WINNNAAR CONSTANTIJN HUYGENSPRIJS VOOR HET GEHELE OEUVRE

In 1976 begon Mensje van Keulen een dagboek bij te houden waarin zij haar dagelijkse beslommeringen boekstaafde. Ze vertelt over haar huwelijk en haar oude huis, haar familie en haar vrienden. De dagelijkse strijd om tot schrijven te komen wordt duidelijk, maar ook de vele vrolijke avonden die ze met literaire collega’s doorbrengt. In deze periode begint ze aan een eerste versie van een roman te werken die later onder de titel Overspel zou verschijnen. Ook is er een uniek, erotisch verhaal opgenomen dat destijds als exclusieve uitgave verscheen.

Mensje van Keulen

Alle dagen laat

DAGBOEK 1976

Uitgeverij Atlas Contact

© 2006 Mensje van Keulen

Omslagontwerp: Marjo Starink

Omslagfoto en foto’s binnenwerk: Lon van Keulen

E-book Elgraphic bv, Vlaardingen

ISBN 978 90 450 3230 6

D/2006/0108/568

NUR 301

www.mensjevankeulen.nl

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de 1e druk, 2006, ISBN 978 90 450 1477 7

.

INHOUD

Dagboek 1976

Trucjes

Verantwoording

Illustraties

Over de auteur

.

Dagboek 1976

4 januari

Het wordt alweer donker, godzijdank.

5 januari

Vanavond heb ik voor het eerst sinds weken weer wat gedaan. ‘Doe je nog wat?’ ‘Ben je ergens mee bezig?’ Ik reageer wat schutterig op zulke vragen. En wat heb ik dan gedaan? Iets wat ik zonder verzoek niet zou hebben geschreven: een kort hoorspel. Het lukt me altijd slecht nee te zeggen. Bovendien sjouwde de man van de radio nog dezelfde dag hijgend een grote, loodzware bandrecorder de trappen op om me een paar voorbeelden (zo moest het dus niet) te laten horen.

6 januari

Lon polijst de trommel van de glansmachine. Eens in de zoveel tijd is dat nodig, omdat eranders foto’s aan blijven kleven en een gedeelte van de gevoelige laag wordt geplukt. Een door merg en been snijdend geluid. Hij heeft oordopjes ingedaan. Ze waren vorige week in de stofzuiger verdwenen, waarna mijn moeder de papieren zak leegde, de dopjes eruit viste en zei: ‘Ziezo, en ook nog een zak uitgespaard.’

9 januari

De storm is eindelijk gaan liggen. De omgewaaide bomen, die er aan de onderzijde uitzien als gekookte kippenpoten waar de rafels aanhangen, zijn in stukken gezaagd en afgevoerd. Wat iemands uitzicht bepaalde, waar een ander tegen plaste, zijn flets tegenaan zette of een blaadje op prikte over een zoekgeraakte kat, wordt straks gebruikt als stoel, tafel, trap, lucifer, kast, blokje voor onder die kast, etc. Er zijn voldoende van dit soort schrijvers.

Dat ik in Van lieverlede bomen als korenaren liet knakken, komt me nu als een ongepast beeld voor. Korenaren buigen en bomen knakken niet. Het moet door het personage van de zieke mevrouw Beijer en haar vrome inslag zijn dat ik hierop kwam. Het boek doet het goed, maar ik wil het zelf niet meer lezen. Als mevrouw B. het benauwd kreeg, had ik daar ook last van, kreeg ik zelfs met haar mee koorts.

Klein Letterland. Gisteren belde Henk zenuwachtig opom te zeggen dat hij over een halfuur op de radio moest praten met een debutante die mijn boek in Vrij Nederland het slechtste van het jaar had genoemd. Het was zo’n lijst waarin uiteenlopende kunstenaars hun voor- en afkeur voor boeken, fllms, en tv-programma’s van het afgelopen jaar noemen. Zo koos Johnny van Doorn een programma van een regisseur die hij minacht, noemde Lidy van Marissing Hermans’ Onder professoren en zei Mulisch dat hij iets wat slecht is niet leest, niet naar fllms gaat en niet naar slechte tv-programma’s kijkt. Anaïs Nin zal er niet van wakker liggen dat ik haar werk heb genoemd. Ik heb vaker Amerikaanse blabla’s à la Nin aangehoord die zichzelf erg bijzonder vinden en de mond vol hebben van ‘art and the artist’ en ‘psychological’ zus en zo. Ze hebben altijd ‘interesting’ gesprekken en zijn dan krampachtig bezig vooral niet ‘bourgeois’ te wezen. Zelfs een recept voor pancakes kan dan beter niet uit een kookboek komen, veel te burgerlijk.

