Als je een gezin krijgt, verandert alles, zo liet Bernard Dewulf zien in Kleine dagen, het even succesvolle als fijnzinnige boek waarin hij beschreef wat het vaderschap betekent.

Nu, in Late dagen, zijn de kinderen ouder en kiezen ze een eigen invulling van de dagen en de nachten. En dan maakt opvoeding steeds vaker plaats voor de tikkende tijd. Soms is de man toeschouwer, soms neemt hij deel en soms ligt hij wakker. Melancholie kleurt deze Late dagen.

Bernard Dewulf verwoordt zijn dagen in een boek dat van het 'dagdagelijkse' iets unieks maakt. Met zijn poëtische en schilderachtige pen geeft hij kleur aan dingen die we allemaal kunnen zien, als we goed kijken.

Bernard Dewulf

Late dagen

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2016 Bernard Dewulf

Omslagontwerp Herman Houbrechts

Omslagbeeld Luc Tuymans, Suspended, 1989

Foto auteur Merlijn Doomernik

E-book binnenwerk Elgraphic bv, Vlaardingen

ISBN 978 90 450 3307 5

D/2016/0108/796

NUR 320

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2016, ISBN 978 90 450 3295 5.

Hoe laat is ’t aan den tijd?

(P.C. Boutens)

Omtrekken

Herfstlicht scheen over de tuin. Dat heeft vaak iets heiigs, alsof iemand in een laatste woede de wereld aan het vegen is en het opzwevende stof nu doelloos laat ronddwarrelen. Elk jaar opnieuw vind ik het groot nieuws, maar nooit haalt het de krant.

Het gras was een laatste keer gemaaid. Een wesp spartelde er nog even in rond. Ik stapte er als een genadige reus overheen en slalomde tussen de paddenstoelen.

De schommel, die sommige dagen hoger heeft gezwierd dan de populier, hing nu al jaren stil. In de druivelaar droogden nog wat aanstaande rozijnen aan een tak.

Het blijkt allemaal geen nieuws. Nooit gebeurt het nieuws hier, altijd daar. Daarom ben ik ook hier en niet daar. Was ik daar, dan zag ik niet wat er hier gebeurt, waar ik liever vertoef. Hier kan ik rustig lezen wat daar gebeurt. Dan denk ik, ze doen daar maar. Daar kunnen ze niet lezen wat hier gebeurt, aangezien het geen nieuws is.

Tenzij ik het opschrijf, zoals daarnet. En dan nog. Ik noteer het niet om er nieuws van te maken, want dan werd het hier een soort daar.

Ik schrijf het op om te laten weten dat hier ook weleens iets gebeurt. Uiteraard zijn het geen gebeurtenissen, zeker geen historische. Er bestaan andere woorden voor: anekdote, fait divers, bagatel, futiliteit, banaliteit. Of: doordeweeks, dagelijks en zelfs dagdagelijks.

Dat laatste is het dagelijkse in het kwadraat. D2. Trek daarvan de vierkantswortel en het resultaat is mijn bestaan.

Ik geloof graag dat het dagelijkse even historisch is als het historische. Dat de langswaaiende bries in mijn tuin ooit, uiteindelijk, haast als een tegenwind, soeverein over het graf van de geschiedenis zal gaan. Dat ik, plaatsnemend in het kleine verhaal van mijn tuin en kijkend naar het grootse herfstlicht, in één blik op dat licht alles nietig kan verklaren.

Dat als het waar is dat het universum huist in een zandkorrel, het ook waar moet zijn dat de geschiedenis bestaat in onze kamers.

Voor mij ligt de nieuwe gezinskalender. Elk jaar, al jaren, komt hij blanco vanonder de kerstboom en blijft hij zo, onbeschreven, nog dagenlang onder ons zweven tussen twee jaren.

Ieder van ons heeft zijn vakje. Er is er ook een voor ‘Iedereen’.

Zoals altijd staar ik eerst wat naar de nog lege dagen, waarin wij dus, als alles goed gaat, samen zullen bestaan. En zoals altijd moet mijn blik, als een radar die de toekomst afzoekt, er eerst helemaal langsgaan: alle 4 x 365 dagen waarin wij, als alles goed gaat, samen zullen voorbijgaan.

