autoriteit. Ook al zijn we een schaduw geworden van het volk dat we ooit zijn geweest.’ Dat is wat er gebeurt wanneer je mensen de grond onder de voeten vandaan trekt, zegt Skip. ‘We hebben een reservaat, maar geen land. Minder dan 10 procent is in handen van Amerikaanse indianen. Bijna al het land op de reservaten is verkocht aan de staat, bedrijven of aan particulieren. De nood is altijd groter geweest dan de emotionele aantrekkingskracht van de grond. In naam zijn we soeverein. Maar zonder land stel je niets voor.’

Vandaar misschien dat Jim junior zo trots is op het land dat hij bezit. Het spreekt niet voor zich. De stroken grond die hij tussen het bos weet te vinden zijn bij uitzondering ‘etnische grond’. Indianenland is schaarser dan de grenzen van de reservaten doen vermoeden.

Maar, zegt Skip, hij wil ook niet zeuren. Amerikaanse indianen zijn niet de enigen die hebben geleden. ‘De wereld bestaat nu eenmaal uit winnaars en verliezers.’ Zwelgen in verlies heeft geen zin.

‘Iedere Amerikaan weet in zijn onderbewustzijn dat zij een heel volk kapot hebben gemaakt. Dat ze op gestolen land leven. Maar dat zullen ze nooit toegeven. Daarmee zouden ze moeten erkennen dat ze afstammen van regelrechte criminelen. Dat zullen ze nooit doen.’

Skip heeft zich bij die situatie neergelegd zonder zich gewonnen te geven. Hij zou er best een boek over willen schrijven, zegt hij. ‘Ik kan niet vergeven. Maar ik heb het geaccepteerd. Omdat het nu eenmaal zo is. Ik trek het me niet langer persoonlijk aan.’

Uit een ander zaaltje klinkt gejoel. Ver weg rinkelen, loeien en ratelen de gokautomaten onophoudelijk door. Niet kunnen vergeven, maar je er ook niets van aantrekken, kan dat? In de lege bingozaal klinken de zinnen van Skip als droeve mantra’s. Wat motiveert hem om door te gaan? Hoe sta je als erfgenaam van een ondergang in het leven?

‘Ik geloof wél in God,’ zegt Skip plotseling. ‘Als je geen vertrouwen hebt in een hogere macht, is het onmogelijk om vertrouwen te hebben in jezelf.’ Stilte. ‘Onze mensen zien er verslagen uit. Je hebt gelijk. Ze zíjn verslagen. Ze geloven niks. Ze leven voor niks. Als je spiritueel dood bent, ben je emotioneel ook dood. Maar je hebt wel een keuze. Het leven of de dood. Ik heb gekozen.’

Skip heeft gekozen voor het leven door te geloven in God, zegt hij. ‘Je moet de geest voeden. Amerikaanse indianen zijn zo verweesd dat alleen spiritualiteit ze houvast kan bieden. Maar daar heb je de kerk niet voor nodig. Religie is de menselijke interpretatie van God. Georganiseerde religie is een onderneming om geld mee te verdienen.’

Skip maakt zich geen illusies. ‘Ik heb wel eens een bijnadoodervaring gehad. Bij een auto-ongeluk. Ik was 21, het had niet veel gescheeld. Maar het was daar pikzwart, hoor. Ik heb geen wit licht gezien. Goed, ik had nogal een rotte manier van leven. Een hoop gedoe met vrouwen.’ Hij lacht, voor het eerst. ‘Maar ik laat me niet gek maken.’

Misschien komt het wel door de naargeestige plek waar we hebben afgesproken. De bingozaal van het casino van Cass Lake. Minder spiritueel kan haast niet. ‘Gokken maakt dat je vergeet,’ zegt Skip droog. ‘Ik speel Cavemen,’ het favoriete spel van Jim junior. Geen excuses. ‘Getallen vullen je gedachten, weet je.’