Tegen de tijd dat de woordenwisseling zou worden uitgezonden, kon ik het hele programma op de radio niet vinden. Henk zei dat hij bijna meelij met de debutante had gekregen, omdat ze uiteindelijk had moeten toegeven dat ze het boek niet gelezen had. Ze grijpt alles aan om in het nieuws te komen en belt mensen die iets denigrerends over haar boek geschreven hebben op om te zeggen dat ze dat niet gebruiken kan.

Ik staar op het papier als iemand die vindt dat er wat op moet.

Er moet niks op.

Salingers Catcher in the Rye. Sinds Winnetou en Oblomov kan ik me niet herinneren dat ik een zucht slaakte toen ik een boek uithad. Vandaag dan Franny and Zooey. Mooie dialogen, afgewisseld door precies die kleine handelingen die de personages doen leven. Wel irriteerde het me dat beiden zich door religieuze gevoelens laten meeslepen, al herinnerde ik me onderwijl hoe geruststellend het was toen ik als kind in God en de hemel geloofde en hoe erg ik het vond voor al die stumpers die deze zekerheid niet kenden. De angst voor de dood, iedere dag weer, voor mijzelf, voor de anderen, werd toch altijd verzacht door de gedachte aan een hiernamaals. Ik weet niet precies waardoor ik een afvallige werd. Ik herinner me zoveel van voor mijn twintigste niet.

15 januari

Tot acht uur ’s morgens in de stad gebleven. Overmoedig naar huis gereden, midden in het spitsuur. Mensen met aktetassen, schoolkinderen op de flets. ’s Middags om twee uur opgestaan. Een paar uur door de stad gelopen. De hakken van mijn laarzen zijn half gestroopt. Ik ben moe en heb de pest in zonder te weten waarom.

16 januari

Tot een uur of vier vannacht zaten we in De Witte Ballon, waar Gerrie je aan de deur polst en binnenlaat en Sally achter de bar doet of ze je bestelling niet hoort (het is zaak je bestelling niet te herhalen, want dan wordt ze giftig). Een van de jongens had een meid bij zich die zo’n leeg gezicht had en zo’n weke trek om haar mond dat het me verbaasde dat niemand agressief tegen haar werd. Cora was er ook weer bij. Lon trok met haar op alsof ze een oude buddy van hem is. Voor me lopend, naar haar auto, gaven ze elkaar plagerige tikjes en schopjes. Lon viel en bezeerde zijn hand. Omdat hij er van Cora een kusje op vroeg, viel ik thuis, onder het uitkleden, tegen hem uit: ‘En waag het niet me aan te raken!’ Lang heb ik wakker gelegen, ik werd steeds banger. Later werd ik wakker uit een gruwelijke droom, die zich afspeelde in een haveloos huis, boordevol mensen, de een nog lelijker en smeriger dan de ander.

Henk had me overgehaald mee te gaan naar een basketbalwedstrijd in Den Bosch.

Jongens van 1,85 tot 2,29 meter, gewicht 80 tot 100 kilo. Een enthousiast als één man opverend publiek met veel toeters en andere herrie. Bedrieglijk kleine scheidsrechters, zwaaiend met de armen, fluitend met verbeten koppetjes.

Om beurten liggen de poezen in de doos UNIEKAAS, INHOUD 8 KG.

Begonnen aan een verhaal dat in Engeland speelt.

*

Een tengere man, gekleed in een ruim colbert en kakikleurige pantalon kwam met grote passen op me af en noemde mijn naam.

‘Mister Masefleld?’

‘Aangenaam.’ Hij gaf me een hand en boog zich naar een van de koffers.

‘’n Beetje haast,’ zei hij vergoelijkend bij een bestelwagen die dwars over twee parkeerplaatsen stond. ‘We moeten je tenslotte niet laten wachten, nietwaar.’ Hij lachte. ‘Goede reis gehad?’

‘Ja. Dank u.’

‘Al eens eerder gevlogen?’ ‘Ja.’

‘Een globetrotter, kijk eens aan.’ ‘Het was de derde keer.’

‘Ik zal je niet inhalen, ben ik bang. De eerste keer moet nog komen. Zolang er boten gaan… Ga maar vast zitten, de deur is open.’