En weer starend naar elk van die vacante vakjes, vroeg ik me af: wat is het toch dat ons beweegt, heeft bewogen en opnieuw zal bewegen?

Ten slotte hing ik de nieuwe kalender toch maar aan het oude haakje, alsof die jaarlijkse beweging ooit de dagen zou kunnen verklaren.

Elke nieuwe dag wekt dezelfde oude vraag: zijn beweegreden. Waarom staan we op en gaan we door? Ik heb het uitgerekend. Ruim 20.000 dagen heb ik het al gedaan: doorgaan. En met de jaren is het een van de mooiere woorden in onze taal geworden, ‘beweegreden’. Daarvoor alleen al zou ik opstaan. Dagelijks rijmt het weer op heden.

Iets zei me dat het misschien wel universeel was. Vertaalwoordenboeken gaven van alles aan, maar uiteindelijk toch hetzelfde. Het Engels heeft ‘motive’ en ‘ground’. Het Frans ‘motif’. Het Spaans ‘motivo’. Het Duits ‘Motiv’ en ‘Beweggrund’. Dat laatste geeft ook het Deens, ‘bevæggrund’. Het Russisch spreekt dan weer van ‘motiv’. Het IJslands beklemtoont ‘mótíf’.

Alles met ‘motief’ wijst op beweging, net zoals beweegreden en beweeggrond dat doen. Uiteindelijk, las ik, stamt het allemaal af van het oude motivus, en dat betekende ooit ‘in beweging brengend, aanzettend’. Dat brengt de lopende dagen terug tot twee hoopvolle woorden: motief en beweegreden.

Het mooie aan een motief is dat het klinkt. Het is een klein maar onmisbaar deel van een muziekstuk en bepaalt mede de melodie. Ergens dus, van God weet waar, ontstaat elke ochtend weer zo’n motief, dat de kleine muziek van de dag aansteekt. En in alle muziek – van symfonieën over sonates tot songs – zitten ook ‘bewegingen’.

De vraag van elke dag, nu, luidt: wat brengt die bewegingen dagelijks weer op gang, alsof iets een muziekdoosje in ons opwindt? Ik heb geen idee. Er moet íets zijn, anders bewogen we niet meer. Er moet iets zijn waardoor we worden bewogen, anders bleven we liggen.

Het is een grote vraag, met grote en kleine antwoorden. Van Schopenhauer tot de postbode. Van Camus tot de aubade van de mussen. Maar de ware beweegreden schuilt, naar verluidt, diep en geluidloos in het lichaam.

Sommigen zeggen dat wij in wezen salamanders zijn die nog dagelijks willen verrijzen uit het oerslijk. Anderen dichten ons een verlichting toe. Een derde ziet ons dan weer als jaarlijkse resultaatrekeningen in zijn begroting.

Dagelijks, blijkbaar, zal ik de vierde zijn: de vergeetachtige die het nooit weet. Om de dag lig ik weleens wakker van de reden, maar dagelijks valt ze ’s ochtends toch weer, zoals de krant, het huis binnen.

Het is vijf in de ochtend, motregen fezelt over de wereld en ook de ring en het huis slapen nog. Daar houd ik van. Ik heb heerlijke herinneringen aan ochtenden. Wezenlijk is het maar één herinnering: dat er niet veel te herinneren valt. Mede daarom houd ik er zo van.

Ik ben dus een vroege vogel. Mijn tegenhanger heet nachtraaf. De dagen kunnen vliegen.

De ochtend heb ik geërfd. Het vroege stommelen van de vader beneden in het ouderlijk huis, soms denk ik het nog te horen, maar dan is het de wind, een inbreker of zijn het de buren.

Soms stond ik ook op en dan zaten we zwijgzaam samen. Innige, stille uren waren het. We hoorden de krant geleverd worden en voelden de eerste trein langsrijden. Daardoor rinkelden de glazen weer een eerste keer in de kast, alsof ook zij wakker werden. En altijd, in mijn herinnering, was er peperkoek.

Na zonsopgang eet ik intussen geen peperkoek meer.