==

Cass Lake is een verwarrende plek. Praten over afkomst en vooral over de teloorgang daarvan zal nergens tot een helder en inspirerend verhaal leiden. Het zijn de uitersten van de moderne Amerikaanse geschiedenis die juist hier zo pijnlijk aan het licht komen. De doortastendheid van de ideologisch of religieus geïnspireerde settler, die is gekomen om te blijven, tegenover de verslagenheid van een overrompeld volk. De mentaliteit van mensen die hebben leren winnen, tegenover die van mensen die hebben leren verliezen. Skip heeft gelijk, het is een beschamende erfenis die ondanks het verstrijken van de tijd nog altijd nagalmt in de indiaanse reservaten van de Verenigde Staten.

Ik vermoed dat het de gelatenheid van de Leech Lake-indianen die ik de afgelopen dagen heb ontmoet grotendeels verklaart. En ik kan ook begrijpen waarom de christelijke kerk voor veel mensen hier een uitweg is geworden – ook al zit die religie niet in hun genen.

Skip is zeker niet de enige die God heeft ontdekt. Tegenover de Teals werkt Pat Kvale, van het Elderly Nutricion Program – de gaarkeuken voor de arme bejaarden van Cass Lake. Pat is een enthousiaste vrouw van in de vijftig die me graag aan haar bejaarde bezoekers wil voorstellen.

Ik schuif aan bij de charmante Jean Beaulieu, die vol grapjes zit, en de beleefde Guy Greene junior, die in vriendelijke beleefheden spreekt. Bij een prakje rode bonen in tomatensaus hoor ik opnieuw de verhalen over weeshuizen, afgeknipte staarten, mishandeling door de nonnen, de drank – die eeuwige drank – en de gelatenheid.

Maar de meeste aandacht trek Pat, die met haar opgeruimde blik, roodgelakte nagels en zorgvuldig gekamde bobkapsel opvalt onder haar bejaarde klandizie. ‘Ik ben er gewoon van overtuigd dat God de Amerikaanse indianen kan helpen,’ zegt ze resoluut. ‘Je hebt gelijk. Er heerst veel apathie. Ik ben daar soms heel emotioneel over. Het is heel verdrietig wat er allemaal is gebeurd. Het heeft de Amerikaanse indianen op een punt in de geschiedenis gebracht dat ze zelfdestructief zijn geworden. Ik heb ook veel boosheid gevoeld. Ik ben aan de drank geweest. Ik ben als vijfjarig kind bij mijn ouders vandaan gehaald. Mijn moeder heeft echt haar best gedaan, maar ze was gewoon aan de drank. Ze is zelf weer bij haar ouders weggehaald. Ik weet dat ze in het Ojibwe met me sprak. Ze was een geweldige moeder als ze nuchter was. Maar ze was een geknakte ziel. Ik heb geluk gehad. Voor mij is goed gezorgd. Ik ben opgegroeid in een blank, christelijk gezin. En ik geloof dat we onze problemen alleen kunnen oplossen via Jezus Christus.’

Na alle gesprekken die ik hier achter de rug heb, geloof ik Pat als ze zegt dat het goed voor haar is geweest dat ze bij haar ouders is weggehaald. ‘Ik weet, het klink verschrikkelijk tegenstrijdig, maar dat is het niet voor mij. Als christen heb ik de kracht om te overleven. Tien jaar geleden was ik nog razend, maar na mijn ontmoeting met Jezus ben ik veranderd. En dat zie ik overal. Jezus Christus heeft levens veranderd en mensen iets gegeven om in te geloven.’

En net als de een kan vechten in het leger van zijn historische vijand, heeft Pat er geen probleem mee een God aan te nemen van de mensen die haar van haar jeugd met haar biologische ouders hebben beroofd. ‘Dit geloof is ons allemaal opgedrongen. Maar wat moesten we dan? Onze identiteit is van ons afgenomen, we zijn alles kwijtgeraakt. Nu hebben we weer iets om in te geloven. We hebben onze waardigheid terug. Daarom wil ik zo veel mogelijk Amerikaanse indianen laten kennismaken met Jezus Christus.’