Tegen de leuning lag een dinky toy, een blauw hijskraantje. Ik liet het liggen. De portierraampjes zaten vol vegen en vuile vingers. Masefleld stapte in, startte, draaide de wagen. In de achterruimte rolden en schoven dingen die met een klap tegen de wand kwamen toen hij vooruitschoot.

‘Speelgoed,’ zei hij.

De eerste paar honderd meter zweeg hij, wist zich met zijn flguur geen raad, en toen hij op het punt stond wat te zeggen, kleurde hij licht en schraapte zijn keel. ‘Zozo, we hebben ’n intelligent exemplaar.’ Hij bloosde tot onder z’n boord. ‘Je bent de eerste die niet aan de foute kant instapt. Die meisjes van het continent… Altijd fout, altijd de kant van de chauffeur, haha!’

‘Ik ben hier niet voor het eerst,’ zei ik. ‘O, nou. Toch knap hoor.’

23 januari

Drie dagen geleden negen jaar getrouwd. Niet aan denken dat er eenzesde, eenvijfde, eenvierde deel voorbij zou zijn.

Ma had de hele dag schoongemaakt: op haar knieën, uitstaand haar, werkschoenen. De energie waarmee ze de vele treden van de trappen poetst: ik kan het soms niet aanzien en tegelijkertijd vind ik haar zo vreselijk lief.

Eergisteren had ze voor mijn broers verjaardag advocaat gemaakt. Tante Bep en tante Ger waren er. Naast de advocaat met slagroom gingen ook taart, koekjes, limonade, koffie met slagroom en bonbons zonder aarzelen naar binnen, geen wonder dat ze zulke buiken hebben. Marcel, de jongste van tante Bep, moet thuis op de bank slapen, omdat de voormalige duiventil op het dak waar hij anders slaapt zo wrak is dat hij door een volgende storm de lucht in kan vliegen.

Lon kwam vannacht om vier uur thuis en was om halfnegen alweer op weg naar een vergadering. De laatste weken werkt hij erg veel.

Ik ga morgen een week naar Spanje. Voor ik mijn koffer pak, moet ik nog een brief aan Ans en Adelbert schrijven. Lastig en pijnlijk. In hun brief schrijven ze hoe het met de kat gaat die we Engeland hebben binnengesmokkeld. Geen woord over de andere kat, die het niet redde. Ik zie de dieren zo weer voor me in de hut, op weg naar Harwich. Lon spoot ze af en toe wat spul bij om ze onder narcose te houden. In de achterbak hadden we ze zodanig in tassen verstopt dat ze adem konden halen, maar niet meteen te zien zouden zijn als de douane de achterklep open zou doen. We waren met twee auto’s. Ans en Adelbert hadden veel spullen bij zich, omdat ze in Oxford gaan wonen. Ze wilden dat niet zonder hun katten, maar hoe kreeg je ze Engeland binnen, waar ze anders een jaar in quarantaine zouden moeten? We riskeerden hoge boetes en zelfs gevangenisstraffen. Ik dacht dat de douanier aan ons zou zien dat we achterin een tell tale heart hadden. Maar we mochten doorrijden. Naar het hotel in Londen, waar we de katten eerst bij zouden laten komen. Dat is, erg treurig, bij één dus niet gelukt. Iedereen richtte zich meteen op de overlever en we zeiden elkaar herhaaldelijk dat het andere dier niets gemerkt had en dat het voor die kat vreselijk zou zijn geweest als hij in Nederland achter was gebleven.

Ook nog een briefje sturen naareen reclamebureau dat me in een postgiro-reclame wil. (Eerder hadden ze mensen op foto’s met spandoeken: WIJ WILLEN POSTGIRO) Toen ik aan de telefoon zei dat ik niet eens postgiro had, zei de man van het bureau dat ‘we daar dan snel iets aan zullen doen’. Al storten ze er twintig mille op, ik zie me niet glimlachend een giro invullen. Waarom laat ik me aan de telefoon ook altijd van alles uitleggen, hoewel ik het liefst zou willen ophangen, direct al na ‘Ik werk voor een reclameb…’, ‘Ik ben leraar Nederlands op een school en…’, ‘We hebben hier een soort sociëteit en…’, ‘Ik schrijf voor het Noord-Hollands D…’ etc.

Je bent nog niet thuis. Je had er al moeten zijn. Als je liegt, vervloek ik je. Ik wil je niet vervloeken. Ik heb te veel gedronken.