Dat er aan de ochtenden weinig te herinneren valt, is niet helemaal waar. Het is bijvoorbeeld makkelijk en milder nadenken over ons wanneer u nog slaapt. Dan twitteren en tateren wij niet. En men kan dan haast letterlijk, als een zachte hand, zijn gedachten over de wereld laten gaan: hoe ze er al is en toch nog moet beginnen. Als was ze zwanger. Of zoals we zeggen: in verwachting.

Die verwachting is de bekoring van de ochtend. Nu het inmiddels bijna zes wordt, verwacht ik een eerste licht te zien aangaan. Of het eerste rolluik te horen. En ook de ring zwelt langzaam aan, alsof hij grommend uit onze grond zelf komt. Er zijn dus al ergens mensen opgestaan om weer aan de slag te gaan.

Het raadselachtigste van de ochtend is die slag. Ontelbare keren heb ik er al naar zitten kijken en luisteren, hoe de ochtend ons dagelijks weer voortbrengt. En nog altijd weet ik niet hoe hij het doet, ons telkens opnieuw op de been, aan de praat, aan het werk, aan de zoveelste dag krijgen. En vooral: waarom hij het doet.

Dat de avond valt kan ik nog begrijpen, maar dat telkens opnieuw de ochtend gloort ligt moeilijker. En dat wij daar dagelijks weer gehoor aan geven, alsof iets ons roept, en wij als vanzelf weer onder de douche stappen, brooddozen maken, het nieuws van gisteren lezen, de tanden poetsen en ons ten slotte verspreiden over scholen, fabrieken en kantoren.

En zodra dat allereerste licht is aangegaan, gaat het snel. In pakweg een kwartier worden we nu met miljoenen wakker. De dagelijkse wederopstand van de stervelingen.

Een na een flitsen nu alom kamers aan en dan verandert de ochtend helemaal. Ook in het huis ontstaan weer de eerste geluiden. Ik ken ze intussen al lang vanbuiten. Het korte piepen van een bed, krakende planken, het opengaan van een raam, stappen naar de badkamer, een toilet dat wordt doorgespoeld, een douche die begint te ruisen – het is onze kleine dagelijkse genesis.

En terwijl die plaatsvindt en ik nog even blijf luisteren naar de afloop, als was ik de Schepper zelf, vertrekken buiten de eerste auto’s, klinkt de ring inmiddels als een reusachtige bombardon, raken ontelbare keukens weer bevolkt, zijn gelukkig de krantenwinkels en de bakkers weer opengegaan, springen de radio’s aan, rijden weer de treinen, rinkelen opnieuw de glazen, is kortom de dag weer onbegrijpelijk aan de slag gegaan. Dan is het tijd om naar beneden te gaan.

Wij zijn een straat. Zoals in ‘wij zijn een dorp’ of ‘een land’. Maar straten hebben geen burgemeesters, koningen of instellingen. En ook geen gezinshoofd, zoals huizen. Hoe zijn wij dan toch een straat?

Het moest speelstraat en dus lente worden in onze straat voor de zin in me opkwam.

Bij een speelstraat moeten eerst de auto’s eruit. Dat is een hele verhuizing. Daarna mag alle speelgoed naar buiten: steps, springtouwen, stoepkrijt, buurvrouwen, springballen, waterpistolen, frisbees, voetballen.

Het leek wel Sinterklaas op straat.

Ten slotte verschijnen joelend de kinderen en later, wat aarzelend, de grote mensen. Waar gisteren nog de auto stond zitten we nu op een klapstoel te kijken naar de lege, even vertrouwde als onbekende straat.

Want vreemd oogde ze, alsof ze zich had uitgekleed. Toen dus zag ik het pas, wij zijn een straat.

Natuurlijk wonen wij langs, zoals het woordenboek zegt, ‘een verharde weg tussen de rijen huizen in een bebouwde kom’. Al heb ik nooit begrepen waarom wij in een kom wonen, alsof we goudvissen zijn. En uiteraard had niet elke auto zich verplaatst. Sommigen zijn meer van de straat dan anderen. Maar er verscheen toch iets als een gemeenschap in dat halfnaakte landschap van onze autoloze straat. Iets als een kleine samenleving, die even uit haar kot kwam.