Als de lunch voorbij is neemt Pat afscheid. Ze gaat op huisbezoek. Haar compassie reikt verder dan de gaarkeuken tegenover Teals. Het ‘God bless you’ neem ik dankbaar in ontvangst.

==

Voordat ik Cass Lake verlaat, ga ik nog één keer bij Jim junior langs. Ik tref hem terwijl hij aan het werk is bij zijn trailerwoning in Pike Bay. Maar hij kijkt niet op of om. ‘Ik had gehoopt dat je langer zou blijven,’ zegt hij, terwijl hij het schroot rond zijn trailer bijeenharkt. ‘Er zijn nog zoveel mensen die je zou moeten spreken.’ Maar ik heb nog een kleine 3000 kilometer door het hart van Amerika voor de boeg en moet gaan. En belangrijker, ik vermoed dat ik inmiddels wel heb begrepen wat Jim mij in zijn boze mail niet kon uitleggen: om het verdriet van de Ojibwe te doorgronden, moet je weten wat de oplossingen zijn – hoe vreemd die ook mogen wezen: God, casino’s en gelatenheid.

Ik begrijp Jims afkeer van verhalen over het verlies. Ze inspireren hem niet. Wat Jim inspireert zijn mensen zoals de jonge Cherish Holstein. Haar problematische verleden ligt niet als een steen op haar maag. Het ongeluk van haar jeugd knecht haar niet. Integendeel, Jim ziet in Cherish dat vooruitkijken toch zin heeft. En wat daar dan uiteindelijk van komt, is van later zorg. ‘Dat is geen gelatenheid, dat is vertrouwen. Mii-gwitch,’ zegt hij, en hij strekt zijn vlezige hand naar me uit.

Weggespoeld

Geschiedenis in Prairie du Chien, Wisconsin

Midden in de Mississippi, ter hoogte van Prairie du Chien in Wisconsin, ligt een eiland dat verlaten is, op een negentiende-eeuwse villa en een compleet stratenplan na. Het ziet eruit als Hiroshima, een halve eeuw na de atoombom. Onaangeroerd land, sappig groen gras, een enkele verloren boom en dan rechte straten waarvan alleen de namen nog herinneren aan een leven dat er niet meer is: Brisbois Road, Rolette Street, Bolvin Street, Villa Louis Road.

Ergens ter hoogte van Rolette ligt verscholen achter een bruin hek een bloementuin; er staat ook een klimrek en daarnaast, plompverloren, een garage. Je zou er haast aan voorbijgaan, ware het niet dat er overal dreigende oranje letters zijn aangeplakt. ‘Private property’, ‘Keep out’, ‘No trespassing’. Ook voor herten hangt er een waarschuwing: ‘Dit is geen voer, maar compost. Het is niet toegestaan hiervan te eten. Overtreders worden ter plekke doodgeschoten.’

Het is humor waar ik kippenvel van krijg. Bij Starks Sport Shop aan Blackhawk Street, de hoofdstraat van Prairie du Chien, hangen de shotguns gewoon boven de rekken met Californische tafelwijn. De clientèle van Starks laat het gladde staal verlekkerd door de handen glijden. ’t Is dat ze dertig dagen moeten wachten op een vergunning, anders hadden ze ze gelijk meegenomen.

Achter het bruine hek steekt James Sheckler geruststellend zijn pet de lucht in. ‘Knal ’m daar maar neer,’ zegt hij tegen mijn groene VW-bus.

James, ongeschoren, stevige buik, heeft zijn biertje al open. Niet het eerste van de dag. Aan zijn voeten liggen behendig platgetrapte blikjes. Veel drinkers doen dat hier, blikjes plattrappen.