*

Ik koos een plaatsje op de sofa, waar een Deense dog lag te slapen en begon het beest over zijn kop te aaien. Tegenover lagen nog twee dezelfde grote, zwart-wit gevlekte honden, de een met zijn kopopde heup van de ander.

‘Dat is Daisy,’ zei Masefleld. ‘En dat zijn Humble en Razor. Twee vrouwtjes en een mannetje.’ Hij geeuwde. ‘Wat vind je van je kamer?’

‘Aardig.’

‘Goed…’ Hij keek strak voor zich uit naar een zangeres op de televisie.

Penny Masefleld kwam binnen. Ze droeg een groot dienblad. Ze schopte de deur achter zich dicht. ‘Die kan niet zingen,’ zei ze en ze boog voor Masefleld die zijn bord pakte. ‘Ik haat ’r.’ Ze liep op mij af. ‘Ze is vulgair.’

Ik ging half staan en reikte naar het minst volgeschepte bord.

‘Nee, die is van mij,’ zei ze en ze trok het dienblad naar zich toe. ‘Neem me niet kwalijk.’ Ik pakte het andere bord. ‘Dank u wel.’ Ze ging naast haar man zitten en zei: ‘Weerzinwekkend.’ Masefleld zei niets en at. Ze zuchtte en begon ook te eten. De lepel paste net tussen haar mondhoeken.

Ik liet ’n stukje vlees naast m’n schoot vallen. De hond reageerde niet. Ik schoof het in de buurt van z’n neus. De hond sloeg zijn lodderige ogen naar me op en zuchtte. ‘Wat vind je van je kamer?’ vroeg Penny Masefleld. ‘Een aardige kamer.’

‘De wasbak kan niet gebruikt worden. De afvoerpijp lekt.’

‘Je kan er wel van drinken, hoor,’ zei Masefleld.

‘Verder zul je voorlopig gebruik moeten maken van de badkamer. Wat het opstaan betreft, ik heb de gulden regel: zeven uur op. Als er nog een van de kinderen slaapt moet je ’m wakker maken, maar meestal zijn ze dat wel tegen die tijd. Geraldine, Mae en Philip kleden zichzelf aan, Donny kan het praktisch zelf, Arthur moet je er beslist bij helpen, Sevoughn, de baby, is voor mijn rekening. Met alles.’

Het woord ‘weerzinwekkend’, dat ze zo geërgerd had uitgesproken, herhaalde zich in mijn hoofd, zo luid dat het leek of ik mijn eigen stem hoorde. Weerzinwekkend… Weerzinwekkend… Dat gezicht dat ik nu al haatte, die smalle neus, de gleuf boven haar dunne lippen die bijna verdwenen als ze ze op elkaar zette en daaronder die brede kin: krachtig, maar wat voor kracht?

Hospitalet del Infante

De luiken zijn dicht, het slaapkamertje is verstikkend warm. Binnen zitten Anneke en mijn moeder en ze kletsen en kletsen. Jacinto voegt zich zo te horen bij ze. Zijn stem bast boven alles uit. Ik wil naar huis, mis Lon, al is het niet zo erg als ik verwachtte, maar dat komt omdat we over vier dagen alweer teruggaan. En omdat hij een kaartje in mijn tas had gedaan met ‘Ik hou zoveel van je’. Ik was daar zo gelukkig mee dat ik meteen in het dorp verse walnoten, waar hij dol op is, voor hem ben gaan kopen.

De rit ’s avonds naar Cambrils was donker. Van de flatgebouwen zijn vrijwel alle luiken dicht, de meeste horeca is gesloten. De ene bar die open is, zit stampvol. In de andere zitten alleen een maricon en een schoonmaker op een barkruk.

Als ma aan het huishouden is, zingt en fluit ze, maar is er niets voor haar te doen, dan is ze in de kleine woonkamer erg aanwezig. Ze houdt haar armen stevig over elkaar geslagen en haar benen evenzo, een voet achter een enkel gehaakt. Ze eet en snoept, zegt vaak dat iets lekker is. Ook de meest vieze cakejes uit cellofaan die kruimeltjes op haar kin en lippen achterlaten. Ik probeer mijn ergernis voor me te houden. Ik kamde haar haar en ze sloot haar ogen gelukzalig, precies zoals het ging toen ik een kind was en ik, wanneer mijn vader niet thuis was, haar haar kamde om op te kunnen blijven en naar een hoorspel te kunnen luisteren. Ik zou haar kaal mogen knippen, als ik maar aan haar hoofd frunnik.