Ik zat er vrolijk naar te kijken.

Hoe hou ik van straten. Geen steen- of snelwegen. Wel de eenvoudige intimiteit van een dorps-, een stad- of een wijkstraat. Daar kunnen wij ons heen en weer bewegen tussen woonkamer en wereld. Zonder het eerste helemaal te verlaten en het laatste helemaal te betreden.

Er zijn winkelstraten, zeestraten, uitgaansstraten, lichtstraten en achterafstraten. Zoals er straathoekwerkers, straatmadelieven, straatzangers, straatvegers en straatverlichting bestaan. Voor elke behoefte een uitweg.

Maar het liefst zijn mij de woonstraten. Niet dat ik zou willen samenwonen met iedereen in mijn straat, maar zo’n woonstraat is een goede middenweg tussen thuis en de verte. Een engte tussen twee verschillende zeeën van levens.

Een straat is een drie-eenheid. Over haar asfalt rijden wij. Op haar voetpaden stappen wij. In haar huizen wonen wij. Eronder lopen onze afscheidingen, verbindingen en verwarmingen. Erboven lopen onze gesprekken, wandelingen en afzonderingen. Soms speelt er ook ons huiselijk geweld, sloffen er de pantoffelhelden, verbitteren er de zuurpruimen.

De aarde, lees ik, zou zo’n tachtig miljoen straten tellen. Het zenuwstelsel, de bloedsomloop, het verteringsstelsel van ons globale menselijk verkeer.

En terwijl ik dus in één zo’n zenuwtje zat toe te kijken, kwam de zin in me op. Wij zijn een straat. Waarna, zoals dat in mij toegaat, andere zinnen van de straat verschenen.

Men kan er iets op leren. Men kan erop lopen, erop staan of gejaagd worden. Men kan er ook op komen of gaan, om te betogen tegen het feit dat men er staat. Men kan erop gebracht worden of van opgeraapt worden. Men kan zo arm en zo oud zijn als zij. Men kan er ook niet van zijn. Men kan iets aan haar stenen niet kwijtraken, het kan er eentje zonder einde zijn of iets kan erin passen.

En een straat kan in haar eigen deurgat staan wanneer er iets gebeurt.

Zo ging het in de uitgelaten straat vol open deurgaten allemaal door het hoofd: een stratenplan van betekenissen.

Later, weer in het huis, kwam ik het allemaal tegen in het woordenboek. Ik had helemaal niets bedacht. Ook mijn openingszin bleek zo oud te zijn als de straat.

Het is middag in de tuin in een lege zomer. Ik heb niets beters te doen, ik kijk naar een briesje. Altijd al graag briesjes gekeken. Nooit geweten wat ik zag.

Dat het briesje hangt, wilde ik al schrijven, maar dat is het niet. Waaien evenmin. Briesen al helemaal niet. Wat ik zie is ook niet het briesje, maar wat het teweegbrengt. Zonder gebladerte geen idee van het briesje.

Briesjes zijn de edelste soort wind. Hun rustige ijdelheid. Ze komen van het verst en het langst geleden. Dat ze lijken te hangen ligt aan hun onbegrijpelijke snelheid, alsof ze zich ter plaatse verplaatsen. Een onophoudelijk oponthoud. Ze komen voorbij en hangen rond waar ze plaatsvinden, tegelijk intiem en onverschillig. Geen feillozer schijnbewegingen dan die van het briesje.

Toch kan het geen spookverschijning zijn. Als ik het opzoek onder de wind en zijn officiële meteorologische kracht, lees ik wonderlijke dingen. ‘Windkracht 0: windstil, rook stijgt recht of bijna recht omhoog. 1: zwak, windrichting goed af te leiden uit rookpluimen. 2: zwak, wind voelbaar in gezicht, weerhanen tonen nu juiste richting, blad ritselt. 3: lichte koelte, opwaaiend stof, vlaggen wapperen, spinnen lopen niet meer. 4: matige koelte, papier waait op, haar raakt verward, geen last van muggen meer. 5. vrij krachtig, frisse bries, bladeren van bomen ruisen, gekuifde golven op meren en kanalen. 6: krachtig, stijve bries, problemen met paraplu’s en hoeden waaien af.’