Ik krijg ongevraagd een blikje Mountain Dew in mijn handen gedrukt. ’t Komt vast door de bus, ik moet nog rijden. ‘Kijk, daar op die heuvel, daar stond mijn ouderlijk huis,’ zegt James. ‘Ik ben hier geboren.’ En hij voert me mee naar het stukje groen waar hij 61 jaar geleden ter wereld kwam. ‘Hier was de keuken, daar het fornuis.’ Er groeit inmiddels een berkenboompje. ‘Man, we hadden een knoert van een woonkamer.’

Nu trekt er boven de verdwenen verdiepingen, slaapkamers en het dak een groep pelikanen voorbij. Het is hartje zomer, maar de vogels trekken alweer weg.

James Sheckler zucht. ‘Vraag mij wie waar heeft gewoond en ik vertel het je,’ zegt hij, terwijl hij het antwoord meteen geeft. ‘Cheechee Shelkey woonde daar, tante Marsha daar, mevrouw Lin daar, en daar de Curvers, en Bob Fernette bij die grote esdoorn, de plek waar mijn duiventil tijdens de overstroming van 1965 is blijven steken.’ Geen mens te bekennen, overal groen.

Bijna dertig jaar gelden werd St. Feriole, een eiland in de Mississippi, ontruimd. Het voorjaar had zich in alle hevigheid aangekondigd en St. Feriole stond een halve meter onder water. Dat was niet voor het eerst. De geschiedenis van de Mississippi-vallei staat bol van de overstromingen en de rivier treedt om de paar jaar wel ergens langs haar lange loop buiten haar oevers.

Maar de staat Wisconsin was wel klaar met het water in Prairie du Chien, en het zou de laatste keer zijn dat de bevolking van St. Feriole, het oude stadshart van Prairie du Chien, gevaar zou lopen. Het Korps Ingenieurs, het onderdeel van de nationale strijdkrachten dat de waterhuishouding van de Mississippi reguleert, had de opdracht gekregen de laatste bewoners van St. Feriole te verwijderen.

Die ontruiming was al in 1965 aangekondigd, het beruchte overstromingsjaar waarin de duiventil van James Sheckler vlot raakte. De Schecklers waren de laatsten van de in totaal 400 bewoners die het eiland verlieten. Ze werden net als iedereen ruimschoots gecompenseerd. Ze kregen een nieuw huis op hoger gelegen grond en de verhuizing werd vergoed. Maar het was nergens voor nodig, vindt James. ‘Dat beetje water. Daar waren we aan gewend. Dan rolden we de tapijten op, zetten we de haard op een stel klossen. Niks aan de hand. Ze hadden ons huis ook op klossen kunnen zetten, dan hadden we kunnen blijven.’

Toen de gemeente een jaar na de ontruiming de vrijgekomen grond verkocht, bedoeld voor andere doeleinden dan werken en wonen, kocht James zijn stukje geboortegrond meteen terug – als enige in het stadje. En zo belandden de bloementuin, het klimrek en de garage op St. Feriole. Voor 300 dollar. ‘Zijn we toch een beetje thuis gebleven,’ grinnikt hij.

==

De ontruiming van St. Feriole, zoveel jaren geleden, veroorzaakte een klein schisma in Prairie du Chien. Want in de Verenigde Staten onteigen je mensen niet zomaar, en al helemaal niet in het agrarische Midden-Westen. Grondbezit is hier nog een met bloed, zweet en tranen verworven recht dat van vader op zoon is doorgegeven – en dat veelal om die wetenschap nog altijd diep wordt gekoesterd. In Prairie du Chien – ‘doe sjeen’, zeggen ze hier –, een stad die volgens de annalen ‘de op een na oudste gemeenschap’ van de staat Wisconsin is, is die band, als je de gemeente gelooft, sterker dan waar dan ook.