Om de tijd te doden wordt er ’s avonds gekaart en voor het eerst sinds tien jaar heb ik kaarten in mijn handen. Een spel met knuppels, bekers, goudstukken en zwaarden.

Ik droomde vreselijk. Een man liep met zware laarzen over een rij bedden. Een lichaam wrikte zich tussen mij en Lon. Ik dacht onderwijl: laat me niets voelen, laat me niets voelen.

De lucht is strakblauw, de zon fel. Er loopt bijna geen mens buiten, en als je iemand ziet, holt hij, een beetje in elkaar gedoken, want de tramontana blaast hem zowat omver.

Op het verlaten strand zag ik in de verte een gekrioel. Honden? Toch geen honden die vanwege hondsdolheid werden afgeschoten? Maar ik hoorde geen blaffen. Toen ik dichterbij kwam, hoorde ik een bel en zag ik dat het om één hond en een grote kudde schapen ging. De herder zei dat het koud was. Hij dacht waarschijnlijk dat ik Anneke was, ik antwoordde: ‘Si! si!’

Het ‘centrum’ van het dorp bestaat uit niet veel meer dan een paar eenvoudige straatjes met een paar bakkers en huishoudwinkels, een ijzerwinkel, een kleine supermercado en een fotozaak die serviesgoed, fluitketels en notenkrakers verkoopt. Ma wilde mijn tas dragen toen we een boodschap deden, omdat ze, zei ze, niet met lege handen kan lopen. Ik was op slag treurig.

Anneke, hoe moet dat verder? Jacinto schreeuwt veel, maar doet weinig. Het is haar niet eens toegestaan met de trein naar Tarragona (nog geen 30 kilometer) te gaan en daar wat te lopen en te winkelen. Nee, zegt ze, want dan denkt hij direct aan andere mannen. Zelfs wanneer ze naar het strand gaat (nog geen 100 meter) komt hij haar ‘opzoeken’.

De storm is gaan liggen, de kleine Chita hangt weer buiten in haar kooitje. De takken van de olijfbomen bewegen zachtjes.

2 februari

Hevig schudden van de wagons, lange tunnels, licht dat uitviel, gefluit alsof er een debiel in de weer was, met andere woorden de trein van Tarragona naar Barcelona was bezig anderhalf uur lang een ongeluk te hebben. De verwarming blies een gore, hete lucht. Ik keek op de voeten van een man tegenover me: de neuzen waren van de schoenen gesneden en gaven ruimte aan twee stompen zonder tenen, die rozerood door een paar dunne sokken schemerden.

In Amsterdam is het bitter koud. Ik koopextra brood voor de vogels en wanneer ik het, fljngesneden, naast de IJ-tunnel strooi, vliegen de krijsende meeuwen dichterbij dan anders. De kranten staan vol foto’s van ijspret. Lon wil schaatsen kopen. Ik wou dat ik kon schaatsen, alleen al om de weidsheid van hemel en landschap en de kleur van het riet, maar helaas, ik stond vroeger op kunstschaatsen met dooie vingers en tenen naast mijn vader te janken. Die dooie vingers krijg ik nu ook wanneer ik ze, nota bene met handschoenen aan, om het stuur van mijn auto vouw.

Niets begrijp ik van Lons berekeningen en uitwerkingen van zijn wetenschappelijke experimenten. Hij laat me van alles zien, lijnen, getallen, tekeningen, statistieken, de computer heeft er kunstwerken van gemaakt.

3 februari

Lohengrin. Er waren lange, niet veelzeggende stukken, maar ik zat te wachten op de felle mezzosopraan, haar slanke, donkere gestalte. Er zat een thema in dat ik ken van een andere componist, maar welke? Het deed me aan Schubert denken, het kneep mijn hart samen.

Soms wens ik dat ik als kind naar pianoles had gemoeten. In plaats daarvan kreeg ik gitaarles van een oude man die alleen maar les gaf om zelf ‘Sari Marijs’, ‘Home on the range’ en ‘Ik wil klappermelk met suiker’ te kunnen spelen.

4 februari

Lon praat over blauwe verf in een wasmachine. Zal wel die van vrienden aan de Weesperzij zijn. Een huis waar Cora ook altijd komt. Ze hebben samen geschaatst. Ik buk me over dit papier om het niet uit te schreeuwen. Hardop uitspreken wat ik ondraaglijk vind maakt de dingen echter en grimmiger. Dat geldt ook voor de bladders aan het plafond, de verf die, door plakband tegen de tocht, van de ramen is getrokken, de half afgebrande deur, de rommel die al twee jaar weg moet: niets erover zeggen.