Het geregistreerde leven van de wind, tot en met ‘windkracht 12: orkaan, verwoestingen’. Maar niets, dus, over het bries-je.

Ook aan de wetenschap ontsnapt het. Het verschijnt en verdwijnt tussen alles door. Altijd onderweg, altijd ter plaatse. Meest van al misschien nog lijkt het op gedachten, maar uitgerekend die kunnen er niet bij.

Het is warm in de werkkamer. Ter afkoeling ga ik in het raam staan. Daar is een tochtgat, bijgenaamd trekgat. Zeker bij hitte is het goed toeven in die mooie woorden.

Onder mij in de zonovergoten tuin legt een meisje dat ik ken een handdoek in het gras. Altijd al heb ik daarvan gehouden, een vrouw die een doek legt en derhalve zegt: nu ga ik liggen. Aan het spit van de hitte.

Nog zie ik de moeder het doen. Wij graven in de brandende duinen het diepste gat ooit, ik geloof dat we olie gaan boren, de vader moedigt ons rokend aan en terwijl wij vorderen naar het midden van de aarde, kom ik af en toe lucht halen.

Daar dus ligt, als een raadselachtig object, de moeder in oranje badstof uitgestrekt, roerloos en ingesmeerd.

Misschien is het daar en toen gebeurd. Laat een vrouw de handdoek gooien in de zomer en ik kijk. Een handdoek is de overgave. Aan het licht. En het licht verkleedt de tijd. En nooit schijnt die zo eeuwig en zo tijdelijk als in de zomer, wanneer de vrouwen openlijk in zichzelf gaan liggen, op de handdoek van een oeroude toewijding.

Want zo dus herinner ik het mij. Terwijl wij in sponsen broekjes afdaalden in de almaar nattere schoot van de aarde, zocht de moeder de zindering van de zon. En leek het of die haar langzaam oploste.

En nu ik voor de duizendste keer een vrouw de handdoek zie leggen in de hoogoven van de zomer, vraag ik me weer af: Wat beweegt haar? Om zo uren onbewogen in de vuurgloed van dat hemellichaam te gaan liggen? Misschien heeft het inderdaad te maken met hemel en lichaam.

En nu zij helemaal ligt, het meisje, doet ze wat wij noemen: zonnen. Nog zo’n enig woord van de zomer.

Ze moest het weten, de zon, hoe ze overal op dat planeetje, in zijn wentelende seizoenen, voortdurend een werkwoord is, waarin jaar na jaar miljoenen lichamen liggen gaan om vooral niet te werken.

Zonnen is het minst werkende onder de werkwoorden. Hoewel het het meisje is dat zont, is het alleen de zon die nog werkt. Inwerkt. Bijwerkt. Herwerkt. Omwerkt. Afwerkt.

En zoals ooit de moeder glansrijk leek te verdwijnen, zo ook zie ik nu het meisje, dat ik zelf gemaakt heb, zich uitleveren aan iets hogers. Nu, zo voelt het, is ze niet meer in mijn handen.

Ze heeft een doek gelegd zoals schilders de hele zee op een stukje stof krijgen. Al de straling van de zomer leidt naar haar. Op haar lapje in een tuintje op het knikkertje in het zonnestelsel, op haar vierkante nanometer, met 150 miljoen kilometer afstand, is er tussen haar en de zon geen afstand meer.

Eerst schikt ze nog haar koptelefoon, die haar zal begeleiden bij de extase. Dan legt ze haar handen finaal neer en draait de handpalmen naar boven, als werd ze geofferd. Iphigeneia in A.

Ten slotte, stel ik vast, kan het zonnen finaal beginnen.

Die toestand, waarin een vrouw opgaat in dat zalige, volkomen plaatselijke, aardse vagevuur, waar zelfs de uren wegsmelten, altijd heb ik er met afgunst naar gekeken. En zelden voelt men zich als man overbodiger. Er is iets tussen vrouw en zon waar men niet tussen komt. Iets als tussen stroom en gloeidraad.