Trots wordt het ‘op een na oudste’ groot vermeld op de plaatsnaamborden bij binnenkomst in het rivierstadje. Maar zo op het oog is Doe Sjeen als ieder ander Mississippi-stadje: provinciaals, uitgestorven en zonder veel frivoliteit. Alleen de strip mall langs route 35, waar sinds enkele jaren Wal-Mart en Target de dienst uitmaken, trekt klandizie. Op Blackhawk, de oude hoofdstraat, is dat te merken. De middenstand is er praktisch verdwenen en overal staan panden leeg.

==

Eigenlijk ben ik in Prairie du Chien beland vanwege die intrigerende naam. Die riekt naar een spannende geschiedenis waar ik meer over wil weten.

Op aanwijzing van een behulpzame mevrouw op het stadhuis ben ik in de stadswijk St. Feriole beland, de straten zonder stad. Haar simpele advies is dat ik moet uitkijken naar ‘het gebouw’, het enige huis op St. Feriole dat bespaard is gebleven omdat het op een terp staat. Villa Louise. Ooit het bezit van de rijkste man van de stad, met ruimte voor een biljartzaal en een paardenrenbaan in de voortuin. Nu is het een museum dat herinnert aan het grote geld dat ooit in Du Chien werd verdiend.

‘St. Feriole was geen slechte locatie. Het is altijd een knooppunt geweest. Tot ver in de twintigste eeuw, toen er opeens overal in de rivier dammen en sluizen moesten worden gebouwd om het water te temmen. Daardoor is het grondwaterpeil aan de bovenloop enorm gestegen, hier ook,’ zegt Michael Douglass, directeur van het Villa Louise Museum.

‘Toen ik hier begin jaren tachtig kwam, had ik zo’n beeld dat de wassende rivier als een muur van water vanuit het noorden zou komen aanzetten en ik vooruit moest vluchten, zoals de Egyptenaren voor het water van de Rode Zee. De werkelijkheid is minstens zo spannend: opeens ontstaan er overal op het eiland plassen. Die komen opzetten vanuit de grond. Dat water staat niet stil, maar het stroomt. Plassen die stromen, kun je het je voorstellen? En langzaam raakt het hele eiland overspoeld. Totdat het zich aansluit bij de rest van de Mississippi en de rivier is veranderd in een indrukwekkende stroom kolkend water. Van het spoor aan de overkant in Iowa tot aan Main Street aan onze kant.’

Maar, zegt Michael, overstromingen ‘zijn een aanslag op je mentale gesteldheid. Het water komt en het water gaat. En je weet nooit precies wanneer. Je durft niet meer vooruit te kijken. Niemand investeert in de toekomst. Het maakte de mensen radeloos. Daardoor heerste er grote armoede. Uiteindelijk heeft de gemeente zelf voorgesteld de stad te verplaatsen. Zo is het eiland ontruimd.’

==

De frustratie over het verlies van historisch erfgoed door de ontruiming is een beetje dubbelzinnig in het licht van de lange geschiedenis die voorafging aan de blanke vestiging van de nederzetting Prairie du Chien. Dat wordt wel eens vergeten door de nieuwe bewoners van het stadje, zegt Michael. ‘Het predicaat “op een na oudste” bijvoorbeeld, gaat voorbij aan het indiaanse verleden daarvóór.’

Het uitgestrekte dal waar Prairie du Chien is ontstaan, rond de plek waar de Wisconsin-rivier samenvloeit met de Mississippi, was generaties lang ‘neutrale grond’. Daar zouden de concurrerende Fox-, Sauk en Winnebago-stammen geen strijd met elkaar leveren. ‘Ze verkeerden namelijk voortdurend in staat van oorlog,’ vertelt Michael. ‘Het was mannelijk om krijger te worden.’ En dus werd er veel gevochten. Om de eer en vanuit territoriumdrift. ‘Zo vreedzaam was de relatie met moeder aarde niet,’ zegt hij lachend.