Morgen ga ik nieuwe kwasten en doeken kopen, het schrijven heeft me lang niet zoveel geluk gebracht als mijn schilderen vroeger.

5 februari

Op de nu al weken opengebroken Keizersgracht kwam een wiel tijdens het achteruitrijden, toen ik een grote buis ontweek, met een dreun in een kuil. Gas geven hielp me er niet uit. Een man in een auto achter me belde aan bij een pand om hulp van een paar collega’s.

‘Dat gaat nooit.’

‘Hopeloos. Zal wel helemaal stuk zijn ook.’ ‘Moet minstens een plank bij.’

Ze probeerden de auto met zijn drieën op te tillen, hijgend, met rode koppen, in hun witte overhemden en keurige pantalons. Plotseling verscheen een rijzige heer met een hoge, ouderwetse flets en zei: ‘Heren, dit gaat heus wel. Als we maar aan de rechterkant gaan staan met zijn vieren.’

En het werkte. Ik heb wel tien keer bedankt. Ik kon weer rijden. ‘Het zand mag je gratis meenemen,’ riep iemand me na.

Ik volg een cursus Spaans voor beginners. Ik zit in een lokaal, achter een tafeltje, evenals nog zo’n dertig cursisten. Als ik overhoord wil worden, druk ik op een knop en dan luistert een lerares achter glas naar me. Ze heeft een vreemd, onderaan uitdijend gezicht alsof ze het kunstgebit van een ander in heeft.

Lon zou om negen uur thuis zijn, nadat hij op de Weesperzij gegeten had. Nu, over twaalven, is hij er nog niet. Omdat ik bits tegen hem deed aan de telefoon? (‘Je ziet maar wat je doet, ik eet wel een uitsmijter, je ziet maar, dag.’) Heb je haar hand vastgehouden? Dan doet mijn hand nu pijn. Raak je haar hals, haar arm, wat dan ook aan, dan wordt het daar bij mij ijskoud.

Vlagen van ongerustheid verdringen de woede. Ik probeer te dichten. Een ballade van elf kwatrijnen. Omarmend, noem het maar dwangmatig rijm. Een dichter is al snel een aansteller. Ik houd meer van dieren. En van Stan Laurel.

Toen Lon thuiskwam was het halfvier. Ik kon me niet inhouden, schold tegen hem. Maar net als in sprookjes waarin een zekere vraag niet gesteld of een zeker woord niet gezegd mag worden, stelde ik die ene vraag niet.

HET SCHRIJVERTJE

Hoor hoe ’t een schrijvertje verging

Wiens eersteling er best mocht wezen,

Door ’n enkeling zelfs werd gelezen,

Hoor hoe hij ’n volgend boek aanving.

O macht van scheppen, roes van daad!

Als in een dans op het papier

Bewogen hand en pen vol zwier

En hielden zij gelijke maat.

De eerste weken op zijn kamer

Waren zij één en onafscheidelijk.

Helaas, ook deze roes was tijdelijk,

Dra vulden de regels langzamer.

Ten slotte stopten ze en zweefden

Nabij de laatste alinea.

Het schrijvertje dacht ernstig na,

Terwijl hij licht onzeker beefde.

Hoe moest het verder met die zin?

Was hij misschien wat overbodig?

Of die ervoor, was die wel nodig?

Moest niet al ’t lidwoord aan ’t begin…?

Beurtelings zag hij rood en bleek,

Zijn handen grepen naar zijn hoofd.

Was dit waarin hij had geloofd?

Van het verhaal klopte geen steek!

Kreupel geschrijf! Opnieuw beginnen!

Tot puin brak ’t sierlijk handschrift.

Het schrappen barstte, door zijn drift,

Als grillig craquelé zijn zinnen.

’t Ontbrak hem geenszins aan gedachten

(Hij schreef en herschreef, telkens weer

Opnieuw! Opnieuw!) en keer op keer

Beroofden zij hem van zijn nachten.

Ach, veel wilde hij toevertrouwen

Aan die zo machteloze pen.

Geen woord vloeide er nog uit voort en

Wanhoop deed hem erop kauwen.

Heimelijk was hij aan het kwijnen.

Steeds vaker sloeg hij met een zucht

Zijn blik op ’t venster, naar de lucht

Waarin hij wenste te verdwijnen.

Hoe ’t het schrijvertje verging?