En terwijl ik, als een wezel achter mijn woorden, probeer beelden en verklaringen te vinden voor in wezen een eenvoudig, alledaags hoogzomers genot, zie ik uit de lommer van weer een andere tijd de huiskater kruipen.

Ook hij, blijkbaar, heeft de offerande gevolgd. En nu sluipt hij loom, nog wat argwanend maar vastberaden zoals elke ware kater tot bij het zonnende lichaam dat ik heb gemaakt.

Helemaal loopt hij eromheen, zijn neus aan de zonneolie, zijn oren gespitst op een ver, mij onbekend geluid. Dan kijkt hij nog even om zich heen, wiebelt kort zijn staart en vlijt zich ten slotte neer naast het vreemde vertrouwde ding in zijn domein.

En zo lagen ze, de dochter en de kater, grote nimf en kleine sater, een zomerse middag doodgewoon op een stofje in het heelal samen onvergetelijk te zonnen.

Soms doe ik zijn schoenen aan. Dan sta ik dus in zijn schoenen.

Ooit kon ik zijn twee voetjes in één hand houden. Als ik ze schudde, schaterde hij het uit. Nu zwem ik in zijn maat.

Hij zal nooit mijn schoenen aandoen. Hoe graag hij vroeger ook iets van mij wilde aantrekken, om groter te lijken, nu valt hij nog liever dood. Bovendien, ze zijn te klein.

En dan loop ik dus een dag in zijn schoenen. Hij weet van niks, hij is op school. Of op kamp. Ik zou ook graag eens een dag op school of op kamp in zijn schoenen lopen. Van al de uren die hij inmiddels in klassen, refters, op speelplaatsen, in tenten, in bossen en bij kampvuren heeft gesleten heb ik er nooit één meegemaakt.

Ik weet niet wie hij daar is.

Uiteraard zou hij zich schamen als ik er ineens stond, zeker in zijn schoeisel. ‘Dag jongen, ik kom eens naar je leven kijken.’ Dan worden we beiden onsterfelijk belachelijk.

En toch, als ik in zijn sneakers schuif, hoop ik op iets. Dat ik op de een of andere miraculeuze manier even zijn leven kan leiden. Dat ik niet zomaar in zijn sporen loop, maar dat ik werkelijk even hém kan zijn. Dat ik zijn onmatige muiltjes aantrek en in zijn bestaan stap. Vanzelfsprekend is dat onmogelijk.

Veel verder kom ik niet dan dat ik het best gezellig vind in zijn sneakers. Binnen enkele minuten heb ik de zweetvoeten van weleer. Toen heetten ze Kickers, nu Nike. En ook toen mocht het niets anders zijn, want anders waren we niet anders, ook al leken we ons allemaal te bewegen in een spiegelzaal.

En toch, er schuilt een zekere magie in die geschoeide uren. Al zal ik dan nooit één tel doorbrengen in zijn hoogsteigen dagen, door mijn eigen dag te slijten in zijn schoenen denk ik me dichter bij hem.

Ik denk aan waar hij overal leeft, waar hij zich begeeft wanneer hij de vertrekken verlaat waar hij thuis hoort te zijn, waar hij fietst in de nacht na een feestje wanneer ik allang slaap in mijn burgerbestaan, waar zijn kuiten sporten op de pleintjes van de stad, waar hij voet zet om dingen te doen die ik helaas en gelukkig nooit zal weten.

Van dat bestaan, buitenshuis, op die pleinen, in andere kamers dan de onze, langs straten waarvan ik de naam niet eens ken, in hoeken en kanten die zijn mooiste jaren vormgeven, heb ik maar een vaag idee, zoals uiteindelijk ook van zijn bestaan nabij.

Of hij nu verdwijnt in de plattegrond van zijn uitgaansleven of zichtbaar in de woonkamer hangt, altijd blijft het raadsel: dat hij het raadsel is dat ik heb gemaakt, in de schoot van weer een ander raadsel.

En dan doe ik dus in zijn knaloranje reservepaar de dingen van mijn dagen. Haal er brood en sigaretten in, maak het onbijt erin klaar, loop er onbegrijpelijk veerkrachtig mee door het huis, schrijf er deze woorden in en doorsta later op de dag zijn meewarige grijns.