Toch moet de komst van de blanke jezuïeten en pelshandelaren uit Europa, halverwege de zeventiende eeuw, een vreedzame bedoening zijn geweest. ‘De Illinois-indianen namen uit nieuwsgierigheid nota bene zelf het initiatief om contact te zoeken met “de zwartrokken”, de explorerende jezuïeten. Zij waren vanuit Montreal via de Great Lakes op zoek naar een doorgang richting de Baai van Californië. De indianen hadden hen over zo’n mogelijke doorgang verteld.’ Zo belandde de Franse jezuïet Marquette samen met ontdekkingsreiziger Louis Jolliet op aanwijzingen van zijn nieuwe indiaanse vrienden als eerste Europeaan aan de oevers van de Mississippi. Met uitzicht op de groene vlakte. In de veilige beschutting van de Mississippi-Bluffs, tot dan toe het territorium van een roedel prairiehonden en indianen die oorlogsmoe waren. ‘“Vandaag hebben we met gevoelens van onbeschrijfelijke vreugde de Mississippi-rivier bereikt,”’ citeert Michael een stukje dagboek van Marquette. De passage is gedateerd op 17 juni 1673. Nog datzelfde jaar zou er een permanente Franse nederzetting worden gevestigd op de plek die nu Du Chien heet.

Zelf kan Michael de vreugde over dat historische moment amper onderdrukken. ‘Het was een mijlpaal voor de Europeanen!’ roept hij opgetogen. ‘Het was de eerste keer dat de rivier bleek te bestaan. De machtige Mississippi!’ En hij maakt een weids gebaar naar de rivieroevers waar zijn kantoor op stelten op uitkijkt. Waarmee Michael maar wil zeggen hoe cruciaal ‘zijn’ Du Chien voor de Europese ontdekking van het Amerikaanse westen is geweest. ‘Prairie du Chien was een door God gekozen kruispunt waar twee bogen van een heilig bouwwerk elkaar ontmoetten: die van de missionarissen uit New Orleans, en die van de missionarissen uit Montreal.’ Zo kon Du Chien uitgroeien tot een overslagpunt en handelspost voor horden Franse pelsjagers, die in het kielzog van de missie hun weg naar de prairie hadden gevonden.

==

Van die Franse periode is behalve de naam van het stadje zo op het oog niet veel terug te vinden. Op de Franse begraafplaats even buiten de huidige stadsgrenzen liggen nog een paar vervallen stenen. En het Vertefeuille-huis, vernoemd naar een Franse pelsjager die het daar begin negentiende eeuw zou hebben gebouwd, staat weggedrukt in een woonwagenpark. Reusachtige trailers compleet met hekjes, trappetjes, vlaggetjes en lampjes op zonne-energie omsluiten als kleine vestinkjes een haast vergeten verleden.

Bij de blokhut, die ‘het oudste bouwwerk op oorspronkelijke locatie’ in Wisconsin heet te zijn, ontbreekt alle uitleg. Zelfs de man met een tuinslang die zijn monstrueuze trailer recht tegenover het oude Vertefeuille-huis heeft staan, weet niet wie zijn historische overbuurman was.

Daarvoor moet ik bij de plaatselijke bibliotheek te rade. Daar werkt bibliothecaresse Mary Antoine, een boekenworm met een grote passie: de geschiedenis van de voyageurs, de Franse pelshandelaren uit de tijd dat de Verenigde Staten nog maar net bestonden.

Ik vind haar tussen de dvd’s. ‘Er wordt steeds minder gelezen,’ verontschuldigt ze zich direct.

Mary heeft veertien jaar in New York gewoond en is teruggekeerd naar Du Chien toen ze kinderen kreeg. ‘Dit is een betere plek om op te groeien,’ zegt ze.

Maar ze was gechoqueerd dat haar geboorteplaats tijdens haar afwezigheid zo snel aan geschiedenis had verloren. ‘Veel oude gebouwen worden afgebroken omdat zoiets als monumentenzorg hier niet bestaat. Als mensen een oud pand willen afbreken kan dat gewoon. De meesten wonen liever in iets nieuws.’ En omdat alles in eigen bezit wordt gebouwd, zijn er geen regels voor. ‘Die zullen er ook nooit komen. De mensen houden niet van regels. Of het historische waarde heeft of niet. Als het je bezit is, mag je er zelf over beschikken, dat leeft hier sterk.’