Hij sprong omhoog, viel op ’t trottoir…

Herdruk op herdruk trof zijn boek,

maar ij vond eindelijk rust, heel diep.

7 februari

Een kritiek van een Belg op Van lieverlede die van een jaloerse vrouw leek te komen: dat iedereen zoiets zou kunnen schrijven, maar dat niet iedereen furore wenste te maken met ‘spruitjesliteratuur’. Weer die spruitjes. Ik mag ze graag eten, de mooie kleine kooltjes met hun tientallen fljne blaadjes, maar het woord komt in mijn boeken niet eens voor.

Het slaat me uit het veld. En ondertussen gaat alles door. Zo hoor ik weer een veewagen langs het huis rijden in de richting van het abattoir. De chauffeur rookt, luistert naar een van die onnozele radioprogramma’s waar iemand een antwoord op een onnozele vraag moet geven of een geluid moet raden. Wat er al die uren achter zijn rug met de dieren in de laadwagen gebeurt interesseert hem, een Vlaamse criticus of wie dan ook, geen moer.

9 februari

Een boterham met geitenkaas, flink brokkelig, zodat de poezen een meter in het rond de kruimels van de vloer likken. Er is veel gebeurd, maar ik vond de tijd niet om iets te noteren of het moest voor het naar bed gaan zijn, maar dan had ik te veel gedronken en stelde het maar al te graag uit, zoals nu.

12 februari

Hoe krijgen mensen het voor elkaar om stukken/boeken te schrijven, te lezen, naar fllm en concert te gaan, wanneer ze een baan hebben? Ik maak het bed op, maak schoon, kook het eten, aai de poezen, lees wat in krant of tijdschrift, telefoneer, doe een was, doe wat boodschappen, sta in een rij, beantwoord post, lees, eet, bel, praat, drink, dag om. De hele week al staan olieverf en doek klaar en ik vond niet eens tijd om een dopje van een tube te halen. Wel was het zo dat vrijwel iedere avond iemand meeat. Waarom kan ik dat niet stopzetten? Evenals de post die me zoveel tijd kost. Lon zegt: die mensen dringen brutaal binnen met hun gezeik. Hij heeft gelijk, maar ik voel me desondanks verplicht terug te schrijven. Een lezing heb ik overigens afgezegd, de gedachte eraan maakte me al huiverig. Na het afzeggen dacht ik wel: straks ben ik oud en zie ik er niet uit en als ik dan wel de moed vind omeen lezing te geven, wil ik me om die reden misschien niet meer laten zien. Had ik dus maar toegezegd. Ik: een woord dat ik het snelst van alle woorden opschrijf, omdat ik er een hekel aan heb.

Whisky in een wijnglas waar nog wat schuim van bier tegen de binnenkant plakt. Ik tipte er bijna de as van mijn sigaar in.

*

‘De honden eten ’s avonds,’ zei Geraldine. De vloer lag bezaaid met droog hondenvoer, waarvan vele stukjes een vervaarlijk hardgele of -roze kleur hadden. ‘Als papa naar bed gaat.’ Ze zette komvormige bordjes op tafel en twee grote kartonnen pakken.

‘Suikerberen,’ zei Arthur.

‘Geen suikerberen,’ zei Geraldine. ‘Volgende week.’ De overige kinderen kwamen binnen.

‘Ik wil niet naar school,’ zei Mae.

‘Blijf jij maar thuis,’ zei Philip en hij sloeg zijn grote, treurige ogen op naar het pak Cornflakes. ‘Jij blijft altijd dom. Altijd.’

‘Ik ben een jaar ouder.’ Ze stak haar tong uit. ‘Iedereen die stom is steekt zijn tong uit,’ zei Philip. Ze trok snel haar tong terug en spuwde naar hem.

‘Héél dom,’ zei Philip en hij schudde een bergje cornflakes in zijn bord.

‘Suikerberen,’ zei Arthur.

‘Cornflakes of Weetabix,’ zei Geraldine. ‘Arthur kan nog niet lezen,’ zei Mae.

‘Wat is dit?’ vroeg Philip en hij wees met zijn lepel naar een van de pakken.

‘Weetabix,’ zei Arthur.

‘Jij kan lezen. Jij krijgt ’n prijs. Als de doos leeg is mag jij de doos met de crazy man erop.’ ‘Arthur,’ riep Geraldine. ‘Wil je ophouden met die melk!’ ‘Ik wil ’t zacht.’ Hij drukte met zijn vingertjes de Weetabix in de melk en hield er zijn oor vlak boven. ‘Ik kan ’t horen. ’t Is… ’t is net als de badkuip, prsprsprs.’ Masefleld verscheen in de deuropening. Als een goochelaar trok hij een zakdoek uit zijn broekzak, niesde, wenste goedemorgen, zei: ‘Sinds wanneer eten oren?’ en haastte zich, gevolgd door de honden, via de bijkeuken naar buiten.