Het belachelijkste van mijn onderneming is mijn stille trots. Bijna had ik tegen de winkelierster gezegd: Kijk, dat zijn zíjn schoenen. En terwijl ik dit schrijf gloeien ze om mijn voeten, als droeg ik een trofee.

Zaterdagavond en hij gaat uit. In het deurgat zeg ik nog ‘voorzichtig’. Dat zal ik zeggen zolang ik het nog kan zeggen. Dan trekt hij ritueel de kap over zijn hoofd en fietst een avond van zijn jeugd in. Op naar vrienden en cafés.

Ik weet dat hij diep in mijn slaap zal thuiskomen, een gerucht op de trap.

Wat ik zie wanneer hij uit mijn gezichtsveld fietst, een stip die verdwijnt om de hoek van onze straat, een straat die dan zo leeg wordt dat ik er nooit lijk te hebben gewoond, een groot lichaam dat even weer zo klein is als ik het hier ooit heb zien verschijnen.

Inmiddels heb ik zeventien jaar van zijn leven meegemaakt vanop de eerste rij en wat weet ik van hem? Niemand heb ik vanaf zijn naaktste begin zo lang meegemaakt en niemand heeft mij al zo dag na dag uitgewuifd.

Wat ik bedenk wanneer hij van mij wegrijdt, alsof hij zó, zonder enige overgang, alsof er nooit jaren zijn verlopen, ijlings, als een levende tweet, wegschiet uit de schoot waarin hij is ontstaan. Een flits door ons bestaan.

Wat ik voel wanneer hij de hoek omgaat, jubel en angst. De angst dat om die hoek een 4x4 hem schept, het zo knakbare schepsel dat wij hebben gemaakt. Dat de dood daar en dan zijn kortste woord zal gebruiken.

Het jubelen dat hij er wil zijn.

De angst dat hij niet meer terugkeert, fluitend een zijstraat inslaat, niet eens omkijkt en zomaar wegrijdt uit ons bestaan.

Het jubelen omdat ik hem nog herken: in zijn brede lichaam, in zijn uitvlucht én in zijn terugkeer. Hij is de vluchteling die altijd terugkomt.

Wat ik merk nu ik probeer op te schrijven hoe een zoon gewoon een avond de hoek omfietst, dat hij te groot geworden is voor mijn woorden. En ineens weet ik niet meer hoe ik hem moet noemen.

Het besef dringt onbarmhartig tot me door, mijn kind is uit mijn taal gegroeid, een zoon is onnoemelijk geworden. De tijd dat hij een groeiend verkleinwoord was, is voorbij.

Het eerste woord dat ik voor hem vond, toen hij aan het licht kwam, was wonder. En al zal ik dat zeggen tot ik het nog kan zeggen, ik kan hem niet blijven beschrijven in de woorden die hij mij zelf, stijgend in de jaren, heeft ingeblazen.

En al weet men zoiets natuurlijk al jaren, dat hij op een avond de straat zal uit fietsen, breed en onmetelijk. Dat men daarna, nu en hier, zal gaan zitten om zijn uittocht op te schrijven en dat men dan plotseling sprakeloos zal zijn.

En al weet men dat zelfs al vanaf dat eerste woord. En al wist ik het al toen hij nog zijn wankelend hoofdje stootte tegen mijn knie en later op die knie gierend paardje reed. En al wist ik het al toen hij op een dag moest bukken om mij slaapwel te wensen. En al wist ik het helemaal toen hij een pint pakte en me grijnzend gelukkige verjaardag wenste.

Ja, toen wist ik het helemaal.

En al weet men het dus allemaal heel goed, en wil men het dagelijks heel graag vergeten, toch komt het op een dag aan. Als een knák. Op een dwaze zaterdag dat hij per se moest uitgaan en de straathoek moest omslaan.

We zijn nog eens samen wezen wandelen. Het was een tijd geleden. Vroeger deden we het jaarlijks een paar keer, al sinds ze enigszins uit de voeten konden. Met hun beentjes.