Daarom, bijvoorbeeld, ligt het historische Vertefeuille-huis er zo verwaarloosd bij. ‘Het is privébezit waar niemand anders over gaat. Als de eigenaar morgen beslist dat het weg moet gebeurt dat gewoon. Het een godswonder dat het er nog staat.’

Mary blijkt zelf ook eigenaar van een historisch pand. Of ik het wil zien? Ze wacht mijn antwoord niet af en sluit de bibliotheek. De mensen hier zijn hartelijk. Ik ben overal welkom. Het is maar een klein stukje naar Beaumond, de straat waar ze woont.

Ik zie niets bijzonders aan haar houten huisje, maar ooit was het van Pierre LaRiviere, weet Mary, een graanboer die twee flinke stukken grond achter zijn huis bewerkte. Later woonde Père Augustin Ravoux er, die in 1840 pastoor werd en als zendeling onder de indianen werkte. Hij vertaalde de Bijbel, beheerste het Sioux en eindigde als bisschop van St. Paul, de zusterstad van Minneapolis.

Mary heeft het bescheiden huis van LaRiviere en Ravoux opgeknapt en alles hersteld wat door vorige bewoners uit onwetendheid of desinteresse was weg- en dichtgetimmerd. Haar inrichting zou zo door kunnen gaan voor een stijlkamer uit de periode van Ravoux. Simpele antieke meubels. En aan de wanden een oude vlag van de Franse monarchie, gravures van de Mississippi en een plattegrond van Prairie du Chien omstreeks 1820.

Op die plattegrond zijn de toegeëigende stukken grond, de claims, goed te zien. Ze zijn in nette linten langs de oever van de rivier getekend. Zo eenvoudig kon er aanspraak worden gemaakt op vreemd land. Op nummer 30 staat de naam van Pierre LaRiviere. Zijn buren heetten LaPointe, Rolette, Gagnier, Lessard, Dumont en Courville: de Franse invloed was 150 jaar na Marquette en Jolliet nog onmiskenbaar.

De eerste bewoners van Du Chien waren de erfgenamen van de Frans-Canadese voyageurs die zich na de ontdekking van de bovenloop van de Mississippi in Prairie du Chien hadden gevestigd. Ze bezetten maar kleine stukken land en zouden om die reden op redelijk goede voet hebben geleefd met de omwonende stammen. ‘Ze behandelden de indianen als hun gelijken. Veel voyageurs trouwden met indianendochters.’ De pelshandel was gebaat bij die gemengde huwelijken, want die leunde op een hechte samenwerking tussen de migranten en de oorspronkelijke Amerikanen. ‘De indianen traceerden en schoten de beesten, de Fransen bestierden de industrie. Zij hadden toegang tot de markt.’

Het was een bloeiende markt. Alle pelzen gingen naar Europa. Overzee was bont zeer in de mode in die tijd. ‘Kijk maar naar de hoeden op de schilderijen van Rembrandt. Allemaal beverhuid uit de Nieuwe Wereld.’

Aan de relatieve onschuld van de Europese aanwezigheid in het stroomgebied van de Mississippi kwam een abrupt einde met de ontdekking van tin in de regio, eind achttiende eeuw. ‘Het was de goldrush van de jaren tien van de negentiende eeuw,’ zegt Mary, die zelf een telg is van een Belgische voorvader die zich zou hebben laten lokken door het tin. ‘De Amerikanen overspoelden het land. Ze waren allemaal op zoek naar grond om af te graven. De katholieke Fransen met hun indiaanse vrouwen en bescheiden levens zaten opeens in de weg.’ Die waren ook niet opgewassen tegen de Amerikaanse dadendrang. ‘Het betekende het abrupte einde van de pelshandel, en het begin van een lange strijd met de indianen.’