De kinderen begonnen gehaast te eten.

‘Brengt hij jullie naar school?’ vroeg ik Geraldine. ‘Ja, hij,’ zei ze.

‘Onze papa,’ zei Donny. ‘En je moeder?’

‘Soms.’

‘Mammie ligt in bed omdat ze hard moet werken.’ Er startte een auto.

‘Ik geloof dat jullie vader al wegrijdt.’

‘Hij draait ’m, zodat ie gelijk weg kan als we klaar zijn. De honden moeten eerst naar binnen.’

‘Eten jullie ’s morgens altijd alleen?’ ‘Niet als er ’n meisje is.’

‘En dat ben jij,’ zei Mae.

15 februari

In café Paté was het om twaalf uur nog rustig. Ik had met Gerrit en Charles afgesproken en was blij dat ze er al waren, want alleen staan op een dergelijke plek vind ik iets verschrikkelijks, ik kan niet steeds naar de wc of aan één stuk in mijn tas rommelen. De muziek was te luid om een lange zin uit te spreken en die zou voor Gerrit ook niet te verstaan zijn. Ze vroegen zich af waarom Lon er niet was en ik zei: ‘O, die komt zo.’ Hij zou een uur later dan ik van huis gaan en eerst naar De Pels gaan. Tot twee uur keek ik naar de deur als er iemand binnenkwam. Geen Lon. Tineke, Jan Donkers, Rik Zaal, Bert Jansen, de Weesperzijde, maar geen Lon. Ook geen Cora. Ik kon niet meer luisteren en wou naar huis. Tineke zei dat Lon wel in De Pels was geweest. Ik bracht Gerrit en Charles thuis met de auto en scheurde naar huis. Als hij maar niet ziek is… Waarom heeft hij niets gezegd, waarom heeft hij me dan niet gevraagd naar huis te gaan? En als hij er niet is?

Hij lag in bed. Ik ging bij hem zitten, zei zenuwachtig dat ik er niets van begreep, vroeg hem hoe hij was thuisgekomen. ‘Lopend.’ En Cora? vroeg ik. ‘Ik ben met haar tot de Rozengracht gelopen.’

Er sloeg iets door me heen, ik kreeg geen adem. Ik smeet de deur achter me dicht, ging op de bank voor zitten, moest vreselijk huilen. Hij kreeg de deur niet open, kwam via de gang, probeerde me tot bedaren te brengen, ging terug naar bed. Ik pakte mijn sigaren, de whisky, een glas en ging naar mijn kamer. Een halfuur later stond hij naast me met blote benen en ik schreeuwde naar hem, verwenste hem, vond de situatie tegelijkertijd absurd: nachtelijke scène tussen twee echtelieden. Toen we net samenwoonden in de Linnaeusstraat gebeurde dat vrijwel iedere nacht beneden ons en die ruzies werden altijd gesmoord door de hard op staande plaat van Brenda Lee: ‘I’m sorry, so sorry…’

Hij: ‘Japie zou je zeggen dat ik naar huis was.’ En: ‘Via de Rozengracht is hoogstens tien minuten om.’ Ik: ‘Wél omlopen als je om drie uur in bed wil liggen, maar te lui om de hoek even om te slaan en me te zeggen dat je naar huis gaat? En wij maar naar je uitkijken, omdat je gezegd had dat je zou komen. Wat? Geen zin in dronkenschap en overgehaald worden te blijven? O. Maar wel een troel naar huis brengen, terwijl je gvd. langs het raam van Paté bent gelopen waar ik achter zat? Het is weer precies hetzelfde als een jaar geleden toen je van die tut zo nodig foto’s moest maken. Sta niet zo kalm en beredeneerd te doen, rotzak, etc.’

Dat gebeurde zaterdag en ik doe nog steeds zo. Zeg hem dat het beter is als ik dood ben, dat het daartoe voert als het blijft gaan zoals het nu gaat. Ik zeg hem zulke dingen nota bene in een Vami Lunchroom waar we poffertjes aten en waar gezinnetjes zaten die niet wisten wat ze nou straks weer moesten doen met hun kinderen als de consumpties op waren.